2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra D\u00fcnya\u2019n\u0131n hakimi olarak beliren ABD, yeni y\u00fczy\u0131lda da hakim olarak kalabilmek i\u00e7in belli projeler \u00fcretiyor. \u00dcretti\u011fi projeler bir yandan Asya\u2019y\u0131 ABD\u2019ye ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131yorken, Avrupa ve Orta Do\u011fu \u00fclkeleri de ba\u011f\u0131ml\u0131 kalmaktan pay\u0131n\u0131 almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6ncelikle Asya\u2019ya y\u00f6nelik uzun y\u0131llara varan Rusya ve \u00c7in\u2019i \u201cYe\u015fil Ku\u015fak\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan projesiyle \u00e7evrelemek isterken bu projesini \u0130slamiyeti kullanarak yapaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fti. Bu do\u011frultuda Asya ve Avrasya\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ili\u015fkilerde ortaya \u00e7\u0131kan islami gruplara destek vermeyi ihmal etmemi\u015f hatta kendi deste\u011fiyle birtak\u0131m gruplar olu\u015fturup bu g\u00fc\u00e7leri tehdit unsuru olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu projenin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 yolunda Orta Do\u011fu\u2019ya hakimiyet kurmak da, \u00f6nemli olmaktad\u0131r. ABD i\u00e7in Orta Do\u011fu\u2019yu ilgi \u00e7ekici k\u0131lan husus sadece bu projenin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131nda etkin bir yol haritas\u0131 olu\u015fu de\u011fil, yeralt\u0131 zenginlikleridir de.<\/p>\n\n\n\n
Orta Do\u011fu, zengin petrol ve do\u011fal gaz rezervlerine sahip b\u00f6lgedir. Mevcut \u00e7\u0131kart\u0131lan ve kullan\u0131lan petrol, b\u00fcnyesinde bulundurdu\u011fu rezervin sadece bir k\u0131sm\u0131d\u0131r. Zengin petrol ve do\u011fal gaz yataklar\u0131 bulunup, gelece\u011fi belirginle\u015fmemi\u015f b\u00f6lgelerdeki rezervler \u00e7\u0131kar\u0131labilmi\u015f de\u011fil ve o b\u00f6lgelerde s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n temel nedenlerinden biri de bu rezervler olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re Avrupa Birli\u011fi \u00fclkelerinin gelecekte Do\u011fal Gaz ve Petrol ihtiyac\u0131nda \u00f6nemli art\u0131\u015f beklenmekte. Ve bu art\u0131\u015f\u0131n kar\u015f\u0131lanabilmesi ad\u0131na da bu b\u00f6lgede yer kapma u\u011fra\u015flar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. ABD\u2019nin liderlik etti\u011fi AB \u00fclkelerinin bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 i\u00e7in \u00f6n\u00fcnde bulunan 2 yoldan birini se\u00e7mek durumunda kalmaktad\u0131r. Bunlardan ilki ABD\u2019ye tam ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, di\u011feri de en b\u00fcy\u00fck rakip Rusya\u2019ya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kt\u0131r. AB\u2019nin \u00f6n\u00fcnde bu iki yolun olu\u015fu ABD\u2019yi de haliyle hareket etmeye zorlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
ABD\u2019nin Projeleri, \u0130ttifaklar\u0131 ve Rakipleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n Eski \u00e7a\u011flarda insanlar\u0131n do\u011fadan elde ettikleri madenlere g\u00f6re i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemi \u201cTun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u201d, \u201cBak\u0131r \u00c7a\u011f\u0131\u201d \u015feklinde adland\u0131rmalar\u0131 bu kaynaklar\u0131n o d\u00f6nemde ne derece \u00f6nemli olduklar\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. O halde 20. ve 21. y\u00fczy\u0131l\u0131 da \u201cPetrol \u00c7a\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131rmak yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Enerjinin bu kadar \u00f6nemli hale geldi\u011fi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, Ortado\u011fu\u2019ya h\u00fckmeden g\u00fc\u00e7 enerjiye de h\u00fckmedecektir. Enerjiye h\u00fckmeden ise ekonomiye, ekonomiye h\u00fckmeden ise d\u00fcnyaya h\u00fckmedecektir. Netice olarak Ortado\u011fu\u2019ya h\u00fckmeden d\u00fcnyaya da h\u00fckmedecektir. Bundan dolay\u0131 herkesin dikkati Ortado\u011fu\u2019dad\u0131r ve kesin olan ise; b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin hi\u00e7bir zaman Ortado\u011fu\u2019yu kendi haline b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ekono-Emperyalizm\u00ad\u00ad\u2019in 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 lideri ABD, Yeni D\u00fcnya D\u00fczeni\u2019nde de liderlikte kalabilmek ad\u0131na hem D\u00fcnya\u2019da hem Orta Do\u011fu\u2019da Ekono-Ter\u00f6r politikalar\u0131na sar\u0131ld\u0131. G\u00fc\u00e7 dengeleri s\u00fcrekli hareket eden bir zemin \u00fczerine in\u015fa olmu\u015ftur. Bu bak\u0131ma kimi zaman ona sahip olana kimi zaman da onu ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fana kar\u015f\u0131 art\u00e7\u0131 sars\u0131nt\u0131lar ya\u015fatabilmi\u015ftir. 3. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 dedi\u011fimiz bu sava\u015fta ya\u015fanan ise, art\u00e7\u0131 bir sars\u0131nt\u0131dan \u00f6te, y\u0131k\u0131ma kadar g\u00f6t\u00fcrebilecek bir \u015fiddette seyrediyor. G\u00fc\u00e7 dengeleri y\u0131k\u0131ma u\u011frama-el de\u011fi\u015ftirme durumu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Bunun ilk elden etkilenen \u00fclkeside haliyle ABD olmaktad\u0131r. En az\u0131ndan bu \u00f6ng\u00f6r\u00fcye sahip oldu\u011funu bildi\u011fimiz ABD\u2019nin, g\u00fcc\u00fcn\u00fc in\u015fa etti\u011fi bu s\u00fcrekli hareket halinde olan b\u00f6lgeye y\u00f6nelik ald\u0131\u011f\u0131 tedbirleri de g\u00f6rmek gerekli. Zira g\u00fc\u00e7\u2019\u00fc bir sistem olarak ele al\u0131p bu \u00e7er\u00e7evede bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hi\u00e7 kimsenin onu elden ka\u00e7\u0131rmak istemeyece\u011fi ve elde etmek i\u00e7in her\u015feyi yapabilece\u011fi bir hakikat. ABD, g\u00fcc\u00fc elinde tutmak istiyorsa, mutlaka bir yenilik getirmelidir. G\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irmek isteyen ise, kesinlikle ABD\u2019yi devirmelidir.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu Politikalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hegemonya pe\u015finden ko\u015fan Amerika da s\u00f6m\u00fcrgeci bir g\u00fc\u00e7 olmaya ve eski d\u00fcnyan\u0131n i\u015flerine kar\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 20.YY ba\u015flar\u0131ndan itibaren Ortado\u011fu ile yak\u0131ndan ilgilenmektedir. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra, b\u00f6lgedeki petrolden pay elde etme. Bu temelde, sava\u015f sonras\u0131nda ABD\u2019li petrol \u015firketlerinin imtiyaz elde etme giri\u015fimine ba\u015flad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1928\u2019de Yak\u0131ndo\u011fu Kalk\u0131nma \u015eirketi\u2019nin (Near East Development Company) olu\u015fturdu\u011fu konsorsiyum ile K\u0131rm\u0131z\u0131 \u00c7izgi Anla\u015fmas\u0131yla (Red Line Agreement) Irak topraklar\u0131nda faaliyet g\u00f6steren \u0130ngiliz \u015firketi, T\u00fcrk Petrol \u015eirketinin (Turkish Petroleum Company) %23,75\u2019lik hissesini almay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. ABD\u2019nin bu \u00e7abalar\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda da devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu\u2019ya tam y\u00f6nelimi ise \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n lideri olarak d\u00fcnya hegemonu oldu\u011funu ilan etti\u011fi d\u00f6nemde geli\u015fti. \u00d6nceki konu ba\u015fl\u0131klar\u0131m\u0131zda da de\u011findi\u011fimiz gibi Rusya ile girilen So\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminde y\u00fcr\u00fct\u00fclen d\u0131\u015f politikalar\u0131n\u0131n en can al\u0131c\u0131 uygulama alan\u0131 Ortado\u011fu olmu\u015ftur. M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerden olu\u015fturulan \u201cYe\u015fil Ku\u015fak\u201d projesi ile \u201cSovyetler\u201d ku\u015fat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. ABD\u2019nin 1947\u2019de ilan etti\u011fi Truman Doktrini, 1950\u201flerde kurulan Ba\u011fdat Pakt\u0131 ve ilan edilen Eisenhower Doktrini, ve Irak\u2019\u0131n Sovyet cenah\u0131na ge\u00e7mesiyle kurulan Ankara merkezli CENTO ile Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin Ortado\u011fu\u2019ya m\u00fcdahalesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi hedeflendi. So\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminden 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131na kadar Amerika\u2019n\u0131n Ortado\u011fu politikas\u0131 doktrinlere sahne olurken; so\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00fcstlendi\u011fi Bat\u0131 Bloku liderli\u011fini iyi bir \u015fekilde yerine getirmesi i\u00e7in ekonomik ve stratejik \u00f6neme sahip olan petrole sahip olmas\u0131 gerekiyordu. So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda Amerika, \u2018Yeni Amerikan Y\u00fczy\u0131l\u0131 Projesi\u2019\u2019 diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fcnya sistemindeki t\u00fcm \u00fclkelerde Serbest Piyasa Ekonomisine ba\u011fl\u0131, liberal de\u011ferleri benimsemi\u015f parlamenter demokratik siyasal modelin h\u00e2kim k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir hareket benimsemi\u015ftir. Bu zenginli\u011fin ana merkezinin de Ortado\u011fu olu\u015fu Amerika\u2019n\u0131n ve di\u011fer hegemon g\u00fc\u00e7lerin sava\u015f sahas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olmu\u015ftur. ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine ili\u015fkin d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koyan durumlar\u0131 s\u0131ralayacak olursak; \u0130lki yukarda da belirtti\u011fimiz gibi ABD\u2019ye liderlik yapm\u0131\u015f isimler ile an\u0131lan doktrinlerdir. Bu doktrinlerden bir tanesi de ABD\u2019nin 33. Lideri olan ve 1945-1953 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda iktidarda olan Harry S. Truman\u2019d\u0131r. Truman, bu d\u00f6nemlerde T\u00fcrkiye\u2019nin ve Yunanistan\u2019\u0131n yard\u0131ma ihtiyac\u0131 oldu\u011funu ve bu devletlere yard\u0131m\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 zaman ise h\u00fcrriyetlerini kaybedeceklerini belirtmi\u015ftir. Bunu \u00fczerine Ortado\u011fu \u00fclkelerinden olan T\u00fcrkiye ve Yunanistan\u2019a 400 milyon dolar ek yard\u0131m\u0131n yan\u0131nda, askeri ekipman ve ordu dizayn\u0131 i\u00e7in yard\u0131mlarda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine olan ilgisini g\u00f6steren bir di\u011fer geli\u015fme S\u00fcvey\u015f Krizi\u2019nde sergilemi\u015f oldu\u011fu tav\u0131rla belirginle\u015fmi\u015ftir. 1859-1869 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda in\u015fa edilen S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131, \u0130ngiltere i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir yere sahiptir. Kanal\u2019\u0131n \u0130ngiltere i\u00e7in \u00f6nemi 1956 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1956\u2019da M\u0131s\u0131r\u2019da milliyet\u00e7ili\u011fin y\u00fckselmesi, paralel olarak ayn\u0131 tarihte M\u0131s\u0131r\u2019da iktidara gelen Cemal Abdul Nas\u0131r\u2019\u0131n S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131\u2019n\u0131 millile\u015ftirme hamlesi, ba\u015fta \u0130ngiltere olmak \u00fczere Bat\u0131l\u0131 devletlerin tepki g\u00f6stermesine neden olmu\u015ftur. 1956\u2019da \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n, 1957\u2019de \u0130srail\u2019in M\u0131s\u0131r\u2019dan \u00e7ekilmeleri, M\u0131s\u0131r Devlet Ba\u015fkan\u0131 Nas\u0131r\u2019\u0131n milli kahraman gibi g\u00f6r\u00fcnmesine neden olmu\u015ftur. Bu geli\u015fme ile \u0130ngiltere\u2019nin b\u00f6lgede itibar kayb\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekle birlikte, ABD\u2019nin de Ortado\u011fu b\u00f6lgesinde ya\u015fanan olaya fiili olarak d\u00e2hil oldu\u011fu g\u00f6zlenmi\u015ftir. Bu vesile ile ABD\u2019nin diplomatik ve ekonomik g\u00fc\u00e7 kullanarak Ortado\u011fu\u2019da etkinli\u011fini art\u0131rmak istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine olan ilgisini g\u00f6steren \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc geli\u015fme ise \u0130srail\u2019dir. \u0130srail devleti, 1948\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olarak Filistin\u2019de ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce ABD Kongresinde 1922\u2019de al\u0131nan kararda ABD\u2019nin \u0130srail\u2019e ulusal bazda deste\u011fini g\u00f6sterirken, bu deste\u011fin ABD taraf\u0131ndan uluslararas\u0131 mecraya duyurulmas\u0131 ise 1947\u2019de Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu\u2019nda \u2018Taksim Plan\u0131\u2019n\u0131n oylamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda resmedilmi\u015ftir. \u00d6te yandan \u0130srail devletinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesiyle birlikte ABD\u2019nin yakla\u015f\u0131k on dakika i\u00e7erisinde bu yeni devleti tan\u0131mas\u0131, bu devletin arkas\u0131nda olaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir i\u015fareti olmu\u015ftur. Bu i\u015farete ili\u015fkin di\u011fer \u00f6rnekler ise ABD\u2019nin \u0130srail\u2019e sa\u011flam\u0131\u015f oldu\u011fu maddi, asker\u00ee teknoloji yard\u0131m ve Arap-\u0130srail Sava\u015flar\u0131ndaki (1967 ve 1973) desteklerdir.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine olan ilgisini g\u00f6steren d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc geli\u015fme, So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde, ABD\u2019nin Suriye devleti ile olan gergin ili\u015fkileridir. 1946\u2019da Suriye Arap Cumhuriyeti\u2019nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 elde etmesi sonras\u0131nda \u0130srail kar\u015f\u0131t\u0131 ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne yak\u0131n bir politika izlemesi ve Suriye\u2019nin jeostratejik \u00f6nemi, ABD\u2019nin Suriye konusunda temkinli yakla\u015fmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Suriye\u2019nin Sovyetler Birli\u011fi ile ili\u015fkilerinin \u00f6zellikle 1970\u2019te Haf\u0131z Esad\u2019\u0131n Suriye\u2019de iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesiyle birlikte derinle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sayede Sovyetler Birli\u011fi ge\u00e7mi\u015fte s\u0131cak denizlere inme politikas\u0131n\u0131 uygulama f\u0131rsat\u0131n\u0131 elde etmi\u015ftir. Rusya\u2019n\u0131n Haf\u0131z Esad d\u00f6neminde Suriye ile yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmesi ABD\u2019nin Ortado\u011fu\u2019daki hakimiyeti i\u00e7in tehlike arz eden bir geli\u015fme olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine olan ilgisini g\u00f6steren be\u015finci geli\u015fme ve ayn\u0131 zamanda ABD\u2019yi Sovyetler Birli\u011fi ile rekabette Ortado\u011fu\u2019da avantajl\u0131 bir hale getiren durum ise 1979\u2019da \u0130srail ile M\u0131s\u0131r aras\u0131nda \u201cCamp David\u201d Antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131yla ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu antla\u015fma sonras\u0131nda, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin daha \u00f6nce imzalam\u0131\u015f olduklar\u0131 \u201cM\u0131s\u0131r- Sovyet Dostluk Antla\u015fmas\u0131\u201d sebebi ile Sovyetler Birli\u011fi gemilerinin M\u0131s\u0131r Limanlar\u0131ndan faydalanmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren imk\u00e2nlar\u0131 kaybetmesine ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin Akdeniz\u2019de sahip oldu\u011fu avantaj\u0131 yitirmesine neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine olan ilgisini g\u00f6steren ve B\u00f6lge\u2019ye dair politikas\u0131n\u0131 etkileyen alt\u0131nc\u0131 geli\u015fme ise 1979\u2019da \u0130ran\u2019da ya\u015fanan devrimdir. Bu devrim sonras\u0131nda ABD b\u00f6lgede \u00f6nemli bir m\u00fcttefikini kaybetmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeyle \u0130ran\u2019\u0131n d\u0131\u015f politikada Sovyetler Birli\u011fi ve \u00c7in Halk Cumhuriyeti ile yak\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesine olan ilgisini g\u00f6steren ve b\u00f6lgedeki kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 tehlikeye atan bir di\u011fer geli\u015fme ise 1979\u2019da Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgal etmesidir. Bu i\u015fgal ile ABD\u2019nin Ortado\u011fu b\u00f6lgesindeki stratejik, ekonomik ve siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131 risk alt\u0131na girmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131nda etkili olan sekizinci geli\u015fme 1980-1988 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fanan Irak-\u0130ran Sava\u015f\u0131\u2019d\u0131r. Bu sava\u015f, petrol tesislerinin zarar g\u00f6rmesine, \u00fcretimin d\u00fc\u015fmesine ve fiyatlar\u0131n artmas\u0131na neden olmu\u015ftur. ABD\u2019nin b\u00f6lgesel dengelerin \u0130ran lehine de\u011fi\u015fmesini engellemek ad\u0131na Irak\u2019a destek verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Genel olarak, Ortado\u011fu petrollerinden pay elde etme amac\u0131yla bu b\u00f6lgeye do\u011fru artan Amerikan ilgisi zaman i\u00e7erisinde Amerikal\u0131lar\u0131n doktrinleri ile \u2018Amerikan Yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019 halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Gerek Ortado\u011fulu akt\u00f6rlerin hareketleri gerek b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 akt\u00f6rlerin politikalar\u0131 ve So\u011fuk Sava\u015f ekseninde uzun soluklu bir m\u00fccadeleye sahne olan Ortado\u011fu\u2019da ABD, bask\u0131n bir karakter ekseninde politikalar \u00fcretmi\u015f ve Ortado\u011fu g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesinde etkili bir akt\u00f6r olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n 11 Eyl\u00fcl ve Orta Do\u011fu\u2019da ABD<\/strong><\/p>\n\n\n\n 11 Eyl\u00fcl 2001 tarihi hem uluslararas\u0131 ili\u015fkiler hem de ABD\u2019nin So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminden itibaren izledi\u011fi stratejiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak kabul edilmektedir. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda Amerikan d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel felsefesini olu\u015fturan \u2018Bush Doktrini\u2019 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fcnyay\u0131 so\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131nda oldu\u011fu gibi ikili bir ayr\u0131ma tabi tutmaktad\u0131r. ABD\u2019nin geli\u015ftirdi\u011fi bu yeni stratejiyi 11 Eyl\u00fcl ile birlikte Afganistan\u2019da Taliban\u2019a, Irak\u2019ta Saddam\u2019a y\u00f6nelik hamlelerin yan\u0131 s\u0131ra bu ter\u00f6r\u00fc destekledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc belli ba\u015fl\u0131 \u00fclkelere y\u00f6nelik sert bir tutum tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan g\u00f6rmekteyiz. ABD d\u00fcnya petrol rezervlerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funu bulunduran Irak\u2019\u0131 i\u015fgal ederek Irak petrollerini ele ge\u00e7irmi\u015f ve bat\u0131ya daha kolay ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r ve d\u00fcnya hegemonyal\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir oranda per\u00e7inlemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn yine ekonomik ve siyasi pastadan en b\u00fcy\u00fck pay\u0131 almay\u0131 hedefleyen Amerika ve b\u00fcy\u00fck pay\u0131 kapt\u0131rmak istemeyen AB, Rusya, \u00c7in ve Japonya aras\u0131nda m\u00fccadele ya\u015fanmaktad\u0131r. ABD 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 d\u00fcnya \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla b\u00f6lge petrollerini h\u00e2kimiyeti alt\u0131na alm\u0131\u015f ve bundan da en b\u00fcy\u00fck pastay\u0131 Amerikan petrol \u015firketlerine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler, ABD\u2019nin B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi \u00e7er\u00e7evesinde bir bir hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir ve bu s\u00fcre\u00e7 halen devam etmektedir. ABD\u2019nin, Afganistan ve Irak\u2019tan sonra yeni hedefleri haline gelen ve n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u0130ran ve Suriye\u2019yi hedef alaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yorumlar yap\u0131lmaktad\u0131r. Ama d\u00fcnya kamuoyunda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalara bakarsak Beyaz Saray\u2018\u0131n Irak operasyonu bitmeden ve d\u00fcnyadaki konjonkt\u00fcr gere\u011fi bu i\u015fe kalk\u0131\u015famayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. ABD\u2019nin demokratikle\u015fme s\u00f6ylemleri ile girdi\u011fi Afganistan ve Irak\u2019ta kaos ortam\u0131 ve i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar devam etmektedir. D\u00fcnyada var olan uluslararas\u0131 sistem gere\u011fi ve ABD\u2019nin sisteme h\u00e2kim olma \u00e7abalar\u0131 nedeni ile genelde Ortado\u011fu \u00f6zelde de Irak\u2019ta \u00e7at\u0131\u015fma ve karga\u015fan\u0131n uzun bir m\u00fcddet daha dinmeyece\u011fi g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n\n\n\n 1.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n 2.B\u00f6l\u00fcm<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n 3.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n