{"id":12647,"date":"2021-04-07T08:47:00","date_gmt":"2021-04-07T06:47:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/?p=12647"},"modified":"2021-04-08T07:56:49","modified_gmt":"2021-04-08T05:56:49","slug":"3-dunya-savasi-tehlike-ve-umut-bolum-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/3-dunya-savasi-tehlike-ve-umut-bolum-2\/","title":{"rendered":"3. D\u00dcNYA SAVA\u015eI: TEHL\u0130KE VE UMUT -B\u00f6l\u00fcm 2"},"content":{"rendered":"\n

HABER MERKEZ\u0130-<\/strong>Ortado\u011fu insan\u0131 sahip oldu\u011fu f\u0131rsatlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra hem konumu hem co\u011frafyas\u0131ndan kaynakl\u0131 belkide tarihinin en tehlikeli durumu ile de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Do\u011fa \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve zengin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n yan\u0131na Do\u011fudan Bat\u0131ya, Bat\u0131dan Do\u011fuya t\u00fcm topraklar\u0131n derinliklerine inen yol haritalar\u0131 vard\u0131r. Bu nedenle de, yeni bir d\u00fczen olu\u015fturmak isteyenlerin de Ortado\u011fu\u2019da kendini hakim k\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Sava\u015flar\u0131n bu b\u00f6lge merkezli olu\u015funun temelinde bu \u00f6zellikleri ve konumu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Peki halen t\u00fcm s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olan 3. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda kimler, nerede duruyorlar? Kim neyi hedefliyor? G\u00fc\u00e7leri ne ve neler yapabilmekteler?<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0130N<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bat\u0131da oldu\u011fu gibi do\u011fu kanad\u0131 da D\u00fcnya\u2019da ve Ortado\u011fu\u2019da etkin rol alabilmek, kara ve deniz ipek yolu\u2019nun t\u00fcm ekonomik ve siyasal g\u00fcc\u00fcn\u00fc kendine ba\u011flama u\u011fruna bir\u00e7ok alanda ilerleme kaydediyor. Mevcut durumda D\u00fcnya\u2019n\u0131n 2. B\u00fcy\u00fck ekonomisi konumundaki \u00c7in\u2019in hedefi elbetteki D\u00fcnya\u2019n\u0131n 1. Ekonomi g\u00fcc\u00fc olmak. Bu kulvarda yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 de ABD olmaktad\u0131r. \u00c7in\u2019in nelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan ABD\u2019nin Do\u011fu\u2019daki etkinli\u011fini anlamak gerekiyor. Son d\u00f6nemlerde \u00f6ne \u00e7\u0131kan olaylar olarak Myanmar\u2019daki darbe, T\u00fcrkmenistan \u00fczerine Bat\u0131\u2019n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 politika ve yaymak istedi\u011fi bask\u0131, Hindistan, Pakistan ile restle\u015fmeler ve de Japonya ile \u00c7in aras\u0131ndaki Okyanus sular\u0131 \u00e7eli\u015fkileri bulunmaktad\u0131r. \u00c7in a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehlike arzeden olaylar bunlar iken \u00c7in\u2019in \u00e7evre \u00fclkeleri ile kurdu\u011fu ekonomik koalisyon da, b\u00f6lgede sars\u0131lmaza do\u011fru seyreden bir konuma yerle\u015fti\u011fine i\u015faret ediyor. \u00c7in\u2019in birka\u00e7 ay \u00f6nce a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 14 Asya \u00fclkesi ile yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma, bu bak\u0131mdan olduk\u00e7a \u00f6nem arzediyor. N\u00fcfus a\u00e7\u0131s\u0131ndan sadece kendi ba\u015f\u0131na 1.4 milyar n\u00fcfusu olan \u00c7in\u2019in en kalabal\u0131k n\u00fcfuslara sahip di\u011fer Asya \u00fclkeleri ile de yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalar \u00c7in\u2019in 1. G\u00fc\u00e7 olma yolunda kendince sa\u011flam ad\u0131mlarla ilerledi\u011fi \u015feklinde yorumlanabilir. S\u0131n\u0131r \u00fclkelerine y\u00f6nelik izledi\u011fi politika da Rusya ile benzer ilkeler izliyor. \u0130zledi\u011fi ilke de Avrupa ve Ortado\u011fu \u00fclkelerinin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmama, sadece ticari ama\u00e7la ekonomik anla\u015fmalar yapmakt\u0131r. Bu politikas\u0131 Suriye\u2019de bir farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. Bu a\u00e7\u0131dan ortaya \u00e7\u0131kan tablo da \u00c7in\u2019in Kapitalist Modernite\u2019nin gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir bi\u00e7imi uygulad\u0131\u011f\u0131 ayyuka \u00e7\u0131k\u0131yor. Kendi ilkesine ters d\u00fc\u015fen Suriye\u2019deki giri\u015fim ve at\u0131l\u0131mlar\u0131, yeni bir politika belirlemi\u015f oldu\u011funu da ifade ediyor.<\/p>\n\n\n\n

  1. \u00c7in\u2019e Tehditler<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Asya k\u0131tas\u0131n\u0131n k\u00f6kl\u00fc ve lider \u00fclkesi \u00c7in i\u00e7in, Ku\u015fak ve yol projesi ile Avrupa ve Orta Do\u011fu\u2019da bir\u00e7ok \u00fclke ile ekonomik fayda ekseninde geli\u015fen ve b\u00fcy\u00fcyen ili\u015fkilerinden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7in, ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011fu \u00fclkelerin baz\u0131lar\u0131 ile d\u0131\u015f politikalar\u0131ndan kaynakl\u0131 ters d\u00fc\u015fse de, ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 bu konular\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutmaya gayret g\u00f6stermektedir. Yine (ba\u015fta \u0130ran gibi) stratejik ortakl\u0131k ilan etti\u011fi \u00fclkeler ile olan ili\u015fkileri Avrupa ve Orta Do\u011fu \u00fclkelerinde rahats\u0131zl\u0131\u011fa neden olabiliyor. Geli\u015ftirdi\u011fi projeler ve giri\u015fimleri ile d\u00fcnya\u2019n\u0131n birinci ekonomik g\u00fcc\u00fc olmak isteyen \u00c7in\u2019in Avrupa\u2019da da \u00f6n\u00fcne engel olarak \u00e7\u0131kan \u00fclke ABD olmaktad\u0131r. \u015e\u00fcphesiz bu y\u00f6nde bir hedefin \u00c7in\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131na ABD\u2019yi \u00e7\u0131karmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Hem bu b\u00f6lgede, hem de Orta Do\u011fu\u2019daki giri\u015fimleri ABD\u2019yi ciddi anlamda rahats\u0131z ediyor ki, Biden’\u0131n ABD Savunma Bakan\u0131 olarak atad\u0131\u011f\u0131 Lloyd Austin de “\u00c7in en b\u00fcy\u00fck tehdittir \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00fckselen bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr” \u015feklinde bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 pratik ba\u011flamda da kar\u015f\u0131l\u0131k buluyor. \u00d6ncelikle \u00c7in\u2019in Avrupa ile ticaret yollar\u0131n\u0131 kapatan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131 ve sonras\u0131nda ABD\u2019nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 NATO g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00c7in ve Rusya\u2019n\u0131n yollar\u0131n\u0131 kapatan Ye\u015fil Ku\u015fak projesi i\u00e7eri\u011finin ad\u0131m ad\u0131m i\u015flenme ad\u0131mlar\u0131, ABD\u2019nin \u00c7in\u2019e \u00f6nlem alma hevesinin pratik yans\u0131mas\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    1-a) \u00c7in\u2019in Yak\u0131n S\u0131n\u0131rlar\u0131ndaki Ba\u015f A\u011fr\u0131lar\u0131; Hindistan, Sincan \u00d6zerk B\u00f6lgesi, Myanmar ve Japonya<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    K\u00fcresel hegemonik g\u00fc\u00e7lerin D\u00fcnya liderli\u011fi u\u011fruna h\u0131nca h\u0131n\u00e7 bi\u00e7iminde kar\u015f\u0131 tepki ve cevap usul\u00fcnde, di\u011fer ekonomik dev \u00c7in\u2019e musallat olan yak\u0131n s\u0131n\u0131r \u00fclkeleri kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 sebebi ile yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 olan ABD ve di\u011fer \u00fclkelerden olabildi\u011fince destek al\u0131yor. Yar\u0131\u015f i\u00e7inde oldu\u011fu g\u00fcc\u00fcn do\u011frudan etkisi ve de s\u0131n\u0131r\u0131 olan \u00fclkelerinin \u00c7in ile gerek tarihsel, toplumsal, insani, ulusal ve gerekse de ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 eksenli tehdit unsuru olarak boy g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

    Hindistan ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rda bulunan topraklar temelinde Pekin y\u00f6netimi, “G\u00fcney Tibet” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Hindistan’\u0131n Aruna\u00e7al Prade\u015f eyaletindeki 90 bin kilometrekarelik toprakta hak iddia ederken Yeni Delhi ise Aksay \u00c7in yaylalar\u0131n\u0131 kapsayan 38 bin kilometrekarelik alan\u0131n Pekin y\u00f6netimince i\u015fgal edildi\u011fini savunuyor. Taraflar, uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcregelen g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ra\u011fmen egemenlik ihtilaflar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zemezken iki \u00fclke aras\u0131ndaki gerilim, 2017’de \u00c7in’in b\u00f6lgedeki s\u0131n\u0131r yolunu tart\u0131\u015fmal\u0131 bir yaylaya uzatmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerine artm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6te yandan Hindistan, \u00c7in’i \u00e7evrelemek i\u00e7in Washington’un Hint-Pasifik stratejisini kullanmak istiyor ancak b\u00f6lgede ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fc in\u015fa etmeyi de umuyor.<\/p>\n\n\n\n

    Sincan\u2019da ya\u015fayan uygurlara y\u00f6nelik izledi\u011fi politikalar s\u0131k s\u0131k d\u00fcnya g\u00fcndemine ta\u015f\u0131n\u0131rken \u00c7in, D\u00fcnya \u00fclkelerinin Uygurlara y\u00f6nelik uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi politikalar\u0131n ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederek red ediyor. Uygurlar ile sorunlar\u0131 da uzun y\u0131llardan bu yana s\u00fcren toprak hakk\u0131 iddias\u0131 ve bu temelde Merkezi Washington olan Ye\u015fil Ku\u015fak projesinde etkin rol alan gruplar\u0131n olu\u015fmas\u0131, hali haz\u0131rda \u00c7in\u2019in uluslararas\u0131 alanda ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ya\u015famas\u0131na sebep olan bir konumdad\u0131r. \u00c7in\u2019in di\u011fer D\u00fcnya \u00fclkeleri ile olan yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda baz ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 i\u015flerine ve ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011fu veya ili\u015fki kurmak istedi\u011fi \u00fclkeler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilere kar\u0131\u015fmayan ekonomik eksenli ili\u015fki hedefi, temelinde Uygur sorununa d\u0131\u015fardan m\u00fcdahaleyi engelleme \u015feklinde de g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

    Sincan\u2019dan sonra Ticaret yollar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u00c7in\u2019in bir politikas\u0131 olarak g\u00f6rebilece\u011fimiz nokta, \u00c7in\u2019in Myanmar\u2019a olan ilgisidir. Hint Okyanusuna a\u00e7\u0131lan Bengal K\u00f6rfezi\u2019nin hemen a\u011fz\u0131nda bulunan bu \u00fclke, Okyanusa hakim olmak isteyen g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in hayati bir \u00f6nemdedir. Tarihi boyunca hegemon \u00fclkelerin s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc olarak ya\u015fam bulmu\u015f bu \u00fclkede askeri darbeler, ola\u011fan bir seyir izlemektedir. Son d\u00f6nemlerde ABD ile iyi ili\u015fkiler i\u00e7ine giren Myanmar\u2019da askeri vesayet tekrar darbe yapt\u0131 ve \u00fclke y\u00f6netimini ele ald\u0131. \u00c7in\u2019in Asya\u2019daki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durumlar\u0131n \u00f6rnek te\u015fkil edecek noktas\u0131 da bu \u00fclkede somut ifade kazan\u0131yor diyebiliriz. \u00c7in d\u0131\u015f \u00fclkelere ili\u015fkin izledi\u011fi yolda i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmama gibi bir ilke ile hareket ediyor olsa ve bu ilke \u00c7in\u2019in Myanmar\u2019daki darbe ile bir ilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor olsa da, Myanmar ordusu\u2019nun \u00c7in ile olan ili\u015fkileri farkl\u0131 bir g\u00f6rsel ile yoruma a\u00e7\u0131k kap\u0131 b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7in ile Japon k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki ili\u015fkiler \u00e7ok eski d\u00f6nemlere kadar uzanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra olduk\u00e7a geni\u015f bir k\u00fclt\u00fcrel unsurlar yelpazesinide kapsamaktad\u0131r. Japonya\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019i i\u015fgali ve \u0130kinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi Japonya taraf\u0131ndan \u00c7in\u2019e yap\u0131lan askeri \u00e7\u0131kartma sonras\u0131 halk nezdinde Japonya\u2019ya kar\u015f\u0131 olumsuz alg\u0131lar halen g\u00fcncelli\u011fini koruyorken h\u00fck\u00fcmet d\u00fczeyinde ge\u00e7mi\u015fe tak\u0131l\u0131p kal\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak Japonya\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019e olan ilgisi etkin olma emeli yeni bir kanl\u0131 sava\u015fa s\u00fcr\u00fckleyebilecek boyutta olmasa da ekonomik, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel anla\u015fmalar\u0131 bulunan \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Japonya, halen bir tehdit olarak duruyor. 2000\u2019li y\u0131llar sonras\u0131 olgunla\u015fan milliyet\u00e7i s\u00f6ylemler iki \u00fclke aras\u0131nda sorunun bir bi\u00e7imde patlak verece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc olu\u015fturuyor. Japonya ve \u00c7in Aras\u0131nda vuku bulan problemlerden 2 temel alan olan Senkaku\/Diaoyu adalar\u0131 ve Do\u011fu-G\u00fcney \u00c7in Denizi aras\u0131nda duran Tayvan meselesidir.<\/p>\n\n\n\n

    1-b) Hindistan; Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Stat\u00fcs\u00fc, \u00c7in \u0130le \u0130yi, ABD \u0130le \u00c7ok \u0130yi \u0130li\u015fkiler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Etnik ve dinsel \u00e7e\u015fitlilikte zengin bir \u00fclke olan Hindistan, Asya k\u0131tas\u0131ndan rakibi \u00c7in ile birlikte D\u00fcnya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ilk 5 ekonomisi aras\u0131nda bulunuyor. 2019 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fik Krall\u0131k (\u0130ngiltere) ve Fransay\u0131 geride b\u0131rakarak 5. s\u0131raya yerle\u015fen Hindistan, D\u00fcnya liderli\u011fine oynayan 2 g\u00fc\u00e7 ile de ili\u015fkiler kuruyor. Hindistan ve \u00c7in k\u00fcresel ekonominin y\u00fczde 17,6’s\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Birbirleri ile 3 bin 440 kilometrelik bir s\u0131n\u0131ra sahipler. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l sava\u015f\u0131n e\u015fi\u011fine gelen 2 \u00fclke aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlarda \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalarda 23 Hindistan askeri ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirirken \u00c7in ordusu, olaya ili\u015fkin herhangi bir kay\u0131p bildirimi yapmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki sorunlar\u0131n temeline dayand\u0131r\u0131lan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fgal su\u00e7lamalar\u0131 bulunuyor. \u00c7in, Hindistan’\u0131n G\u00fcney Tibet diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 83 Bin 743 Kilometrekarelik Aruna\u00e7al Prade\u015f eyaletinin tamam\u0131nda hak iddia ediyor. Hindistan ise \u00c7in’i Ladakh’daki Galwan vadisine binlerce asker konu\u015fland\u0131rmakla su\u00e7luyor ve \u00c7in’in, 38 bin kilometrekarelik Hint topra\u011f\u0131n\u0131 i\u015fgal etti\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Ancak bu husus iki Asya devi aras\u0131ndaki gergin ili\u015fkilerin temeli de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130ki \u00fclkenin s\u00fcrekli geli\u015fen bir ekonomik ili\u015fkisi bulunuyor. Binden fazla \u00c7inli i\u015fletme faaliyetlerini Hindistan pazar\u0131na geni\u015fleterek 200 bin ki\u015fiye istihdam sa\u011flanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu. \u00c7inli \u015firketler sanayi parklar\u0131na ve e-ticarete yat\u0131r\u0131mlar yaparak “Make in India” ve “Digital India” gibi giri\u015fimlere proaktif olarak kat\u0131ld\u0131lar. Ayn\u0131 minvalde Hindistan’\u0131n \u00c7in’e yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131m da art\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    Hindistan, \u00c7in\u2019in 2018 Nisan ay\u0131ndaki \u00c7in-Nepal-Hindistan Ekonomik Koridoru teklifine hen\u00fcz cevap vermedi. Hindistan, \u00c7in\u2019in b\u00fcy\u00fck altyap\u0131 projelerine b\u00f6lgesel jeopolitik gerek\u00e7eler nedeniyle g\u00fcven duymuyor.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130ki \u00fclkenin de birbirine kar\u015f\u0131 baz\u0131 teredd\u00fctleri bulunuyor. Hindistan, \u00c7in\u2019in Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi’nin alt\u0131nda farkl\u0131 jeopolitik tasar\u0131mlar\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. S\u00f6z konusu projenin \u00c7in\u2019in hak iddia etti\u011fi Ke\u015fmir\u2019den ge\u00e7mesi ve Hindistan\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 Pakistan\u2019\u0131n \u00c7in-Pakistan Ekonomik Koridoru\u2019nun (\u00c7PEK) \u00f6znesi olmas\u0131 gibi unsurlar Hindistan\u2019\u0131 endi\u015felendiren temel nedenlerdir. Bununla beraber \u00c7in\u2019in Pakistan ile olan “demir karde\u015fli\u011fi” ve Hindistan\u2019\u0131n ABD yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, \u00c7in-Hindistan yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen fakt\u00f6rler aras\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7in ise Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi’nin uzun vadeli ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in Hindistan\u2019\u0131n deste\u011fine ihtiyac\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe sebep de ileri tarihlerde bir \u00fclkede art\u0131p, di\u011fer \u00fclkede azalacak olan i\u015f g\u00fcc\u00fc olmaktad\u0131r. \u00c7in’in i\u015f g\u00fcc\u00fc n\u00fcfusunun 2050 y\u0131l\u0131na kadar 200 milyon azalaca\u011f\u0131 tahmin edilirken, Hindistan’da \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015f\u0131ndaki n\u00fcfusun 200 milyon artaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor. \u00c7in \u00f6zellikle ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc bak\u0131m\u0131ndan Hindistan\u2019da \u00f6nemli f\u0131rsatlar\u0131n bulundu\u011funu \u00f6n g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

    Hindistan, \u00c7in\u2019in tek kutuplu bir Asya d\u00fczeni arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00c7in ise ABD\u2019nin b\u00f6lgede Hindistan\u2019\u0131 \u00c7in\u2019i \u00e7evrelemek i\u00e7in bir tampon \u00fclke olarak kullanmas\u0131ndan endi\u015fe duyuyor. Hindistan ile askeri ve ticari  ili\u015fkilerinde Hint Okyanusu\u2019ndaki Diego Garcia adas\u0131nda stratejik bir \u00fcss\u00fc bulunan ABD\u2019nin Hindistan ile y\u0131ll\u0131k ticaret hacmi \u00c7in ile olan hacim\u2019den 5 milyar Dolar daha fazla (Hindistan ABD Y\u0131ll\u0131k Ticaret Hacmi= 89 Milyar Dolar, Hindistan \u00c7in Y\u0131ll\u0131k Ticaret Hacmi= 84 Milyar Dolar). ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 bile \u201cHint-Pasifik\u201d olarak revize etmesi bunun tezah\u00fcrlerinden birisi olarak yorumlan\u0131yor. Bu faaliyetler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ABD\u2019ye g\u00f6re b\u00f6lgede \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 dengeleme sa\u011flayabilece\u011fi en \u00f6nemli akt\u00f6r\u00fcn Hindistan oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

    Fakat durumun Hindistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan analiz edilmesi gereken farkl\u0131 y\u00f6nleri de var. Hindistan, ABD\u2019nin \u201cgaranti m\u00fcttefik\u201d olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc pozisyondan kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00f6lgede ba\u011f\u0131ms\u0131z bir politika in\u015fa edebilece\u011fi daha g\u00fcvenli bir diplomatik mevzi kazanmaya \u00e7abal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    Bununla beraber \u00c7in, Hindistan\u2019a g\u00f6re daha kuvvetli bir g\u00fc\u00e7 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7in, GSY\u0130H b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc olarak Hindistan\u2019\u0131n be\u015f kat\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde ve y\u0131ll\u0131k savunma harcamas\u0131 Delhi\u2019den \u00fc\u00e7 kat fazla. Bu verilerin ortaya koydu\u011fu dengesizli\u011fi kar\u015f\u0131lama \u00e7abas\u0131 Hindistan\u2019\u0131 ABD\u2019ye daha fazla yak\u0131nla\u015ft\u0131ran bir opsiyona y\u00f6neltiyor.<\/p>\n\n\n\n

    Washington ise \u00c7in\u2019i \u00e7evreleyecek ve \u201cDeniz \u0130pek Yolu’nun\u201d geli\u015fmesini engelleyecek Hint-Pasifik stratejisini geli\u015ftirmeye u\u011fra\u015f\u0131yor. ABD, Hindistan ile stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha garantili bir pozisyona oturtmaya \u00e7abal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD, \u00c7in\u2019in Asya\u2019daki yay\u0131l\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 Hindistan\u2019\u0131 bir kalkan olarak kullanmak istiyor.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7in ise \u00f6zellikle son zamanlarda ABD ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ticaret sava\u015flar\u0131n\u0131n verdi\u011fi zararla u\u011fra\u015f\u0131rken bir ba\u015fka cephenin Hindistan\u2019da a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 istemiyor. Bu nedenle \u00c7in, Pakistan ve Hindistan aras\u0131ndaki ili\u015fkilere dikkat kesilmekle beraber Hindistan\u2019\u0131n diplomatik y\u00f6ntemlerle kontrol alt\u0131nda tutulmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

    1-c) Ate\u015f Hatt\u0131; Sincan \u00d6zerk B\u00f6lgesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Uluslararas\u0131 arenada \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli kullan\u0131lan bir koz, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019e y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez ve \u00e7ok\u00e7a \u00f6nem verdi\u011fi bir par\u00e7as\u0131 olarak Sincan \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nde Uygurlar ile \u00c7in\u2019in kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya durdu\u011fu sorunlar bulunuyor. 1944\u2019de Sovyetler taraf\u0131ndan K\u0131z\u0131l Ordu yard\u0131m\u0131yla kurulan Do\u011fu T\u00fcrkistan Cumhuriyeti\u2019nin (Sincan \u00d6zerk B\u00f6lgesinde bulunuyor) 1949 y\u0131l\u0131nda \u00c7in taraf\u0131ndan ilhak edildi\u011fi iddia ediliyor. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda dini-etnik temelli ba\u015flayan \u00e7at\u0131\u015fmalar g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcr\u00fcyor. Bu b\u00f6lge \u00c7in\u2019in D\u00fcnya devi olmas\u0131 \u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir engel olarak da duruyor. Yak\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131nda toprak \u00fczerine hak iddia eden bir kesimin var olu\u015fu, \u00c7in d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n yak\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar varan tehditleri beraberinde getiriyor. Bu b\u00f6lgede bulunan ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 gruplar, \u00e7e\u015fitli milliyet\u00e7i ve islamc\u0131 yap\u0131lar \u00c7in\u2019in d\u00fc\u015fmanlar\u0131 bilhassa ABD taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlendirildi\u011fi yayg\u0131n s\u00f6ylentiler aras\u0131nda. \u00c7in topraklar\u0131ndaki bu \u00d6zerk B\u00f6lge\u2019de uygulanan politikalar, \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 s\u0131k s\u0131k bir bask\u0131 unsuru olarak ya da yapt\u0131r\u0131m uygulama gerek\u00e7esi olarak geri d\u00f6n\u00fcyor. Bu b\u00f6lgeye ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar sonucu soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 ifade ediliyor. Tarihsel boyutu irdelendi\u011fi vakit bu y\u00f6nl\u00fc bir faaliyetin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak \u00c7in t\u00fcm bunlar\u0131 reddediyor. Bu b\u00f6lgede \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmesi ile olu\u015fan bo\u015fluk ABD ve di\u011fer Bat\u0131 \u00fclkeleri taraf\u0131ndan doldurulmak isteniyor. \u0130\u015flenen soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnen bu g\u00fc\u00e7lerin tarihinin soyk\u0131r\u0131mlarla dolu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6lgede insani sorumluluk gere\u011fi yer almad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r bir netlikte \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131k\u0131yor. Uygurlar\u0131n ABD ve di\u011fer g\u00fc\u00e7lerin geli\u015ftirmek istedi\u011fi \u00c7in\u2019i \u00e7evreleme projesinin \u00f6nemli bir fig\u00fcran\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yuma\u011f\u0131n bu boyutunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    D\u0131\u015f ticarette de \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 kullan\u0131lan bu ate\u015f hatt\u0131 dedi\u011fimiz b\u00f6lgedeki faaliyetler ve olaylar, \u00c7in i\u00e7in ciddi bir tehdit konumunda. \u00c7in\u2019in bu sorunu \u00e7\u00f6zme ad\u0131na 60 y\u0131ld\u0131r uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalara h\u0131z verdi\u011fi de g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 1960\u2019dan beri bu b\u00f6lgeye \u00f6zel uygulanan politikalar; soyk\u0131r\u0131m, s\u00fcrg\u00fcn, demografinin de\u011fi\u015fimi ve kimliksizle\u015ftirme olarak ifadelendiriliyor.<\/p>\n\n\n\n

    1-d) Myanmar (Burma-Birmanya); Hint Okyanusuna A\u00e7\u0131lan Kap\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Hint okyanusuna a\u00e7\u0131lan Bengal K\u00f6rfezinde Hindistan ve Banglade\u015f ile birlikte s\u0131n\u0131r\u0131 bulunan \u00fclke olan Myanmar\u2019da, ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde bir askeri darbe ya\u015fand\u0131. Myanmar askeri darbelere al\u0131\u015f\u0131k bir \u00fclke ve konumu Hint Okyanusuna hakimiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik bir konum. \u00c7in\u2019i \u00e7evrelemek ve ticaret yollar\u0131n\u0131 kapatmak isteyen ABD, bu \u00fclkeye ge\u00e7mi\u015fte k\u0131smi yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131. Ancak bu yat\u0131r\u0131mlar Myanmar\u2019da istendi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bir etki yaratmad\u0131. Myanmar y\u00f6netimi de a\u011f\u0131rl\u0131kla ABD\u2019ye yak\u0131n durmay\u0131 tercih etti fakat ABD \u00fclke y\u00f6netiminin de\u011fi\u015fimi ile bu b\u00f6lgeye olan ilgi azald\u0131. Obama d\u00f6neminde Asya Pivot stratejisine d\u00f6nen ABD, Myanmar\u2019a yat\u0131r\u0131m\u0131 te\u015fvik etti. Trump d\u00f6neminde belirsizle\u015fen Asya politiakalar\u0131 Myanmar\u2019a b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etki yapt\u0131. Belirsizlikten olu\u015fan bo\u015flu\u011fu \u00c7in doldurmay\u0131 bildi ve Trump ile Myanmar\u2019da olu\u015fan bo\u015fluk, \u00c7in taraf\u0131ndan dolduruldu. Trump d\u00f6neminde Bat\u0131 etkisinin azald\u0131\u011f\u0131, \u00c7in\u2019in b\u00f6lgede daha etkin vaziyetler ald\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lan analizlerde g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yordu. \u00c7in\u2019in bu b\u00f6lgeye olan ilgisi stratejik bir ama\u00e7 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Myanmar konumu itibariyle, \u00c7in\u2019e Ortado\u011fu\u2019dan ula\u015fan petrole alternatif transit bir g\u00fczerg\u00e2h olu\u015fturmaktad\u0131r. Myanmar\u2019\u0131n co\u011frafyas\u0131 \u00c7in\u2019e Andaman Denizi\u2019nde f\u0131rsatlar sa\u011fl\u0131yor. Hindistan\u2019a transit ge\u00e7i\u015f i\u00e7in Bengal K\u00f6rfezi\u2019ni kullanmay\u0131 hedefleyen \u00c7in\u2019in bu b\u00f6lgeye ilgisinin temelinde bu ama\u00e7 yatmakta. Ancak b\u00f6lgede s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan korsan faaliyetler de \u00c7in\u2019i farkl\u0131 bir rota\u2019da yeni bir yol g\u00fczerg\u00e2h\u0131 giri\u015fimine h\u0131z vermesini tetiklemektedir. Bu yol da Hindistan\u2019\u0131n ba\u015f\u0131na bela olan \u00fclke Pakistan\u2019dan ge\u00e7mektedir. \u00c7in-Pakistan Ekonomi Koridoru \u00c7in\u2019in enerji sevkiyat\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almada \u00f6nem verdi\u011fi bir di\u011fer ku\u015fak olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    1-e) Japonya; 3. B\u00fcy\u00fck Ekonomi, Adalar ve Tayvan D\u00fc\u011f\u00fcmleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Biden\u2019\u0131n iktidara gelmesi sonras\u0131 ileriye d\u00f6n\u00fck mesajlar olarak an\u0131lan \u00c7in s\u00f6ylemleri, kurulan h\u00fck\u00fcmette izlenecek yol haritas\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k verilen konunun \u00c7in\u2019in ekonomik b\u00fcy\u00fcmesi olu\u015fu ve b\u00f6lgede s\u00fcrekli t\u0131rmanan gerginlik, ticari ili\u015fkileri olabildi\u011fince etkiliyor. Ya\u015fanan ve halen de ya\u015fan\u0131yor olan pandemi s\u00fcrecinde ekonomik g\u00fc\u00e7 kayb\u0131na u\u011frayan Japonya\u2019n\u0131n, 2030 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya\u2019n\u0131n 3. B\u00fcy\u00fck Ekonomisi konumunu s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen bir di\u011fer Asya \u00fclkesi Hindistan\u2019a kapt\u0131raca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7in-Japonya ili\u015fkilerinde \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Japon yat\u0131r\u0131mlar\u0131na kap\u0131lar\u0131 herdaim a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131yor. Tarihi olaylara tak\u0131l\u0131p kalmamay\u0131 tercih ediyor da diyebiliriz. Japonya\u2019n\u0131n emperyalist g\u00fc\u00e7 olma hevesi ile \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sava\u015flar ve \u00c7in\u2019i i\u015fgali gibi konular 2 \u00fclke aras\u0131ndaki ekonomik ili\u015fkilere yans\u0131t\u0131lm\u0131yor. Ancak 2 \u00fclke aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkiler, \u00c7in\u2019in bu konularla y\u00fczle\u015ftirilmesi bask\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yor. K\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilerin geni\u015f yelpazede seyretti\u011fi Pekin ve Tokyo ili\u015fkilerinde 2000\u2019li y\u0131llardan sonra yava\u015f yava\u015f artan milliyet\u00e7i s\u00f6ylemler iki ba\u015fkentin bir araya gelmesi \u00f6n\u00fcnde \u00f6nemli bir engel. 2013 y\u0131l\u0131nda Japonya Ba\u015fbakan\u0131 \u015einzo Abe\u2019nin Yasukuni Tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131 ziyaret edi\u015fi, tepkilere neden olmu\u015ftu. S\u00f6z konusu tap\u0131nak ziyaretine Rusya, \u00c7in, G\u00fcney Kore ve Tayvan \u00fclkeleri tepki g\u00f6stermi\u015fti. (Yasukuni Tap\u0131na\u011f\u0131, Japonya\u2019n\u0131n emperyalist sava\u015flar\u0131nda \u00f6len askerlerin ad\u0131na yap\u0131lan ve her y\u0131l bu askerlerin an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tap\u0131nakt\u0131r.<\/em>)<\/p>\n\n\n\n

    G\u00fcncel durumu ile Japonya ve \u00c7in Aras\u0131nda vuku bulan problemlerden en etkili olanlar\u0131, Senkaku adalar\u0131 ve Do\u011fu-G\u00fcney \u00c7in Denizi aras\u0131nda duran Tayvan \u00fclkesidir.<\/p>\n\n\n\n

    1-f) Do\u011fu \u00c7in Denizi, G\u00fcney \u00c7in Denizi ve Senkaku\/ Diaoyu Adalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Uzak Asya\u2019da son d\u00f6nemde Japonya, \u00c7in Halk Cumhuriyeti ve Tayvan aras\u0131nda krize neden olan \u00f6nemli bir konu, Senkaku ya da Diaoyu Adalar\u0131\u2019n\u0131n kime ait oldu\u011fu meselesidir. \u00c7in ile Japonya\u2019y\u0131 derin bir siyasal \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n tam ortas\u0131na iten neden, Do\u011fu \u00c7in Denizi\u2019nde Japonya\u2019ya ba\u011fl\u0131 Okinawa Adas\u0131\u2019n\u0131n 370 km g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda, \u00c7in ana karas\u0131n\u0131n ise 350 km do\u011fusunda yer alan ve \u00fczerinde insan ya\u015famayan adalar\u0131n sahipli\u011fi meselesidir. Tarihsel bir boyuta sahip olan ve Japonlar\u0131n Senkaku, \u00c7inlilerin ise Diaoyu ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi 5 ada ile 3 kaya par\u00e7as\u0131ndan olu\u015fan adalar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 problem, uzun bir s\u00fcredir devam ediyor. Pekin y\u00f6netimi, adalar\u0131n 1400\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan bu yana kendisine ait oldu\u011funu iddia edip bu y\u00f6nde haritalar yay\u0131nlarken, Japonya 1900\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Japon bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n adalarda \u00e7ektirdikleri foto\u011fraflar\u0131 ve Japon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ba\u011fl\u0131 Okinawa y\u00f6netiminin b\u00f6lgede yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Senkaku Adalar\u0131\u2019n\u0131n sahipli\u011finin kendisine ait oldu\u011funu g\u00f6steren birer delil olarak sunuyor. Adalar \u00fczerinde hak iddia eden bir ba\u015fka akt\u00f6r ise, BM taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fclke olarak tan\u0131nmayan ancak \u00c7in\u2019den ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket eden, Avro-Atlantik \u0130ttifak\u0131\u2019n\u0131n siyasal ve askeri destek verdi\u011fi ve belirtilen adalara \u00c7in ve Japonya\u2019dan daha yak\u0131n olan Tayvan\u2019d\u0131r (Senkaku-Diaoyu Adalar\u0131 bu \u00fclkenin 260 km kuzeydo\u011fusunda yer al\u0131yor). Nitekim adalar, 1895\u2019e kadar, o d\u00f6nem \u00c7in\u2019e ba\u011fl\u0131 bir y\u00f6netime sahip olan Tayvan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00f6netilmi\u015ftir. Yani Tayvan\u2019\u0131n adalar ile tarihsel ve y\u00f6netimsel bir ba\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funa dair yakla\u015f\u0131m\u0131 anlaml\u0131d\u0131r. Ne var ki, Tayvan o d\u00f6nemde mevcut siyasal konumuna haiz de\u011fildi. Bug\u00fcn de BM taraf\u0131ndan siyasal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, adalar\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalarda kayda de\u011fer bir akt\u00f6r olarak de\u011ferlendirilmemektedir. 1895\u2019e kadar \u00c7in\u2019e ba\u011fl\u0131 Tayvan taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Senkaku-Diaoyu Adalar\u0131, o tarihte Japon i\u015fgaline u\u011fram\u0131\u015f ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda da ABD taraf\u0131ndan \u00c7in\u2019e iade edilmemi\u015ftir. Zira \u00c7in, o tarihlerde kom\u00fcnist ideolojiye ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015f ve ABD\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi \u201c\u00f6zg\u00fcr d\u00fcnya\u201dya muhalif bir ideolojik-siyasal g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc benimsemi\u015ftir. Senkaku Adalar\u0131, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131, Okinawa Adalar\u0131\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ABD y\u00f6netimi alt\u0131na girdi. 1972\u2019de adalar\u0131 ABD Japonya\u2019ya devretti. \u00c7in, adalar ABD egemenli\u011fi alt\u0131ndayken itirazda bulunmazken, olas\u0131 petrol kaynaklar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla adalar \u00fczerinde egemenlik iddia etmeye ba\u015flad\u0131. Japonya adalar\u0131n egemenli\u011finin tarihsel ko\u015fullar ve \u015fu anki y\u00f6netim durumundan \u00f6t\u00fcr\u00fc kendisine ait oldu\u011funu ileri s\u00fcrerken, \u00c7in de kar\u015f\u0131t olarak adalar \u00fczerinde egemenli\u011fin kendiisne ait oldu\u011funu iddia etmektedir. \u00c7in, adalar\u0131n \u00c7in-Japon Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda haks\u0131z bir \u015fekilde i\u015fgal edildi\u011fi ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ABD egemenli\u011fi alt\u0131na girdi\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. San Francisco Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 ve ABD-Japonya adalar\u0131n devrine ili\u015fkin anla\u015fmay\u0131 illegal bulmaktad\u0131r. \u00c7in, 1992 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yasa ile b\u00f6lgenin kendi egemenlik alan\u0131 oldu\u011funu iddia etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, bu sorun halen devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    1-g) Tayvan Sorunu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    1912 y\u0131l\u0131nda \u00c7in Cumhuriyeti kurulmu\u015ftur. Bu devlet, Asya k\u0131tas\u0131n\u0131n ilk cumhuriyeti konumundad\u0131r. 1946\u2019da ba\u015flayan i\u00e7 sava\u015f ile resmi ad\u0131 olan \u00c7in Cumhuriyeti yerine adan\u0131n ismi olan Tayvan kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7 sava\u015f\u0131n temeli 1920\u2019lerde olu\u015fmaya ba\u015flayan kom\u00fcnist parti ve iktidarda olan Milliyet\u00e7i Parti\u2019nin (Kuomintang) g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 olmu\u015ftur. \u0130\u00e7 sava\u015f kom\u00fcnist partinin devrimi ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir ve lider Mao Zedong iktidara gelmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine, ayn\u0131 zamanda eski kurucu olan Milliyet\u00e7i Parti ve parti \u00fcyeleri Tayvan\u2019a ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kom\u00fcnist Parti (\u00c7KP), 1949 y\u0131l\u0131nda \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ni ilan edince, Tayvan\u2019a ka\u00e7m\u0131\u015f olan milliyet\u00e7i parti ise \u00c7in Cumhuriyeti\u2019ni Tayvan adas\u0131nda devam ettirdi\u011fini duyurmu\u015ftur. \u00c7in Halk Cumhuriyeti ise, her zaman Tayvan\u2019\u0131n kendi eyaleti oldu\u011funu savunmu\u015ftur. 1949 devrimi ile ortaya \u00e7\u0131kan bu gerilim, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki siyasi sorunun k\u00f6kenini olu\u015fturmaktad\u0131r. 24 Ekim 1945 tarihinde BM kurucu anla\u015fmas\u0131n\u0131n be\u015finci b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki 23. maddeye dayanarak \u00c7in Cumhuriyeti (Tayvan) BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nde daimi \u00fcye olmu\u015ftur. Tayvan, 1971 y\u0131l\u0131na kadar Birle\u015fmi\u015f Milletler daimi \u00fcyesiydi ve \u00c7in\u2019i temsil ediyordu. 1971 y\u0131l\u0131nda sonra bir\u00e7ok devletin \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ni tan\u0131mas\u0131yla daimi \u00fcyelik Tayvan\u2019\u0131n elinden al\u0131nd\u0131. Bunun alt\u0131nda yatan sebep, \u00c7in\u2019in SSCB ile yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirilmesinin Bat\u0131 taraf\u0131ndan ho\u015f kar\u015f\u0131lanmamas\u0131 ve \u00c7in\u2019in kazan\u0131lmak istenmesidir. Anakara \u00c7in, BM daimi \u00fcyesi olunca sahip oldu\u011fu veto hakk\u0131n\u0131, egemenli\u011fin ihlal edildi\u011fi gerek\u00e7esiyle s\u0131kl\u0131kla kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Pakistan\u2019dan ayr\u0131l\u0131p ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak isteyen Banglade\u015f\u2019i veto etmi\u015ftir. Di\u011fer veto ise Suriye\u2019nin i\u00e7i\u015flerine kar\u0131\u015fmamas\u0131 gerekti\u011fini savunarak veto etmi\u015ftir. Tayvan 1993 y\u0131l\u0131nda tekrar BM \u00fcyesi olmak i\u00e7in ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur, ancak \u00c7in taraf\u0131ndan veto edilmi\u015ftir ve Tayvan\u2019\u0131n kendi eyaleti oldu\u011funu her zaman oldu\u011fu gibi tekrarlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Tek \u00c7in Politikas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Tek \u00c7in politikas\u0131, her iki devlet anakara \u00c7in ve \u00c7in Cumhuriyeti taraf\u0131ndan da benimsenmektedir. Fakat her iki taraf\u0131n da bu politikay\u0131 yorumlamalar\u0131 farkl\u0131 bi\u00e7imdedir. Tek \u00c7in politikas\u0131nda birbirinden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Bunlardan ilki, ayn\u0131 zamanda \u00c7HC\u2019nin de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, \u00c7in Cumhuriyeti\u2019nin ard\u0131l\u0131 \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019dir. Tayvan\u2019\u0131n uluslararas\u0131 hukukta bir konumu yoktur. \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, Tayvan\u2019\u0131n stat\u00fcs\u00fc ve Tayvan\u2019\u0131n egemenli\u011finin kimde oldu\u011fu hen\u00fcz belirlenmemi\u015ftir. Baz\u0131 \u00fclkelerle gayri resmi ili\u015fkiler geli\u015ftiren Tayvan, k\u0131smen de olsa devletlerce tan\u0131nmaktad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, \u00c7in topraklar\u0131 Tayvan ve anakara \u00c7in aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uluslararas\u0131 arenada \u00e7o\u011fu devlet bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemektedir. Resmiyette anakara \u00c7in\u2019i tan\u0131m\u0131\u015f olsalar da, gayri resmi olarak Tayvan ile ili\u015fkiler geli\u015ftirmektedirler. \u00c7in de bu durumu protesto etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Tayvan Sorunu\u2019nun g\u00f6r\u00fcnen temel nedenleri \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n