Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri, \u015eam y\u00f6netimi ile s\u00fcre gelen diyalog aray\u0131\u015flar\u0131 \u015fu ana kadar sonu\u00e7 vermi\u015f de\u011fildir. Ku\u015fkusuz, nedenleri \u00fczerinde uzun uzad\u0131ya durulmas\u0131 gereken bir konudur. Kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda e\u011fer birbirini t\u00fcm\u00fcyle etkisiz hale getirme, ortadan kald\u0131rma gibi katliamc\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u00fcd\u00fclmezse, nihayetinde sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in muhatapl\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. Birbirine has\u0131m olanlar\u0131n bir masa etraf\u0131nda bir araya gelmeleri ve sorunu masaya yat\u0131rmalar\u0131 gerekecektir. \u0130ster direkt ister dolayl\u0131 olsun, diyalog kurmalar\u0131, sorunlar\u0131n\u0131 m\u00fczakere etmeleri ve hal \u00e7aresine gitmeleri beklenir.<\/p>\n\n\n\n
Suriye meselesi gibi a\u011f\u0131r bir sorundan ve sava\u015f halinden herkesin fayda sa\u011flamaya ve g\u00fc\u00e7 dev\u015firmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne pek yana\u015f\u0131lmamaktad\u0131r. Belki kula\u011fa ho\u015f gelmeye bilir fakat, Esat y\u00f6netimi ba\u015fta olmak \u00fczere Suriye meselesine m\u00fcdahil olan g\u00fc\u00e7lerin hi\u00e7biri, Suriye sava\u015f\u0131n\u0131n durmas\u0131ndan yana de\u011fildir. Sava\u015f hali, sivil halk ve \u00f6zerk y\u00f6netim d\u0131\u015f\u0131nda her kesin i\u015fine yaramakta ve olduk\u00e7a da fayda sa\u011flamaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
\u015eam y\u00f6netimiyle diyalogdan kim ne bekliyor? Diyalog bir ihtiya\u00e7 haline geldi mi? Taraflar diyalo\u011fa haz\u0131r ve ger\u00e7ekten de samimi mi? Diyalogun zemini, y\u00f6ntemi ve sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm akl\u0131 has\u0131l olmu\u015f mu? Sorular\u0131 daha da \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Esat y\u00f6netiminde ba\u015flarsak: Sava\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 evresinde muhalif durumundaki Suriye g\u00fc\u00e7leriyle diyalog i\u00e7inde sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme k\u0131smen m\u00fcmk\u00fcn iken buna tevess\u00fcl edilmedi ve muhalefeti ezme takti\u011fine ba\u015fvuruldu. Daha sonraki s\u00fcre\u00e7te ise, Esat y\u00f6netimi sava\u015f halini f\u0131rsat bilerek muhalefeti tasfiye etmenin aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girerek ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. S\u00fcrekli ba\u015f a\u011fr\u0131tan bir muhalefetle iktidar\u0131 payla\u015fmaktansa onunla sava\u015farak ortadan kald\u0131rma imk\u00e2n\u0131 varsa tercih edilen yol sava\u015f olacakt\u0131r. Esat y\u00f6netimi de tercihini sava\u015ftan yana yapm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa ki, Suriye\u2019nin bu hale gelmesini \u00f6nleyecek, DA\u0130\u015e\u2019in Suriye\u2019ye girmesini engelleyecek, \u00fclkeyi y\u0131k\u0131ma g\u00f6t\u00fcrmeyecek yollar denene bilinirdi. Demokratik a\u00e7\u0131l\u0131mlar yaparak halk\u0131 bir arada tuta bilirdi.<\/p>\n\n\n\n
Sava\u015fa d\u0131\u015fardan m\u00fcdahil olan b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7ler de benzer bir politika g\u00fctmekten yana oldular. Her g\u00fc\u00e7, kendi kazan\u00e7 hanesine ekleyecek avantajlar\u0131 sava\u015f\u0131n devam etmesinde buldular. Bu nedenle sava\u015f\u0131n durmas\u0131, sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in istenen diyalog aray\u0131\u015flar\u0131 \u00e7ok zay\u0131f kald\u0131 ve hep ikinci plana itildi. BM\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131, temsilci atayarak diyalog kurma giri\u015fimleri de sonu\u00e7 vermekten uzak, i\u00e7i doldurulamayan sonu\u00e7suz aray\u0131\u015flar oldu. Rusya ve ABD gibi BM\u2019nin iki b\u00fcy\u00fck daim\u00ee \u00fcyesi, Suriye sava\u015f\u0131ndan nemalan\u0131yorsa, BM\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00e7abalar\u0131, anlams\u0131z ve g\u00f6stermelik \u00e7abalar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7meyece\u011fi bilinen bir durumdur.
<\/p>\n\n\n\n
\u0130ran b\u00f6lgeye yerle\u015fmek i\u00e7in r\u00fcyas\u0131nda g\u00f6remeyece\u011fi f\u0131rsat\u0131 sava\u015fta yakalad\u0131. \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 ileri siper g\u00f6revi g\u00f6recek askeri mevzilenmeyi elde etmi\u015f oldu. \u0130deolojik a\u00e7\u0131l\u0131m i\u00e7in ciddi bir zemin yaratt\u0131. Suriye\u2019ye konumlanmakla b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 haline geldi ve b\u00f6lge siyasetinde etkili olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Suriye sava\u015f\u0131 olmasayd\u0131 bu konumu asla elde edemezdi. Sava\u015f\u0131n belki de en fazla karl\u0131 \u00e7\u0131kan taraf\u0131 \u0130ran oldu\u011funu s\u00f6ylemek abart\u0131 olmasa gerek.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye; Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131 en fazla ka\u015f\u0131yarak kanatan konumdad\u0131r. Yaran\u0131n kabuk ba\u011flamas\u0131n\u0131 ve iyile\u015fmesini asla istemeyen taraf haline geldi. Suriye y\u00f6netimini devirmenin en hararetli savunucusu oldu. Suriye\u2019yi i\u015fgal etmenin f\u0131rsat\u0131n\u0131 sava\u015fta buldu. Suriye muhalifi radikal \u0130slami ter\u00f6r guruplar\u0131ndan azami derecede fayda sa\u011flaman\u0131n imkan\u0131n\u0131 sava\u015fta elde etti. Fiili i\u015fgal harek\u00e2t\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Sava\u015f\u0131 ekonomik kazanca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. B\u00f6lgesel \u00e7apta ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde y\u00fcr\u00fct\u00fclen, Suriye konulu askeri, siyasi ve diplomatik faaliyetlerin bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Suriye sava\u015f\u0131ndan beslenen ve i\u00e7 siyaset malzemesi olarak da kullanan T\u00fcrkiye, \u015fimdi de diyalog a\u015famas\u0131na gelmi\u015fse buna ku\u015fkuyla yakla\u015fmak kadar, do\u011furaca\u011f\u0131 tehlikeleri de \u015fimdiden g\u00f6rmek gerekecektir. Sava\u015ftan elde etti\u011fi kazanc\u0131 elden \u00e7\u0131karmak istemeyecektir. Suriye muhalifi durumundaki \u00e7ete guruplar\u0131n\u0131 Esat ile muhatap k\u0131lacak ve y\u00f6netime ortak hale getirecek t\u00fcrden bir diyalog aray\u0131\u015f\u0131 b\u00f6lgeye daha b\u00fcy\u00fck felaketler getirecektir. <\/p>\n\n\n\n
Rusya; sonradan sava\u015fa dahil olmu\u015f olsa da Suriye\u2019de ki sava\u015f\u0131n seyrini de\u011fi\u015ftirmi\u015f, uluslararas\u0131 bir boyut kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Suriye\u2019ye kal\u0131c\u0131 olarak yerle\u015fmenin f\u0131rsat\u0131n\u0131 sava\u015f ile elde ederek, b\u00f6lgesel politikalar\u0131n \u015fekillenmesinde etkili bir akt\u00f6r haline geldi. Akdeniz\u2019e inerek stratejik d\u00fczeyde fayda sa\u011flam\u0131\u015f ve \u00e7ok \u00f6nemli bir askeri \u00fcs haline getirmi\u015ftir. Ekonomik kaynaklar\u0131ndan en fazla yararlanan Rusya, Esat y\u00f6netimin istemiyle Suriye\u2019de konumlanmas\u0131n\u0131n me\u015fruiyetiyle daha rahat hareket eden, s\u00f6z ve karar sahibi olan bir \u00fclke haline geldi.<\/p>\n\n\n\n
ABD\u2019nin b\u00f6lgeye yakla\u015f\u0131m\u0131 da ha keza benzerdir. Arap bahar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 esintiyi arkas\u0131na alarak, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n giderek derinle\u015fmesi ve DA\u0130\u015e\u2019in b\u00f6lgede varl\u0131k bulmas\u0131n\u0131, ABD\u2019nin b\u00f6lgeye m\u00fcdahalesine f\u0131rsat yaratm\u0131\u015ft\u0131r. DA\u0130\u015e\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmek i\u00e7in olu\u015fturulan uluslararas\u0131 koalisyon g\u00fcc\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde Suriye\u2019ye yerle\u015fmi\u015f oldu. Siyasi, askeri, ekonomik, diplomatik faaliyetlerin bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Sava\u015f\u0131n ne kadar uzun s\u00fcrmesi o kadar b\u00f6lgede kal\u0131c\u0131 olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. DA\u0130\u015e tehlikesinin s\u00fcrekli olmas\u0131, ABD\u2019nin de o kadar b\u00f6lgede kal\u0131c\u0131 olmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Bu nedenle sava\u015f\u0131n durmas\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131na \u00e7ok da uygun d\u00fc\u015fmemektedir.<\/p>\n\n\n\n
Bu k\u0131sa izahatlar \u00f6tesinde Suriye sava\u015f\u0131nda fayda sa\u011flayan s\u00f6z konusu g\u00fc\u00e7lerin, diyalog aray\u0131\u015flar\u0131nda \u00e7ok samimi oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Anayasa komisyonu kurmak, Cenevre, Astana s\u00fcre\u00e7leri zamana oynaman\u0131n \u00f6tesinde fayda vermemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Kuzey ve Do\u011fu Suriye \u00f6zerk y\u00f6netiminin \u015eam y\u00f6netimi nezdinde ki diyalog aray\u0131\u015flar\u0131, ger\u00e7ek anlamda Suriye\u2019de kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan, halklar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6nceleyen, sava\u015f\u0131n nihayete ermesini isteyen aray\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zerk y\u00f6netimin diyalog \u00e7abalar\u0131, Suriye sava\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcrmesinden yana olan ve sava\u015ftan beslenen g\u00fc\u00e7lerin hi\u00e7bir zaman istemeyece\u011fi bir durumdur. Bu nedenle b\u00fct\u00fcn \u00e7abalar akamete u\u011framaktan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Her \u015feye ra\u011fmen akl\u0131n yolu diyalog kurmaktan ve bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaktan ge\u00e7mektedir. \u015eam y\u00f6netiminin \u00f6nemsemesi ve de\u011fer bi\u00e7mesi gereken tek \u015fey, \u00f6zerk y\u00f6netimin samimi diyalog giri\u015fimleridir. Halklar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131, Suriye\u2019nin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc esas alan ve \u015eam y\u00f6netimini muhatab alan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131, kaosu derinle\u015ftiren T\u00fcrkiye\u2019nin diyalog aray\u0131\u015flar\u0131ndan daha de\u011ferlidir. Suriye\u2019nin gelece\u011fi, Suriye halklar\u0131yla birlikte demokratik sistem temelinde in\u015fa edilir. \u00d6zerk y\u00f6netim yap\u0131lanmalar\u0131na f\u0131rsat tan\u0131yacak, halklar\u0131 bir arada tutacak mekanizmalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n