Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi

Monday
Sep 06th
Text size
  • Yaz fontu bytn
  • Varsaylan font bykl
  • Fontu kltn

Kayıt Ol! | Üye Girişi

Cemşid Ensar



Êrîşên Şerê Taybet Yên Îranê Li Ser Herêma Kotolê

Herêma Kotol
Navçeya Kotolê herêmeke Rojhilatê Kurdistanê ye. Dikeve aliyê bakurê rojava û ser bi bajarê Xoyê ve ye. Di nexşeya fermî ya rejîma Îranê de herêm wek Azerbaycan tê dîtinê lê bi çanda Kurdewarî û welatparêziya xwe ve xwerû Kurdistanî ye. Herdem ev koka xwe zîndî û hişyar hiştiye. Kotol di warê coxrafîk de di cihekî gelek stratejîk de ye û xwedî rolekî girîng e. Rêya hesin a Beharat ku Îranê û Ewrûpa bi hev ve girêdide di vir re derbas dibe. Her wisa bi rêka bejayî jî Îranê û Tirkiyê digihîne hev. Ji aliyê din ve Kotol di sêgoşeya Îran, Ermenîstan û Tirkiyê de cih digire. Ji bo vê jî herdem wekî gûzergahekî hatiye bikaranînê. Tevî hemû van derfetan ku ji bo pêşxistina aboriyê gelekî guncaw e, lê herêm di vî warî de gelekî lawaz hatiye hiştinê. Ev yek ji polîtîkayên herî bingehîn yê rejîma Îranê li beramberî gelê Kurd e. Mirov dikare bêje, Di 30 salên bihurî de ev herêm ji hêla rejîmê ve hatiye tecrît kirinê. Derfetên aborî yê herêmê bi giranî ji cihên cûda re tên bikaranînê. Ked û xwêdanek mezin tê rijandinê lê mirov nikare tu berhemeke berbiçav li vê herêmê bibîne. Mînak ferş (merş, xalîçe) çêkirin wek hunerekî destan li herêmê gelekî pêşketiye lê sermayedarên Îranî her ferşekê bi nîvê nirxa wê dikirin. Mixabin nişteciyên herêmê  jî vê bazirganiyê bi vî rengî wek mecbûriyetekê qebûl kirine. Lê di vir de xala herî dilêşîn ew e ku % 70 zarokên ku ferş çêdikin ji hêla fîzîkî ve seqet dimînin. Çavê wan lawaz dibin, ji ber ku bi piranî runiştîne laşê wan zeîf dimîne û ji ber vî karî nikarin biçin dibistanê.

Di varê debara malê de jî rejîmê jiyanek girêdayî sîstema qupon (kaxiz) yan jî bi nîvê qîmet, erzaq belavkirin pêşxistiye û bi salan e vê yekê berdewam dike. Ev yek jî bi xwe re parsekçîtiyê tîne. Rejîm bi vî awayî gel bi birçîbûnê re rûbirû dihêle û ‘terbiye’ dike. Her melayekî muçtehîd (ev meleyên taybet yên rejimê ne û hejmara wan ne zêde ne) rejîmê bi rêka avakirina saziyên olî û komîteyan, salane 20 mîlyon dolar qezenc dike lê derameta kesekî sîvîl yan jî karkerekî rojane bi ser 10 dolaran nakeve. Di vê mînakê de tekiliya di navbera ked û kedxwar de bi hesanî derdikeve hole. ‘Edaleta Îslamî’ ya rejîma Îslamiya Îranê ev e. Herêma Kotolê jî yek ji van herêma ye ku ev siyasetên qirêj û gemarî yê rejîmê di nav de serdest e.

Derbeyek pir mezin di warê aborî de li herêmê daye û bi vî rengî despêkê gel birçî hiştiye paşî jî bi her awayî bi xwe ve girêdaye. Rêka teslîmgirtinê bi vî awayî hesantir kiriye. Lê bi pêşketina têkoşîna Tevgera Azadiyê, Kotol jî ji xewa giran hişyar dibe û di hilperike. Dîroka wê ya serhildêr vedije. Kotol di dîrokê de ji bo gelek serhildanan malevanî kiriye. Serhildanên Kela Dimdimê, Agirî, Simko Şikak, Şêx Ubeydûllahê Nehrî, Mahabad û Qasîmlo hêzeke mezin ji vir girtine û gelek caran ev herêm vek stargehekê bi kar anîn e. Kevneşopiya xeta berxwedaniyê heta roja îro jî xwe parastiye. Mînaka herî berbiçav jî di sala 1999’ê de, dema li hember Rêberê gelê kurd Abdullah Ocalan komploya navnetewî pêşket, serhildanên ku li herêmê pêşketin, zindîbûna vî giyanî bû. Dîsa sempatî û girêdana bi Tevgera Azadiyê re, dide xuyakirinê ku li hember zext û polîtîkayên rejîmê tu carî serî natewîne û wê her tim xwedî sekneke serhildêr be.

Siyasetên Rejîma Îranê Li Herêma Kotolê
Ev kiryarên ku li vê herêmê tên meşandinê, li Rojhilatê Kurdistanê siyaseteke giştî ya Îranê ye lê lê di hêla rejîmê de hin nêzîkatiyên taybet ji bo herêma Kotolê tên kirinê. Ya herî giring dewlet bi rêka sîxurtiyê dixwaze gel bi gel qontirol bike. Heta 10 sal berê tu kesê bi navê sîxur li herêmê peyde nedibû. Lê mixabin bi siyasetên qirêj yên dewletê îro kesên ku bi vî karê gemar re mijûl in zêde bûne. Bi taybetî jî hindek keya (mûxtar) yên gundan serkêşiya vê yekê dikin. Bêguman ji ber girîngî û mercên civakî û coxrafîk yê vê herêmê dewlet siyasetên taybet li vir dimeşîne. Taybetiyên welatparêzî, germbûna gel û guncawbûna coxrafya herêmê bûye sedem ku têkoşerên Tevgera Azadiyê herdem lê bi cih bibin yan jî pêwîstiyê xwe ji vir peyde bikin.

Dewlet jî li hemberî vê yekê li hemû deverên herêmê paygehên (qereqol) nû ava dike. Li hêla din li gelek gunda kesên sîxur ‘wezîfedar’ kiriye. Bi hejmareke zêde  sazî û dezgehên girêdayî sipahê û îtlaatê (istixbarat) jî li vir ava kiriye. Ji bo zarokan perwerdeya Besîcî (wezîfedarên dewletê) û sîxurtî tê dayîn. Heta tê gotinê ku hindek muxtar di vî warî de di nav pêşbirkê de ne. Ev kes, eger ji kesekî hez nekin, bi şêwazên cûrbecûr wî/wê dikin armanca xwe û didin girtin yan kuştinê. Heta niha gelek kes bi vî rengî dane girtinê, buxtan (îftira) avêtine ser û di civakê de teşhîr kirine.

Yek ji kiryarên qirêj jî yên rejîmê, pêşxistina fihûşê li herêmê ye. Hêzên dewletê ji bo vê yekê hindek tîm û grub çêkirine. ‘Wezîfeya’ wan li gundên welatparêz revandina keçan e. Yan jî bi şev li ber deryê malan kom dibin û nearamî û tirsê pêşdixin. Ev karê qirêj, bi giranî ji hêla tîma taybet ya bi navê ‘dûpişka reş’ ve tê meşandin. Li herêma Kotolê şerê taybet, ji hêla vî tîmî ve û bi şêwazên ku hêzên sipahê ji wan re nîşan didin tê kirin.

Di dema dawî de derdikeve hole ku rejîma Îranê li ser vê herêmê hîn zêdetir û bi awayekî taybet disekine. Ji bo lawazkirin û teslîmgirtina gelê herêmê her şêwazî bi kar tîne. Mînak, ji bo gelek deveran ticareta li ser sînor serbest e lê ji bo navçêya Kotolê bi xwe, karekî gelekî zehmet e. Ev yek dibe sedem ku gel ji bo debara xwe muhtacî dewletê be yan jî bibe cerdevan. Jixwe armanca dewletê jî ev e.

Di encam de her miroveke/î xwedî vijdan pêwîst e li dijî van kiryarên qirêj û siyaseta gemar bisekine. Li hember bê edaletî û zilma ku bi navê Îslamê tê kirinê serê xwe rake. Vê yekê weke erkekî welatparêzî û mirovî bibîne. Ez bawer îm ku wê ev zilm û harîtiya Îranê bi destê Têkoşerên Azadiyê dawî lê bê. Qirêjî û pîsî ya rejîmê wê di nav xweşkahiya Kotol û Kurdistanê de têk biçe.

Cemşîd Ensar

Navenda Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê

www.lekolin.org-net-info

{rokintensedebate} 

 

Li Îranê Sîstem û Kesayet

Piştî hilbijartinên serokomariyê Îran kete rojeva cîhanê û hîn jî cî bi cî aloziyên li vî welatî berdewam in. Gelo sîstema dewletî ya Îranê bi çi şêwazî ye û kîjan kesayet çiqasî xwedî bandor e? Bersivên van pirsan bi vî awayî em dikarin raber bikin:

Velayetê Feqî: Di mezheba Şîa de teoriya bingehîn e. Di dema ku ‘Îmamê Zaman’ ne amade ye, nîzama siyasî a herî rewa ye. Sîstema rejîma Komara Îslamiya Îranê li ser vê teoriyê hatiye avakirinê. Ev teorî cara ewil ji aliyê Xumeynî û Huseyîn Elî Muntezerî ve hatiye vegotin. Velayetê Feqî ne tenê di mijarên şer’î û olî de lê di yên hikûmetî, siyasî, canî û malî de jî berfireh dibe. Îro ev erk di destê Seyîd Elî Xamaney de ye.
Li gor vê teoriyê her desthilatdarî dema ku ji Velayetê Feqî destûra rewabûnê wergirt wê demê meşrû tê dîtinê. Xebatên hikûmetê jî bi gîştî eger ji hêla Velayetê Feqî ve hat ecibandinê wê demê ‘nirxê wan’ heye. Rêberê olî Xamaney di vê derbarê de wiha dibêje: ‘Velayetê Feqî wezîfeyên pêxemberê Îslamê bi giştî temsîl dike û ji bo vê yekê jî dengê wî li ser dengê gel û hemû mela ne.’ Velayetê Feqî, piştî şoreşa Îslamî ya bi rêberiya Xumeynî li ser qanûna esasiya Îranê hate zêdekirinê û her roj bandora xwe berfirehtir kir. Di dema Xumeynî de Velayetê Feqî tenê di mijarên olî û şer’î de wezîfedar bû lê bi demê re serdestiya siyasî bi timî girte dest. Piştî ku vê yekê cihê xwe di qanûna esasî de girt, yek ji damezrênerê rejîmê, bi navê Mekarimê Şîrazî, bi tundî li dijî wê derket û got ku ‘îro roja reş a dîrokî ya Îranê ye.’ Qanûna esasiya Îranê ya îroyîn bi giştî li ser bingehê fikr û ramanên Velayetê Feqî hatiye sazkirinê.
Di dema me de beşekî mezin ji mele û feqiyên Îranê, di serî de jî Refsencanî yê ku xwedî bandoreke mezin e, bi tundî li dijî vê sîstemê ne.

Meclîsa Xubreganê Rehberî (meclisa zanyaran): Ev meclis ji 12 kesan pêk tê. 6 Ayetullah, 6 jî kesên ji rêzê ne. Piştî mirina Xumeynî hatiye sazkirinê. Kesên ku li vir cih digrin pêwîst e ‘ruhanî û Şîa’ bin. Serê 8 sala carekê bi ‘dengê gel’ tên hilbijartinê. Lê ev deng bi awayekî veşartî tên jimartinê. Serokatiya vê saziyê niha di destê Refsencanî de ye. Wezîfeya bingehîn ya vê meclisê hilbijartina rêberê olî ye. Eger rêberê olî di wezîfeya xwe de serkeftî nebe yan nexweş be yan jî bimre, wê demê meclisa xubregan pêwîst e rêberê nû hilbijêre. Bi giştî (yanî  teqez!) yek ji endamê vê meclisê tê hilbijartinê. Meclîsa xubregan ji bo pêwendiyên bi rêberê olî re komîsyonekê hildibijêr e.

Saziya Parastina Berjewendiyên Nizamê: Yek ji saziyên rejîma Îslamiya Îranê ye ku qanûna esasî wezîfeya hilbijartina endamên wê daye rêberê olî.
Wezîfeyên vê saziyê ev in:
•    Berpirsiyariya siyaseta hundur û derveyî ya Îranê û çareserkirina nakokiyên di navbera 3 hêzên bingehîn yên rejîmê (qanunsazî, rêveberî û darazî). Ev sazî li ser xebatên van hêza bi bandor e.
•    Pilansaziya ji bo 20 salên dahatiyê.
•    Îdarekirina hemû saziyên dewletî.
 Endamên vê saziyê 35 kes in û li gel 6 kesê ji feqiyên Konseya Ewlekariyê, hejmar bi giştî dibe 41 kes. Tekiliyên di navbera Konseya Ewlekarî û parlementoya Îslamî li ser vê saziyê re çêdibe. Serokê vê saziyê niha Refsencanî ye. Hinek ji endaman ev in; Mehmûd Ehmedînejad (serokomar), Mehmûd Haşimî Şahrûdî (serokê dadgeriyê), Elî Larîcanî (serokê parlamentoyê), Ehmed Cenetî, Mihemed Mumin, Xulam Riza Rizvanî, Sadiq Larîcanî, Mihemed Riza Muderisî, Mihemed Yezdî, Huseyîn Rizayî, Mîrhuseyîn Musevî.

 Konseya Ewlekarî: Yek ji saziyên çavdêriyê di sîstema komara Îslamî de ye. Wezîfeya saziyê çavdêrîkirina qanûn û biryarên ku ji parlamentoyê derdikevin. Ya din qebûlkirin yan redkirina namzedên hilbijartinê ku li Îranê pêk tên. Li aliyê din her qanûna ku ji parlamentoyê derdikeve, li gor ‘qanûnên şer’î’ sererast dike. Eger di mijarekê de nikaribe biryar bide, vê yekê  derbasî Saziya Parastina Berjewendiyên Nizamê dike. Endamên vê saziyê her 6 sal carekê tên guhertinê. Niha serokatiya vê saziyê Ehmed Cenetî dike.
Rejîma Îranê di rastiyê de bi van saziyan tê meşandinê. Erka parlamentoyê di asta herî jêr de ye û formalîte ye. Bi kurtayî sîstem bi dehan ben û werîsan bi iqtîdara “Ayetullah”an ve hatiye girêdan.  

Cemşîd Ensar

Navenda Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê

www.lekolin.org

{rokintensedebate}                                                           

Bîlançoya “Pratîk”a Ehmedînejad

Kullanıcı Oyu: / 1
En KötüEn İyi 

Heftemîn Serokkomarê Îranê bi navê esasî Mehmûdê Sebûrciyan, di 28`ê Îlona 1954’an de, li bajarokê Germisarê ku girêdayî Eyaleta Semnanê ya hatiye dinyayê. Bavê wî hesinkar e. Malbat heft zarok in û Mehmûd zarokê çaremîn e. Paşnavê wan piştre dibe Ehmedînejad.
Di salên destpêka şoreşa Îslamî de endamê encûmena Îslamî ya xwendekarên girêdayî xeta Xumeynî bûye. Di sala 1979’de wezîfeya serokatiya xwendekarên zanîngeha Ilm û Sinet digre. Pêşniyara avakirina bîroya xurtkirina wehdetê ji Xumeynî re dike. Xumeynî jî Ehmedînejad teslîmî Xameneyî kiriye û ji vê demê û şûn de hevdîtinê Ehmedînejad û Xameneyî her dem ber dewam bûye. Yek ji “xebat”a wî yê bingehîn êrîşkirina ser sefareta Emerîka ku di destpêka şoreşê de bûye. Lê ji aliyê Kurdan ya girîng, kuştina Qasimlo bû ku bi plansaziya Ehmedînejad pêkhatiye.

Di temenê xwe yê heta niha de xebatên siyasiyên Ehmedînejad ev in:
1.    Endamê sipahê pasdaran
2.    Waliyê bajarê Makû (Kurdistana Rojhilat)
3.    Waliyê bajarê Xoyê (Kurdistana Rojhilat)
4.    Şêwirmendê Serokatiya eyaleta Kurdistanê
5.    Şewirmendê saziya perwerdeya bilind
6.    Serokatiya eyaleta Erdebîlê
7.    Şaredarê Tehranê
8.    Derhênerê rojnameya Hemşehrî
 
Tê dîtin ku xebatên Ehmedînejad, ji destpêka şoreşê û heya roja îro bi giştî wezîfeyên girîng û bitaybetî jî li Kurdistanê bûye. Di polîtîkayên asîmîle û înkarkirina Kurdan de rolekî sereke lîstiye. Mafê çarenûsê, azadî û edaletê ji gelê Kurd dûr xistiye. Kesê ku behsa mafê xwe kiriye ji holê rakiriye. Ji aliyê din ve Ehmedînejad berpirsiyarê biryargeha “Remezan”e  ku yek ji saziyê her cure kiryarê xerab li Kurdistanê pêşxistiye. Li vê biryargehê xebatê ajankirin, fehîşetî û belavkirina maddeyên hişbir (tiryak û tîner) tê meşandinê. Ji bo ku civaka Kurd li azadiya xwe nefikire, yek ji kesê ku di vî milî de role xwe herî zêde lîstiye Ehmedînejad e. Vî kesî di dema şerê Iraq û Îranê de jî wezîfeyên girîng girtiye. Bi alîkariya YNK û Partiya Sosyalîsta Kurdistanê, di çalakiyên teqandina gelek destgahên petrolê yê Kerkukê de beşdar bûye. Dîsa komeke ku Ehmedînejad jî di nav de ye, li herêma Oreman, derdora Komelê digrin, gelek kesî dikujin û davêjin çemê Sîrwanê.

Beşekî mezin ji girtiyên siyasî yê ku niha mecbur mane ku ji Îranê birevin, Ehmedînejad weke kesekî êşkencekar bi nav dikin û li dadgeha navnetewî, di derbarê kiryarê wî de doz vekirine. Di êşkencekirina van mirovan de Ehmedînejad, navên kod yên wek “Gulpayganî” û “Mîrzayî” bi kar aniye. Kuştin, binçavkirin, girtin, zext û zordarî ji her demê zêdetir di serdema Ehmedînejad de pêkhatiye. Ev kesayetî bi salan e li Kurdistanê, li ser xwînê siyasetê dike. Kurdistanê û gelê Kurd baş nas dike. Berevajî siyaseta Xatemî, li ser gelê Kurd îdam, kuştin û girtin ji bo xwe wek rêbazeke esasî girtiye dest.
Bi qedexekirina xebatên siyasî, heta bi destwerdana jiyana rojane û bi cihkirina polêsên sîvîl li her deverê Kurdistanê jiyan ji herkesî re teng kiriye.
“Pratîk”a Ehmedînejad ya Kurdistanê xilas nabe! Wekî din yek ji damezrênerê bingehîn yê avakirina tîmên taybet li Kurdistanê ye. Ev tîm bi mebesta têkoşana li dijî Tevgera Azadiyê hatine avakirinê. Kesên ku di van tîman de cîh digrin jî mixabin piranî Kurd in. Heta roja îro herkesê ku bûye desthilatdar bi şêwazekî li Kurdistanê hespê xwe ajotiye. Refsencanî bi hêza xwe ya polîtîk, Xatemî bi polîtîkayên “reformist” û herî dawî jî Ehmedînejadê ku herêmê baş nasdike bi bikaranîna zext û zorê li Kurdistanê serdestî kirine.
Yek ji wan kesê ku destê wî bi xwîna Kurda sor bûye Ehmedînejad e. Bêguman êdî gelê Kurd ji her demê zêdetir hişyar bûye û kê çi heq kiribe wê dersa pêwîst bide wan.

Di dawiyê de bîlançoya kiryarên nemirovaneyên salekê yên Ehmedînejad weha ye:

1.    Îdam                                                            358 kes
2.    Îdama jinan                                                   12 kes
3.    Îdama zarokên li jêrî 18 salî                            9 kes
4.    Kevirbarana (r) jinan                                         37 kes
5.    Girtiyên siyasî                                                 123 kes
6.    Girtiyên siyasiyên jin                                        63 kes
7.    Lêpirsîna girtiyan                                            635 kes
8.    Binçavkirina rojnamevanan                              92 kes
9.    Binçavkirina mamosteyan                                 85 kes
10.    Binçavkirina xwendekaran                              857 kes
11.    Girtina rojnameyan                                            23
12.    Binpêkirina mafê sendîqa                                789
13.    Nexweşiya AIDS                                        19 435 kes
14.    Bikaranîna maddeyên hişbir                        2 milyon

Bi dîtina tabloyeke bi vî rengî derdikeve holê ku qelşên navbera gel û rejîmê roj bi roj firetir dibe. Êdî pêwîst e herkes îradeya xwe ya azad bide diyar kirinê.

Cemşîd Ensar

Navenda Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê

www.lekolin.org

{rokintensedebate} 

Gera Xamaney Li Kurdistanê

Serokê olî yê Îranê Ayetulah Xamaney cara duyemîn Kurdistan ziyaret kir.  Xamaney 21 sal beriya niha yekemîn sefera xwe ya Kurdistanê pêk anîbû. Bêguman piştî vî temenî  û geşteke 8 rojî ya Kurdistanê, sedemên xwe yên bingehîn hene. Tê gotîn ku gelek bijîşkên taybet yê Xamaney îdia û pêşniyar kirine ku “hewa Kurdistanê ji tendirustiya te re baş e !” Xamaney jî ji bo ku 2 roja zêdetir jiyan bike 8 roja li Kurdistanê ma !

21 sal berê li Kurdistanê şer û pevçûnek mezin hebû. Gelek tevgerên Kurd li herêmê aktîf dixebitîn  û çalakiyên bi bandor li dar dixistin. Di wê serdemê de jî zextek herêmî û navdewletî wek roja îro li ser rejîma Îranê hebû. Rejîmê jî bi saya têkoşîna gel, di asteke nefermî de be jî hindek mafên Kurdan naskiribû. Lê şûn de teşhîr û tehcîrkirina tevgerên Kurd, ji aliyê rejîmê ve, bû sedem ku ev tevger ji çavê gelê Kurd bikevin.

Niha jî Tevgera Azadiya Kurdistanê bû sedem tovek nû yê jiyanê li Kurdistana Rojhilat were çandinê. Ev jî bû sedem ku Xamaney vê care “bi awayekî din” were pêşwazî kirin. Xamaney di vê seferê de nêzîkî 12 hezar însan ji Tehranê bi xwe re aniye û yê din jî “hêzên sivîl”ên dewletê yên ku ji bajarê û bajarokê Kurdistanê ji bo pêşwaziyê komkirine. Rejima Îranê îro Kurdan ji xwe re tehdîda herî mezin dibîne. Di dîroka xwe de jî her dem Kurd bi Kurd daye qetil kirinê. Armanca vê ziyaretê ewe ku çawa rêya netewbûna Kurdan bigre.

Di zihniyeta rejîmê de rêka herî maqûl û hesan ewe ku rêya qetilkirina Kurdan bi destê Kurdan be. Di hemû gotinên Xamaney û hevdîtinên wî de ku bi gelek kesayetiyên Kurd re pêşxistiye, daxwaza xwedîderketina nasnameya Îranî hatiye ziman. Naveroka axaftinên Serokê olî bi kurtî û Kurdî, “di ware siyasî, civakî, aborî û çandî de asîmîlekirina civaka Kurd çawa çêdibe” ye. Bi taybetî ji bo teşhîrkirina Tevgera Azadiya Kurdistan li Rojhilatê Kurdistanê gelek îdiayên bêbingeh aniye ziman. Mînak îdia kiriye ku dema Emerîka, Iraq û Tirkiye dibin yek û êrîş dibin ser PKK’ê;  PJAK jî  êrîşê xwe li ser Îranê zêde dike. Li ser vî esasî ji Emerîka re peyam dide. Ya din dibêje ku “PJAK, bi dewleta Îsraîl re têkiliyê xwe heye.” Bi vî rengî armanca xwe ya reşkirina Tevgera Azadiya Kurdistan dide diyar kirin. Her wisa di derbarê rewşa Kurdistan Başûr de fikarê xwe tîne ziman.

Xamaney bal dikşîne ser perwerdekirina pêşmerga ya bi destê leşkerên Îsraîlî û hêzbûna Başûr. Vê jî ji bo Îranê wek tehdîd bi nav dike. Dîse ji hemû berpirsiyarên dewletê xwestiye ku tedbîrê pêwîst di vê derbarê de bigrin. Mijareke herî girîng jî bikaranîna partiyên Kurd yên wekî Komele û Partiya Demokrata Kurdistana Îranê li dijî PJAK’ê. Armanca rejîmê tehrîkirina van partiyan e û bi vî rengî derxistina nakokiyan e. Ev helwest nîşana herî berbiçav ya berdewamkirina siyaseta Kurd bi Kurd dayîna qetilkirinê ye.

Ji hêleke din ve Xamaney bi gelek saziyên Besîc (alîgirên rejîmê) û Îtlaatê (istixbarat) re civîn li darxistiye û ev xal derxistine pêş:
1.  Li Kurdistanê xebatên ajankirinê bêne pêşxistin û ji bo nav refên PJAK’ê sûîkastçî bêne rêkirinê.
2.  Nav û wêneyên kesên ku beşdarî PJAK’ê dibin li hemû saziyên Îtlaatê bê belav kirin.
3.  Malbatên gerîlla ji civakê bê îzole kirin.
4.  Ji bo ku Meleyên Sûnnî li dijî PJAK’ê antîpropaganda bikin karê rêxistinkirinê bê meşandin.
5.  Telefonên li ser sînor bêne guhdar kirinê.
6.  Naveroka kovar û pirtûkên PJAK ê bê guhertinê û bi vî rengî bêne belav kirin.
7.  Kesê ku ji Îranê koçberî Iraqê bûne şûn de bêne zîvirandin.
8.  Xwendekarê Îranî yê li Başûrê Kurdistanê ji bo ku nebin casus tedbîr bê pêşxistin.
9.  Têkiliyê Îran û Başûrê Kurdistanê werin kontrol kirin.
10. Li Rojhilatê Kurdistanê, kesên ku TV’yên Kurdî (di serî de yên PKK’ê) temaşe dikin werin teqîb kirin.

Erê, Xamaney hatiye Kurdistanê ku rewşa xwe ya tendirustî baş bike. Lê diyar e ku armanca wî tenê ne ev e, dixwaze rewşa tendirustiya Kurdan jî hîn xerabtir bike.

Cemşîd Ensar

Navenda Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê

www.lekolin.org

{rokintensedebate} 

Îran, Hilbijartin û Demokrasî

Di demeke nêz de li Îranê hilbijartin hene. Dîrok û kevneşopiya demokrasiyê li erdnîgariya Îranê dûr û dirêj e. Bêguman pêşketina çanda xwezayî li ser axa Mezopotamya, bingehê çanda demokrasiyê ye. Di serdema neolîtîkê de zagonên civaka xwezayî di heman demê de pirensîbên civaka mirovatiyê ne. Di civaka xwezayî de desthilatdarî bê wate ye. Rêveberî ji hêla jinê ve bi awayekî wekhev tê meşandinê. Rêkûpêkirina jiyanê bi giştî li derdora jinê pêş dikeve. Di vê demê de ji dewlet û desthilatdariyê tu xeber tune ye. Jiyan wekhev û sade ye. Ev jiyan destpêkê li “Hîlala Zêrîn” pêşket. Yanî ciyê ku îro jê re dibêjin “Rojhilata Navîn.” Îran jî yek ji wan niştimanê vê herêmê ye. Ji kevneşopî û felsefeya Zerdeştî tê.

Heta roja îro jî bandora çanda Zerdeştî li ser gelê Îranê berdewam e. Mînak pîrozkirina Newrozê û destana Kawayê Hesinkar di dîroka gelên Îranê de ciyekî xwe yê pir girîng heye. Roja Newrozê ji bo xwe wek rojek nû yan jî roja azadiyê dibînin. Bi bandora felsefeya Zerdeştî her du gelê Kurd û Fars, rêbazeke hevbeş ya jiyanê bi hev re parvekirine. Împaratoriyên Med û Pars berhemên vê nêrînê ne. Lê bi herikîna demê ve gelek guhertin di sîstema rejîma Îranê de çêbûye. Zext û xedarî gihişt asteke wisa, rahîbê Sasanî ji bo ku desthilatdariya xwe biparêzin, bê ku rehmê bi rewşa mirovan bikin, di nav civakê de çi berhemek ji felsefeya azadiyê nehiştin. Êrîş birin ser berxwedêr û azadîxwazê wek Pêxember Manî. Di serdema Feodalîzmê de pêvajoyek cudatir destpêkir. Bi bandora felsefeya olî  rê li ber avabûna jiyaneke cemidî vebû. Êdî çi mirovî nikariya qedera xwe bi dest bixîne. Ji ber ku qedera herkesî “ji berê de hatibû nivîsîn!” Di vê demê de civak bi zagonên olî tên meşandinê. Li dijî dogmayên olî gelek tevgerên azadîxwaz û serhildêr pêşketine. Bi taybetî li erdnîgariya Îranê mirov dikare çend ji van tevgeran mînak bide. Tevgerên weke Babek, Mezdek, Mansurê Xelac, Baba Îshak, Suhreverdî û Ebû Mûslim Xorasanî serîhildan e û her wisa gelek ozan û nivîskarê vê demê jî bi helbestê xwe nerazîbûna xwe li dijî sîstema olî anîne ziman. Bêguman qedera van ji ya Manî cudatir nebûye. Derketina tevgerên azadîxwaz, bingeha xwe ji çanda civaka xwezayî digire. Dîroka civakî ya Îranê bi minakên bi vî rengî tijî ye. Lê êrîşên hovane yê olperestên sexte nehiştine ku ev tevger pêşkevin. Heta asteke wisa pêşketiye ku ji bo Zerdeştiyên ku xwediyê bingehîn yên vê axê ne, peyva “kafir” bê gotin û nêzîkatiyên bi vî rengî pêşkevin.

Rejîma Îranê ya niha ku di sala 1979’an de hate ser desthilatdariyê, bi bîrdoziya “Şîa”tiyê pêvajoyeke li gor xwe da destpêkirin. Bêguman tu têkiliya vê pêvajoyê bi rastiyê civakî û dîrokî ya Îranê re nebû. Têkiliya ku hatiye danîn jî li dijî cewherê rastiyê ye. Ji ber ku Şîatî an ku alîgiriya Hz. Elî, ne zilm e û ne jî zext e. Berovajî vê Hz. Elî li dijî zilm û neheqiyê serîhildaye. Rejîma Îranê ya îro ku navê Hz. Elî bi kar tîne, ji gelê Îranê re ji bilî xwîn, êş, azar û rondikan tiştek neanî. Jixwe sala ku hate ser desthilatdariyê bi Iraqê re kete nava şerekî hovane. Şerê ku 8 salan domiya bi xwe re wêraniyeke pir mezin peyde kir. Hîn jî bandorên vî şerî di dil, mêjî, çav û bedenan de didome. Rejîma Îranê niha jî li pey vê siyaseta xwe ya xwîndar bi rik e.  

Li Îranê jî hilbijartinên rêveberiyê li dar dikevin. Lê ev hilbijartin ew çend sexte ne, mirov dibe qey Îran dixwaze bêje, “bila min jî li bazara demokrasiyê bibînin!” Bêguman ev demokrasî sexte û xapînok e. Li cîhanê bi pêşketina nirxên demokrasiyê re li Îranê jî tevgerên guherînxwaz (reformîst) derdikevin pêş. Lê ev tevger li dijî olperestan rasterast xwe nakin hedef. Xwe ji sîstemê qut nakin. Ji ber vê yekê jî dibin pêveka rejîmê. Hinek ji vê yekê razî ne. Hinek jî ne razî ne lê ji tirsê nikarin tiştekî din bikin. Ji ber vê yekê jî “rêberê olî” û “saziya parastina berjewendiyên rejîmê” çiqasî “demokrasi”yê bidin ewqasî bi kar tînin.

Demokrasî ne sîstemeke ji bo desthilatdariyê ye, berovajî vê yekê demokrasî çand e. Sîstemên faşîst ji çanda demokrasiyê bêpar in. Ji bo vê jî di bin navê demokrasiyê de her cure kiryarên xerab dikin. Rejîma Îranê ev yek, di bin navê Umeta Îslamî de pêşxistiye. Tevî ku Îran yek ji wan dewletan e ku di Rojhilata Navîn de, destpêkê sîstema “qanunî û hiquqî” pêşxistiye lê hêjî li gorî qanûnên 1500 sal berê dimeşe. Nûbûn û guherîn di rejîma Îranê de pir lawaz pêşdikeve. Li di rastiyê de mîrateyeke çandeke bi hêz ya demokratîk û pêşverû li Îranê heye. Bi salan e ku ji bo vê çanda giranbuha bi taybetî jî ji aliyê hemû neteweyên ku li Îranê dijîn bedelê mezin têne dayînê. Gelê Kurd, Azerî û Fars ku xwediyê bir û baweriya Zerdeştî ne, bi nirxandina mîrateya demokratîk dikarin vegerin li ser cewherê civaka xwezayî. Demokrasî diyardeyek wisa nîne ku desthilatdarî ji gelan re pêşkêş bike. Demokrasî bi têkoşîn, ked û berxwedanê tê pêşxistinê.

Erê, di demeke nêzîk de li Îranê hilbijartin hene. Lê weke têgiha “qeder”ê, serpêhatî û encama vê hilbijartinê di pêş de û bi destê rêberê olî hatiye nivisîn. Ne gengaz e ku niha li ser sindoqên hilbijartinê ev qeder bê guhertinê. Ev qeder incex di qada têkoşînê de dikarê bê guhertinê. Piştê wê demokrasî jî, hilbijartin jî û sindoq jî wê xwedî wate be.  

Cemşîd Ensar

Navenda Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê

www.lekolin.org

{rokintensedebate} 

 

Sayfa 1 > 3

UMUDUN ZAFERİ

 

Öcalan: Açılımı Devlet Yapıyor, AKP Sadece İmzacı

 

Öcalan: Yeni Bir Döneme Girildi

 

Öcalan: Erdoğan’ın Sonu Özal Gibi Olabilir

ÖZGÜRLÜK PERSPEKTİFLERİ

 

İnsan-Toplum İlişkisi Üzerine

 

İnsanda Yoğunlaşan Gerçeklik

 

“Bilimsel Yöntem”, İktidar ve Kapitalizm Birliği Üzerine

 

Savunmalar: Kapitalist Modernitede İktidar

YAZARLAR

Kasım Engin
22.10.2009
Kasım Engin

Biraz Ahlak Lütfen!



Serbest Rezan
01.11.2009
Serbest Rezan

Li Dayikên Kurd Xwedî Derkevin

Tayyîp Temel
14.11.2009
Tayyîp Temel

Helwesta CHP - MHP’ê û Niyeta AKP’ê

Sinan Sinegır
02.11.2009
Sinan Sinegır

Açık Olmayan, “Demokratik Açılım”

Harun Serdar
12.09.2009
Harun Serdar

Perwerda Bi Kurdî Bi Zanebûna Rast Dibe Azadiyê

Cemîl Bayik
16.11.2009
Cemîl Bayik

Divê Kurd Weke Îrade û Muxatab Bên Qebûlkirin

Hasan Hüseyin Deniz
08.11.2009
Hasan Hüseyin Deniz

Şewba Berazan An Fermana Amerîkan

Şahan Dicle
14.11.2009
Şahan Dicle

“Açılım Oturumu” ve Hesaplar - Şahan Dicle


Şu an 26 misafir çevrimiçi