{"id":12509,"date":"2021-02-16T12:40:40","date_gmt":"2021-02-16T11:40:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/?p=12509"},"modified":"2021-02-16T12:40:47","modified_gmt":"2021-02-16T11:40:47","slug":"libya-donemecinde-turk-devleti-politik-analiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/libya-donemecinde-turk-devleti-politik-analiz\/","title":{"rendered":"L\u0130BYA D\u00d6NEMEC\u0130NDE T\u00dcRK DEVLET\u0130-POL\u0130T\u0130K ANAL\u0130Z"},"content":{"rendered":"\n<p>Afrika \u00fclkeleri i\u00e7erisinde en zengin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131na sahip \u00fclkelerden olan, 2011 y\u0131l\u0131nda Eski lider Muammer Kaddafi&#8217;nin iktidardan d\u00fc\u015fmesinden bu yana kaos, kriz ve kan\u0131n durmad\u0131\u011f\u0131 bir sava\u015f sarmal\u0131na giren Libya yeni bir d\u00f6nemece girmi\u015f bulunmakta.<\/p>\n\n\n\n<p>BM \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde 9 Kas\u0131m&#8217;da Tunus&#8217;ta ba\u015flayan ve Libya&#8217;daki farkl\u0131 siyasi ve sosyal kesimleri temsilen se\u00e7ilen 75 ki\u015fi ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen &#8220;Libya Siyasi Diyalog Forumunda&#8221;, 24 Aral\u0131k 2021&#8217;de Libya&#8217;da genel se\u00e7imlere gidilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Formun ilk \u00f6nemli kararlar\u0131ndan biri hayata ge\u00e7irildi; ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmeti kurmas\u0131 i\u00e7in 61 ya\u015f\u0131ndaki milyarder i\u015f adam\u0131 Abd\u00fclhamid Dibeybe&#8217;yi se\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n<p>Oylamada Ba\u015fkanl\u0131k Konseyi&#8217;nde yer alacak 3 \u00fcye de belirlendi. Ba\u015fkanl\u0131k Konseyi&#8217;nin ba\u015f\u0131na da Bingazili Muhammed Yunus el Menfi se\u00e7ildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yap\u0131lan se\u00e7imlerle yeni bir d\u00f6nemece giren Libya\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki askeri ve siyasi varl\u0131\u011f\u0131 da yeni bir s\u00fcrece evrilmeye gebe iken uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7ler ve b\u00f6lge dinamikleri de pastadan pay kapma derdinde.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Umulmayan Sonu\u00e7lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cenevre&#8217;de yap\u0131lan se\u00e7imlerin favorisi, uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin de destekledi\u011fi \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Fethi Ba\u015fa\u011fa ve Tobruk Parlamento Ba\u015fkan\u0131 Akile Salih \u0130sa&#8217;n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu listeydi. Ancak Libya&#8217;n\u0131n bat\u0131s\u0131ndan gelen temsilciler, Trablus milisleri aras\u0131nda pop\u00fcler olmayan Ba\u015fa\u011fa aleyhinde oy kulland\u0131. Hafter yanl\u0131lar\u0131 ise, Mare\u015fal&#8217;e meydan okuyan Parlamento Ba\u015fkan\u0131 Salih \u0130sa&#8217;ya kar\u015f\u0131 oy kulland\u0131. Favori adaylar \u00fczerinde uzla\u015fma \u00e7\u0131kmay\u0131nca, se\u00e7imi 73 oydan 39&#8217;unun deste\u011fini alan i\u015f adam\u0131 Abd\u00fclhamid Dibeybe ile Muhammed Yunus el Menfi&#8217;in listesi kazand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fbakan Dibeybe, 24 Aral\u0131k&#8217;ta yap\u0131lacak se\u00e7imlere kadar, Mare\u015fal Halife Hafter&#8217;e kar\u015f\u0131 5 y\u0131ld\u0131r \u00fclkeyi y\u00f6neten eski Ba\u015fbakan Feyaz El Sara\u00e7&#8217;\u0131n yerini alacak.<\/p>\n\n\n\n<p>Menfi-Dibeybe listesi, T\u00fcrk askeri varl\u0131\u011f\u0131 ve Ulusal Mutabakat H\u00fck\u00fcmeti (UMH) ile yap\u0131lm\u0131\u015f anla\u015fmalar i\u00e7in \u015fimdilik bir engel te\u015fkil etmiyor. Ayr\u0131ca ba\u015fbakan adayl\u0131\u011f\u0131nda bulunanlar\u0131n hepsinin M\u0131sratal\u0131 olmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin se\u00e7imler kar\u015f\u0131s\u0131nda rahat bir pozisyona girmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkiye\u2019ye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bilinen D\u0130BEYBE ve MENF\u0130 kimdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Libya\u2019n\u0131n Misrata kentinde bilinen bir isim Abdulhamid Dibeybe, \u0130hvan ve T\u00fcrkiye\u2019ye verdi\u011fi destek ile tan\u0131n\u0131yor. Uzun y\u0131llar Muammer Kaddafi&#8217;nin yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ekibinde yer alan Dibeybe, \u00fclkeye yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da \u00e7ekerek dev projelerin ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flamakla g\u00f6revli Libya Yat\u0131r\u0131m ve Geli\u015ftirme \u015eirketi&#8217;nin (Lidco) y\u00f6neticisi idi. &nbsp;Frans\u0131z Le Monde gazetesi, Dibeybe&#8217;nin Libya ile ilgilenen T\u00fcrk \u015firketlerinin \u00fclke i\u00e7indeki temsilcisi oldu\u011funu yazd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019ye yak\u0131n olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda Libya parlamentosu 2017 Haziran\u2019\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 karar ile \u0130hvan\u2019a yak\u0131n Dibeybe\u2019yi ter\u00f6re destek verenlerin listesine alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Muhammed Menfi, BM taraf\u0131ndan tan\u0131nan ve T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan desteklenen Trablus merkezli Ulusal Mutabakat H\u00fck\u00fcmeti&#8217;ni temsilen Atina B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi g\u00f6revinde bulunuyordu. T\u00fcrkiye ile Ulusal Mutabakat H\u00fck\u00fcmeti (UMH) aras\u0131nda 2019 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda deniz yetki alanlar\u0131 ve askeri i\u015f birli\u011fi mutabakatlar\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Yunanistan protesto olarak Menfi&#8217;yi s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6n\u00fcm\u00fczde duran resim her ne kadar T\u00fcrkiye lehineymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de kurulan h\u00fck\u00fcmetin ge\u00e7ici olmas\u0131, Libya\u2019daki dinamiklerin k\u0131sa s\u00fcrede de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermesi T\u00fcrk askeri varl\u0131\u011f\u0131, \u00fcs edinmenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an askeri i\u015f birli\u011fi anla\u015fmas\u0131 ve deniz yetki alanlar\u0131n\u0131 belirleyen anla\u015fmalar\u0131n ters y\u00fcz olmas\u0131yla sonu\u00e7lanabilir. Ki se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131ndan sonra 10 \u015eubat g\u00fcn\u00fc BM G\u00fcvenlik konseyi taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, T\u00fcrkiye ba\u015fta olmak \u00fczere Libya\u2019daki t\u00fcm yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ve paral\u0131 askerlerin daha fazla bir gecikme ya\u015fanmadan derhal geri \u00e7ekilmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Libya\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fma taraflar\u0131n\u0131n 23 Ekim\u2019de vard\u0131\u011f\u0131 ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131nda, yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ve paral\u0131 askerlerin anla\u015fmay\u0131 takip eden 3 ay i\u00e7erisinde yani 23 Ocak\u2019ta Libya\u2019dan \u00e7ekilmesi gerekti\u011fi ifade ediliyordu. Fakat anla\u015fma metninde belirlenen s\u00fcreye ra\u011fmen Libya\u2019daki hi\u00e7bir yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7 veya paral\u0131 asker \u00e7ekilmedi. BMGK son \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n sonras\u0131nda da T\u00fcrkiye alandan \u00e7ekilmeyece\u011fini yineledi. T\u00fcrkiye\u2019nin Libya\u2019da kalmada bu kadar \u0131srarc\u0131 olma nedenini anlamak i\u00e7in olay\u0131n tarihi boyutuna ve son 10 y\u0131lda \u015fiddetlenen sava\u015f haline bakmak gereklidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkiye\u2019nin Libya\u2019da olma \u0131srar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7 bu\u00e7uk as\u0131rdan fazla bir s\u00fcre Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda kalan Libya, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Fransa\u2019n\u0131n Tunus ve Cezayir\u2019i, \u0130ngiltere\u2019nin M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 i\u015fgal etmesinin ard\u0131ndan \u0130talya\u2019n\u0131n ilgi alan\u0131na girmi\u015f, \u0130talya bu topraklar\u0131 i\u015fgal etmek i\u00e7in f\u0131rsat kollamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti ise ba\u015fta 1912\u2019de patlak veren Balkan Sava\u015f\u0131 olmak \u00fczere, Libya\u2019daki \u0130talyan sald\u0131r\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda gerekli reaksiyonu g\u00f6sterememi\u015f ve 18 Ekim 1912\u2019de imzalanan U\u015fi Antla\u015fmas\u0131 ile Libya\u2019daki Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti fi\u00eelen sona ermi\u015ftir. Miad\u0131n\u0131 doldurmu\u015f Osmanl\u0131 hayalleriyle Libya\u2019y\u0131 yeniden hakimiyeti alt\u0131na almak isteyen T\u00fcrkiye kaos ortam\u0131ndan yararlanarak Libya\u2019ya asker g\u00f6nderdi.<\/p>\n\n\n\n<p>2011 y\u0131l\u0131nda s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler Libya\u2019ya m\u00fcdahale etmek ve Kaddafiyi ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019yi ko\u00e7ba\u015f\u0131 se\u00e7mi\u015fti. Fransa devleti, \u0130zmir Hava \u00fcss\u00fcnden kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sava\u015f u\u00e7aklar\u0131yla Libya\u2019ya ilk askeri m\u00fcdahaleyi ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. Bu m\u00fcdahale sonucunda pastadan istedi\u011fi pay\u0131 alamayan T\u00fcrkiye ikinci bir f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rma niyetinde de\u011fildi. BAE, Fransa ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n destekledi\u011fi Hafter liderli\u011findeki g\u00fc\u00e7lerin Trablusgarp\u2019ta etkin olmas\u0131 durumunda T\u00fcrkiye hem Kaddafi d\u00f6nemine dayanan alacaklar\u0131n\u0131 alamayaca\u011f\u0131n\u0131 hem de \u00fclkenin yeniden in\u015fa d\u00f6nemindeki ihalelerden d\u0131\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131 iyi biliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikada ve ekonomide \u00e7\u0131kmaza girdi\u011fi b\u00f6ylesi bir d\u00f6nemde Libya\u2019y\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rmektedir. \u00d6zellikle de Libya\u2019n\u0131n Afrika \u00fclkeleri aras\u0131nda en zengin petrol ve benzin rezervlerine sahip olmas\u0131 i\u015fgalci T\u00fcrk devletini i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131br\u0131sl\u0131 Rumlar, Yunanistan, \u0130srail ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019de T\u00fcrkiye\u2019yi d\u0131\u015farda tutan enerji ve g\u00fcvenlik ad\u0131mlar\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019nin Libya hamlelerinde etkili olmaktad\u0131r. Bu d\u00f6rt \u00fclkenin giri\u015fimlerinin kendisini \u00e7evreleyen bir ku\u015fak oldu\u011funu g\u00f6ren T\u00fcrkiye, Libya ile deniz kom\u015fulu\u011funu s\u00fcrekli k\u0131larak bu ittifak\u0131 delmek istiyor. Daha da \u00f6nemlisi T\u00fcrkiye, Ortado\u011fu\u2019da son d\u00f6nemdeki T\u00fcrkiye kar\u015f\u0131 geli\u015fen hamlelerin \u00e7o\u011funun arkas\u0131nda olan BAE ile yine kendisine kar\u015f\u0131 has\u0131m olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 M\u0131s\u0131r lideri Sisi\u2019ye kar\u015f\u0131 bir zafer kazanmak istiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye ile Suudi Arabistan ve BAE aras\u0131nda t\u0131rmanan gerilimde \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n hamisi olma hedefleri Libya\u2019da olma nedenlerinden bir di\u011feridir. Osmanl\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hilafet ortadan kalkt\u0131. Bununla \u0130hvanc\u0131l\u0131k M\u0131s\u0131r\u2019da geli\u015fti. Katar\u2019da yap\u0131lan toplant\u0131 da \u0130slam Ordusu kurma karar\u0131 pratikle\u015ftirilemeyince SADAT denetiminde e\u011fitilen ve finanse edilen, paramiliter g\u00fc\u00e7ler sahaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bunun pratik sahas\u0131 da Suriye \u00f6zelinde Ortado\u011fu oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Son 10 y\u0131lda ya\u015fanan sava\u015fta 43 binden fazla ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi Libya\u2019da T\u00fcrkiye\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fta yerel g\u00fc\u00e7ler olmak \u00fczere uluslararas\u0131 alanda da memnuniyetsizlik yaratmakta. T\u00fcrkiye Libya\u2019daki varl\u0131\u011f\u0131ndaki \u0131srar\u0131 devam etmesi durumunda \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na tabi olma durumu s\u00f6z konusudur. Elbette bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak i\u015fgal etti\u011fi Suriye\u2019deki varl\u0131\u011f\u0131 da tart\u0131\u015fma konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Militan R\u00caHAT<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Afrika \u00fclkeleri i\u00e7erisinde en zengin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131na sahip \u00fclkelerden olan, 2011 y\u0131l\u0131nda Eski lider Muammer Kaddafi&#8217;nin iktidardan d\u00fc\u015fmesinden bu yana kaos, kriz ve kan\u0131n durmad\u0131\u011f\u0131 bir sava\u015f sarmal\u0131na giren Libya yeni bir d\u00f6nemece girmi\u015f bulunmakta. BM \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde 9 Kas\u0131m&#8217;da Tunus&#8217;ta ba\u015flayan ve Libya&#8217;daki farkl\u0131 siyasi ve sosyal kesimleri temsilen se\u00e7ilen 75 ki\u015fi ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen &#8220;Libya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":134,"featured_media":12511,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","video":"","gallery":"","source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override":[{"single_blog_custom":"","sidebar":"","second_sidebar":"","share_position":"","share_float_style":"","post_date_format":"","post_date_format_custom":"","post_reading_time_wpm":"","zoom_button_out_step":"1","zoom_button_in_step":"1","number_popup_post":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"","single_post_gallery_size":""}],"trending_post_position":"","trending_post_label":"","sponsored_post_label":"","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":""},"jnews_primary_category":{"id":""},"jnews_social_meta":{"fb_title":"","fb_description":"","fb_image":"","twitter_title":"","twitter_description":"","twitter_image":""},"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8,1,17],"tags":[],"class_list":["post-12509","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politik-analiz","category-genel","category-dis-basindan"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/134"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12509"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12512,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12509\/revisions\/12512"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12511"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}