\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/261-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
<\/p>\n
\t :” ” <\/p>\n
\t :”” <\/p>\n
\t ” “,” ” <\/p>\n
\t ” ” <\/p>\n
e- Uygarl\u0131k toplumlar\u0131nda din, bilim, felsefe, sanat ve
\nahlak gibi kurumsal etkinliklerin rol\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak da \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130ddia
\nodur ki, uygarl\u0131kla din, bilim, felsefe, sanat ve ahlak\u0131n geli\u015fmesi aras\u0131nda
\nyak\u0131n ba\u011f vard\u0131r. Yoruma en a\u00e7\u0131k bir yarg\u0131 da bu alanlara ili\u015fkindir. S\u00fcmer
\nrahip devletinde ilk muhte\u015fem \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 ya\u015fayan bu alanlar\u0131n nas\u0131l ve hangi
\nama\u00e7la in\u015fa edildiklerini somut olarak g\u00f6zlemledi\u011fimiz kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Bu
\nalanlar\u0131n as\u0131l r\u00fc\u015feym halini Dicle-F\u0131rat havzas\u0131nda kurumla\u015fan neolitik
\nk\u00fclt\u00fcrden sa\u011flad\u0131klar\u0131n\u0131 da g\u00f6zlemlemi\u015ftik.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kutsall\u0131k kavram\u0131n\u0131n temelinde insan\u0131n beslenmesinde
\nkullan\u0131lan g\u0131dalara ola\u011fan\u00fcst\u00fc de\u011fer bi\u00e7ilmesi yatar. Bol ve \u00e7e\u015fitli g\u0131dalara
\nkavu\u015ftuklar\u0131nda, insanlar bunu toplumsal kimlikleriyle e\u015f tuttuklar\u0131
\ntanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n l\u00fctfu olarak de\u011ferlendirip \u015f\u00fckretmi\u015flerdir. Bug\u00fcn de anlam\u0131na tam
\neri\u015femedi\u011fimiz ya\u015fam b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fckle ve b\u00fcy\u00fcleyicilikle anlamland\u0131r\u0131lmaya
\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken, en \u00e7ok ba\u015fvurulan kavram, bir nevi olu\u015fturucu ilke olarak
\ntanr\u0131sall\u0131kt\u0131r. Tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131 Allah\u2019la kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir. Semitik k\u00fclt\u00fcr
\nortam\u0131nda in\u015fa edilen Allah, farkl\u0131 ve \u00f6zel geli\u015fme anlam\u0131na sahiptir. \u0130nsan
\ntoplumunun t\u00fcm\u00fc i\u00e7in olu\u015fturuculuk ilkesinde ifadesini bulan tanr\u0131sall\u0131k
\nyorumlanmaya \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir kavramd\u0131r. Halen de bu \u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. \u0130nsan
\ngibi kavrama yetene\u011fi s\u0131n\u0131rl\u0131 bir varl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm evreni yorumlayabilece\u011fini iddia
\netmek, insana fazla b\u00fcy\u00fckl\u00fck atfetmek olur. \u00c7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bilgiler ve bilgi
\nkapasitesiyle kavranamayan her \u015feyi tanr\u0131sall\u0131k kavram\u0131na y\u00fcklemek, bu
\nanlam\u0131yla iyi bir metafiziktir. Bunun hi\u00e7bir sak\u0131ncas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131
\nkan\u0131s\u0131nday\u0131m. Bunun aksi insan\u0131 tek tanr\u0131 kabul etmek olur ki, bu denli kendini
\nabartman\u0131n evrenin anlam\u0131 olamayaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
S\u00fcmer rahipleri tanr\u0131 imalcili\u011fini geli\u015fkin bir metafizikten
\nziyade, in\u015fa ettikleri toplumlar\u0131 i\u00e7in bir a\u00e7\u0131klama kolayl\u0131\u011f\u0131 ve moral etken
\nolarak de\u011ferlendirmi\u015flerdir. Rahipler belki de ilk defa tanr\u0131 kavram\u0131na ceza ve
\ng\u00fcnah anlam\u0131n\u0131 y\u00fckleyerek, itaat duygusunu geli\u015ftirmede kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Tanr\u0131
\nyava\u015f yava\u015f DEVLETLE\u015eT\u0130R\u0130L\u0130YOR. Reform buradad\u0131r. Oturma mek\u00e2n\u0131n\u0131 ve fig\u00fcr
\n\u00e7izimlerini devlet y\u00f6neticilerini (dolay\u0131s\u0131yla toplum y\u00f6netimini) g\u00fc\u00e7lendirmeye
\ng\u00f6re geli\u015ftirdikleri bir\u00e7ok r\u00f6lyefte a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kral, tanr\u0131s\u0131 ad\u0131na sava\u015fa
\ngiderken, kendi \u00f6z \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi maskelemektedir. T\u00fcm \u00e7izim ve yaz\u0131l\u0131
\nanlat\u0131mlarda y\u00f6netici hep tanr\u0131s\u0131n\u0131n sevgili o\u011flu, d\u00fc\u015fmanlar\u0131 da kahredilecek
\n\u015feytanlard\u0131r. Yava\u015f yava\u015f bir tanr\u0131lar grubu \u015fekillenmektedir. Bu, yeni
\ny\u00f6netimin \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
S\u00fcmer toplumunda oldu\u011fu kadar ba\u015fka hi\u00e7bir toplumda tanr\u0131 ve
\ny\u00f6netici \u00f6zde\u015fli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a yans\u0131t\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Kim kimin maskesidir sorusu art\u0131k
\npek de \u00f6nemli de\u011fildir. Tanr\u0131 devletle\u015ftirildi\u011fi kadar, y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n da
\n\u015fahs\u0131nda toplumun y\u00fcce yarat\u0131c\u0131, y\u00f6netici, g\u00f6zetleyici g\u00fcc\u00fc olarak anlam
\nkazanmaya devam edecektir. Y\u00f6neticilik ne kadar \u00f6zellik kazan\u0131rsa, tanr\u0131s\u0131 da
\nondan a\u015fa\u011f\u0131 kalmayacakt\u0131r. Toplum ne kadar erdemle y\u00f6netilirse, y\u00f6neticinin
\ntanr\u0131sall\u0131k ba\u011f\u0131 o denli kan\u0131tlanm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Toplumun y\u00f6netilen kesimi i\u00e7in
\ntanr\u0131-y\u00f6netici ayr\u0131m\u0131n\u0131 kestirmek gittik\u00e7e zorla\u015facakt\u0131r. K\u00f6t\u00fc metafizik bu
\ngeli\u015fmelerle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Kurulan tanr\u0131sall\u0131k k\u00f6t\u00fc metafizik olmaya ba\u015fl\u0131yor.
\nBu a\u015famadan sonra t\u00fcm uygar toplumlar, y\u00f6netimin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda din ve
\ntanr\u0131n\u0131n sihirli g\u00fcc\u00fcn\u00fc ke\u015ffederek hep kullanacaklard\u0131r. Eski kutsal ve
\ndo\u011furgan olu\u015fturucu tanr\u0131 her ne kadar ezilenlerin, g\u00fcd\u00fclenlerin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve
\nduygu k\u00f6\u015felerinde yer tutmu\u015f olarak kalsa da, devletle\u015fen tanr\u0131 ve din a\u00e7\u0131ktan
\nsevgili y\u00f6netici kullar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla rol ifade edecektir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Tanr\u0131lar\u0131n say\u0131lar\u0131yla toplum bi\u00e7imi aras\u0131nda dikkate de\u011fer
\nbir ili\u015fki vard\u0131r. \u00c7ok tanr\u0131c\u0131l\u0131k, kabile e\u015fitli\u011finin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7a\u011flar\u0131n
\ntanr\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Say\u0131lar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck s\u0131ralamalar\u0131na tabi
\ntutulmas\u0131 y\u00f6netici protokol\u00fcyle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Giderek ba\u015f tanr\u0131ya
\ny\u00fckseli\u015f, y\u00f6neticiler aras\u0131ndaki sivrilmeye sad\u0131k bir geli\u015fmedir. G\u00f6r\u00fcnmez,
\nfig\u00fcr\u00fc yap\u0131lmaz tek tanr\u0131l\u0131 din anlay\u0131\u015f\u0131yla devletin \u015fah\u0131slara ba\u011fl\u0131 olmaktan
\n\u00e7\u0131kmas\u0131 ve kurumla\u015fmas\u0131 aras\u0131nda olduk\u00e7a anlaml\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ara\u015ft\u0131rma
\ngerektiren ilgin\u00e7 ba\u011flar vard\u0131r. Bu anlamda teolojik bir \u00e7al\u0131\u015fma \u00e7ok de\u011ferli
\nayd\u0131nlatmalara yol a\u00e7abilir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Y\u00f6netici g\u00fc\u00e7lerde tanr\u0131n\u0131n giderek az yer tutmas\u0131 bir yandan
\nmaskelerinin d\u00fc\u015fmesiyken, di\u011fer yandan devletin ne anlama geldi\u011finin, kimin
\n\u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 ifade etti\u011finin de a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmas\u0131d\u0131r. Dinin yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc bir
\nme\u015frula\u015ft\u0131rma rol\u00fcn\u00fc yitirmesidir. Bu geli\u015fmelere kar\u015f\u0131n, uygar toplum en az
\nzorbal\u0131k kadar dinin me\u015fruiyet sa\u011flay\u0131c\u0131 etkisini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Dinin
\ndevletle\u015ftirilmesi, \u00f6zelle\u015ftirilmesi uygar toplumla, \u00f6zellikle onun y\u00f6netimsel
\ngeli\u015fmesiyle at ba\u015f\u0131 gider. Bu durum dinlerde mezheple\u015fmeyi ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 da
\nizah eder. \u00c7at\u0131\u015fan uygarl\u0131klar, \u00e7at\u0131\u015fan din ve mezheplerdir. \u00d6ncelikle
\n\u00e7at\u0131\u015fmalar din ve mezhepler ad\u0131na yap\u0131l\u0131r ki, t\u00fcm toplum \u00e7at\u0131\u015fmalara kat\u0131ls\u0131n.
\nB\u00fcy\u00fck ve uzun uygarl\u0131k sava\u015flar\u0131 hep b\u00fcy\u00fck dinlerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 k\u0131l\u0131f\u0131 alt\u0131nda
\ny\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130slamiyet, H\u0131ristiyanl\u0131k ve Musevilik ad\u0131na sava\u015flar\u0131n Ortado\u011fu
\nuygarl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fat g\u00fc\u00e7 olmayla ba\u011f\u0131 zaten \u00f6rt\u00fcnmeye gerek duymayacak kadar
\na\u00e7\u0131kt\u0131r. A\u00e7\u0131kl\u0131k resmi devlet ideolojileri olarak ilan edilmeleriyle en \u00fcst
\na\u015famaya varm\u0131\u015ft\u0131r. Her zirveden sonra g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u00f6nemleri de bu a\u015famadan
\nsonra d\u00fc\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Muhalif mezhep\u00e7ilik hep uygar toplum d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f
\nmarjinal toplumlar\u0131n isyanc\u0131 tutumunun bayra\u011f\u0131 olmu\u015ftur. S\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerini de
\nk\u0131smen yans\u0131t\u0131rlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru kapitalist ulus-devlet in\u015fas\u0131nda
\nmezheple\u015ferek milliyet\u00e7ili\u011fin bir t\u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Bu sefer kanl\u0131
\nsava\u015flara, bu kisve alt\u0131nda maske g\u00f6revlerine tekrar b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015flerdir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Uygarl\u0131k tarihinde felsefenin yeri dine g\u00f6re s\u0131n\u0131rl\u0131 olmakla
\nbirlikte \u00f6nemlidir. Anlambilimin geli\u015fmesi, dinsel a\u00e7\u0131klaman\u0131n yetersizli\u011fi
\nfelsefeye ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Din kadar eski bir tarihi olan bilgelik,
\nfelsefenin de ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131labilir. D\u00fc\u015f\u00fcnen insan\u0131 temsil eden bilge,
\nteolojiden farkl\u0131 bir anlam kayna\u011f\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015flerine tanr\u0131 s\u00f6zc\u00fcleri kadar
\nba\u015fvurulur. Bilgeler devletle, uygarl\u0131kla pek bar\u0131\u015f\u0131k say\u0131lmazlar. Resmi
\ntoplumun d\u0131\u015f\u0131ndaki topluma daha \u00e7ok ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Ahlak ve bilimin geli\u015fmesinde
\nrolleri belirgindir. Yaz\u0131l\u0131 kaynaklara yans\u0131masa da, neolitik toplumda
\nana-tanr\u0131\u00e7a kad\u0131nlar ve hiyerar\u015finin yozla\u015fmam\u0131\u015f kesimi bilgeli\u011fe yak\u0131nd\u0131r.
\nS\u00fcmer toplumunda bunun g\u00fc\u00e7l\u00fc izlerine rastlamaktay\u0131z. Peygambersel \u00e7\u0131k\u0131\u015flar
\nbilgeliklerle doludur. Ortado\u011fu\u2019nun bilgelik-felsefe gelene\u011fi ara\u015ft\u0131rmay\u0131
\ngerektirir. Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00f6ncesinde felsefenin varl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lamaz. Yunan
\nfilozoflar\u0131n\u0131n \u015fans\u0131, co\u011frafi mek\u00e2nlar\u0131yla uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00fcst a\u015fama \u015fans\u0131n\u0131
\nbirlikte ya\u015famalar\u0131d\u0131r. Nas\u0131l ki S\u00fcmer rahipleri din ve tanr\u0131 in\u015fas\u0131yla yeni
\ndevlet ve toplum in\u015fas\u0131n\u0131 birlikte y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerse, Yunan filozoflar\u0131 da daha \u00fcst
\na\u015famada yeni uygar toplumu yar\u0131 din, yar\u0131 felsefeyle i\u00e7 i\u00e7e in\u015fa etmede ve
\ns\u00fcrd\u00fcrmede rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. Yap\u0131lan i\u015f ayn\u0131d\u0131r: Kavram sanat\u0131n\u0131 kullanmak.
\n\u0130lki din in\u015fas\u0131yla rol oynarken, di\u011feri felsefi kavramlarla ayn\u0131 rol\u00fc oynuyor.
\nMaskeli tanr\u0131lar yerlerini maskesiz tanr\u0131lar ve \u00e7\u0131plak krallara b\u0131rakmaya
\nba\u015flayacaklard\u0131r. Bunda felsefeyle insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kaydetti\u011fi geli\u015fme
\naras\u0131nda ili\u015fki vard\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Yunan ve Roma toplumunda s\u0131n\u0131rl\u0131 rol oynayan felsefi
\nd\u00fc\u015f\u00fcnce, Avrupa kapitalist toplumunda b\u00fcy\u00fck bir devrim ya\u015fayacakt\u0131r. Burada
\ndinler karga\u015fas\u0131na benzer bir geli\u015fmeyi felsefi karga\u015fada da ya\u015fayaca\u011f\u0131z. Bu
\nkarga\u015fada uygarl\u0131\u011f\u0131n yeni a\u015famas\u0131nda ulusal ve s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u0131karlar\u0131n sistem
\ngere\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Din sava\u015flar\u0131yla \u00e7eli\u015fkiler
\n\u00e7\u00f6z\u00fclmeyince, felsefeye daha \u00e7ok i\u015f d\u00fc\u015ft\u00fc. 1618-1649 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki
\nsava\u015flar son din sava\u015flar\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 17. y\u00fczy\u0131l felsefi devrimin y\u00fczy\u0131l\u0131d\u0131r.
\nYunan ve Roma toplumunda sorumlu rol oynayan felsefe, yeni uygarl\u0131k toplumunda
\nba\u015fat ideoloji bi\u00e7imidir. B\u00fcy\u00fck felsefi ekoller do\u011far. Bir yandan \u2018Tanr\u0131n\u0131n
\n\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc\u2019 ilan edilirken, di\u011fer yandan \u00f6rt\u00fck krallar\u0131n ba\u015flar\u0131 u\u00e7urulur. Bizzat
\ntanr\u0131la\u015fan ulus-devletle birer \u00e7\u0131plak kraldan ba\u015fka bir \u015fey olmayan kapitalist
\ndevletler devri ba\u015flar. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Neolitik devrim sanatta da devrime yol a\u00e7ar. Basit ma\u011fara
\n\u00e7izimlerinden sonra, d\u00f6nem ana-tanr\u0131\u00e7an\u0131n fig\u00fcrleriyle doludur. \u0130lk sanat
\nnesneleri bu fig\u00fcrlerdir. Heykelcili\u011fin atas\u0131 say\u0131l\u0131r. Uygar toplumla birlikte
\ntanr\u0131 ve y\u00f6netici fig\u00fcrleri i\u00e7 i\u00e7e \u00e7izilir. Artan s\u0131n\u0131fla\u015fma ve y\u00f6netim erki
\nsanat\u0131n da din kadar devletle\u015fmesine yol a\u00e7ar. \u00d6zellikle M\u0131s\u0131r, \u00c7in ve Hint
\nsanat\u0131nda tanr\u0131, kral ve rahipler g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisinde yar\u0131\u015f\u0131rlar. Muazzam heykel
\nve kabartmalar bu g\u00fc\u00e7lerin tan\u0131t\u0131m\u0131 gibidir. Mimarl\u0131k ayn\u0131 rotay\u0131 izler. Din ve
\ny\u00f6netici evleri mimarl\u0131\u011f\u0131n uygulama alanlar\u0131d\u0131r. Dev boyutlu tap\u0131naklar ve
\nsaraylar in\u015fa edilir. B\u00fcy\u00fck mezarlar in\u015fa edilir. Bunlar\u0131n hepsi uygar toplumda
\ninsan istismar\u0131n\u0131n bask\u0131yla birlikte hangi boyutlara t\u0131rmand\u0131\u011f\u0131n\u0131n korkun\u00e7
\ng\u00f6stergesidir. Yaln\u0131z bir piramit, bir tap\u0131nak i\u00e7in y\u00fcz binlerce insan
\nharcan\u0131r. G\u00fc\u00e7lenen ticaretle birlikte, sanatta yans\u0131yan \u00f6nemli bir fig\u00fcr de
\nt\u00fcccarlard\u0131r. T\u00fcccarlar\u0131n krallar kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar\u0131n\u0131 sanat eserlerinde
\nizlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Yunan ve Roma uygarl\u0131k a\u015famas\u0131yla birlikte \u015fehir mimarisinde
\ndevrim ya\u015fan\u0131r. Daha \u00f6nceki i\u00e7 ve d\u0131\u015f kale \u00e7evresinden ibaret olan \u015fehirler,
\nbug\u00fcn bile hayranl\u0131k uyand\u0131ran yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ge\u00e7irir. Bunun alt\u0131nda yatan
\nemek bedeli ise, toplumun b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclerde k\u00f6lele\u015ftirilmesidir. K\u00f6le eme\u011finin
\nb\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 \u015fehir mimarisinde t\u00fcketilir. K\u00f6leli\u011fin g\u00f6stergesi b\u00fcy\u00fck mezarlar,
\ntap\u0131naklar, kaleler ve \u015fehirlerdir. Bu g\u00f6stergeler ayn\u0131 zamanda uygar toplumun
\nhangi kan ter i\u00e7erisinde in\u015fa edildi\u011finin de g\u00f6stergesidir. Yunan ve Roma
\ntoplumu heykelcilikte de uygarl\u0131\u011f\u0131n yeni bir a\u015famas\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fckl\u00fck ve g\u00fczellik
\nheykelde sonsuzla\u015ft\u0131r\u0131lmak istenir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
R\u00f6nesans\u2019la dirilen Roma ve Yunan sanat ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc, Avrupa
\nuygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n esin g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Dinin h\u00fckmetti\u011fi feodal Avrupa, ancak \u00f6zg\u00fcr
\nd\u00fc\u015f\u00fcnceye k\u0131smen a\u00e7\u0131k bu R\u00f6nesans k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle yeni bir zihinsel pencereye
\nkavu\u015facakt\u0131r. Sanat yeni uygar s\u0131n\u0131f olan burjuvaziyle ancak say\u0131sal bir
\netkinlik kazanacakt\u0131r. Eski g\u00f6rkemini bir daha yakalayamayacakt\u0131r. T\u00fcm kent
\nmimarisi, m\u00fczi\u011fi, resmi ve heykelcili\u011fiyle sanat kapitalizmin hizmetinde h\u0131zla
\nyozla\u015facak, kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirecek ve sanat end\u00fcstrisi ad\u0131 alt\u0131nda
\nkimliksizle\u015ferek t\u00fcketim metas\u0131 halinde bir anlamda t\u00fckeni\u015fini ilan edecektir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Edebiyat ve m\u00fczi\u011fin ana kayna\u011f\u0131 da neolitik kurumla\u015fmaya
\ndayand\u0131r\u0131labilir. Otantik m\u00fczik bu d\u00f6nemi seslendirir gibidir. \u00c7oban kaval\u0131,
\ndavul, zurna bu d\u00f6nemin h\u00fcz\u00fcn, co\u015fku dolu havas\u0131n\u0131 bug\u00fcn bile ya\u015fat\u0131r. M\u00fczi\u011fin
\natas\u0131 gibidirler. S\u00fcmer toplumunda bi\u00e7im ve i\u00e7erik daha da geli\u015ftirilir.
\nKrallar\u0131n saray\u0131nda ve tap\u0131naklarda m\u00fczisyen ve \u00e7alg\u0131c\u0131lar vazge\u00e7ilmez bir yere
\nsahiptirler. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
S\u00f6zl\u00fc destanlar ilk a\u015firet kimli\u011finin kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6zlemini
\nb\u00fcy\u00fck belagatle dile getirirler. Yaz\u0131l\u0131 destanlar\u0131n ana kaynaklar\u0131d\u0131r. G\u0131lgame\u015f
\nDestan\u0131 tarihin ilk yaz\u0131l\u0131 metnidir. Belki de edebiyat\u0131n ve hatta kutsal
\nmetinlerin ana kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bir\u00e7ok S\u00fcmer edebi ve dini metni, Yunan edebiyat\u0131n\u0131n
\nve teolojik anlat\u0131mlar\u0131n\u0131n sadece esin kayna\u011f\u0131 de\u011fildir. Yunan destanlar\u0131,
\nba\u015fta t\u00fcm mitolojik kurgular\u0131, S\u00fcmer destanlar\u0131n\u0131n Anadolu \u00fczerinde ge\u00e7mi\u015f ve
\nd\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f versiyonlar\u0131 durumundad\u0131r. Burada belli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ya\u015fayan edebiyat
\nve m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fc, Avrupa burjuva toplumunda romanla son revizyondan ge\u00e7irilip
\npopla\u015ft\u0131r\u0131larak ve k\u00fclt\u00fcr end\u00fcstrisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek, ba\u015flang\u0131\u00e7taki
\nkutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fcy\u00fcleyicili\u011fini yitirerek, basit t\u00fcketim metas\u0131 halinde di\u011fer
\nsanatlarda oldu\u011fu gibi t\u00fckenmeyle y\u00fcz y\u00fcze gelecektir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Ahlaktaki \u2018iyi\u2019-\u2018k\u00f6t\u00fc\u2019 ayr\u0131m\u0131 uygar toplumdaki temel sosyal
\nb\u00f6l\u00fcnmeyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00c7\u0131kar gruplar\u0131 aras\u0131ndaki mesafeyi bir y\u00f6n\u00fcyle
\na\u00e7\u0131klar. Genelde ise, iyi ve k\u00f6t\u00fc toplum ayr\u0131m\u0131n\u0131 ifade eder. \u00d6z\u00fc
\ntoplumculuktur. Topluma ba\u011fl\u0131l\u0131k iyi ahlak\u0131 ifade ederken, toplumdan uzakl\u0131k,
\nonun de\u011ferleriyle \u00e7eli\u015fme k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ifade eder. Toplumsal kurulu\u015f ba\u015flang\u0131\u00e7tan
\nitibaren ahlaki karakterlidir. Yani d\u00fczenleni\u015f kurallar\u0131na g\u00f6n\u00fcll\u00fc ve kutsall\u0131k
\ntemelinde ba\u011flan\u0131r. Toplumun \u2018ilk anayasas\u0131\u2019 ahlak kurallar\u0131d\u0131r. Toplumun
\n\u00f6z\u00fcnde ahlak vard\u0131r. Ahlaki temelini yitiren toplum da\u011f\u0131lmaktan kurtulamaz.
\nToplumsal kurallar ise, \u00f6z\u00fcnde toplumun kimli\u011fine, tanr\u0131sal varl\u0131\u011f\u0131na ve diline
\nba\u011fl\u0131 olmak, di\u011fer \u00fcyelerine sanki tek bir canm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131k ve
\ngerekti\u011finde onlar i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze almakt\u0131r. Zaten toplumun d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmak
\n\u00f6l\u00fcmle e\u015ftir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Hukuk uygar toplumun \u00f6nemli icatlar\u0131ndan biridir. Kesinlikle
\ntoplumsal b\u00f6l\u00fcnme, s\u0131n\u0131fla\u015fma ve devletle\u015fmeyle birlikte g\u00fcndeme girer. Temeli
\nahlakt\u0131r. Fakat t\u0131pk\u0131 dini kutsall\u0131klar\u0131n devletle\u015ftirilmesi nas\u0131l devlet
\ndinine yol a\u00e7m\u0131\u015fsa, ahlak\u0131n devletle\u015ftirilmesi de hukuka yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Hukuk,
\nahlak kurallar\u0131n\u0131n yeni devletli toplumun d\u00fczenleni\u015f esaslar\u0131n\u0131 ve y\u00f6netici
\ns\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, mal m\u00fclk\u00fcn\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fini ifade eder ki, bu da yeni
\ntoplumun \u2018anayasas\u0131\u2019 demektir. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Hukukun ilk \u00f6rne\u011fine Hammurabi yasalar\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce S\u00fcmer
\ntoplumuna ait yaz\u0131l\u0131 metinlerde rastlamaktay\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla hukukun do\u011fu\u015fu Roma
\nve Atina\u2019da de\u011fil, S\u00fcmer \u015fehir-site devletindedir. Atina ve Roma d\u00f6neminde
\nhukukun cumhuriyet ve demokrasiyle ba\u011f\u0131 vurgulan\u0131r. Daha resmi ve yaz\u0131l\u0131
\nd\u00fczenleni\u015fi s\u00f6z konusudur. Cumhuriyet ve demokrasinin do\u011fu\u015fu ise, krall\u0131k ve
\ndespotik (ki\u015filerin keyfi y\u00f6netimi) diktat\u00f6rl\u00fcklere set \u00e7ekmek amac\u0131yla
\naristokrasinin (k\u00f6leci toplum efendileri, se\u00e7kinleri) kolektif y\u00f6netim
\naray\u0131\u015f\u0131n\u0131 ifade eder. Her ne kadar S\u00fcmer toplumunda da izlerine rastlamaktaysak
\nda, ilk yaz\u0131l\u0131 ve resmi ifadesini Atina ve Roma toplumunda ger\u00e7ekle\u015fen uygarl\u0131k
\na\u015famas\u0131nda bulur. Cumhuriyet ve demokrasinin do\u011fu\u015fu y\u00f6netimdeki zorluklar\u0131 ve
\nkarga\u015fay\u0131, kaos\u2019u a\u015fma ve d\u00fczenlemeyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Avrupa burjuva damgal\u0131
\nuygarl\u0131kta anayasac\u0131l\u0131k, cumhuriyet\u00e7ilik ve demokrasicilik hukukta en \u00e7ok
\ntart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelecektir. En son icat \u2018insan haklar\u0131na\u2019 ili\u015fkin
\nolacakt\u0131r toplumsal d\u00fczeyde geni\u015fleyen temsilin ve geli\u015fen bireyselli\u011fin
\ndamgalar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Bilimsel geli\u015fmeyi bu ana kategorilerin bir par\u00e7as\u0131 olarak
\ng\u00f6rmek gerekir. Bilincin bir bi\u00e7imidir. Tek ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131, deneyle herkes
\ntaraf\u0131ndan do\u011frulanan bilgi k\u0131sm\u0131n\u0131 ifade etmesidir. T\u00fcm bilgileri de\u011fil, \u00f6zel
\nanlam\u0131 (deneyle do\u011frulanma) olan bilgileri ihtiva etmektedir. Geni\u015f anlamda
\ndeneysel olmayan bilgi yoktur. Deneye dayanan ve dayanmayan, pozitif ve
\nmetafizik, teorik ve pratik bilgi ayr\u0131mlar\u0131 uygar toplumda geli\u015fir. Bu durum
\nbilgi-iktidar ili\u015fkisiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Tarih bilimsel bilgi anlam\u0131nda \u00fc\u00e7
\nb\u00fcy\u00fck devrimi tan\u0131maktad\u0131r. Neolitik kurumla\u015fma (M.\u00d6. 6000-4000 Tel Halaf
\nd\u00f6nemi) ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak S\u00fcmer toplumunun katk\u0131lar\u0131 birinci d\u00f6nemi,
\nBat\u0131 Anadolu ve Atina toplumu d\u00f6nemi ikinci d\u00f6nemi (M.\u00d6. 600-300), Bat\u0131 Avrupa
\nd\u00f6nemi ise (M.S. 1600 ve sonras\u0131) \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemi olu\u015fturur. Bilimsel bilginin
\nuygarl\u0131k a\u015famalar\u0131yla ba\u011flant\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Her tarihsel a\u015fama kendi bilimsel
\ndevrimiyle geli\u015fmektedir. Fakat bilimi din, felsefe, edebiyat, sanat ve hukukla
\nyak\u0131n ba\u011f i\u00e7inde g\u00f6rmek gerekir. Bilimle felsefe aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 fark etmek
\nzordur. Ayn\u0131 olay\u0131n teorik ve pratik yanlar\u0131 olarak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirler. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Bir b\u00fct\u00fcn olarak uygar toplumla bu anlam kategorileri
\naras\u0131nda kurulacak ba\u011f, anlam-iktidar ikileminde ifade edilebilir. \u0130nsan
\ntoplumunun prati\u011finden ve ona yol a\u00e7an zihniyetinden do\u011fan bu b\u00fcy\u00fck anlam
\nkategorileri ve pratik ifadeleri, uygar toplumun devletle\u015fmi\u015f kesiminin gasp\u0131na
\nve \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131na u\u011framaktad\u0131r. Bunlar\u0131 kendi toplumsal paradigma ve pratik g\u00fc\u00e7
\nkaynaklar\u0131 halinde d\u00fczenlemek, devletle\u015fmi\u015f kesimin el att\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015flerinden
\nolmaktad\u0131r. Her uygarl\u0131k a\u015famas\u0131 yeni temel bir paradigma (d\u00fcnyaya k\u00f6kl\u00fc bak\u0131\u015f
\na\u00e7\u0131s\u0131, sistemi) temelinde d\u00fczenlenmektedir. Bu d\u00fczenlemeler kendileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan
\nson derece pozitif (g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olgular) iken, y\u00f6netilenler durumunda olanlar i\u00e7in
\nmuazzam karartma, perdeleme ve Z\u0130NC\u0130RLEME anlam\u0131na gelmektedir. A\u00e7\u0131k zorba
\ny\u00f6netimlere nazaran yeni paradigmalar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 me\u015fruiyet y\u00f6netimler i\u00e7in hep
\nesas olmu\u015ftur. T\u00fcm a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 t\u00fcm toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131ym\u0131\u015f, hatta
\nkaderiymi\u015f gibi sunmak y\u00f6netimlerin temel u\u011fra\u015flar\u0131d\u0131r. Bunda ba\u015far\u0131l\u0131
\nolduklar\u0131 nispette uygar addedilen toplumlar\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatabilmektedirler.
\nTemelde me\u015fruiyetini (ikna edicili\u011fini) yitiren her uygarl\u0131k, bir zamanlar dev
\nbir cihan uygarl\u0131\u011f\u0131 da olsa y\u0131k\u0131lmaktan kurtulamaz. \u00d6rne\u011fin Roma uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n
\nas\u0131l \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f nedenleri i\u00e7te H\u0131ristiyanl\u0131k, d\u0131\u015fta kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc taraf\u0131ndan
\ndarbelenip sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ekicili\u011fini yitirmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130nsan topluluklar\u0131
\nyeni dini topluluklarla kavimsel topluluklar halinde birle\u015fti\u011finde, m\u00fcthi\u015f Roma
\ng\u00fcc\u00fc me\u015fruiyetini kaybeder ve da\u011f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Bir anlamda metafiziksel kategoriler diye de
\ntan\u0131mlayabilece\u011fimiz bu toplumsal kurumlar\u0131 kendi ba\u015flar\u0131na ara\u015ft\u0131rmak anlam
\n\u00e7arp\u0131tmalar\u0131na yol a\u00e7ar. \u015e\u00fcphesiz materyalistlerce \u00e7ok kaba ve sert ele\u015ftirilen
\nmetafizik ger\u00e7eklikler, kendi ba\u015flar\u0131na iyi ve k\u00f6t\u00fc diye ayr\u0131mlanamazlar. \u0130nsan
\nzihniyeti ve toplumu metafiziksiz edemeyece\u011fine g\u00f6re, birbirleriyle ve toplumla
\nson derece ba\u011flant\u0131l\u0131 iyi ve k\u00f6t\u00fc metafizikler bi\u00e7iminde y\u00f6ntemsel
\nde\u011ferlendirmeler daha anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck uygarl\u0131klar genellikle din uygarl\u0131klar\u0131d\u0131r. Ne zamanki
\ndin me\u015fruiyet sa\u011flama niteli\u011fini (bu felsefe, bilim veya yeni bir dinle olur)
\nyitirirse, \u00e7o\u011funlukla bu uygarl\u0131klar\u0131n sonu da gelir. T\u00fcm bu ger\u00e7ekler b\u00fcy\u00fck
\nanlam kategorilerinin (din, felsefe, sanat, hukuk, bilim, ahlak) uygar
\n(s\u0131n\u0131fl\u0131, kentli ve devletli) toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nemini g\u00f6sterir. Yap\u0131sal
\nSosyoloji uygar toplumda bu kategorileri ayd\u0131nlatma g\u00f6revindeyken, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck
\nSosyolojisi bu kategorilerin ele\u015ftirisi temelinde \u00f6zg\u00fcr ve demokratik toplumsal
\nya\u015famla nas\u0131l b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilece\u011fini yorumlar. Bu konu ilgili b\u00f6l\u00fcmde kapsaml\u0131
\nde\u011ferlendirilecektir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
f- Uygar toplumda ekonomik yorumlar tarihi hem \u00e7ok karma\u015f\u0131k
\nk\u0131lmaya, hem de \u00e7arp\u0131tmaya en elveri\u015fli konulardand\u0131r. Ekonominin teorik ve
\npratik ara\u015ft\u0131rma konusu olmas\u0131 kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n marifetlerindendir.
\nToplumsal ger\u00e7ekli\u011fin \u2018materyalini\u2019 incelemektedir. Kendini maddi uygarl\u0131k
\n(Fernand Braudel\u2019in do\u011fru, hakl\u0131 yorumu) olarak tarihle\u015ftiren kapitalist
\nuygarl\u0131k sistemine ekonomik sistem de diyebiliriz. Daha \u00f6nceki t\u00fcm uygarl\u0131k
\nsistemlerine \u2018metafizik sistemler\u2019 demek pek sak\u0131nca ifade etmedi\u011fi gibi,
\nkapitalizme \u2018materyalist sistem\u2019 demek de ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olabilir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Gerek neolitik toplum (ilk insan t\u00fcr\u00fc topluluklar\u0131 dahil),
\ngerekse t\u00fcm uygar toplumlar (kapitalizm \u00f6ncesi) s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya kutsall\u0131\u011fa,
\nanlam\u2019a, b\u00fcy\u00fcleyicili\u011fe, bir b\u00fct\u00fcn olarak metafizi\u011fe b\u00fcy\u00fck de\u011fer bi\u00e7erken,
\nya\u015fam\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yorumlamazken, kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n kendisini adeta
\n\u2018maskesiz tanr\u0131 ve \u00e7\u0131plak krallar\u2019 rejimi bi\u00e7iminde sunmas\u0131 \u00e7ok dikkate de\u011fer
\nbir geli\u015fmedir. Anlam derinli\u011fi, kapsaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015fkin yorumlar gerektirir.
\n\u00c7arp\u0131tma, yan\u0131ltma ve i\u00e7inde eritme (asimilasyon) g\u00fcc\u00fc en y\u00fcksek toplumdur. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u015eahsi kan\u0131ma g\u00f6re, \u2018ekonomi\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctledi\u011fi
\nfaaliyetlerin i\u00e7indeki gasp ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k boyutunun en fazla oldu\u011fu toplum
\nbi\u00e7imi olmas\u0131 kapitalizmin esas \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Ekonomi kelimesinin Yunanca
\nanlam\u0131 \u2018aile yasas\u0131\u2019 demektir. Ailenin maddi ge\u00e7im kurallar\u0131n\u0131, \u00e7evresini,
\nmalzeme ve di\u011fer materyallerini ifade etmektedir. Uygar toplumda kavram\u0131 daha
\nda genelle\u015ftirirsek, k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar\u0131n \u2018ge\u00e7im kurallar\u0131\u2019 olarak ifade
\nedilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. En az devletle\u015ftirilmi\u015f, \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f toplumsal
\nger\u00e7ekliktir. Toplum kolektivizminin en temel dokusudur. \u00d6zelle\u015ftirilmesi,
\ndevletle\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez bile. Ekonomiyi \u00f6zelle\u015ftirmek, devletle\u015ftirmek,
\ntemel toplumsal dokuyu tahrip etmek demektir. Toplumu en hayati ya\u015fam
\nkurallar\u0131ndan yoksun b\u0131rakmakt\u0131r. Hi\u00e7bir toplum kapitalizm kadar bu nedenle
\n\u00f6zelle\u015ftirme ve devletle\u015ftirmeyi toplumun ba\u015f \u00f6zelli\u011fi haline getirmeye ne
\ncesaret etmi\u015f, ne de d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015e\u00fcphesiz uygarl\u0131k toplumunda t\u00fcm toplumsal
\nalanlar devletle\u015ftirildi\u011fi gibi, en temel dokusu olan ekonomisi de hem \u00f6zel m\u00fclkiyetin
\nhem devlet m\u00fclkiyetinin konusu olabilmi\u015ftir. Ama hi\u00e7bir toplum kapitalizm kadar
\nresmen ve a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6zel ve devlet m\u00fclkiyetini sistem olarak ilan etmemi\u015ftir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u015eu husus \u00e7ok \u00f6nemlidir: Ekonominin \u00f6zelle\u015ftirilmesi ve
\ndevletle\u015ftirilmesi erkenden gasp ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k olarak yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Karl Marks
\nbu hususu daha \u2018bilimsel\u2019 bir ifadeyle ortaya koyup, emek-de\u011ferdeki
\nart\u0131k-de\u011ferin h\u0131rs\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 (k\u00e2r olarak) s\u00f6yler. Konu daha derinlikli bir
\nyorumu gerektirir. Ekonominin \u00f6zel ve devlet m\u00fclkiyetine konu olmas\u0131, bana g\u00f6re
\nart\u0131k-de\u011ferin, daha \u00f6nceleri art\u0131k-\u00fcr\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda bir gasp ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k olarak
\nde\u011ferlendirilebilir. Toplumun temel dokusu olarak ekonominin, \u00f6zel ve devletsel
\ndahil, t\u00fcm m\u00fclkiyetle\u015fme bi\u00e7imleri ahlaks\u0131zcad\u0131r. Gasp ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k konusuna
\ngirer. Nas\u0131l ki bir insan\u0131n kalbini veya ba\u015fka bir organ\u0131n\u0131 \u00f6zelle\u015ftirmek ve
\ndevletle\u015ftirmek anlams\u0131zsa veya \u00e7ok sak\u0131ncal\u0131ysa, ekonomi i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey
\nge\u00e7erlidir. Kapitalizm b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu konuyu daha derinli\u011fine i\u015flemeyi umuyorum.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Uygar toplumda metala\u015fman\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir olgu olarak
\ngeli\u015fti\u011fini g\u00f6zlemliyoruz. Yani metala\u015fmayla uygar toplum (\u00f6zel m\u00fclkiyetli,
\ns\u0131n\u0131fl\u0131, kentli ve devletli) aras\u0131nda \u00e7ok s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki vard\u0131r. Meta ve
\nmetala\u015fma toplumun, uygarla\u015fman\u0131n ba\u015f kategorilerindendir. O halde metay\u0131
\ntan\u0131mlamak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Basit\u00e7e insan ihtiyac\u0131n\u0131 gideren bir nesnenin
\nkullan\u0131m\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda (bir fayda, bir ihtiyac\u0131 direkt gidermesi d\u0131\u015f\u0131nda) de\u011fi\u015fim
\n(al\u0131\u015fveri\u015f, ticari de\u011fer) de\u011feri kazanmas\u0131 halinde metala\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan
\nbahsedebiliriz. Toplum \u00e7ok uzun s\u00fcre de\u011fi\u015fim de\u011ferine yabanc\u0131d\u0131r. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnmez
\nbile ay\u0131p sayar. De\u011ferli bir nesneyi de\u011ferli buldu\u011fu topluluk veya bireylere
\narma\u011fan eder. Arma\u011fan\u0131n yerine \u2018de\u011fi\u015fimin\u2019 ge\u00e7mesi, tam bir uygarl\u0131k icad\u0131 veya
\nhilesidir. Uygarl\u0131k \u00f6ncesi veya d\u0131\u015f\u0131ndaki toplum i\u00e7in de\u011fi\u015fim ay\u0131pt\u0131r ve \u00e7ok
\nzorunlu olmad\u0131k\u00e7a ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 gerekir. Toplum derin tecr\u00fcbesiyle biliyor ki,
\nbir kullan\u0131m nesnesi en temel dokusu olarak ekonomik kurum d\u0131\u015f\u0131na ta\u015far ve
\nde\u011fi\u015fim konusu olursa, ba\u015f\u0131na her t\u00fcr belay\u0131 getirebilir. Dolay\u0131s\u0131yla de\u011fi\u015fime
\nkar\u015f\u0131 \u00e7ok hassast\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Metan\u0131n de\u011fi\u015fim de\u011feri haline gelmesiyle ticaret ve t\u00fcccar
\n\u00e7ok \u00f6nemli bir uygarl\u0131k kategorisi haline gelmi\u015ftir. K\u0131saca belirteyim ki, ben
\nmetay\u0131 Karl Marks gibi yorumlam\u0131yorum. Yani metan\u0131n de\u011fi\u015fim de\u011ferinin i\u015f\u00e7i
\neme\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fclebilece\u011fi iddias\u0131n\u0131, \u00f6nemli sak\u0131ncalar do\u011furan bir kavramla\u015fma
\ns\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak de\u011ferlendiriyorum. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde nerdeyse metala\u015fmad\u0131k
\nbir de\u011feri kalmayan toplumun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurursak, ne demek
\nistedi\u011fimi daha iyi a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f olurum. Toplumun metala\u015fmas\u0131n\u0131 zihnen kabul etmek
\ndemek, insan olmaktan vazge\u00e7mek demektir. Bu, barbarl\u0131ktan daha \u00f6tesi demektir.
\nBir benzetme yapacak olursak, mezbahada par\u00e7a par\u00e7a edilmi\u015f hayvan\u0131n sat\u0131l\u0131\u011fa
\nsunulmas\u0131n\u0131n t\u00fcm insan toplumuna ta\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131 demektir. Toplumsal k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn temelinde
\nfaiz, faizin temelinde ticaret, ticaretin temelinde meta vard\u0131r. Ekolojinin
\ny\u0131k\u0131m\u0131yla da ticaretin yak\u0131n ba\u011f\u0131 vard\u0131r. Toplumsal doku olmaktan \u00e7\u0131kan
\nekonomi, do\u011fadan k\u00f6kl\u00fc kopu\u015fun da ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc madde de\u011ferleriyle canl\u0131
\nde\u011ferlerin birli\u011fi k\u00f6kl\u00fc bir ayr\u0131ma tabi tutuluyor. Bir nevi k\u00f6t\u00fc metafizi\u011fin
\ntohumu at\u0131l\u0131yor. Madde ruhsuz, ruh maddesiz k\u0131l\u0131narak d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinin zihni
\nen \u00e7ok buland\u0131ran ikilemine yol a\u00e7\u0131l\u0131yor. Maddecilik ve maneviyat\u00e7\u0131l\u0131k
\nbi\u00e7imindeki sahte ayr\u0131m ve tart\u0131\u015fmalar, t\u00fcm uygarl\u0131k tarihi boyunca ekolojik ve
\n\u00f6zg\u00fcr ya\u015fam\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131yor. \u00d6l\u00fc madde ve evren anlay\u0131\u015f\u0131yla ne oldu\u011fu
\nbelirsiz bir ruh\u00e7uluk, adeta insan zihnini i\u015fgal ve istila edip
\ns\u00f6m\u00fcrgele\u015ftiriyor. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Bir noktada daha ku\u015fkumu belirtmek istiyorum. Toplumsal
\nde\u011ferlerin (bu arada metalar da dahil) \u00f6l\u00e7\u00fclebilece\u011finden ku\u015fkuluyum. Yaln\u0131z
\ncanl\u0131 eme\u011fin de\u011fil, say\u0131lmas\u0131 olanaks\u0131z emeklerin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bir maddeyi bir
\nki\u015finin eme\u011finin de\u011feri sayman\u0131n kendisi, yanl\u0131\u015fl\u0131k ve de\u011fer gasp\u0131 ve
\nh\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Nedeni a\u00e7\u0131kt\u0131r. Say\u0131lamayacak
\nemeklerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fclecek? Dahas\u0131, de\u011feri hi\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcme girmeyen
\nemek\u00e7iyi do\u011furan, b\u00fcy\u00fcten anan\u0131n, ailenin eme\u011fi nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fclecek? De\u011fer denen
\nnesnenin i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi t\u00fcm toplumun hakk\u0131 nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fclecek? Tart\u0131\u015fmay\u0131 uzatabiliriz.
\nDolay\u0131s\u0131yla de\u011fi\u015fim-de\u011feri, art\u0131k-de\u011fer, emek-de\u011fer, faiz, k\u00e2r, rant gibi
\nkavramlar h\u0131rs\u0131zl\u0131kla (resmi ve devlet g\u00fcc\u00fc yoluyla) ortakt\u0131r. De\u011fi\u015fim i\u00e7in
\nba\u015fka \u00f6l\u00e7\u00fcler bulmak veya arma\u011fan tarz\u0131n\u0131n yeni bi\u00e7imlerini geli\u015ftirmek anlaml\u0131
\nolabilir. Daha sonra modernite ve \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu hususlar\u0131 a\u00e7mak
\nisterim.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bile ticaret en hor g\u00f6r\u00fclen meslekti.
\nYunanl\u0131lar ticaretin h\u0131rs\u0131zl\u0131kla ba\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131lar. Roma toplumunda da
\nt\u00fcccar\u0131n pek onurlu bir yeri yoktu. Meta ise \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 nesnelerde ge\u00e7erliydi.
\nToplumdaki metala\u015fma d\u00fczeyinin s\u00fcrekli dar tutulmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilirdi.
\nNeolitik toplum ahlak\u0131ndan bahsediyorum. Kapitalizmin h\u00e2kim sistem olmadan \u00f6nce
\nbaz\u0131 odaklarda ortam bulsa da, serpilip geli\u015fmesine uygar toplumlar bile izin
\nvermezlerdi. Hep marjinal d\u00fczeyde tutarlard\u0131. 16. y\u00fczy\u0131lda bug\u00fcn\u00fcn Hollanda ve
\n\u0130ngiltere\u2019sinde ortam bulmas\u0131 \u00e7ok \u00f6zg\u00fcl ko\u015fullar nedeniyledir. Belki de
\nHollanda ve \u0130ngiltere olmak i\u00e7in kapitalist sistem gerekliydi. \u00d6yle de oldu.
\nD\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l i\u00e7inde t\u00fcm d\u00fcnya sistem yay\u0131lmas\u0131na u\u011frad\u0131. Uygarl\u0131\u011f\u0131n bu d\u00f6nemini
\nmodernite olarak ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcm halinde yorumlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Uygarl\u0131k hakk\u0131nda bu \u00e7ok kaba ve k\u0131sa tan\u0131mlama kabilinden
\ngiri\u015f, tarih ve sosyolojik bilgimizi sa\u011flam bir temele oturtmak i\u00e7indir. En
\nde\u011fme filozof ve tarih\u00e7ilerin bir \u00f6m\u00fcr boyu i\u00e7inden \u00e7\u0131kamad\u0131klar\u0131 konular\u0131 bir
\n\u00e7\u0131rp\u0131da anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmak ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetenek i\u015fidir. Bu iddiada de\u011filiz. Ama
\n\u00f6zg\u00fcr ya\u015fama sayg\u0131m\u0131z\u0131n gere\u011fi olarak, tarihsel-sosyolojik bir anlambilim ve
\nyorum g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn olmas\u0131, kendine ciddi toplumsal \u00f6devler bi\u00e7en herkes i\u00e7in
\n\u00f6ncelikli ko\u015ful olmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Y\u00fcz elli y\u0131ll\u0131k \u2018reel sosyalizmin\u2019 trajedileriyle, onlarca
\nulusal kurtulu\u015f devrimi ve soysal-demokrat re\u00e7etelerin k\u00fcresel finans
\nsermayesinin buzdan hesaplar\u0131 i\u00e7inde erimeleri genelde uygarl\u0131k, \u00f6zelde
\nkapitalist uygarl\u0131k hakk\u0131nda yetkin yorum g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn, \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam konusundaki
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fck sosyolojisiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi gerekir ki, b\u00fcy\u00fck \u00f6zg\u00fcrl\u00fck davalar\u0131 i\u00e7in
\naldanmayal\u0131m ve aldatmayal\u0131m.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Abdullah \u00d6calan<\/p>\n
Demokratik Uygarl\u0131k Manifestosu\u2019ndan<\/p>\n
\u00a0<\/span><\/p>\n K\u00fcrdistan www.lekolin.org \u00a0<\/p>\n \t<\/p>\n
\nStratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/span><\/p>\n
\n– www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/span><\/p>\n