{"id":15624,"date":"2025-10-19T09:08:36","date_gmt":"2025-10-19T07:08:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/?p=15624"},"modified":"2025-10-19T09:08:36","modified_gmt":"2025-10-19T07:08:36","slug":"aqile-ku-komune-nebine-de-kurdan-nebine-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/aqile-ku-komune-nebine-de-kurdan-nebine-3\/","title":{"rendered":"Aqil\u00ea Ku Komun\u00ea Neb\u00eene, D\u00ea Kurdan Neb\u00eene-3"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u00caZA P\u00ca\u015eENG A HI\u015e\u00ca KURD LI ROJHILATA NAV\u00ceN \u00db PARAD\u00ceGMA N\u00db<\/strong><\/p>\n<p>\u015eikestina her\u00ee k\u00fbr a gel\u00ea Kurd di nekar\u00eena wan a ji bo jiyana bi hi\u015f\u00ea xwe de ye, ku bi sedsalan ne\u00e7ar mane ku xwe bi hi\u015f\u00ea y\u00ean din ava bikin. M\u00eat\u00eenger\u00ee \u00fb hilwe\u015f\u00eena navxwey\u00ee ne ten\u00ea dagirkirina ax\u00ea ne; ew di heman dem\u00ea de dagirkirin\u00ean der\u00fbn\u00ee ne. \u015e\u00eaweya her\u00ee xap\u00eenok a v\u00ea dagirkirina der\u00fbn\u00ee ew e ku gel\u00ea Kurd d\u00eeroka kesek\u00ee din bi ya xwe \u015fa\u015f dike, fermana kesek\u00ee din bi \u00e7aren\u00fbsa xwe \u015fa\u015f dike, \u00fb hewl dide ku rastiya xwe bi t\u00eageh\u00ean y\u00ean din fam bike. Ev j\u00eabirin \u00fb tepeserkirina hi\u015f\u00ea Kurd e. Ti\u015ft\u00ea ku em j\u00ea re dib\u00eajin hi\u015f\u00ea Kurd, derbaskirina d\u00eerok\u00ee ya v\u00ea tepeserkirin an go \u00e7ewsandina der\u00fbn\u00ee ye. Hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea heb\u00fbna gelek\u00ee ye, l\u00ea hi\u015fmendiya wan a ji v\u00ea heb\u00fbn\u00ea, t\u00eag\u00eenkirina wan \u00fb ji n\u00fb ve avakirina wan e. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea p\u00eakhatinek rew\u015fenb\u00eer\u00ee ye, l\u00ea di war\u00ea exlaq, sosyolojiya d\u00eerok\u00ee, siyaset, ontoloj\u00ee, epistemoloj\u00ee, t\u00eakil\u00ee \u00fb semant\u00eek\u00ea de tevah\u00eeyek e.<\/p>\n<p>Hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea hi\u015fmendiyeke ku ji t\u00eako\u015f\u00eena azadiy\u00ea ya \u00eeroy\u00een \u00e7\u00eab\u00fbye ye, l\u00ea bel\u00ea m\u00eerateya rew\u015fenb\u00eer\u00ee \u00fb civak\u00ee ya deh hezaran salan jiyana komunal e. Koka v\u00ea hi\u015f\u00ea di deng\u00ean ku li \u00c7iyay\u00ean \u015ean\u00eedar, li quntar\u00ean Qerecada\u011f, Geliy\u00ea Zap, li quntar\u00ean \u00c7iyay\u00ean Toros-Zagros, li \u00c7iyay\u00ean Tel Xelef \u00fb e\u015f\u00eer\u00ean p\u00ea\u015f\u00een \u00ean li dora jinan hatine avakirin, \u00fb di civak\u00ean p\u00ea\u015f\u00een \u00ean ku di ax\u00ea de kok girtine de ve\u015fart\u00ee ne. Antropolojiya Kurd ne ten\u00ea mifteya t\u00eagih\u00ee\u015ftina rabird\u00fbya Kurd, di heman dem\u00ea de p\u00eavajoya mirovb\u00fbna mirovahiy\u00ea ye j\u00ee. Veguhestina ji ziman\u00ea \u00ee\u015faretan ber bi ziman\u00ea sembol\u00eek, ji jiyana e\u015f\u00eeran ber bi konfederasyon\u00ean e\u015f\u00eer\u00ee &#8211; ev hem\u00ee qonax di peyzaja Kurd\u00ee de \u00e7\u00eab\u00fbn. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea hilgir\u00ea hi\u015fmendiyeke etn\u00eek\u00ee ye, l\u00ea di heman dem\u00ea de hilgir\u00ea hi\u015fmendiya civak\u00ee \u00fb komunal a yekem a mirovahiy\u00ea ye. Serdema gir\u00eeng a dora BZ 800 sal\u00ee avakirina \u00eedeoloj\u00eek a v\u00ea komunal\u00eetey\u00ea n\u00ee\u015fan da. Ev hi\u015f bi derketina hol\u00ea ya felsefeya dewletpar\u00eaz hate tepeserkirin. Hem\u00ee van tepeserkirin\u00ean d\u00eerok\u00ee m\u00eenak\u00ean gerd\u00fbn\u00ee y\u00ean tepeserkirina siyas\u00ee, civak\u00ee \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ee ya hi\u015f\u00ea komunal in. Hi\u015f\u00ea Kurd b\u00eeran\u00eena van tepeserkirinan e; H\u00fbr\u00ee, Subar\u00fb, Na\u00eeriyan, Gutiyan, Kas\u00eet, Med, Zerde\u015ft, Man\u00ee, Geylan\u00ee, Merwan\u00ee, 29 serhildan \u00fb hwd., hem\u00ee gir\u00eadan\u00ean d\u00eerok\u00ee ne di hi\u015f\u00ea Kurdan de. Xala wan a hevpar parastina nirx\u00ean komunal e, l\u00ea ew her gav ji ber bandora k\u00fbr \u00fb diyarker a hilwe\u015f\u00eena civak\u00ee ya navxwey\u00ee \u00fb faktor\u00ean dervey\u00ee hatine tepeserkirin.<\/p>\n<p>Hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea b\u00eeran\u00eenek ji rabird\u00fby\u00ea ye, l\u00ea ji n\u00fb ve avakirina niha \u00fb p\u00ea\u015feroj\u00ea ye. Div\u00ea ev hi\u015f bi perspekt\u00eefa modern\u00eeteya demokrat\u00eek veguhere \u015fore\u015fek hi\u015f\u00ee ya hemdem. Diyardeya Kurmanc bingeha sosyoloj\u00eek a v\u00ea veguher\u00een\u00ea ye. Kurmanc ji e\u015f\u00eer\u00ea w\u00eadetir \u015f\u00eaweyek populerb\u00fbn\u00ea ye, l\u00ea h\u00een ne neteweyek e. Ev form berhevoka p\u00eavajoy\u00ean bajar\u00eeb\u00fbn, mezhebb\u00fbn, avakirina pergala baweriy\u00ea \u00fb berxwedana Kurdan li dever\u00ean \u00e7iyay\u00ee ye. Hi\u015f\u00ea Kurd bi r\u00eaya Kurmancb\u00fbn\u00ea b\u00fbye gel, l\u00ea h\u00een xwer\u00eaveberiya xwe ava nekiriye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, t\u00eageha sosyolojiya d\u00eerok\u00ee kr\u00eet\u00eek e. Hi\u015f\u00ea Kurd div\u00ea d\u00eerok\u00ea li ser bingeha komunan biniv\u00eese, ne li ser bingeha \u00e7\u00een\u00ea; li ser bingeha away\u00ea t\u00eakiliyan, ne li ser bingeha away\u00ea hilber\u00een\u00ea; \u00fb li ser bingeha civak\u00ea, ne li ser bingeha desthilatdariy\u00ea. Sosyolojiya d\u00eerok\u00ee rabird\u00fbya Kurdan e\u015fkere dike ku ne m\u00eena \u00e7\u00een\u00ea ye, l\u00ea b\u00eatir avakirina civak\u00ea ye. D\u00eeroka ku bi v\u00ea r\u00eabaz\u00ea hatiye niv\u00eesandin hi\u015f\u00ea gelek\u00ee azad dike.<\/p>\n<p>Neteweya demokrat\u00eek \u015f\u00eaweya siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee ya v\u00ea hi\u015f\u00ea ye. E\u015f\u00eer, qeb\u00eele, mezheb, civak\u00ean baweriy\u00ea, pirrengiya etn\u00eek\u00ee \u00fb \u00e7\u00een &#8211; div\u00ea ev hem\u00fb li ser bingeha maf\u00ean kom\u00eenal \u00fb kom\u00eenal\u00eetey\u00ea werin naskirin \u00fb div\u00ea ew bi awayek\u00ee demokrat\u00eek di nav avahiyek konfederal de bij\u00een. Ger bi taybet\u00ee Kurdistan \u00fb bi gi\u015ft\u00ee Rojhilata Nav\u00een erdn\u00eegariya her\u00ee kevnar a Cih\u00fbt\u00ee, Xiristiyan\u00ee \u00fb \u00ceslam\u00ea be, e\u015fkere ye ku ev dewlemend\u00ee ten\u00ea bi riya zihniyeta neteweyek demokrat\u00eek dikare were jiy\u00een. T\u00eakiliy\u00ean di navbera Kurd, Faris, Ereb \u00fb Tirkan de j\u00ee div\u00ea li ser bingeha v\u00ea zihniyet\u00ea ji n\u00fb ve werin p\u00eanasekirin. B\u00eay\u00ee Kurdan li Rojhilata Nav\u00een ti veguher\u00eenek siyas\u00ee ya mezin \u00e7\u00eaneb\u00fbye. Ne Faris, ne Sel\u00e7\u00fbk\u00ee, ne Ereb \u00fb ne j\u00ee Osman\u00ee b\u00eay\u00ee Kurdan nikarib\u00fbn pergalek ava bikin. L\u00eabel\u00ea, Kurd her gav di van p\u00eavajoyan de le\u015fker\u00ean her\u00ee ba\u015f \u00fb pi\u015ftgir\u00ean her\u00ee biryardar b\u00fbne, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee ew ne bi hi\u015f\u00ea xwe, l\u00ea bi hi\u015f\u00ea y\u00ean din jiyane. Div\u00ea ev \u00e7erx were \u015fikandin; hevpeymaniyek rew\u015fenb\u00eer\u00ee-siyas\u00ee ya wekhev, azad \u00fb dilxwaz di navbera gel\u00ean her welat\u00ee de dikare p\u00ea\u015feroj\u00ea gengaz bike.<\/p>\n<p>Ev v\u00eezyon dema ku bi t\u00eageha xwer\u00eaveberiy\u00ea ya Cornelius Castoriadis re were nirxandin, watedartir dibe. Ji bo Castoriadis, demokrasiya rast\u00een di kapas\u00eeteya takekesan \u00fb civakan de ye ku saziy\u00ean xwe biafir\u00eenin \u00fb veguher\u00eenin. Neteweya demokrat\u00eek v\u00ea prens\u00eeba xwer\u00eaveberiy\u00ea bi r\u00eaya kom\u00eenan, parlementoyan \u00fb avahiy\u00ean konfederal tems\u00eel dike. Di heman dem\u00ea de, t\u00eageha &#8220;pirjimariy\u00ea&#8221; ya Michael Hardt \u00fb Antonio Negri bi mantiqa r\u00eaxistin\u00ee ya piral\u00ee \u00fb horizont\u00ee ya modern\u00eeteya demokrat\u00eek re li hev dike. Pirreng\u00ee, berevaj\u00ee avahiya hemwelatiy\u00ea ya homojen a dewleta netewey\u00ee, yek\u00eetiyek hevpar, l\u00ea ne yekane, ya mijar\u00ean civak\u00ee y\u00ean cih\u00eareng n\u00ee\u015fan dide. Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de, hi\u015f\u00ea Kurd perspekt\u00eef\u00ean xwer\u00eaveberiy\u00ea \u00fb pirrengiy\u00ea y\u00ean ku ji h\u00eala teoriy\u00ean siyas\u00ee y\u00ean n\u00fbjen ve hatine vekirin vediguher\u00eene modelek berbi\u00e7av di \u00e7ar\u00e7oveya d\u00eerok\u00ee-komunal a Rojhilata Nav\u00een de.<\/p>\n<p>Div\u00ea were zan\u00een ku hi\u015f\u00ea Kurd ji h\u00eala p\u00ea\u015fkeftina n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean dewletpar\u00eaz, ol\u00ee, neteweperest, zayendperest \u00fb zanist\u00ee ve hatiye tepeserkirin \u00fb bi r\u00eaya hi\u015f, d\u00eerok \u00fb t\u00eageh\u00ean y\u00ean din t\u00ea ezm\u00fbn kirin. Hi\u015f\u00ea Kurd ku di seranser\u00ea d\u00eerok\u00ea de hatiye tepeserkirin, qutkirin \u00fb marj\u00eenal\u00eezekirin, l\u00ea qet nehatiye ji hol\u00ea rakirin, niha ji n\u00fb ve derdikeve ser dika d\u00eerok\u00ee. Ev ne ten\u00ea \u015fiyarb\u00fbna gelek\u00ee ye, l\u00ea \u015fore\u015fek di hi\u015fmendiy\u00ea de ye ku dikare tevahiya Rojhilata Nav\u00een bi xwe re b\u00eene. Hi\u015f\u00ea Kurd ne di\u015fibihe hi\u015f\u00ea takekes\u00ee, neteweperest \u00fb poz\u00eet\u00eev\u00eest \u00ea modern\u00eeteya Rojavay\u00ee \u00fb ne j\u00ee kevne\u015fopiy\u00ean teokrat\u00eek, baviksalar \u00fb navend\u00ee y\u00ean Rojhilat. Ew ji n\u00fb ve avakirina aqil\u00ea exlaq\u00ee \u00fb civak\u00ee ye ku li ser bingeha sosyolojiya d\u00eerok\u00ee \u00fb t\u00eagih\u00ee\u015ftina siyas\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>T\u00caGEHA &#8220;XWEB\u00dbN&#8221;\u00ca DI HEMAN DEM\u00ce DE JI BO N\u00db AVAKIRINA AQILMENDIYA XWE YA KOLEKT\u00ceF E<\/strong><\/p>\n<p>Paradigmaya ku ji h\u00eala r\u00eaberiya Bir\u00eaz Ocalan ve hatiye \u015fekildan, di bingeh de vej\u00eena v\u00ea hi\u015f\u00ea komunal \u00ea tepeserkir\u00ee ye. Ti\u015ft\u00ea ku Bir\u00eaz Ocalan bi t\u00eageha &#8220;xweb\u00fbn&#8221;\u00ea n\u00ee\u015fan dide ne ten\u00ea hi\u015fmendiya takekes\u00ee ye, l\u00ea di heman dem\u00ea de \u00eeradeya ji n\u00fb ve avakirina hi\u015f\u00ea xwe y\u00ea kolekt\u00eef e. Ev \u00eerade ne ji h\u00eala hi\u015f\u00ea gerd\u00fbn\u00ee y\u00ea Rojava \u00fb ne j\u00ee di nav r\u00eaza dilsoziya kevne\u015fop\u00ee ya Rojhilat de nay\u00ea ve\u015fartin.<\/p>\n<p>Paradigmaya Bir\u00eaz Ocalan gel\u00ea Kurd ten\u00ea li ser bingeha maf\u00ean netewey\u00ee bi cih nake. Ew gel\u00ea Kurd vediguher\u00eene mijarek ku hi\u015f\u00ea xwe ji h\u00eala exlaq\u00ee, siyas\u00ee, r\u00eaxistin\u00ee \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ee ve ava dike. Bi v\u00ee reng\u00ee, rexneya ku &#8220;ew maf\u00ean gel\u00ea Kurd vediki\u015f\u00eene&#8221; t\u00ea derbaskirin, ji ber ku \u00ead\u00ee mijar ne maf e, l\u00ea aqil \u00fb heb\u00fbn\u00ea ye. Bi v\u00ea watey\u00ea, paradigmaya Bir\u00eaz Ocalan hi\u015f\u00ea Kurd ava dike ku bi hi\u015f\u00ea Alman, Frans\u00ee \u00fb Br\u00eetan\u00ee re reqabet\u00ea dike.<\/p>\n<p>Vej\u00eena hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea ji bo azadiya gel\u00ea Kurd, l\u00ea ji bo hem\u00fb gel\u00ean Rojhilata Nav\u00een r\u00eayek derketin\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike. Ji ber ku bir\u00eena hevpar a v\u00ea her\u00eam\u00ea neb\u00fbna hi\u015f\u00ea exlaq\u00ee \u00fb civak\u00ee y\u00ea tepeserkir\u00ee ye. Ev valah\u00ee ji h\u00eala dewlet\u00ean netewey\u00ee, h\u00eaz\u00ean mezheb\u00ee, pergal\u00ean serdest \u00ean m\u00earan \u00fb aqil\u00ea bazar\u00ea ve hatiye dagirtin. Hi\u015f\u00ea Kurd li dij\u00ee v\u00ea dorp\u00ea\u00e7kirina der\u00fbn\u00ee hi\u015fmendiyek kolekt\u00eef, t\u00eakil\u00eedar \u00fb li ser bingeha exlaq\u00ee ji n\u00fb ve dide nas\u00een.<\/p>\n<p>Konfederal\u00eezma demokrat\u00eek, mecl\u00ees\u00ean gel\u00ear\u00ee, komun, \u00eedeolojiya rizgariya jinan, perspekt\u00eefa jiyana ekoloj\u00eek \u00fb r\u00eaxistina civak\u00ee ya piral\u00ee form\u00ean berbi\u00e7av \u00ean v\u00ea hi\u015f\u00ea n\u00fb ne. Ev model ne &#8220;dewletek Kurd\u00ee&#8221; ye, l\u00ea pergalek der\u00fbn\u00ee ye. Bi v\u00ea pergal\u00ea, gel\u00ean Rojhilata Nav\u00een ne mehk\u00fbm\u00ee kolonyal\u00eezma Rojavay\u00ee dibin \u00fb ne j\u00ee vedigerin kevne\u015fopiy\u00ean despot\u00eek \u00ean kevin.<\/p>\n<p>Hi\u015f\u00ea Kurd bi b\u00eera hevpar a gel\u00ean bindest \u00ean d\u00eerok\u00ee, jinan, nasnamey\u00ean d\u00fbrxist\u00ee \u00fb \u00e7\u00een\u00ean \u00eestismarkir\u00ee re hevd\u00eetin dike. Ev hevd\u00eetin ji n\u00fb ve civak\u00eekirina diyalekt\u00eeka exlaq\u00ee-civak\u00ee ye ku di serdema eksen\u00ee de dest p\u00ea kiriye \u00fb pa\u015f\u00ea hatiye tepeserkirin-\u00e7epsandin.<\/p>\n<p>Ji bo v\u00ea yek\u00ea ti\u015ft\u00ea ku p\u00eaw\u00eest e \u015fore\u015fek der\u00fbn\u00ee ye. Hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea \u015f\u00eawazek raman\u00ea ye, l\u00ea \u015f\u00eawazek jiyan\u00ea ye, \u015f\u00eawazek r\u00eaxistin\u00ea ye \u00fb r\u00eabazek avakirina watey\u00ea ye. Ev ne vegera bo rabird\u00fby\u00ea ye \u00fb ne j\u00ee teql\u00eedkirina modern\u00eetey\u00ea ye, l\u00ea bel\u00ea gaveke n\u00fb di d\u00eerok\u00eeb\u00fbn\u00ea de ye.<\/p>\n<p>Trajediya d\u00eerok\u00ee ya her\u00ee mezin a ku gel\u00ea Kurd jiyaye ne ten\u00ea ji h\u00eala dagirkirina f\u00eez\u00eek\u00ee ve, l\u00ea di heman dem\u00ea de ji h\u00eala tepeserkirina der\u00fbn\u00ee ve j\u00ee hatiye \u015fekilkirin. Ji windakirina ax\u00ea k\u00fbrtir windakirina rastiy\u00ea ye. Ev windakirin xwe di \u015fa\u015fkirina d\u00eeroka kesek\u00ee din bi ya xwe, \u015fa\u015fkirina t\u00eageh\u00ean kesek\u00ee din bi rastiya xwe \u00fb pejirandina hi\u015f\u00ea kesek\u00ee din wek\u00ee ya xwe de n\u00ee\u015fan da. Ji bo demek dir\u00eaj, Kurd ne\u00e7ar b\u00fbn ku ne bi hi\u015f\u00ea xwe, l\u00ea bi pergal\u00ean raman\u00ea y\u00ean ku ji h\u00eala kes\u00ean din ve hatine hilberandin bifikirin. Ev ne ten\u00ea as\u00eem\u00eelasyonek \u00e7and\u00ee ye, l\u00ea \u00eenkarek ontoloj\u00eek e. \u00cero, \u00ear\u00ee\u015f\u00ean \u015fer\u00ea taybet \u00ean ku di gelek war\u00ean c\u00fbda de p\u00ea\u015f dikevin, rexney\u00ean rew\u015fenb\u00eer\u00ee y\u00ean dogmat\u00eek, gotar\u00ean neteweperest \u00ean teng, fikir\u00eena bi hi\u015f\u00ea kesek\u00ee din \u00fb jiberkirina t\u00eageh\u00ee bandor\u00ean al\u00ee y\u00ean c\u00eehana ramana kesek\u00ee din in.<\/p>\n<p>Hi\u015f\u00ea Kurd ji van gotaran derbas dibe. Ew ne ten\u00ea hi\u015fmendiyek rew\u015fenb\u00eer\u00ee ye, l\u00ea vej\u00eenek d\u00eerok\u00ee, civak\u00ee, exlaq\u00ee \u00fb ontoloj\u00eek e. Ev hi\u015f ji n\u00fb ve avakirina wate, t\u00eakil\u00ee, rast\u00ee \u00fb azadiy\u00ea ye. Hi\u015f\u00ea Kurd w\u00earekiya ji n\u00fb ve n\u00ee\u015fankirina heb\u00fbna xwe di \u00e7ar\u00e7oveyek komunal de ye. Ew hi\u015fek e ku m\u00eerata xwe ya \u00e7and\u00ee ya j\u00eenosentr\u00eek, t\u00eakiliya xwe ya ahengdar bi xwezay\u00ea re \u00fb \u015f\u00eawaza jiyana xwe ya li ser wate \u00fb exlaq\u00ea ava kiriye, hundir\u00een dike.<\/p>\n<p>Her gel li ser bingeha ezm\u00fbn\u00ean xwe y\u00ean d\u00eerok\u00ee formek aqil ava dike. Hi\u015f\u00ea Alman, bi ramanwer\u00ean m\u00eena Hegel \u00fb Heidegger, aqil\u00ea dewlet\u00ea felsefe kir. Dema ku Hegel dewlet\u00ea wek\u00ee &#8220;p\u00eakan\u00eena aqil&#8221; bilind kir, Heidegger ji bo kr\u00eeza heb\u00fbn\u00ee ya gel\u00ea Alman bingehek ontoloj\u00eek geriya. Hi\u015f\u00ea Frans\u00ee, bi Descartes re, xwe disp\u00eare rasyonal\u00eezm\u00ea \u00fb bi Comte re, xwe disp\u00eare poz\u00eet\u00eev\u00eezm\u00ea. Ji aliy\u00ea din ve, hi\u015f\u00ea Br\u00eetan\u00ee li ser pragmat\u00eezma Locke \u00fb Hobbes \u00fb aboriya siyas\u00ee ya Adam Smith ava b\u00fbye. Van hi\u015fan bingeh\u00ean \u00eedeoloj\u00eek \u00ean dewleta netewe ya kap\u00eetal\u00eest a n\u00fbjen hilberandin. Her yek ji wan ji h\u00eala \u00e7\u00een, h\u00eaz, m\u00earan\u00ee \u00fb serdestiya xwezay\u00ea ve hat\u00ee \u015fekilkirin.<\/p>\n<p>Zem\u00eena hevpar a hi\u015f\u00ean Alman, Frans\u00ee \u00fb Br\u00eetan\u00ee d\u00fbrketina wan ji t\u00eakiliyan \u00fb gih\u00ee\u015ftina wan a dewlet\u00ea ye. T\u00eageha Hegel a &#8220;aqilmendiya dewlet\u00ea&#8221; m\u00eenaka her\u00ee saf\u00eekir\u00ee ya v\u00ea yek\u00ea ye. Li gor\u00ee Hegel, aqil di dewlet\u00ea de digih\u00eeje \u015fikl\u00ea xwe y\u00ea her\u00ee bilind; ango nakok\u00ee &#8220;t\u00eak di\u00e7in&#8221; \u00fb &#8220;yek\u00eet\u00ee&#8221; bi r\u00eaya sentez\u00ea t\u00ea bidestxistin. Ev hewldanek e ku ney\u00een\u00eetiya nakokiy\u00ea di war\u00ea felsef\u00ee de ji hol\u00ea were rakirin. Poz\u00eet\u00eev\u00eezma Frans\u00ee (Descartes, Comte) civak\u00ea bi zanist\u00ea kod kir, c\u00eeh ji nakokiy\u00ea re nehi\u015ft. Pragmat\u00eezma Br\u00eetan\u00ee (Locke, Hobbes, Smith) civak\u00ea bi r\u00eaya milk \u00fb ewlehiy\u00ea p\u00eanase kir, \u00e7areseriy\u00ea da dewlet\u00ea. Bi gotineke din, ev hem\u00fb curey\u00ean aqil\u00ea Rojavay\u00ee di dawiy\u00ea de bi aqil\u00ea dewlet\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ne, ku bi awayek\u00ee yekal\u00ee nakok\u00eey\u00ea tepeser dike.<\/p>\n<p><strong>KARAKTERA DEWLET\u00ca NE VEGUHER\u00ceNA NAKOKIYAN E BERAVAJ\u00ce \u00c7EPSANDINA WAN E <\/strong><\/p>\n<p>Ev xwezaya dewlet\u00ea ye: tepeserkirina nakokiyan e, ne veguherandina wan. Ev rewakirina ontoloj\u00eek a heb\u00fbna w\u00ea ye. Dewlet cudah\u00eey\u00ean civak\u00ee wek\u00ee &#8220;xeter&#8221; dib\u00eene, wan cemid\u00eene, wan tepeser dike \u00fb wan dixe nav yekreng\u00eey\u00ea. Ew nakokiyan wek\u00ee gef dib\u00eene, ne wek\u00ee h\u00eazek hilber\u00eener. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, aqil\u00ea dewlet\u00ea bi xwezay\u00ee cemidandin \u00fb tepeserkirin e.<\/p>\n<p>Xeta Bir\u00eaz Ocalan \u00fb hi\u015f\u00ea Kurd tam berevaj\u00ee v\u00ea yek\u00ea ne. Li \u015f\u00fbna dewleta Hegel, Bir\u00eaz Ocalan bi t\u00eakil\u00eey\u00ean komunal dest p\u00ea dike \u00fb ji wir digih\u00eeje konfederal\u00eezma demokrat\u00eek. Bi gotineke din, ew bi t\u00eakil\u00eeyan dest p\u00ea dike \u00fb bi r\u00eaya konfederal\u00eezma demokrat\u00eek, ber bi ezm\u00fbn \u00fb veguher\u00eena nakokiyan ve dibe. Li vir, nakok\u00ee nay\u00ean tepeserkirin; ew t\u00eane ezm\u00fbn kirin, n\u00eeqa\u015fkirin \u00fb veguher\u00een, dibin bingeha ji n\u00fb ve avakirina civak\u00ea. Ev aqil nakokiy\u00ean ku ji h\u00eala dewlet\u00ea ve hatine tepeserkirin bi r\u00eaya civakb\u00fbnek exlaq\u00ee-siyas\u00ee ya r\u00eaxistinkir\u00ee ji n\u00fb ve ava dike.<\/p>\n<p>Bi v\u00ee away\u00ee, hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea li dij\u00ee dewlet\u00ea, di heman dem\u00ea de li dij\u00ee epistemolojiya aqil\u00ea dewlet\u00ea j\u00ee derdikeve. Ew hi\u015f\u00ea kom\u00eenal \u00fb t\u00eakil\u00eedar e. Ew nakok\u00eey\u00ea ne wek\u00ee dev\u00eeasyonek\u00ea, l\u00ea wek\u00ee diyalekt\u00eeka jiyan\u00ea dib\u00eene. Ew rastiya civak\u00ea ne bi tepeserkirina nakok\u00eeyan l\u00ea bi veguherandina wan bi r\u00eaya r\u00eaxistina t\u00eakil\u00eedar e\u015fkere dike. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, Bir\u00eaz Ocalan, li \u015f\u00fbna forma dewlet\u00ea ya Hegel, veguher\u00eena nakok\u00eeyan bi r\u00eaya pergala kom\u00eenal dide p\u00ea\u015fiy\u00ea.<\/p>\n<p>Ev xal n\u00ee\u015fan dide ku destp\u00eaka hi\u015f\u00ea Kurd bi kom\u00fbn\u00ea re di rastiy\u00ea de \u00eeradeyek e ku pergalek li ser bingeha veguher\u00eena nakok\u00eeyan ava bike. Ev ne ten\u00ea celebek r\u00eaveberiy\u00ea ye, l\u00ea celebek z\u00eehniyet\u00ea ye. Aqil\u00ea dewlet\u00ea bi cemidandina nakok\u00eey\u00ea &#8220;r\u00eazek derew\u00een&#8221; diafir\u00eene, l\u00ea aqil\u00ea kom\u00eenal nakok\u00eey\u00ea diguher\u00eene \u00fb &#8220;rastiyek zind\u00ee&#8221; hildiber\u00eene.<\/p>\n<p>L\u00eabel\u00ea, hi\u015f\u00ea Kurd rasterast li dij\u00ee v\u00ea xet\u00ea radiweste. Ew kom\u00eenal e, ne \u00e7\u00een\u00ee ye. Ew kom\u00eenal\u00eete, ne dewletpar\u00eaz e. Ew zayendperest n\u00eene, l\u00ea j\u00eenosentr\u00eek e. Ew xwezay\u00ea bi nav\u00ea zanistperestiy\u00ea objekt\u00eef nake, l\u00ea bi w\u00ea re mij\u00fbl dibe. Ew ne ji derve, l\u00ea ji hundir ve, di t\u00eakiliyan de, di jiyan\u00ea bi xwe de watey\u00ea dib\u00eene. Ev hi\u015f hilgir\u00ea b\u00eera kolekt\u00eef a gel\u00ean kevnar e. Hem\u00fb l\u00eager\u00een\u00ean exlaq\u00ee \u00fb civak\u00ee, ji Serdema Meydan\u00ea bigire heta Zerde\u015ft\u00eetiy\u00ea, ji ramana Sokrat\u00eek bigire heta Man\u00ee y\u00ea, damar\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean hi\u015f\u00ea Kurd in.<\/p>\n<p>Di v\u00ea nuqtey\u00ea de, bi damezrandin\u00ea re q\u00fbtb\u00fbna ji v\u00ea yek\u00ee ya Bir\u00eaz Ocalan xwed\u00ee gir\u00eengiyeke d\u00eerok\u00ee ya taybet\u00ee ye. Xwendina d\u00eeroka Kurd bi r\u00eaya t\u00eageha komunal li \u015f\u00fbna \u00e7\u00een\u00ea, balki\u015fandina ser away\u00ea t\u00eakiliyan li \u015f\u00fbna away\u00ea hilber\u00een\u00ea \u00fb p\u00ea\u015fxistina dah\u00fbrandin\u00ean civak\u00ee \u00fb exlaq\u00ee li \u015f\u00fbna dah\u00fbrandin\u00ean desthilatdariy\u00ea &#8211; ev hem\u00fb al\u00ee \u015fikestina parad\u00eegmat\u00eek bi \u00e7epgiriya klas\u00eek \u00fb ramana Rojavay\u00ee re tems\u00eel dikin. Bir\u00eaz Ocalan ne ten\u00ea r\u00eaberek\u00ee siyas\u00ee ye, l\u00ea di heman dem\u00ea de avaker\u00ea d\u00eerok\u00ee y\u00ea hi\u015f\u00ea Kurd e j\u00ee.<\/p>\n<p>Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ov\u00ea de, t\u00eageha &#8220;xweb\u00fbn&#8221; ne ten\u00ea hi\u015fmendiya takekes\u00ee ye, l\u00ea \u015fore\u015fek rew\u015fenb\u00eer\u00ee ya d\u00eerok\u00ee \u00fb kolekt\u00eef e. Hi\u015f\u00ea Kurd \u00ead\u00ee ne endamek\u00ee kesek\u00ee din, ne le\u015fker\u00ea kesek\u00ee din, ne j\u00ee hilgir\u00ea b\u00eerdoziya kesek\u00ee din e; ew mijara damezr\u00eener a d\u00eeroka xwe, exlaq\u00ea xwe, felsefeya xwe \u00fb r\u00eaxistina xwe ye.<\/p>\n<p>Kr\u00eeza ku \u00eero li Rojhilata Nav\u00een t\u00ea jiy\u00een ne ten\u00ea kr\u00eezek siyas\u00ee ye. Ew pev\u00e7\u00fbnek di navbera \u015f\u00eawey\u00ean aqil de ye. Hi\u015f\u00ean dewletpar\u00eaz, poz\u00eet\u00eev\u00eest, zayendperest \u00fb par\u00e7eb\u00fby\u00ee hildiwe\u015fin. Hi\u015f\u00ea Kurd di v\u00ea serdema hilwe\u015f\u00een\u00ea de modelek n\u00fb ya jiyana exlaq\u00ee, siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike. Modern\u00eeteya demokrat\u00eek projeya damezr\u00eener a v\u00ea hi\u015f\u00ea ye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea ji bo Kurdan, l\u00ea ji bo gel\u00ean Rojhilata Nav\u00een \u00fb tevahiya mirovahiy\u00ea alternat\u00eefek azadker e.<\/p>\n<p>Di encam\u00ea de, n\u00eeqa\u015fa li ser hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea ji n\u00fb ve avakirina b\u00eera tepeserkir\u00ee ya gel e. Ev hi\u015f n\u00ee\u015fan dide ku \u00eeht\u00eemalek azadiy\u00ea heye ku ji xefika epistemoloj\u00eek a ku ji h\u00eala \u015f\u00eawey\u00ean aqil \u00ean dewletpar\u00eaz, \u00e7\u00een\u00ee, zayendperest \u00fb poz\u00eet\u00eev\u00eest \u00ean n\u00fbjen ve hat\u00ee afirandin derbas dibe. Di seranser\u00ea d\u00eerok\u00ea de, ji Xirabre\u015fk (Gobekl\u00eetepe) bigire heta Sumer, ji Zerde\u015ftiy\u00ea bigire heta Sokrates, ji ummeta yekem a \u00ceslam\u00ea bigire heta kom\u00een\u00ean bajar\u00ee y\u00ean Ronesans\u00ea, her tepeserkirin \u00fb vej\u00een berdewamiya hi\u015f\u00ea Kurd n\u00ee\u015fan dide.<\/p>\n<p>Hi\u015f\u00ea Kurd ku \u00eero bi parad\u00eegmaya Bir\u00eaz Ocalan t\u00ea f\u00eamkirin, ne ten\u00ea hi\u015fmendiyeke etn\u00eek\u00ee an netewey\u00ee ye. Ew cureyek\u00ee hi\u015f e ku li ser bingeha zan\u00eena t\u00eakil\u00ee, r\u00eaxistina komunal \u00fb civak\u00eeb\u00fbna et\u00eek\u00ee-siyas\u00ee ye. Di v\u00ee war\u00ee de, hi\u015f\u00ea Kurd parad\u00eegmeke dijber p\u00ea\u015f dixe ku dikare di p\u00eevanek gerd\u00fbn\u00ee de biaxive, li k\u00ealeka hi\u015f\u00ea ragihandin\u00ea y\u00ea Habermas, aboriya \u00e7and\u00ee ya Polanyi, civak\u00ean b\u00eadewlet \u00ean Clastres, xwer\u00eaveberiya Castoriadis \u00fb pirrengiya Hardt-Negri, li dij\u00ee tepeserkirina dewletpar\u00eaz a hi\u015f\u00ean Alman, Frans\u00ee \u00fb Br\u00eetan\u00ee<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea, hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea hi\u015fmendiya azadiya gel\u00ea Kurd e, l\u00ea di heman dem\u00ea de \u015fore\u015fek n\u00fb ya hi\u015fmendiya mirovahiy\u00ea ye. Ev hi\u015fek e ku nakokiyan diguher\u00eene li \u015f\u00fbna ku wan tepeser bike, xwezay\u00ea dixe nav t\u00eakiliyan li \u015f\u00fbna ku wan bike objekt\u00eef \u00fb civak\u00ea bi r\u00eaya gir\u00eadan\u00ean komunal ji n\u00fb ve ava dike li \u015f\u00fbna ku w\u00ea par\u00e7e bike. Ew wek\u00ee r\u00eayek alternat\u00eef ji bo hem rasyonal\u00eezma am\u00fbr\u00ee ya modern\u00eeteya Rojava \u00fb hem j\u00ee navend\u00eeb\u00fbna teokrat\u00eek a Rojhilat derdikeve hol\u00ea.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea, hi\u015f\u00ea Kurd ne ten\u00ea ji bo Kurdan l\u00ea ji bo gel\u00ean Rojhilata Nav\u00een \u00fb hem\u00ee mirovahiy\u00ea h\u00eazek \u015fore\u015fger e. B\u00eeran\u00eena hi\u015f\u00ea komunal ku di seranser\u00ea d\u00eerok\u00ea de hatiye pa\u015fxistin, tepeserkirin \u00fb ne\u00e7ar\u00ee jib\u00eerkirin\u00ea hatiye kirin, di serdema kr\u00eez\u00ea ya \u00eeroy\u00een de kevir\u00ea bingeh\u00een \u00ea perspekt\u00eefek \u015faristan\u00ee ya n\u00fb ye. Hi\u015f\u00ea Kurd ku bi modern\u00eeteya demokrat\u00eek re yekb\u00fby\u00ee ye, l\u00eager\u00eenek ji bo rastiy\u00ea hildigire ku ji nakokiyan natirse, l\u00ea wan dij\u00ee \u00fb vediguher\u00eene, ber bi p\u00ea\u015feroja hevpar a mirovahiy\u00ea ve.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/aqile-ku-komune-nabine-de-kurd-ji-nebine-1\/\"><strong>JI BO BE\u015eA 1 BITIK\u00ceNE<\/strong><\/a><\/p>\n<p><strong>JI BO BE\u015eA 2 BITIK\u00ceNE<\/strong><\/p>\n<p><strong>DAW\u00ce&#8230;<\/strong><\/p>\n<p><strong>Hakki TEK\u00ceN<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00caZA P\u00ca\u015eENG A HI\u015e\u00ca KURD LI ROJHILATA NAV\u00ceN \u00db PARAD\u00ceGMA N\u00db \u015eikestina her\u00ee k\u00fbr a gel\u00ea Kurd di nekar\u00eena wan a ji bo jiyana bi hi\u015f\u00ea xwe de ye, ku bi sedsalan ne\u00e7ar mane ku xwe bi hi\u015f\u00ea y\u00ean din ava bikin. M\u00eat\u00eenger\u00ee \u00fb hilwe\u015f\u00eena navxwey\u00ee ne ten\u00ea dagirkirina ax\u00ea ne; ew di heman dem\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15625,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"\u015eikestina her\u00ee k\u00fbr a gel\u00ea Kurd di nekar\u00eena wan a ji bo jiyana bi hi\u015f\u00ea xwe de ye ku bi sedsalan ne\u00e7ar mane ku xwe bi riya hi\u015f\u00ea y\u00ean din ava bikin. M\u00eat\u00eenger\u00ee \u00fb helandina navxwey\u00ee ne ten\u00ea dagirkirina ax\u00ea ne; ew dagirkirina aqil\u00ea-hi\u015f\u00ea ne."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[6,13],"tags":[4376,96,3593,3937,4386],"class_list":["post-15624","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar","category-dizi-yazi","tag-hise-kurd","tag-komun","tag-reber-apo","tag-rojhilata-navin","tag-xwebun"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15624"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15626,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15624\/revisions\/15626"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}