{"id":15875,"date":"2025-12-22T13:00:04","date_gmt":"2025-12-22T12:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/?p=15875"},"modified":"2025-12-22T13:06:36","modified_gmt":"2025-12-22T12:06:36","slug":"di-pisgireka-kurd-de-qutbuna-ontolojik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/di-pisgireka-kurd-de-qutbuna-ontolojik\/","title":{"rendered":"Di Pisgir\u00eaka Kurd de Qitb\u00fbna Ontoloj\u00eek"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00ceNKARA AQIL\u00ca DEWLET\u00ca, N\u00ca F\u00caHMK\u0130R\u0130NA R\u00caBERT\u00ce \u00db D\u00ceWAR\u00ca Z\u00ceHNIYET\u00ca<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eeqa\u015f\u00ean li ser pirsgir\u00eaka Kurdan bi piran\u00ee xuya dike ku pir \u00fb cuda ne, l\u00ea ev cuda b\u00fbn bi piran\u00ee di nav heman s\u00eenor\u00ean z\u00eehniyet\u00ea de dizivire. Maf, dest\u00fbra bingeh\u00een, r\u00eaveberiya her\u00eam\u00ee, ewlekar\u00ee, teror, demokras\u00ee \u00fb gotin\u00ean yek\u00eetiy\u00ea ji aliy\u00ea kampa siyas\u00ee y\u00ean cuda ve bi awaz\u00ean cuda t\u00ean gotin, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee li ser zem\u00eenek hevpar dicivin: Pirsgir\u00eaka Kurd wek pirsgir\u00eakek siyas\u00ee, hiq\u00fbq\u00ee an r\u00eaveber\u00ee t\u00ea d\u00eetin. Ev \u00e7ar\u00e7ove, pirsgir\u00eak\u00ea ji \u00e7areserkirin\u00ea z\u00eadetir dike ku were r\u00eavebirin \u00fb kontrol kirin.<\/p>\n<p>L\u00ea bel\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd bi rast\u00ee di van kategoriyan de bi temam\u00ee cih nagire, ew ji van hem\u00fbyan pir k\u00fbrtir \u00ee\u015faretek ji \u015fikestineke ontoloj\u00eek re dike. Li vir ferqa yekem\u00een a ku div\u00ea b\u00ea kirin ev e: Pirs\u00een \u201cPirsgir\u00eaka Kurd \u00e7awa were r\u00eavebirin?\u201d \u00fb pirs\u00een \u201cPirsgir\u00eaka Kurd heye yan tune ye?\u201d ji hev cuda ne. Pirsgir\u00eaka ontoloj\u00eek ne bi w\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye ku gel bi k\u00eejan stat\u00fbya siyas\u00ee re bim\u00eene, ew bi w\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye ku heb\u00fbna w\u00ee t\u00ea qeb\u00fblkirin an na.<\/p>\n<p>Pirs \u201cKurd hene yan tune ne?\u201d ne ten\u00ea pirseke pol\u00eet\u00eekaya dewlet\u00ea ye, ew pirseke \u015faristan\u00ee \u00fb z\u00eehniyet\u00ea ye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd di bingeha xwe de ten\u00ea \u00fb ten\u00ea ne pirseke hiq\u00fbq\u00ee \u00fb ne j\u00ee siyas\u00ee ye; ew pirseke heb\u00fbn\u2013neb\u00fbn\u00ea ye. Pirsgir\u00eaka nasnamey\u00ea j\u00ee, forma siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee ya v\u00ea \u00eenkara ontoloj\u00eek e. Eger nasnameya Kurd were n\u00eeqa\u015f kirin, sedema w\u00ea ew e ku di asta ontoloj\u00eek de heb\u00fbna Kurd t\u00ea \u00eenkar kirin. Li vir ontoloj\u00ee ne n\u00eeqa\u015feke felsef\u00ee ya abstrakt e, ew pirs e ku gel di k\u00eejan rew\u015fa heb\u00fbn\u00ea de t\u00ea p\u00eanase kirin \u00fb qeb\u00fbl kirin.<\/p>\n<p>\u00cenkara ontoloj\u00eek ne ten\u00ea redkirina mafan e; ew redkirina d\u00eerok, ziman, b\u00eeran\u00eena kolekt\u00eef, kapas\u00eeteya \u00eeradey\u00ea \u00fb \u00eemkan\u00ean b\u00fby\u00eena mijar (s\u00fbbjekt) a gel e. Ji ber v\u00ea yek\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd ne ten\u00ea pirsgir\u00eakek b\u00eaedaletiya ku bi d\u00fczenlemey\u00ean hiq\u00fbq\u00ee were \u00e7areserkirin e, ew pirsgir\u00eakek \u015faristan\u00ee ya bingeh\u00een e: gelo heb\u00fbn t\u00ea naskirin an na. Bi rast\u00ee j\u00ee n\u00eaz\u00eekatiya R\u00eabert\u00ee ya li pirsgir\u00eaka Kurd bi hem\u00fb \u00e7ar\u00e7ovey\u00ean siyas\u00ee \u00fb \u00eedeoloj\u00eek \u00ean hey\u00ee re nakok e. Ji berk u R\u00eabert\u00ee pirsgir\u00eak\u00ea ne li gor\u00ee kapas\u00eeteya naskirina dewlet\u00ea, ne li gor\u00ee vesaz\u00eebun\u00ean dest\u00fbr\u00ee \u00fb ne j\u00ee li gor\u00ee reform\u00ean r\u00eaveberiy\u00ea k\u00eam dike. Ew pirsgir\u00eak\u00ea bi awayek\u00ee d\u00eerok\u00ee dixw\u00eene: wek \u00eenkara ontoloj\u00eek a ku ji aliy\u00ea dewlet, \u015faristan\u00ee \u00fb z\u00eehniyeta desthilat\u00ea ve hatiye avakirin. Ev xwendin ne ten\u00ea dewlet\u00ea, l\u00ea milliyetger\u00ee, \u015foven\u00eezm, \u00e7ep\u00ea klas\u00eek, l\u00eeberal\u00eezm, serweriya m\u00ear \u00fb siyaset\u00ean d\u00een\u00ee j\u00ee aciz dike. Ji ber v\u00ea yek\u00ea R\u00eabert\u00ee ten\u00ea ne f\u00eamnekir\u00ee ye, di heman dem\u00ea de ney\u00ea f\u00eamkirin j\u00ee t\u00ea xwestin. Ev rew\u015fa nef\u00eamkirin\u00ea ne ten\u00ea \u015fa\u015ff\u00eamkirineke siyas\u00ee ya sade ye; ew rasterast refleksa parastina z\u00eehniyet\u00ea ye.\u00a0 Ji ber ku n\u00eaz\u00eekatiya ontoloj\u00eek a R\u00eabert\u00ee, zem\u00eena ku her kes li ser radiweste dipirs\u00eene. Felsefeya damezrandina komara Tirkiy\u00ea li ser armanca afirandina neteweyeke homojen hatiye avakirin. Ev armanc ne ten\u00ea Kurdan, l\u00ea hem\u00fb cudahiyan dixwaze bihel\u00eene \u00fb bi\u015fewit\u00eene. L\u00ea Kurdan, bi yekpareb\u00fbna erdn\u00eegariya xwe, b\u00eeran\u00eena civak\u00ee \u00fb kevne\u015fopiy\u00ean berxwedan\u00ea re, bi temam\u00ee li ber v\u00ea pol\u00eet\u00eekaya helandin\u00ea ser\u00ea xwe ne\u015fewitandine.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea heb\u00fbna Kurd ji roja damezrandina Komar\u00ea ve ne ten\u00ea hatiye tepisandin, bi awayek\u00ee s\u00eestemat\u00eek hatiye tunehesibandin.Qedexekirina ziman, bi xw\u00een\u00ea tepisandina serhildanan, guhertina nav\u00ean cihan, ji \u00e7\u00eerok\u00ean d\u00eerok\u00ee rakirin, t\u00eageh\u00ean wek \u201cTirkiy\u00ean \u00e7iyay\u00ee\u201d&#8230; hem\u00fb \u00ee\u015faret\u00ean karakter\u00ea ontoloj\u00eek \u00ea \u00eenkar\u00ea ne.\u00a0 Ev ne ten\u00ea zordariyeke siyas\u00ee ye; ew hewldana watedarkirina heb\u00fbna gel e. Li vir \u00eenkar ne refleksa demk\u00ee ya ewlekariy\u00ea ye, ew rej\u00eemeke heb\u00fbn\u00ea ya domdar e ku bi awayek\u00ee domdar dixebit\u00ee.<\/p>\n<p>Ev rej\u00eema \u00eenkar\u00ea ne ten\u00ea bi derdor\u00ean milliyetger-devletpar\u00eaz re s\u00eenordar e. Kamp\u00ean \u00eedeoloj\u00eek \u00ean cuda, bi away\u00ean cuda j\u00ee ev koriya ontoloj\u00eek ji n\u00fb ve ava dikin: \u015eoven\u00eezma netewperest\u00ee heb\u00fbna Kurd wek gefa par\u00e7ekirin\u00ea dib\u00eene, siyaseta l\u00eeberal w\u00ea di nav maf\u00ean kesane de k\u00eam dike, \u00e7ep\u00ea klas\u00eek pirsgir\u00eaka Kurd di bin nakokiya \u00e7\u00een\u00ea de dih\u00eale \u00fb dike pirsgir\u00eakek duyem, siyaseta d\u00een\u00ee bi gotina \u201cummet\u201d\u00ea nasnameya Kurd vedi\u015f\u00eare, z\u00eehniyeta m\u00ear j\u00ee t\u00eako\u015f\u00eena azadiya jina Kurd dixwaze bitepis\u00eene. Ev n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean ku xuya dike li hember hev in, di xalek\u00ea hevpar de dicivin, nasnameya ontoloj\u00eek a taybet a Kurdan qeb\u00fbl nakin.<\/p>\n<p>Ya her\u00ee pirsgir\u00eak j\u00ee ev e ku hin derdor\u00ean siyas\u00ee \u00fb entelektuel \u00ean ku dib\u00eajin R\u00eabert\u00ee referans digirin, pirsgir\u00eaka Kurd bi gotin\u00ean maf, hiq\u00fbq \u00fb demokrasiy\u00ea teng dikin.Ev n\u00ear\u00eena l\u00eeberal-nav\u00een-\u00e7\u00een\u00ee, \u015fikestina ontoloj\u00eek vediguher\u00eene nav l\u00eesteyeke daxwaz\u00ean reform\u00eest, di heman dem\u00ea de xeta parad\u00eegmat\u00eek a R\u00eabert\u00ee ya ku dewlet, desthilat \u00fb z\u00eehniyeta \u015faristan\u00ee dipirs\u00eene j\u00ee vedi\u015f\u00eare. Bi v\u00ee away\u00ee R\u00eabert\u00ee, ne ten\u00ea ji aliy\u00ea dijber\u00ean xwe ve, l\u00ea ji aliy\u00ea wan derdoran j\u00ee y\u00ean ku \u00eed\u00eea dikin li ser nav\u00ea w\u00ee diaxivin, t\u00ea ki\u015fandin nav s\u00eestema hey\u00ee.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea \u00eenkar ten\u00ea mekan\u00eezmayeke ku di saziy\u00ean dewlet\u00ea de dixebite n\u00eene. \u00cenkara ontoloj\u00eek di ziman\u00ea rojane de, di gotin\u00ean medyay\u00ea de, di bang\u00ean \u201cyek\u00eet\u00ee\u201d, \u201cbirat\u00ee\u201d \u00fb \u201cqeder\u00ea hevpar\u201d de j\u00ee bi domdar\u00ee ji n\u00fb ve t\u00ea hilberandin. Heb\u00fbna Kurd car caran wek gefa ewlekariy\u00ea, car caran wek pa\u015fdemay\u00eeb\u00fbn, car caran wek forma xirab a ziman\u00ea tirk\u00ee, car caran j\u00ee li asta maf\u00ean kesane t\u00ea k\u00eamkirin \u00fb t\u00ea kirin ku xuya neke.<\/p>\n<p>Ev mekan\u00eezmaya ji n\u00fb ve hilberandina civak\u00ee, pi\u015ftrast dike ku \u00eenkar ne bi dewlet\u00ea ve s\u00eenordar bim\u00eene \u00fb di piraniya be\u015f\u00ean civak\u00ea de b\u00ea hundirxistin. Bi rast\u00ee j\u00ee li vir poz\u00eesyona R\u00eabert\u00ee zelal dibe. Ew pirsgir\u00eaka Kurd ne bi armanca dewletb\u00fbn\u00ea \u00fb ne j\u00ee bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean entegrasyona klas\u00eek rave dike. Kurd wek aktorek siyas\u00ee-civak\u00ee y\u00ea ku ji ber\u00ea ve heye qeb\u00fbl dike, l\u00ea bel\u00ea bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser v\u00ea yek\u00ea ku ev aktor\u00ee bi awayek\u00ee d\u00eerok\u00ee hatiye \u00eenkar kirin. Z\u00eadetir j\u00ee, dib\u00eaje ku heb\u00fbn ne ten\u00ea bi naskirin\u00ea, l\u00ea bi \u00eerade, b\u00fby\u00eena mijar (s\u00fbbjektb\u00fbn), r\u00eaxistinkirin \u00fb xweparastin\u00ea t\u00ea avakirin.<\/p>\n<p>Ev n\u00eaz\u00eekat\u00ee hem d\u00eelema dewlet\u00ea ya \u201cnas dikim-nas nakim\u201d\u00ea b\u00eawate dike, hem j\u00ee fantaziya milliyetger a \u201cdewlet ava bike\u201d j\u00ee derbas dike.\u00a0 Ji ber ku li vir mijar ne avakirina desthilateke n\u00fb ye, l\u00ea pirs\u00eenkirina mant\u00eeqa desthilat\u00ea bi xwe ye.<\/p>\n<p>Ti\u015ft\u00ea ku n\u00eaz\u00eekatiya R\u00eabert\u00ee cuda dike ev e: pirsgir\u00eaka Kurd ne wek pirsgir\u00eaka azad\u00ee an maf, l\u00ea bi ser\u00ee de wek pirsgir\u00eaka heb\u00fbn\u00ea digire dest.\u00a0 Ji ber ku ji bo gel\u00ea ku heb\u00fbna w\u00ee nay\u00ea naskirin, gotin\u00ean azad\u00ee, maf \u00fb demokrasiy\u00ea b\u00ea naverok dim\u00eenin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea nef\u00eamkirina an j\u00ee nexwestina f\u00eamkirina R\u00eabert\u00ee, di esas\u00ea xwe de bi w\u00ea yek\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye ku heb\u00fbna Kurd di asta ontoloj\u00eek de nay\u00ea qeb\u00fblkirin.<\/p>\n<p>Parad\u00eegmaya R\u00eabert\u00ee li vir ne ten\u00ea aqil\u00ea dewlet\u00ea, l\u00ea s\u00eenor\u00ean hem\u00fb n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean milliyetger, l\u00eeberal \u00fb reform\u00eest j\u00ee di\u015fk\u00eene. Di encam\u00ea de, n\u00eaz\u00eekatiya R\u00eabert\u00ee ya li pirsgir\u00eaka Kurd ne modelek \u00e7areseriy\u00ea ya yek-qonax\u00ee an hevdem e; ew p\u00eavajoyeke s\u00ea-ling e ku xwed\u00ee p\u00eevan\u00ean ontoloj\u00eek, hiq\u00fbq\u00ee \u00fb siyas\u00ee ye.<\/p>\n<p>Qonaxa yekem: naskirina heb\u00fbn \u00fb nasnameya Kurd di asta ontoloj\u00eek de ye. B\u00eay\u00ee ku ev qonax p\u00eak b\u00ea, n\u00eeqa\u015f\u00ean hiq\u00fbq, dest\u00fbr \u00fb maf bi awayek\u00ee ne\u00e7ar\u00ee di nav mant\u00eeqa naskirina dewlet-navend\u00ee de dim\u00eenin girt\u00ee.<\/p>\n<p>Qonaxa duyem: li ser bingeha v\u00ea qeb\u00fblkerdina ontoloj\u00eek, avakirina zem\u00eeneke hiq\u00fbq\u00ee \u00fb dest\u00fbr\u00ee ye ku be\u015fdariya r\u00eaxistinkir\u00ee \u00fb dilxwaz a Kurdan di s\u00eestem\u00ea de misoger bike.<\/p>\n<p>Qonaxa s\u00eayem: r\u00eaveberiya xwe ya Kurd bi r\u00eaya siyaseteke demokrat\u00eek, li ser bingeha xwe-r\u00eaxistinkirin\u00ea di nav v\u00ea s\u00eestem\u00ea de ye. Ger ev s\u00ea ling bi hev re ney\u00ean girtin, r\u00eabaza R\u00eaber\u00ee t\u00ea par\u00e7ekirin; naskirina ontoloj\u00eek an bi refleks\u00ean milliyetgeriy\u00ean kevnar wek \u201cji dewlet\u00ea veki\u015f\u00een, ji stat\u00fby\u00ea veki\u015f\u00een\u201d t\u00ea xwendin, an j\u00ee bi n\u00ear\u00eena l\u00eeberal a nav\u00een-sinif\u00ee vediguhere nav l\u00eesteyeke daxwaz\u00ean mafan. L\u00ea n\u00eaz\u00eekatiya R\u00eabert\u00ee, hem\u00fb daxwazan di hundir\u00ea xwe de digire, l\u00ea bi naskirina ontoloj\u00eek dest p\u00ea dike \u00fb tevah\u00ee ye. Her xwendineke ku v\u00ea r\u00eabaz\u00ea di dem\u00ea de par\u00e7e dike, ji f\u00eamkirina R\u00eabert\u00ee z\u00eadetir w\u00ea k\u00eam dike.<\/p>\n<p><strong>JI DARVEK\u0130R\u0130N\u00ca HETA MASEYA \u00c7ARESERIY\u00ca, WATEYA D\u00ceROK\u00ce YA \u015eIKESTINA ONTOLOJ\u00ceK<\/strong><\/p>\n<p>Karaktera d\u00eerok\u00ee ya \u00eenkara ontoloj\u00eek bi away\u00ea her\u00ee zelal di bersiv\u00ean Tirkiyeya modern a li hember serhildan\u00ean Kurd de t\u00ea d\u00eetin. Di navbera 1925\u20131938\u2019an de serhildan\u00ean Kurd \u00fb encam\u00ean wan \u00ean ku R\u00eabert\u00ee gelek caran bal ki\u015fandiye ser wan, bi awayek\u00ee zelal n\u00ee\u015fan didin ku heb\u00fbna Kurd di d\u00eeroka Tirkiyeya modern de \u00e7awa hatiye cihgirtin.<\/p>\n<p>Ji \u015e\u00eax Se\u00eed heta Agir\u00ee, ji D\u00earsim heta Z\u00eelan, ti\u015ft\u00ea hevpar di van \u015fikestinan de ev e: heb\u00fbna Kurd ne wek muhatabeke siyas\u00ee, l\u00ea wek gefeke ku div\u00ea were tunekirin hatiye d\u00eetin. Serhildan bi r\u00eabaz\u00ean le\u015fker\u00ee hatine tepisandin, r\u00eaber hatine darvekirin, gel bi qirkirin\u00ean girsey\u00ee \u00fb sirg\u00fbn\u00ea hatiye b\u00eadengkirin. Ev p\u00eavajo ne ten\u00ea wek pol\u00eet\u00eekayeke ewlekariy\u00ea ya sade an refleksa dewlet\u00ea t\u00ea xwendin. Ya qewim\u00eene, saz\u00eeb\u00fbna \u00eenkara ontoloj\u00eek a heb\u00fbna Kurd bi dest\u00ea dewlet\u00ea ye. Dewlet ne ten\u00ea heb\u00fbna Kurd nas nekiriye, l\u00ea di heman dem\u00ea de w\u00ea wek h\u00eamaneke \u201cku div\u00ea tune b\u00fbya\u201d di d\u00eerok\u00ea de kod kiriye. Bi v\u00ee away\u00ee \u00eenkar ji helwesteke siyas\u00ee ya demk\u00ee derbas\u00ee rej\u00eemeke heb\u00fbn\u00ea ya domdar b\u00fbye.<\/p>\n<p>Dema ku ev pa\u015fxana d\u00eerok\u00ee b\u00ea hesibandin, gotina R\u00eabert\u00ee ya \u201cMin ji dar\u00ea \u00eedam\u00ea maseya \u00e7areseriy\u00ea ava kir\u201d ji \u00e7\u00eerokeke serkeftina siyas\u00ee ya asay\u00ee derdikeve. Ev gotin \u00ee\u015faretek\u00ea dide \u015fikestineke ontoloj\u00eek ji bo heb\u00fbna Kurd. Di \u00eenkar\u00ea de ontoloj\u00ee heye, \u00fb asta hat\u00ee ev e: \u015fikandina v\u00ea ontolojiya \u00eenkarker.<\/p>\n<p>Ji ber ku cara yekem pirsgir\u00eaka Kurd ne wek serhildaneke ku div\u00ea b\u00ea tepisandin, l\u00ea wek mijareke ku div\u00ea b\u00ea axaftin, muzakere kirin \u00fb \u00e7areserkirin hatiye qeb\u00fblkirin. Ev qeb\u00fblkirin t\u00ea wateya ku \u00eenkar bi temam\u00ee bi daw\u00ee neb\u00fbye, l\u00ea mutleqb\u00fbna \u00eenkar\u00ea hatiye \u015fikandin. Avakirina kom\u00eesyoneke \u00e7areseriy\u00ea di nav Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee ya Tirkiy\u00ea de \u00fb \u00e7\u00fby\u00eena v\u00ea kom\u00eesyon\u00ea bo \u00cemraliy\u00ea ji bo hevd\u00eetina bi R\u00eabert\u00ee re, hem sembol\u00eek e hem j\u00ee wateyeke d\u00eerok\u00ee digire. Dewlet cara yekem ne\u00e7ar ma ku heb\u00fbna Kurd ne bi\u015f\u00eene qada tuneb\u00fbna mutleq, l\u00ea wek muhatabek\u00ea nas bike. Ev gav n\u00ee\u015fan dide ku di ontolojiya \u00eenkara dewlet\u00ea de \u015fikestinek \u00e7\u00eab\u00fbye. \u00cenkara ontoloj\u00eek cara yekem dest bi par\u00e7ekirin\u00ea kiriye. Qeb\u00fblkirina ontoloj\u00eek a heb\u00fbn\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea vediguhez\u00eene qonaxeke n\u00fb, l\u00ea peywira \u00fb berpirsiyariya esas\u00ee tam li vir dest p\u00ea dike. Ji ber ku garantiya jiyan, me\u015f \u00fb p\u00ea\u015feroja gel ne ten\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een \u00fb ne j\u00ee ten\u00ea qan\u00fbn in. Hiq\u00fbq ten\u00ea li ser \u00eeradeyeke r\u00eaxistinkir\u00ee wate digire. Garantiya rast a jiyan\u00ea, heb\u00fbna xwe bi xwe, xwe-r\u00eaxistinkirina xwe, domdarkirina \u00eeradeya xwe \u00fb bi r\u00eaya r\u00eaxistinkirin\u00ea xwe bir p\u00ea\u015feroj\u00ea ve birin e. Her naskirineke ku bi r\u00eaxistinkirin\u00ea ve ney\u00ea pi\u015ftgir\u00eekirin, demk\u00ee \u00fb \u015fikest\u00ee ye. Ya may\u00eende ew e ku heb\u00fbn bi ling\u00ean xwe li ser xwe bisekine, kapas\u00eeteya w\u00ea ye. L\u00ea bel\u00ea tam li vir qonaxa her\u00ee zehmet dest p\u00ea dike.<\/p>\n<p>Ji ber ku \u015fikestina \u00eenkara ontoloj\u00eek bi awayek\u00ee otomat\u00eek t\u00ea wateya qeb\u00fblkirina ontoloj\u00eek nabe. R\u00fbni\u015ftina dewlet\u00ea li ser masey\u00ea t\u00ea wateya ku dewlet heb\u00fbna Kurd bi temam\u00ee nas kiriye nabe; t\u00ea wateya ku \u00eenkar \u00ead\u00ee wek ber\u00ea nay\u00ea domandin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea xeta ku R\u00eabertiy\u00ea x\u00eaz kiriye, muzakerey\u00ea bi ten\u00ea wek \u201c\u00e7areser\u00ee\u201d nab\u00eene. Bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser v\u00ea yek\u00ea ku t\u00eako\u015f\u00eena esas\u00ee pi\u015ft\u00ee v\u00ea e\u015fika ku \u00eenkar hatiye rawestandin dest p\u00ea dike. Ya zehmet ne ew e ku \u00eenkar bi r\u00eabaz\u00ean le\u015fker\u00ee b\u00ea domandin; ya zehmet ew e ku nasnameya ontoloj\u00eek a heb\u00fbna Kurd bi rast\u00ee b\u00ea qeb\u00fblkirin. Ev qeb\u00fblkirin ne bi metn\u00ean hiq\u00fbq\u00ee \u00fb ne j\u00ee bi madd\u00ean dest\u00fbr\u00ee dikare were peydakirin. Ji ber ku li vir mijar ne naskirina stat\u00fby\u00ea ye, l\u00ea qeb\u00fblkirina me\u015fr\u00fbtiya heb\u00fbn\u00ea ye. Qeb\u00fblkirina ontoloj\u00eek t\u00ea w\u00ea watey\u00ea ku heb\u00fbna Kurd ne wek ti\u015ftek\u00ee toleransa siyas\u00ee ya demk\u00ee, l\u00ea wek mijareke civak\u00ee ya may\u00eende \u00fb me\u015fr\u00fb were d\u00eetin. Hiq\u00fbq, dest\u00fbr \u00fb qan\u00fbn di war\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd de b\u00eawate n\u00eenin, l\u00ea b\u00eay\u00ee naskirina ontoloj\u00eek ev qad li \u015f\u00fbna ku \u00e7areseriy\u00ea b\u00eenin, vediguherin nav form\u00ean n\u00fb y\u00ean \u00eenkar\u00ea. Ji bo heb\u00fbneke ku nehatiye naskirin, hiq\u00fbq ne azadker e; ew xwed\u00ee fonksiyoneke r\u00eavebirin \u00fb s\u00eenordarkirin\u00ea ye.<\/p>\n<p>Her vesaz\u00eebuy\u00eenek\u00ea hiq\u00fbq\u00ee ya ku b\u00eay\u00ee qeb\u00fblkirina ontoloj\u00eek a ziman, d\u00eerok, nasname \u00fb \u015f\u00eawaza jiyana Kurdan were kirin, mant\u00eeqa naskirina dewlet\u00ea ya klas\u00eek ji n\u00fb ve hilber\u00eene, ne mant\u00eeqa vesaz\u00eebuy\u00een\u00ea ye.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea hiq\u00fbq dikare encama qeb\u00fblkirina ontoloj\u00eek be, l\u00ea nikare li \u015f\u00fbna w\u00ea were dan\u00een. Ji ber v\u00ea yek\u00ea avakirina maseya \u00e7areseriy\u00ea ne daw\u00ee ye, destp\u00eakek e. Ji dar\u00ea \u00eedam\u00ea heta maseya \u00e7areseriy\u00ea hatina, cara yekem e ku heb\u00fbna Kurd di asta ontoloj\u00eek de xuya dibe. L\u00ea ev xuyab\u00fbn bi xwe may\u00eende n\u00eene; heta k\u00fbr ney\u00ea kirin, ji n\u00fb ve ji rej\u00eem\u00ean \u00eenkar\u00ea re vekir\u00ee dim\u00eene.<\/p>\n<p><strong>AVAKIRINA QEB\u00dbLKIRINA ONTOLOJ\u00ceK, XWE-R\u00caXISTINKIRIN, XWE-PARASTIN \u00db S\u0130YASETEKE DEMOKRAT\u00ceK<\/strong><\/p>\n<p>Ji dar\u00ea \u00eedam\u00ea heta maseya \u00e7areseriy\u00ea hatina, t\u00ea wateya ku heb\u00fbna Kurd cara yekem di asta ontoloj\u00eek de xuya b\u00fbye. L\u00ea ev xuyab\u00fbn bi xwe may\u00eende n\u00eene. Rawestandina demk\u00ee ya \u00eenkara ontoloj\u00eek t\u00ea wateya ku heb\u00fbn hatiye garant\u00eekirin nabe. Berevaj\u00ee v\u00ea, ev e\u015fik, qonaxa her\u00ee kr\u00eet\u00eek \u00fb her\u00ee zehmet a t\u00eako\u015f\u00een\u00ea ye ku dest p\u00ea dike. Ji ber ku k\u00ealiy\u00ean ku \u00eenkar bi awayek\u00ee demk\u00ee pa\u015fde ki\u015fiyaye, k\u00ealiy\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean \u015fikest\u00ee ne ku t\u00ea de heb\u00fbn an bi awayek\u00ee may\u00eende t\u00ea avakirin an j\u00ee ji n\u00fb ve radest\u00ee rej\u00eem\u00ean \u00eenkar\u00ea t\u00ea kirin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea mijara bingeh\u00een a ku R\u00eabert\u00ee bi israr li ser disekine ev e: ne ji dewlet\u00ea maf\u00ean kopandin \u00fb ne j\u00ee bi vesazibun\u00ean di nav s\u00eestem\u00ea de raz\u00eeb\u00fbn e.<\/p>\n<p>Mijara esas\u00ee ew e ku heb\u00fbna Kurd li ser bingeha xwe ya ontoloj\u00eek ji n\u00fb ve were avakirin. Ev avakirina n\u00fb t\u00ea wateya ku heb\u00fbn ji naskirina derve ney\u00ea gir\u00eadan. Heb\u00fbn ten\u00ea dema ku bibe \u00eeradeyeke civak\u00ee ya xwe-hilber\u00eener, xwe-domdar \u00fb xwe-par\u00eaz, dikare garantiya ontoloj\u00eek bigire. Li vir xwe-r\u00eaxistinkirin di navenda t\u00eako\u015f\u00eena ontoloj\u00eek de cih digire. Xwe-r\u00eaxistinkirin ne ten\u00ea mijara tems\u00eeliyeta siyas\u00ee an avahiy\u00ean saz\u00ee ye; ew mekan\u00eezmaya bingeh\u00een a ku domdariya \u00eeradeya civak\u00ee misoger dike ye. Heb\u00fbneke b\u00ea r\u00eaxistin, tew j\u00ee bi awayek\u00ee demk\u00ee were naskirin j\u00ee, nikare may\u00eende bim\u00eene. Ji ber ku b\u00ea r\u00eaxistinkirin, kapas\u00eeteya xwe-ji n\u00fb ve hilberandina heb\u00fbn\u00ea t\u00ea tunekirin.<\/p>\n<p>Tecr\u00fbbeya d\u00eerok\u00ee ya heb\u00fbna Kurd bi awayek\u00ee zelal n\u00ee\u015fan dide ku ne naskirin, l\u00ea r\u00eaxistinkirin e ku may\u00eendetiy\u00ea peyda dike. Mijara xwe-parastin\u00ea j\u00ee div\u00ea di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de were girtin. Li vir ne t\u00ea wateya t\u00eag\u00eena parastina le\u015fker\u00ee ya teng e. Xwe-parastin \u00eeradeya parastina heb\u00fbn\u00ea \u00fb misogeriya domdariya w\u00ea ye. Di d\u00eerok\u00ea de her car\u00ea ku heb\u00fbna Kurd b\u00eaparastin hatiye hi\u015ftin, li hember pol\u00eet\u00eekay\u00ean \u00eenkar \u00fb tunekirin\u00ea vekir\u00ee maye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea xwe-parastin ne\u00e7ar\u00eeya ontoloj\u00eek e. Xeta xwe-parastin\u00ea ya ku bi away\u00ean demokrat\u00eek, civak\u00ee \u00fb siyas\u00ee t\u00ea avakirin, ne ten\u00ea heb\u00fbn\u00ea dipar\u00eaze, di heman dem\u00ea de t\u00eakiliyeke veguher\u00eener a li hember dewlet\u00ea j\u00ee misoger dike. Ji bo ku ev veguher\u00een p\u00eak b\u00ea, taybetmendiya t\u00eakiliya bi dewlet\u00ea re diyarker e.<\/p>\n<p>Heb\u00fbna Kurd nikare di nav d\u00eelemaya \u201cdijmin\u00ea mutleq \u00ea dewlet\u00ea\u201d an \u201ctesl\u00eemiyeta tam\u201d de were girtin. Qeb\u00fblkirina ontoloj\u00eek bi awayek\u00ee demokrat\u00eek p\u00ea\u015f dikeve. Ev t\u00eakil\u00ee \u00eed\u00eeaya desthilatdariya mutleq a dewlet\u00ea dipirs\u00eene, l\u00ea civak\u00ea ne di bin b\u00eadewletiy\u00ea de dih\u00eale. Her ku \u00eeradeya netewey\u00ee-civak\u00ee ya gel\u00ea Kurd xurtir dibe, t\u00eakiliya bi dewlet\u00ea re j\u00ee ji bingeha bindestiy\u00ea derdikeve \u00fb li ser bingeha muzakerey\u00ea, s\u00eenordar \u00fb veguher\u00eener cih digire. Ji ber v\u00ea yek\u00ea \u00e7areser\u00ee ne ten\u00ea berhevkirina hevd\u00eetin\u00ean li dora masey\u00ea ye. \u00c7areser\u00ee bi avakirina h\u00eaza xwe ya ontoloj\u00eek a heb\u00fbna Kurd wate digire.<\/p>\n<p>Her xuyab\u00fbneke ku bi xwe-r\u00eaxistinkirin, \u00eeradeya civak\u00ee, xwe-parastin \u00fb siyaseteke demokrat\u00eek k\u00fbr ney\u00ea kirin, \u015fikest\u00ee ye. T\u00eako\u015f\u00eena esas\u00ee pi\u015ft\u00ee v\u00ea e\u015fika ku \u00eenkar hatiye rawestandin dest p\u00ea dike. Wek\u00ee ku R\u00eabert\u00ee bi israr li ser disekine: mijar ne ew e ku ji dewlet\u00ea ti\u015ftek\u00ee were kopandin, l\u00ea ew e ku heb\u00fbna Kurd li ser bingeha xwe ya ontoloj\u00eek ji n\u00fb ve were avakirin. Dema ku ev yek bi ser bikeve, \u00e7areser\u00ee ne ten\u00ea ji bo Kurdan, l\u00ea ji bo tevahiya avahiya siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Tirkiy\u00ea j\u00ee w\u00ea xwed\u00ee taybetmendiyeke veguher\u00eener bibe.<\/p>\n<p><strong>Hakk\u0131 TEK\u0130N<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ceNKARA AQIL\u00ca DEWLET\u00ca, N\u00ca F\u00caHMK\u0130R\u0130NA R\u00caBERT\u00ce \u00db D\u00ceWAR\u00ca Z\u00ceHNIYET\u00ca N\u00eeqa\u015f\u00ean li ser pirsgir\u00eaka Kurdan bi piran\u00ee xuya dike ku pir \u00fb cuda ne, l\u00ea ev cuda b\u00fbn bi piran\u00ee di nav heman s\u00eenor\u00ean z\u00eehniyet\u00ea de dizivire. Maf, dest\u00fbra bingeh\u00een, r\u00eaveberiya her\u00eam\u00ee, ewlekar\u00ee, teror, demokras\u00ee \u00fb gotin\u00ean yek\u00eetiy\u00ea ji aliy\u00ea kampa siyas\u00ee y\u00ean cuda ve bi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15876,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"Veguhestina ji darvekirin\u00ea bo maseya dan\u00fbstandin\u00ea n\u00ee\u015fana yekem a ontoloj\u00eek a nasnameya Kurd e. L\u00eabel\u00ea, ev xuyab\u00fbn bi tena ser\u00ea xwe may\u00eende n\u00eene."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[1074,4472,321,467,3972,39],"class_list":["post-15875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politik-analiz","tag-careseri","tag-darvekirin","tag-demokrasi","tag-kurd","tag-reberti","tag-tirk"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15875"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15881,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15875\/revisions\/15881"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}