\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/132-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
<\/p>\n
\t :” ” <\/p>\n
\t :”” <\/p>\n
\t ” “,” ” <\/p>\n
\t ” ” <\/p>\n
The New York Times gazetesinin 18 Aral\u0131k 2009 tarihli
\nsay\u0131s\u0131nda, yukar\u0131daki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yay\u0131mlanan ba\u015fyaz\u0131n\u0131n \u00e7evirisi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
D\u00f6rt ay \u00f6nce D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u00fcst d\u00fczey diplomat Alan
\nMisenheimer’\u0131 Irak’\u0131n petrol zengini tart\u0131\u015fmal\u0131 \u015fehri Kerk\u00fck’e g\u00f6nderdi.
\nIrak’\u0131n sorunlu g\u00fcnl\u00fck siyasetine kar\u0131\u015fmama arzusunda olan Obama y\u00f6netimi i\u00e7in
\ngecikmi\u015f olsa bile \u015f\u0131k bir hareketti.<\/p>\n
Irak’taki K\u00fcrt b\u00f6lgesel y\u00f6netimi ve \u015eii Araplar\u0131n
\nidaresindeki merkez\u00ee y\u00f6netim aras\u0131nda toprak, petrol ve merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmetin
\nyetkileri konusunda ya\u015fanan ciddi anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n bug\u00fcn Irak’\u0131n en tehlikeli fay
\nhatt\u0131 oldu\u011fu kabul ediliyor. Bu anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ya da en az\u0131ndan yeni
\nbir i\u00e7 sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin engellenmesi i\u00e7in, Amerika’n\u0131n becerikli ve s\u00fcrekli
\nm\u00fcdahalesini zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da kabul ediliyor.<\/p>\n
Hem K\u00fcrtler hem de Araplar Kerk\u00fck \u00fczerinde hak iddia ediyor.
\nBu durum, son d\u00f6nemde kabul edilen se\u00e7im kanunu da d\u00e2hil, meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde
\nfederal h\u00fck\u00fbmetin karar almas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yor, baz\u0131 durumlarda da felce
\nu\u011frat\u0131yor. Irak Anayasas\u0131’nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Kerk\u00fck’\u00fcn gelece\u011fi \u00fczerine yap\u0131lacak
\nreferandum, Ba\u011fdat’\u0131n K\u00fcrt kontrol\u00fcne resmiyet kazand\u0131r\u0131r endi\u015feleri y\u00fcz\u00fcnden
\ns\u00fcrekli erteleniyor.<\/p>\n
Temmuz ay\u0131nda K\u00fcrtler, Kerk\u00fck \u00fczerinde kontrol iddias\u0131nda
\nbulunan b\u00f6lgesel anayasas\u0131na g\u00f6re, tek tarafl\u0131 olarak tehlikeli bir \u015fekilde bir
\nse\u00e7im d\u00fczenlenmesine te\u015febb\u00fcs ettiler. Irak se\u00e7im komisyonu, K\u00fcrt oylar\u0131
\nkonusundaki meselenin g\u00fcndeme al\u0131nmas\u0131n\u0131n zaman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na karar verdi. Uzun
\nzamand\u0131r K\u00fcrtlerle ba\u011flant\u0131s\u0131 olan Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Joe Biden de K\u00fcrtlerden
\nreferandumu ertelemelerini istedi.<\/p>\n
K\u00fcrt ve Arap askerleri aras\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelme durumu,
\n\u015fans eseri s\u0131cak bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fcyor. El Kaide ile ba\u011flant\u0131l\u0131 a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k
\nyanl\u0131s\u0131 S\u00fcnni Araplar bu gerilimi kullanma hevesindeler.<\/p>\n
Bu durum \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rak\u0131lamaz. Washington’\u0131n, K\u00fcrtlerin
\nayr\u0131lmas\u0131na ya da Kerk\u00fck’\u00fc ele ge\u00e7irmesine m\u00fcsaade etmeyece\u011fini ayr\u0131ca her iki
\ndurumda da Amerika’n\u0131n deste\u011fini \u00e7ekece\u011fini net bir \u015fekilde ortaya koymas\u0131
\nlaz\u0131m. Ba\u011fdat, sorunlu b\u00f6lgeler konusunda iyi niyet \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fczakerelere
\nkat\u0131lmal\u0131 ve K\u00fcrtlerin petrol gelirinden hakkaniyetli bir \u015fekilde istifade
\netmesini garanti etmeli. K\u00fcrtler de b\u00f6lgenin t\u00fcm petrol\u00fcn\u00fcn kontrol\u00fcn\u00fc ele
\nge\u00e7irme hayalinden vazge\u00e7meli. ABD, K\u00fcrdistan’\u0131n Irak’taki rezervlerin y\u00fczde
\n10-15’ine sahip oldu\u011funu, Kerk\u00fck’te ise rezervlerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25’inin
\nbulundu\u011funu \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
K\u00f6rfez sava\u015f\u0131ndan bu yana Washington, K\u00fcrtlerin en b\u00fcy\u00fck
\nhamisi, savunucusu ve destekleyicisi.<\/p>\n
NATO, K\u00fcrtleri Saddam H\u00fcseyin’den korumak i\u00e7in kuzey Irak’\u0131
\nu\u00e7u\u015fa yasak b\u00f6lge ilan etti ve K\u00fcrtlerin orada \u00f6zerk bir b\u00f6lge -genellikle
\nK\u00fcrdistan olarak bilinen, devlet i\u00e7inde gayriresm\u00ee bir devlet- in\u015fas\u0131na yard\u0131mc\u0131
\noldu. 2003 Amerikan istilas\u0131 boyunca Bush y\u00f6netimi, K\u00fcrt milislerle
\npe\u015fmergeleri temsili bir g\u00fc\u00e7 olarak orduya ald\u0131 ve 1991’deki s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131
\ngeni\u015fletmelerine engel olmad\u0131.<\/p>\n
\u00dc\u00e7 eyaleti kontrol alt\u0131nda tutan K\u00fcrt h\u00fck\u00fbmeti, b\u00f6lgesel
\ns\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesindeki \u00fc\u00e7 \u015fehir ve beldede daha hak iddias\u0131nda bulunuyor.
\nObama’n\u0131n, A\u011fustos 2010’da Irak’tan askerleri \u00e7ekme tarihi yakla\u015f\u0131rken, K\u00fcrtler
\niddialar\u0131nda daha da \u0131srarc\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131lar.O zamandan bu yana ge\u00e7en sekiz
\nay boyunca Irak ve Washington’daki ABD’li yetkililer, K\u00fcrtler ve Irak’\u0131n geri
\nkalan\u0131 aras\u0131ndaki gerilimi d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7ok \u00e7aba harc\u0131yorlar.<\/p>\n
\u00c7\u00f6z\u00fclmesi gereken en acil sorunlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlar:<\/p>\n
–2010 Se\u00e7imleri–<\/p>\n
ABD, Kerk\u00fck konusunda yap\u0131lacak oylama d\u00e2hil,
\nanla\u015fmazl\u0131klar\u0131 bir yana b\u0131rakmalar\u0131 ve mart ay\u0131nda genel se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131
\ni\u00e7in gerekli yasan\u0131n kabul edilmesi konusunda Irakl\u0131lara ciddi bask\u0131 yap\u0131yor.
\nSe\u00e7im, Irak’\u0131n yeni demokrasisi ve ABD askerlerinin planland\u0131\u011f\u0131 gibi geri
\n\u00e7ekilmesi i\u00e7in \u00f6nemli bir s\u0131nav niteli\u011finde. ABD’li yetkililer, se\u00e7im sonras\u0131
\nuzla\u015f\u0131y\u0131 zorla\u015ft\u0131racak, etnik temele dayanan se\u00e7im kampanyas\u0131 s\u00f6ylemlerinden
\nuzak durmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in Irakl\u0131 politikac\u0131lara bask\u0131 yapmal\u0131.<\/p>\n
2005 y\u0131l\u0131ndaki se\u00e7imler sonras\u0131nda h\u00fck\u00fbmet kurmak
\nIrakl\u0131lar\u0131n aylar\u0131n\u0131 ald\u0131. Uzmanlar, K\u00fcrt liderlerinin, ba\u015fbakan ve
\nmilletvekillerini se\u00e7ecek bir anla\u015fman\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak Kerk\u00fck ile ilgili taviz
\ntalep etmelerini bekliyor. Irak’\u0131n siyasi yap\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc fakat kritik bir
\nsafhada. ABD’liler gerekirse, Irakl\u0131lar\u0131 h\u00fck\u00fbmet kurma ve devam ettirme
\nkonusunda raz\u0131 etmeye haz\u0131r olmal\u0131lar.<\/p>\n
–Kerk\u00fck–<\/p>\n
Saddam H\u00fcseyin’in onlarca y\u0131l korkun\u00e7 tacizleri -1988
\ny\u0131l\u0131nda Halep\u00e7e’de y\u00fczlerce K\u00fcrt’\u00fcn gazla \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi de d\u00e2hil- K\u00fcrleri
\ng\u00fcvensiz ve al\u0131ngan yapt\u0131. Saddam, y\u00fczlerce K\u00fcrt’\u00fc ve di\u011fer az\u0131nl\u0131klar\u0131
\nb\u00f6lgeden gitmeye zorlad\u0131 ve yerlerine Araplar\u0131 yerle\u015ftirdi. Ancak bu durum,
\nK\u00fcrtlerin \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesindeki- Kerk\u00fck, Nineveh, Diyala- bir\u00e7ok tart\u0131\u015fmal\u0131
\nkasaba ve k\u00f6yde hak iddias\u0131nda bulunmalar\u0131n\u0131 hakl\u0131 g\u00f6stermez.<\/p>\n
En \u015fiddetli tart\u0131\u015fmalara a\u00e7\u0131k olan\u0131 ise etnik \u00e7e\u015fitlili\u011fi
\nfazla olan Kerk\u00fck kenti ve \u00e7evresindeki vilayetler. (K\u00fcrt h\u00fck\u00fbmeti iddialar\u0131
\ndestekleyerek, b\u00f6lgeye daha fazla K\u00fcrt’\u00fcn yerle\u015ftirilmesini te\u015fvik ediyor).
\nBirle\u015fmi\u015f Milletler, Irakl\u0131 yetkililere nisan ay\u0131nda aralar\u0131nda Kerk\u00fck’\u00fcn
\nK\u00fcrtler, Araplar ve T\u00fcrkmenler taraf\u0131ndan y\u00f6netilecek \u00f6zerk bir b\u00f6lge olmas\u0131
\nteklifini de i\u00e7eren muhtemel \u00e7\u00f6z\u00fcmler konusunda haz\u0131rlanan bir rapor konusunda
\nbilgi verdi. Ortam\u0131n gergin olmas\u0131 nedeniyle rapor kamuoyuna a\u00e7\u0131klanmad\u0131 ve
\nABD’li yetkililer se\u00e7imler yap\u0131lmadan ciddi m\u00fczakere olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131na
\nkarar verdiler. Sonras\u0131nda ise taraflara bask\u0131 yap\u0131p tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek i\u00e7in
\ninand\u0131r\u0131c\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 tesis etmeleri gerekiyor.<\/p>\n
Kerk\u00fck konusunda erken bir mutabakat imk\u00e2n d\u00e2hilinde de\u011filse
\nde \u00fc\u00e7 h\u00fck\u00fbmet de -Ba\u011fdat, K\u00fcrtler ve Washington- belki de bir s\u00fcreli\u011fine BM
\n\u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde d\u0131\u015far\u0131dan idareyi d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir. Referandum sadece m\u00fczakere edilmi\u015f
\n\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc teyit etmelidir.<\/p>\n
–Musul–<\/p>\n
Di\u011fer bir s\u0131cak nokta ise Nineveh b\u00f6lgesinin ba\u015fkenti Musul.
\nK\u00fcrtler g\u00fc\u00e7l\u00fc bir az\u0131nl\u0131k ancak S\u00fcnnilerin 2005 y\u0131l\u0131ndaki b\u00f6lgesel se\u00e7imleri
\nboykot etmesinin ard\u0131ndan y\u00f6netimin kontrol\u00fc K\u00fcrtlerin eline ge\u00e7ti. Bunun
\n\u00f6ncesinde de B\u00f6lgesel K\u00fcrt Y\u00f6netimi, bir\u00e7ok k\u00f6ye pe\u015fmergeler taraf\u0131ndan idare
\nedilen g\u00fcvenlik ofisleri ve kontrol noktalar\u0131 kurarak, “ger\u00e7ekler ortada”
\nortam\u0131 yaratmak aray\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n
S\u00fcnnilerin bu y\u0131l yap\u0131lan b\u00f6lgesel se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131p
\nmeclisteki sandalyelerin \u00e7o\u011funlu\u011funu kazanmas\u0131 Nineveh’in kaderini de\u011fi\u015ftirdi.
\nS\u00fcnniler, ikinci s\u0131rada kalan K\u00fcrt blo\u011funun t\u00fcm memuriyet ve atamalar\u0131n\u0131
\ndurdurdu. O tarihten itibaren gerilim artmaya devam ediyor.<\/p>\n
ABD ve Birle\u015fmi\u015f Milletler, ara buluculuk \u00e7abalar\u0131n\u0131
\nyo\u011funla\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r. Araplar\u0131n kontrol\u00fcnde bulunan b\u00f6lgesel y\u00f6netimler, K\u00fcrtlere
\nve di\u011fer az\u0131nl\u0131klara iktidar\u0131n yasal payla\u015f\u0131m haklar\u0131n\u0131 vermelidirler. K\u00fcrt
\nmilis kuvvetleri federal orduya ya da b\u00f6lgesel polis birimlerine d\u00e2hil
\nedilmelidir. Ge\u00e7en ay insan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc Human Rights Watch, K\u00fcrt
\nyetkilileri, tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgelerde K\u00fcrtlerin yay\u0131lma planlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan
\naz\u0131nl\u0131klar\u0131 sindirmek, tehdit etmek ve g\u00f6zalt\u0131na almakla su\u00e7lad\u0131.<\/p>\n
–Petrol–<\/p>\n
B\u00f6lgesel anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n gerisinde pek \u00e7ok olay var fakat
\nayn\u0131 zamanda risk alt\u0131nda para da mevzubahis. Merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmet iki y\u0131ld\u0131r petrol
\nve di\u011fer kaynaklar\u0131n i\u015fletilmesini ve petrol gelirlerinin Ba\u011fdat ile di\u011fer
\nb\u00f6lgeler aras\u0131nda payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 tespit edecek \u00e7ok \u00f6nemli iki kanunu
\nyasala\u015ft\u0131ramad\u0131.<\/p>\n
Irak, hukuki bir \u00e7er\u00e7eveden yoksun petrol anla\u015fmalar\u0131yla
\npetrol ihra\u00e7 etmeye devam ediyor ancak bu durum, \u00fcretimi art\u0131rmak i\u00e7in ihtiya\u00e7
\nduyulan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara cazip gelmiyor. Aralar\u0131nda K\u00fcrdistan’\u0131n da
\nbulundu\u011fu b\u00f6lgeler, petrol gelirlerinden kendilerine d\u00fc\u015fen pay\u0131 al\u0131yorlar.
\nAncak taraflar birbirlerine g\u00fcven duymuyor.<\/p>\n
K\u00fcrtler, 30’dan fazla petrol anla\u015fmas\u0131 m\u00fczakere ederek
\nBa\u011fdat’\u0131n kontrol\u00fcne meydan okudu. Ekim ay\u0131nda anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 daha da ileriye
\ng\u00f6t\u00fcren K\u00fcrtler, Ba\u011fdat b\u00f6lgeden petrol sevk eden uluslararas\u0131 firmalara \u00f6deme
\nyap\u0131ncaya kadar K\u00fcrdistan \u00fczerinden yap\u0131lan ihracat\u0131 durdurdu. Petrol
\ngelirlerini toplayan merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmet, K\u00fcrdistan ile yap\u0131lan petrol
\nanla\u015fmalar\u0131n\u0131n yasa d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrerek \u00f6deme yapmay\u0131 reddetti. Bush
\ny\u00f6netimi, petrol meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in Irakl\u0131lara yeterince
\nbask\u0131 yapmazken Obama y\u00f6netimi de hen\u00fcz bir \u015fey yapm\u0131\u015f de\u011fil. Irakl\u0131 etnik
\ngruplar\u0131n, kaynaklar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131na ili\u015fkin fikirlerinin netlik kazanmas\u0131 ve
\nh\u00e2lihaz\u0131rda \u00fclkeyi par\u00e7alayabilecek \u015fiddetin hafifletilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Kerk\u00fck
\nmeselesine m\u00fczakere edilerek getirilecek \u00e7\u00f6z\u00fcme \u00f6ncelik verilmelidir.<\/p>\n
–Silahlar–<\/p>\n
ABD, Irak’tan \u00e7ekilmeden \u00f6nce Irak ordusuna destek vermeyi
\ns\u00fcrd\u00fcrmelidir. Bu y\u00fczden aralar\u0131nda y\u00fcksek performansl\u0131 jetlerin ve tanklar\u0131n
\nda bulundu\u011fu daha iyi te\u00e7hizatlar\u0131 Irak’a vermeli ya da satmal\u0131d\u0131r. Irak’\u0131n
\ntehlikeli bir b\u00f6lgede kendini savunabilmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Ancak her t\u00fcrl\u00fc
\ntakviye eninde sonunda, K\u00fcrtlerin bir hedef olabilecekleri korkular\u0131n\u0131
\nbesleyecektir. Washington’un bu teslimatlarda dikkatli ad\u0131m atmas\u0131 ve bu
\nte\u00e7hizat\u0131n hi\u00e7bir zaman Irakl\u0131lara kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131 garantisi konusunda
\n\u0131srarc\u0131 olmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n
Irakl\u0131 siyasi liderlerin bu meselelere olabilecek en k\u0131sa
\nzamanda bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmas\u0131 gerekmektedir. Obama Y\u00f6netimi, politik g\u00fcc\u00fc h\u00e2len
\ncephede askerlerle desteklenirken, anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7mak i\u00e7in
\ngayretle \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
ABD \u00f6nceli\u011fi, Irak’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z, demokratik ve birlik i\u00e7inde
\nkalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak intizaml\u0131 bir \u00e7ekilmeye vermelidir. Washington’un bu
\namac\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik, K\u00fcrtlerin i\u015f birli\u011fi konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir
\niddias\u0131 var.<\/p>\n
\u00c7eviren: Tsiatsan<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n