{"id":12353,"date":"2020-12-24T09:05:12","date_gmt":"2020-12-24T08:05:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/?p=12353"},"modified":"2020-12-24T09:05:15","modified_gmt":"2020-12-24T08:05:15","slug":"kurdistanda-somurge-valilikleri-umumi-mufettislikler-arastirma-dosya-4-son-bolum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/kurdistanda-somurge-valilikleri-umumi-mufettislikler-arastirma-dosya-4-son-bolum\/","title":{"rendered":"K\u00dcRD\u0130STAN\u2019DA S\u00d6M\u00dcRGE VAL\u0130L\u0130KLER\u0130: UMUM\u0130 M\u00dcFETT\u0130\u015eL\u0130KLER (ARA\u015eTIRMA-DOSYA)-4 SON B\u00d6L\u00dcM"},"content":{"rendered":"\n<p>Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin son d\u00f6neminde K\u00fcrdistan\u2019da uygulanmaya ba\u015flanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler, Cumhuriyet\u2019in kuruldu\u011fu ilk y\u0131llardan itibaren daha derinle\u015ftirilip bir sisteme ba\u011flanarak K\u00fcrdistan\u2019\u0131 yeniden i\u015fgal ve egemenlik alt\u0131nda tutman\u0131n temel bir y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak devreye konulmu\u015ftur. 1927 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya ba\u015flanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler fiilen 1947 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131l\u0131r fakat T.C. hukukundaki varl\u0131klar\u0131n\u0131 1952 y\u0131l\u0131na kadar korurlar. Tarihsel olarak 2. Abd\u00fclhamit devrinden 1952\u2019ye kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Umumi M\u00fcfetti\u015flikler, Osmanl\u0131\u2019dan Cumhuriyet\u2019e intikal eden bir yap\u0131lanma ve zihniyettir. Umumi M\u00fcfetti\u015fliklere d\u00f6nem ve \u015fartlara g\u00f6re, \u201cUmumi Valilik, Eyalet Valili\u011fi, Genel Valilik, Fevkalade Valilik, Hidivlik, B\u00f6lge Valili\u011fi, Genel Enspekt\u00f6rl\u00fck, \u0130nspekt\u00f6rl\u00fck, Genel M\u00fcfetti\u015flik ve Umumi M\u00fcfetti\u015flik\u201d gibi adlar verilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca 1986\u2019 da Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da uygulanmaya konulup 2002 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131lan \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal B\u00f6lge Valili\u011fi\u201dde Umumi M\u00fcfetti\u015flik uygulamas\u0131n\u0131n d\u00f6neme uyarlanm\u0131\u015f halidir. \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal B\u00f6lge Valili\u011fi\u201d kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra AKP K\u00fcrdistan\u2019da kendi valilerini olu\u015fturup ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle donatmas\u0131 da ayn\u0131 zihniyetin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Umumi M\u00fcfetti\u015fler Birer Su\u00e7 Makinas\u0131-4<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bir toplulu\u011fun, halk\u0131n, toplumun, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya d\u00f6n\u00fck yap\u0131lan sitemli uygulamalar soyk\u0131r\u0131md\u0131r. Soyk\u0131r\u0131m, insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenen bir su\u00e7tur. Umumi M\u00fcfetti\u015flerin K\u00fcrdistan\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri faaliyetlerin kendisi zaten bir soyk\u0131r\u0131m su\u00e7udur. Umumi M\u00fcfetti\u015fler sadece k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m y\u00fcr\u00fctmemi\u015flerdir. Ayn\u0131 zamanda fiziki katliamlar, insan \u00f6ld\u00fcrmeler, faili me\u00e7hul (belli) cinayetlerden tutal\u0131m gasp, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, r\u00fc\u015fvet, yolsuzluk vb. bir\u00e7ok su\u00e7 i\u015flemi\u015flerdir. Umumi M\u00fcfetti\u015flerin K\u00fcrdistan\u2019da i\u015fledikleri su\u00e7lar ba\u011flam\u0131nda K\u00fcrt halk\u0131 ve insanl\u0131k nezdinde sicilleri bir hayli kabar\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;K\u00fcrdistan\u2019daki Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerin ba\u015f\u0131na getirilen ki\u015filer rastgele de\u011fil, hepsi de \u00f6zel olarak se\u00e7ilmi\u015f ki\u015filerdir. Birer \u00f6zel sava\u015f eleman\u0131 gibi hareket eden bu ki\u015filerin hepsi Mustafa Kemal\u2019in yak\u0131n arkada\u015flar\u0131d\u0131r. Hem bu g\u00f6reve atanmadan \u00f6nce hem de bu g\u00f6revleri sona erdikten sonra vali, milletvekili vb. olarak g\u00f6revlendirilmi\u015f ki\u015filerdir. Bu ba\u011flamda \u0131rk\u00e7\u0131, jakoben, totaliter zihniyetle yeti\u015ftirilmi\u015f Kemalist kadrolard\u0131r. \u0130\u00e7lerinde \u0130brahim Tali \u00d6ng\u00f6ren gibi dev\u015firme ki\u015filikler de vard\u0131r. Kirli faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in bunlara g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir b\u00fct\u00e7e ayr\u0131lm\u0131\u015f olsa da as\u0131l olarak \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u00f6denekten aktar\u0131mlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrdistan\u2019da birer su\u00e7 makinas\u0131 gibi hareket eden Umumi M\u00fcfetti\u015flerin i\u015fledi\u011fi su\u00e7lara d\u00f6n\u00fck K\u00fcrdistan\u2019da yo\u011fun \u015fik\u00e2yet ve tepkiler yans\u0131r. Bunlar T.C.nin s\u00f6m\u00fcrge hukuku ile korundu\u011fu i\u00e7in haklar\u0131nda herhangi bir yasal i\u015flem ba\u015flat\u0131lmaz. Bu \u015fik\u00e2yet ve tepkiler ancak Umumi M\u00fcfetti\u015flikler 1952 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131l\u0131nca meclis ve benzeri kurumlar\u0131n g\u00fcndemine ta\u015f\u0131nsa da t\u0131pk\u0131 s\u00f6m\u00fcrgeci T.C.nin K\u00fcrt \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketi\u2019ne kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kirli sava\u015fta K\u00fcrt halk\u0131na d\u00f6n\u00fck i\u015fledi\u011fi soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lar\u0131n\u0131n yarg\u0131lanmamas\u0131 gibi, bir durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn oldu\u011fu gibi d\u00fcn de bu kirli-\u00f6zel sava\u015f faaliyetini y\u00fcr\u00fcten ki\u015fi ve kurumlar, T.C.nin K\u00fcrdistan\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6m\u00fcrge hukuku ile korunmaktayd\u0131lar. \u00d6rne\u011fin Abidin \u00d6zmen\u2019in Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesinde g\u00f6revli oldu\u011fu s\u00fcre zarf\u0131nda b\u00f6lgede bir\u00e7ok kirli olay\u0131 organize etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Onun 5 Mart 1937 y\u0131l\u0131nda Amed\u2019in Karak\u00f6pr\u00fc m\u0131nt\u0131kas\u0131nda 37 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fc 26 Aral\u0131k 1952 y\u0131l\u0131ndaki TBMM oturumunun tutanaklar\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. Bu olaya ili\u015fkin 9 Ocak 1953\u2019te s\u00f6z\u00fc edilen cinayetler hakk\u0131nda yap\u0131lacak tahkikat i\u00e7in bir komisyon se\u00e7imi tezkeresi meclise getirilir fakat olumlu bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmaz. Yukar\u0131da izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, bunlar s\u00f6m\u00fcrge hukuku ile korunma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim bu olaydan daha \u00f6nce 20 Temmuz 1931\u2019de \u00e7\u0131kart\u0131lan 1850 numaral\u0131 kanunla Erci\u015f, Zilan ve A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131 b\u00f6lgelerinde meydana gelen direni\u015f sonras\u0131ndaki takip ve tedip hareketlerinde meydana gelecek fiil ve hareketlerin su\u00e7 say\u0131lmayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir kanun \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda da 20 Haziran 1930 ile 1 Aral\u0131k 1930 tarihleri aras\u0131nda fa\u015fist T.C. ordusu, devlet memurlar\u0131 ve bunlarla birlikte hareket eden di\u011fer gruplar (bek\u00e7i, korucu vs.) kanun korumas\u0131 alt\u0131na al\u0131narak isyan\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda halka uygulad\u0131klar\u0131 vah\u015fet devlete yard\u0131m ama\u00e7l\u0131 i\u015fledikleri fiiller olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp bu soyk\u0131r\u0131m su\u00e7undan muaf tutulmu\u015f ve yarg\u0131lanmam\u0131\u015flard\u0131r. Yine Umumi M\u00fcfetti\u015flerin K\u00fcrdistan\u2019da i\u015fledi\u011fi katliamlardan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek daha vermek gerekirse, 1943-1947 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019da Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesi sorumlulu\u011fu yapan Avni Do\u011fan d\u00f6neminde ya\u015fanan 33 kur\u015fun olay\u0131d\u0131r. 1943 y\u0131l\u0131n\u0131n temmuz ay\u0131nda Van&#8217;\u0131n \u00d6zalp il\u00e7esinin Arap\u015forik s\u0131n\u0131r k\u00f6y\u00fcnde, 33 ki\u015finin hayvan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 ve 3. Ordu komutan\u0131 Orgeneral Mustafa Mu\u011flal\u0131&#8217;n\u0131n emriyle yarg\u0131s\u0131z olarak kur\u015funa dizilirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Benzer \u00f6rnekleri daha da \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat konunun somutluk kazanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeterlidir. Zaten Umumi M\u00fcfetti\u015flerin K\u00fcrdistan\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn faaliyetler soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lar\u0131 kapsam\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015fler K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 tasfiye etmek i\u00e7in kirli-\u00f6zel bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir. Ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in de hepsi birer su\u00e7 makinas\u0131 gibi hareket etmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131da da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Umumi M\u00fcfetti\u015flikler Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6neminden 1952 y\u0131l\u0131na kadar K\u00fcrdistan\u2019da uygulanan bir y\u00f6netim bi\u00e7imi olmu\u015ftur. S\u00f6m\u00fcrgeci Cumhuriyet, bu y\u00f6netim bi\u00e7imini devr alarak kendi ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in K\u00fcrdistan\u2019\u0131n her taraf\u0131na yayarak bunu b\u00f6lgede yo\u011fun ve derinlikli bir \u015fekilde uygulam\u0131\u015ft\u0131r. 1927 y\u0131l\u0131ndan 1952 y\u0131l\u0131na kadar, tam 25 y\u0131l boyunca Umumi M\u00fcfetti\u015flerle K\u00fcrdistan\u2019\u0131 zapt u rap alt\u0131na alarak s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve i\u015fgali derinle\u015ftirmek, K\u00fcrtleri tasfiye etmek i\u00e7in seferber olmu\u015flard\u0131r. Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemi ile Kemalist rejim kendi zihniyet ve anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 K\u00fcrdistan\u2019da geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck \u00fczerine kurulu homojen bir devlet yaratmak i\u00e7in K\u00fcrtleri imha ve inkara y\u00f6nelerek K\u00fcrdistan\u2019da K\u00fcrt soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 sonuca g\u00f6t\u00fcrmeyi hedeflemi\u015flerdir. K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck bu uygulamalar devletin resmi politikas\u0131 haline getirilerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar uygulanmaktad\u0131r. Umumi M\u00fcfetti\u015fler devletin bu resmi politikas\u0131n\u0131 K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda in\u015fa etmenin ad\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Merkezde belirlenen politikalar\u0131 yerelde geli\u015ftirme ve uygulama ile sorumlu k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f bir sistem olarak olu\u015fturulmu\u015ftur. Umumi M\u00fcfetti\u015flikler bu Fa\u015fist sistemin yo\u011funluklu olarak yerelde kendisini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve etkili k\u0131lman\u0131n aray\u0131\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Umumi M\u00fcfetti\u015flik bu fa\u015fist, s\u00f6m\u00fcrgeci yap\u0131 ve zihniyetin K\u00fcrdistan\u2019daki eli, kula\u011f\u0131, g\u00f6z\u00fc ve in\u015faac\u0131s\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Irk\u00e7\u0131 T.C. Devleti, Umumi M\u00fcfetti\u015flikler eliyle b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt dinamiklerini bast\u0131rd\u0131ktan sonra K\u00fcrdistan\u2019da yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcm sessizli\u011fi ard\u0131ndan 1952 y\u0131l\u0131nda Umumi M\u00fcfetti\u015flikleri kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Umumi M\u00fcfetti\u015fler eliyle K\u00fcrdistan\u2019da yaratt\u0131\u011f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131, uygulamay\u0131 ve zihniyeti hi\u00e7bir zaman kald\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu zihniyetin kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 K\u00fcrdistan\u2019daki b\u00fct\u00fcn devlet kademelerine yerle\u015ftirerek resmi politikalar\u0131n\u0131 derinle\u015ftirip g\u00fcncelleyerek hep s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00f6m\u00fcrgeci Cumhuriyet d\u00f6nemi boyunca K\u00fcrdistan s\u00fcrekli s\u0131k\u0131y\u00f6netimlerle, ola\u011fan\u00fcst\u00fc hallerle y\u00f6netilmi\u015ftir. S\u00f6m\u00fcrgeci T.C. T\u00fcrkiye taraf\u0131nda ayr\u0131 bir y\u00f6netim, ayr\u0131 bir hukuk, K\u00fcrdistan\u2019da ayr\u0131 bir y\u00f6netim ve hukuk devreye koymu\u015ftur. Bununla K\u00fcrtleri tasfiye etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, K\u00fcrdistan\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kirli politikalar\u0131 T\u00fcrk toplumundan da gizli tutma yolunu izlemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6m\u00fcrgeci T.C. Devleti Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemini kald\u0131rd\u0131ktan sonra da K\u00fcrdistan\u2019\u0131 s\u00f6m\u00fcrge hukuku ve anlay\u0131\u015f\u0131yla i\u015fgal etmeye devam etmi\u015ftir. S\u00f6m\u00fcrgeci Sistemin K\u00fcrdistan\u2019daki varl\u0131\u011f\u0131 i\u015fgal ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc temelinde oldu\u011fu i\u00e7in me\u015fru de\u011fildir. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de K\u00fcrdistan\u2019daki i\u015fgalini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in hep Umumi M\u00fcfetti\u015flik gibi kurumsal yap\u0131lara ihtiya\u00e7 duymu\u015ftur. Nitekim Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fi kald\u0131rd\u0131ktan sonra benzeri uygulamalar\u0131 s\u00fcrekli devreye koymu\u015ftur. 1986 ve 2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019da uygulanan \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal B\u00f6lge Valili\u011fi\u201d Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fin g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131na uyarlanm\u0131\u015f halidir. Elbette K\u00fcrdistan\u2019da uygulanan \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal\u201d hi\u00e7bir zaman kald\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtlerin var olmas\u0131 T.C.nin bu ve benzeri uygulamalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme gerek\u00e7esidir. K\u00fcrtleri tamamen yok edemedi\u011fi ve yok etme aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in K\u00fcrdistan hep \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal\u201dlerle y\u00f6netilmi\u015ftir. 1952 y\u0131l\u0131nda Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerin kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal\u201din kalkt\u0131\u011f\u0131, K\u00fcrdistan\u2019da ya\u015fam\u0131n normale d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelmemi\u015ftir. 1952\u2019den 1986 y\u0131l\u0131na kadar da K\u00fcrdistan yine askeri zorla, s\u0131k\u0131y\u00f6netimlerle, yasaklamalarla y\u00f6netilmi\u015ftir. 1986 y\u0131l\u0131nda ise fiiliyatta s\u00fcren Ohal\u2019e ge\u00e7i\u015fi resmile\u015ftirmi\u015ftir. Umumi M\u00fcfetti\u015flikler kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra da K\u00fcrdistan\u2019da soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131 h\u0131z\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey kaybetmeden devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>2002 y\u0131l\u0131nda ye\u015fil fa\u015fist T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn AKP ve Tayyip Erdo\u011fan \u015fahs\u0131nda iktidara ta\u015f\u0131nmas\u0131 ile K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131 h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r. AKP K\u00fcrt soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 sonuca g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in S\u00f6m\u00fcrgeci T.C. Devleti\u2019nin b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131n\u0131 seferber ederek bu konuda ba\u015far\u0131 elde etmek istemektedir. K\u00fcrdistan\u2019da 1986 y\u0131l\u0131ndan beri uygulanan Ohal\u2019i kald\u0131rarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde normal bir ortama ge\u00e7ilece\u011fi izlenimini uyand\u0131rmak istemi\u015ftir. Oysa Ohal valili\u011fine tan\u0131nan s\u00fcper yetkiler s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde il valilerine tan\u0131narak hepsi birer Ohal valisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. AKP, K\u00fcrdistan\u2019da soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131n\u0131 bug\u00fcn il valilikleri \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctmektedir. Ohal yetkileri ile donat\u0131lan fa\u015fist AKP\u2019nin K\u00fcrdistan\u2019daki valileri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Umumi M\u00fcfetti\u015fleri gibi hareket etmektedir. Y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri faaliyetler soyk\u0131r\u0131m endeksli faaliyetler olup, fa\u015fist AKP\u2019nin merkezi politikalar\u0131n\u0131 yerelde in\u015fa eden birer \u00f6zel sava\u015f eleman\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ye\u015fil fa\u015fist T\u00fcrk\u00e7\u00fc AKP, 21 Temmuz 2016\u2019da T\u00fcrkiye\u2019de ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal (Ohal) ilan etti. Bu Ohal \u00f6z\u00fcnde K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 ilan edilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bundan en fazla K\u00fcrtler zarar g\u00f6rd\u00fc. AKP, ilan etti\u011fi Ohal\u2019i dayanak yap\u0131p K\u00fcrt kazan\u0131mlar\u0131na sald\u0131rd\u0131. Siyasi soyk\u0131r\u0131m operasyonlar\u0131yla binlerce K\u00fcrt tutukland\u0131, K\u00fcrt kurumlar\u0131 kapat\u0131ld\u0131. Belediyelere kayyum atand\u0131. K\u00fcrdistan\u2019da b\u00fct\u00fcn demokratik eylem ve etkinlikleri yasakland\u0131. Bu ba\u011flamda da Ohal en \u00e7ok K\u00fcrdistan\u2019a uyguland\u0131. 21 Temmuz 2016 tarihinde ilan edilen ve yedi defa \u00fc\u00e7er ayl\u0131\u011f\u0131na uzat\u0131lan ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal (OHAL) iki y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan uzat\u0131lmay\u0131nca 17 Temmuz 2018 gecesi itibariyle sona erdi\u011fi belirtilse de g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar K\u00fcrdistan\u2019da fiiliyatta s\u00fcrmektedir. K\u00fcrdistan\u2019da soyk\u0131r\u0131m operasyonlar\u0131, kad\u0131n k\u0131r\u0131m politikalar\u0131, kurum kapatmalar, kayyum atamalar\u0131, s\u00fcrg\u00fcn, i\u015ften \u00e7\u0131karmalar, yasaklamalar Ohal mant\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde s\u00fcrmektedir. Fa\u015fist AKP K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck bu merkezi politikalar\u0131n\u0131, her birine g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Umumi M\u00fcfetti\u015fleri rol\u00fc verilen valiler eliyle K\u00fcrdistan\u2019da tatbik etmektedir. Son g\u00fcnlerde \u00f6zg\u00fcr bas\u0131na konu olan K\u00fcrdistan\u2019daki s\u00f6m\u00fcrge valilerin en demokratik haklar\u0131 bile yasaklama zihniyetlerinin Ohal\u2019in K\u00fcrdistan\u2019da nas\u0131l ceberut karakterde s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1.B\u00d6L\u00dcM; <a href=\"https:\/\/www.lekolin.org\/kurdistanda-somurge-valilikleri-umumi-mufettislikler-arastirma-dosya-1\/\">Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fin Tarihsel Seyri<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. B\u00d6L\u00dcM; <a href=\"https:\/\/www.lekolin.org\/kurdistanda-somurge-valilikleri-umumi-mufettislikler-arastirma-dosya-2\/\">S\u00f6m\u00fcrgeci T.C. D\u00f6neminde Umumi M\u00fcfetti\u015flikler<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>3.B\u00d6L\u00dcM; <a href=\"https:\/\/www.lekolin.org\/kurdistanda-somurge-valilikleri-umumi-mufettislikler-arastirma-dosya-3\/\">Umumi M\u00fcfetti\u015flik bir soyk\u0131r\u0131m sistemidir<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Firaz GARZAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin son d\u00f6neminde K\u00fcrdistan\u2019da uygulanmaya ba\u015flanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler, Cumhuriyet\u2019in kuruldu\u011fu ilk y\u0131llardan itibaren daha derinle\u015ftirilip bir sisteme ba\u011flanarak K\u00fcrdistan\u2019\u0131 yeniden i\u015fgal ve egemenlik alt\u0131nda tutman\u0131n temel bir y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak devreye konulmu\u015ftur. 1927 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya ba\u015flanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler fiilen 1947 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131l\u0131r fakat T.C. hukukundaki varl\u0131klar\u0131n\u0131 1952 y\u0131l\u0131na kadar korurlar. Tarihsel olarak 2. Abd\u00fclhamit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":12354,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","video":"","gallery":"","source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override":[{"single_blog_custom":"","sidebar":"","second_sidebar":"","share_position":"","share_float_style":"","post_date_format":"","post_date_format_custom":"","post_reading_time_wpm":"","zoom_button_out_step":"1","zoom_button_in_step":"1","number_popup_post":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"","single_post_gallery_size":""}],"trending_post_position":"","trending_post_label":"","sponsored_post_label":"","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":""},"jnews_primary_category":{"id":""},"jnews_social_meta":{"fb_title":"","fb_description":"","fb_image":"","twitter_title":"","twitter_description":"","twitter_image":""},"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12353","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12355,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12353\/revisions\/12355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}