Di vê serdemê de rewşa dewleta Îranê yek ji mijarê herî sereke yê çapemeniya cîhanê de bû. Di warê peyvendî xwe yên bi hêzên cîhanî û heremî de herwisa salvegera hilbijartinê sala bihurî ya girîng ji eve ku rejîma Îranê di asta tekeliyên xwe bi gelê Kurd re derbazî qonaxeka nu bûye.

Mijara çekên nûklerî ku bi salane cîhana derva li hemberî rejîmê bikar dîne lê rejîm jî vê yek ji bo bêdeng kirina dînamîkê xwe yên hundurîn bikar tînê. Derket holê ku bi îmza kirina peymannameya mabeyna Îran, Tirkiye û Birezîl yê ku dibin qurban gelê Kurd e. Bi navbeynkariya Tirkîyê ku heya niha neyartiya Kurdan kiriye dewleta Îranê bi avayekî hovane êrîş anî ser gelê Kurd. Bi ketina Tirkiyê di nav vê mijarê de li beranberî parastina uranyoma Îranê ji hêla Tirkiyê ve Îran jî wê êrîş bike ser girtiyê Kurd li zindana de. Di piratîk de ev yek pir aşkere derket holê. Bi îmza kirina vê peymannamê re hin nakokî ji di mabeyna rayedarên rejîmê derketiye. Elî Larêcanî serokê meclisa Îranê ku yek ji hevalê Ehmedînejade bi vê yekê re muxalifet kiriye. Ev jî dide xwuya kirinê ku di navbera muhafizekara de gelek nakokî hene lê rejîm vedişêre. Şîara bingehîn a vê demê de di nav gel de tê gotinê eve li hemberî derva lihevkirin li hemberî hundur serkût kirin. Di vê pêvajoyê de bi rastî jî Îran nekarî biser keve. Bêrêzîl bi zêhniyeta xwe a çep herwisa Tirkiye ji bi zêhniyeta xwe a Îslamî ku herdu karekter jî bi dilê rejîmê ne Îran kişandin nav girdabe kî de ku êdî vegera wê tuneye. Destavîtina Îranê li welatê Amerîkaya latîn ji vê kevneşopiya rejîmê tê ku hewil dide cephe kî dijberî Washingtone li vê herêmê de bide avakirinê lê ev yek pêknehat. Hevkarê bingehîn yê Îranê wekî Rusya û Çin jî di pêvajoya tehrîm kirina liser Îranê de erênî bersiv dane. Tengavbûna rejîmê di vê demê de nîşana ji dest dayîna hevalbendê wî ne.

Hilbijartinê sala bihurî li Îranê di nav gîştî cîhanê de wekî hilbijartinek na reva hate dîtinê ji ber ku ji dengê gel re rêz nehat girtinê berovacî meleyan nonerê xwe anîn ser kar. Xwepêşandanê gel yek roj piştî hilbijartinê di dîroka 30 sale a rejîmê de care yekem bû ruy daye. Îsal jî hewil dan hebû ku xwepêşandan hebin lê Xameneyî bi avayekî aşkere gel tehdîd kir. Hêzên sipahê pasdaran li gîştî bajarê Îranê de bicih bûn lewra gel jî li male xwe derneketin. Ji bo Musevî û Kerobî herdû serokê tevgera kesk nameyên tehdîd hate rêkirinê herwisa malê van herdû kesan ji hêla muhafizekaran ve hatin dagir kirinê. Neviyê Xumeynî bi navê Hesen Xumeynî di roja salvegera mirina Xumeynî de derket pêş gel lê muhafizekaran destûr nedan ku biaxive lewra ev kes jî ku yadigara Xumeynî ye êdî cihê wî di nav rejîmê de tuneye ji ber ku li dijî siyasetên Ehmedînejad û Xameneyî derketiye. Rejîm ku bi her avayî tengav bûye bi tu kesî re rehmê nake. Rejîma ku Ayetûllah Muntezirî yek ji damezrînerê Komara Îslamîye wekî munafiq bi nav bike herwisa êrişî ser kurê Xumeynî bike bêguman tê payîn ku li Kurdistanê jî wê îdama pêkbîne.

Bajarê qom yek ji bajarên herî girînge ku rejîm li vir kadro û mela perwerde dike. Lê  ev demeke li vî bajarî alozî û pevçûn têne jiyan kirin. Piranî êrîşê liser muxalifan çêdibe li vir pêktên. Yarastî kontirola bajar li destê rejîmê derketiye. Piştî hilbijartina û şûnde gelek mele, mamostayên zanîngeha û rojnamewan li girtîgehan têne ragirtinê ev li neçariya rejîmê ye bi giştî kesê ku dijberî wî ye srekût dike anjî digire. Gelê Kurd li Rojhilatê Kurdistanê bi zêhniyetek pir paşverû re rûberu ye. Êrîşê herî berfire tên pêkanîn herwisa çeka îdamê li hemberî gel ji her demê zêdetir tê bikar anînê. Dikarim bêjim ku tenê yek sedem heye ku Kurda radigire ew jî Musulman bûna Kurda ye eger ev jî were qetandinê îdî tiştek namîne, wer diyare dem ber bi vê yekê ve diçe.

Tê zanîn ku rejîma Îranê di 9 ê gulanê de 4 lawê Kurd bê ku dadgeh gunehê wan îspat bike îdam kir. Pîştî vê buyerê û şûnde qonaxek dîrokî li Rojhilatê Kurdistanê destpêkiriye. Rejîmê hewil da ku rihê berxwedanîya gelê Kurd bişkîne lê şehîd Ferzad kemanger, Elî heyderyan, Ferhad wekîlî û şîrîn Elem holî bi şîara berxwedan jiyane li dijî celadê rejîma Îranê rawestiyan û ji bo bilind kirina agirê tekoşîna azadiyê li Rojhilatê Kurdistaê bi serbilindî xwe feda kirin.

Piştî îdamkirina hevalan ji bo cara yekê piştî raperîna sala 1999 de li Rojhilatê Kurdistanê perotestoyek giştî çêbû. Ev yek asta bilin bûna tekoşînê û asta gelê Kurd li vî beşê Kurdistanê nîşan dide ku li rojhilata navîn û Îranê de bê hempa bû. Rejîm ji bo ku vê yekê vala derxe heya niha cenaze nedane malbatê wan. Rejîma ku li termê hevwelatiyê xwe evqas bitirse bêguman li beranbedrî zindiyan hiç xwe ranagire û bi şêvazên herî hovane dibe ber darê îdamê. Şêvazê çereser kirina pirsgirêka di vê sedsalê de ji hêla rejîma Îranê ve îdamkirine. Ev jî yanî neçarî. Ya girîng rejîm vê yekê bi navê dînê Îslamê dike. Di kîtaba asmanî de hatiye ku eger kesek hate binçavkirin tenê 7 rojan dikarê girtî bimîne eger gunehê wî nehat îspat kirinê pêwîste bê berdanê. Lê rejîmê 4 sala ev heval li girtîgehê ragirt bê ku gunehê wan îspat bike îdam kir. Ev dide xwuya kirin ku tu elaqeya rejîma Îranê li gel Îslama rastîn de tuneye.

Cemşîd Ensar

Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi

www.navendalekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net - www.lekolin.info