{"id":16203,"date":"2026-04-22T08:53:44","date_gmt":"2026-04-22T06:53:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/?p=16203"},"modified":"2026-04-22T08:53:44","modified_gmt":"2026-04-22T06:53:44","slug":"li-suriyeye-legerina-demokrasiye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/li-suriyeye-legerina-demokrasiye\/","title":{"rendered":"Li S\u00fbriyey\u00ea L\u00eager\u00eena Demokrasiy\u00ea"},"content":{"rendered":"<p>Pi\u015ft\u00ee \u00ear\u00ee\u015fa 22 roj\u00ee ya ku h\u00eaz\u00ean HT\u015e di 6\u2019\u00ea \u00c7ileya 2026\u2019an de li dij\u00ee Bakur Rojhilat\u00ea S\u00fbriyey\u00ea dest p\u00ea kirin, di 29\u2019\u00ea \u00c7iley\u00ea de di navbera HSD \u00fb R\u00eaveberiya Demk\u00ee ya S\u00fbriyey\u00ea de peymanek agirbest\u00ea hat \u00eemzekirin. Li gor\u00ee v\u00ea peyman\u00ea, her\u00eama Rojava d\u00ea di \u00e7ar\u00e7oveya Entegrasyona Demokrat\u00eek de bi hik\u00fbmeta S\u00fbriyey\u00ea re were entegrekirin. Xal\u00ean entegrasyon\u00ea destn\u00ee\u015fan dikin ku le\u015fker\u00ean S\u00fbriyey\u00ea d\u00ea nekevin her\u00eama Rojava, QSD d\u00ea di nav l\u00eewayan de were organ\u00eezekirin, h\u00eaz\u00ean ewlehiy\u00ea d\u00ea ji xelk\u00ea her\u00eam\u00ee p\u00eak werin \u00fb nif\u00fbsa her\u00eam\u00ea d\u00ea xwe bi xwe bir\u00eave bibe.<\/p>\n<p>Her \u00e7end n\u00eaz\u00eek\u00ee s\u00ea meh ji Peymana Entegrasyon\u00ea ya 29\u00ea \u00c7iley\u00ea derbas b\u00fbne j\u00ee, meriv dikare bib\u00eaje ku diyaloga ku armanc dike ku \u015fert\u00ean peyman\u00ea bic\u00eeh b\u00eene h\u00een j\u00ee berdewam dike. Her \u00e7end sepandin\u00ean prat\u00eek\u00ee y\u00ean entegrasyona le\u015fker\u00ee bi r\u00eaya tay\u00eenkirin \u00fb avakirina l\u00eewayan hatine d\u00eetin j\u00ee, diyalog \u00fb n\u00eeqa\u015f\u00ean li ser aliy\u00ean \u00eedar\u00ee, perwerdeh\u00ee, siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee berdewam dikin.<\/p>\n<p>Bi taybet\u00ee, t\u00ea ragihandin ku di n\u00eeqa\u015f\u00ean ku di 16\u2019\u00ea N\u00eesan\u00ea de li \u015eam\u00ea hatine lidarxistin de, Fermandar\u00ea H\u00eaz\u00ean S\u00fbriyeya Demokrat\u00eek (QSD) Mezl\u00fbm Ebd\u00ee, Berpirsa T\u00eakiliy\u00ean Derve ya R\u00eaveberiya Xweser \u00celham Ehmed, Serok\u00ea Hik\u00fbmeta Demk\u00ee ya \u015eam\u00ea Ehmed \u015eera, Wez\u00eer\u00ea Derve Esed \u015eeyban\u00ee \u00fb \u015e\u00eawirmend\u00ea Serokkomar Ziyad el-Ay\u00ee\u015f civiyan, biryar\u00ean berbi\u00e7av \u00ean derbar\u00ea yekpar\u00e7eb\u00fbna r\u00eaveberiy\u00ea de hatine girtin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee v\u00ea yek\u00ea, di Parlamentoya S\u00fbriyey\u00ea de her\u00ee k\u00eam 10 kurs\u00ee d\u00ea ji her\u00eama Par\u00eazgeha Hesek\u00ea re werin veqetandin. Ber\u00ea, 3 kes ji her\u00eama Efr\u00een ji bo parlamentoy\u00ea hatib\u00fbn destn\u00ee\u015fankirin \u00fb kotayek j\u00ee ji bo Kobaniy\u00ea hatib\u00fb veqetandin. Li gor\u00ee agahiy\u00ean ku me wergirtine, amadekariy\u00ean hilbijartin\u00ean parlamentoy\u00ea y\u00ean li Rojava d\u00ea di demek n\u00eaz\u00eek de dest p\u00ea bikin. Bi saya van n\u00eeqa\u015fan ku niha di rojeva her\u00eam\u00ea de ne, k\u00earhat\u00ee ye ku d\u00eeroka r\u00eaveberiya \u00eedar\u00ee \u00fb parlamentoy\u00ea li S\u00fbriyey\u00ea were l\u00eakol\u00een kirin ku d\u00ea roja \u00eero ron\u00ee bike.<\/p>\n<p>S\u00fbriye ku di sal\u00ean 1500\u00ee de ket bin kontrola \u00cemperatoriya Osman\u00ee, heta veki\u015f\u00eena Osman\u00ee di sala 1918\u2019an de bi awayek\u00ee par\u00e7ekir\u00ee wek\u00ee w\u00eelayet\u00ean Beyr\u00fbt, Heleb \u00fb \u015eam\u00ea dihat bir\u00eavebirin. Ji ber pirrengiya civak\u00ean li S\u00fbriyey\u00ea, di nav de Ereb, Sunn\u00ee, Elew\u00ee, Durz\u00ee, Kurd, Tirk \u00fb Xiristiyan, ne mimk\u00fbn e ku meriv behsa yek\u00eeneyeke siyas\u00ee ya homojen bike. Pi\u015ft\u00ee veki\u015f\u00eena Osman\u00ee, her\u00eam ket bin kontrola Fransay\u00ea, li wir tevger\u00ean neteweperest p\u00ea\u015f ketin \u00fb di sala 1925an de p\u00ealek serhildan\u00ea bi p\u00ea\u015fengiya e\u015f\u00eer\u00ean Ereb li dij\u00ee mandat\u00ea dest p\u00ea kir. L\u00eabel\u00ea, ev serhildan bi lez ji h\u00eala mandaya Fransay\u00ea ve hate tepeserkirin. Bi s\u00fbdwergirtina ji pirrengiya civak\u00ean li her\u00eam\u00ea, Frans\u00eeyan heta sala 1946\u2019an her\u00eam\u00ea bi avahiy\u00ean otor\u00eeter bir\u00eave birin, bikaran\u00eena sernav\u00ean qa\u015fo y\u00ean wek\u00ee Dewleta Durz\u00ee, Dewleta Elewiyan \u00fb Dewleta \u015eam\u00ea.<\/p>\n<p><strong>LI \u015e\u00dbNA DEMOKRASIY\u00ca S\u00ceSTEMEK D\u00ceKTATOR\u00ce DEST P\u00ca KIR <\/strong><\/p>\n<p>Fransa ku di \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Duyem\u00een de ji aliy\u00ea Almanya ve hatib\u00fb dagirkirin, pi\u015ft\u00ee \u015fer qelsb\u00fb \u00fb nikar\u00eeb\u00fb heb\u00fbna xwe li S\u00fbriyey\u00ea bipar\u00eaze, ji ber v\u00ea yek\u00ea di sala 1946an de ne\u00e7ar ma ku veki\u015fe. Ev d\u00eerok di heman dem\u00ea de wek\u00ee destp\u00eaka d\u00eeroka S\u00fbriyey\u00ea ya n\u00fbjen t\u00ea hesibandin. Heta sala 1949an, S\u00fbriyey\u00ea serokkomarek (\u015eukr\u00ee el-Kuwetl\u00ee) bi desthilat\u00ean s\u00eenorkir\u00ee heb\u00fb, bi k\u00eaman\u00ee li ser kaxez\u00ea, \u00fb parlementoyek ku gelek partiy\u00ean muxalefet\u00ea di nav xwe de digirt. L\u00eabel\u00ea, di sala 1949an de, bi s\u00ea darbey\u00ean cuda y\u00ean li pey hev, s\u00eestemeke d\u00eektator\u00ee ya otor\u00eeter bi ferm\u00ee li welatek\u00ee ku h\u00een demokrasiy\u00ea neceribandib\u00fb dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p>Her \u00e7end S\u00fbr\u00ee di sala 1954\u2019an de serhildan kirin \u00fb rej\u00eema darbey\u00ea (Ed\u00eeb \u00c7i\u00e7ekl\u00ee) ji hol\u00ea rakirin j\u00ee, s\u00eestema parlementoy\u00ee ya ku hate sererastkirin \u00ead\u00ee nikarib\u00fb li S\u00fbriyey\u00ea aramiy\u00ea peyda bike. Di sala 1958an de, S\u00fbriye \u00fb Misir di bin serokatiya Cemal Abdel Nasir de b\u00fbn yek da ku Komara Ereb\u00ee ya Yekb\u00fby\u00ee ava bikin. Ev yek\u00eet\u00ee ku s\u00ea salan dom kir, di sala 1961an de bi darbeyek ji aliy\u00ea efser\u00ean neraz\u00ee ve bi daw\u00ee b\u00fb \u00fb S\u00fbriye d\u00eesa b\u00fb dewletek cuda.<\/p>\n<p><strong>JI DARBEKAREK KET DEST\u00ca DARBEKAREKE DIN <\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1963\u2019an de, darbeyek ji aliy\u00ea Partiya Baas\u00ea ve ku xwe wek\u00ee sosyal\u00eest p\u00eanase dikir, S\u00fbriy\u00ea ber bi rej\u00eemek darbey\u00ea ve bir ku d\u00ea heta sala 2024an bidome. L\u00eabel\u00ea, wateya darbey\u00ea li S\u00fbriy\u00ea ne ten\u00ea t\u00ea wateya ku art\u00ea\u015f ji derve destwerdana desthilatdariy\u00ea dike. Ew di heman dem\u00ea de t\u00ea v\u00ea watey\u00ea ku komek di nav partiya desthilatdar de bi h\u00eaza \u00e7ekan desthilatdariy\u00ea ji komek an kesek din digire. Bi rast\u00ee, d\u00fbrxistin \u00fb girtina Selah Ced\u00eed ji aliy\u00ea Wez\u00eer\u00ea Parastin\u00ea Hafiz el-Esed ve di 13\u2019\u00ea Mijdara 1973\u2019an de, m\u00eenaka daw\u00ee ya v\u00ee reng\u00ee darbey\u00ea li S\u00fbriy\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p>Bi Hafiz el-Esed re, \u015f\u00eaweyek navend\u00ee \u00fb otor\u00eeter a hik\u00fbmet\u00ea li S\u00fbriy\u00ea may\u00eende b\u00fb, part\u00ee, art\u00ea\u015f \u00fb kar\u00fbbar\u00ean \u00eest\u00eexbarat\u00ea bi hev re kir yek. Bi v\u00ee reng\u00ee, dewlet, dezgeha ewlehiy\u00ea \u00fb part\u00ee bi hev ve gir\u00eaday\u00ee b\u00fbn, mekan\u00eezmayek r\u00eaveberiy\u00ea ya bih\u00eaz afirandin. Di v\u00ea serdem\u00ea de: pirrengiya siyas\u00ee hate rakirin, send\u00eekay\u00ean karker \u00fb civaka siv\u00eel di bin kontrola dewlet\u00ea de hatin xistin \u00fb muxalefet bi tevah\u00ee hate tepeserkirin. Her \u00e7end li S\u00fbriyey\u00ea parlementoyek bi nav\u00ea Mecl\u00eesa Gel (Meclis al-Sha&#8217;ab) heye ku 250 kurs\u00ee hene, l\u00ea div\u00ea mirov bib\u00eaje ku ev ten\u00ea li ser kaxez\u00ea heye. Di d\u00eeroka rej\u00eema Baas\u00ea de, piraniya parlamenteran ji nav Baasiyan di hilbijartin\u00ean ku her \u00e7ar salan carek\u00ea dihatin lidarxistin de hatine hilbijartin. Mecl\u00eesa Gel ku bi e\u015fkerey\u00ee bi pejirandina bud\u00e7ey\u00ea, \u00e7\u00eakirina qan\u00fbnan \u00fb \u00e7avd\u00eariya hik\u00fbmet\u00ea hatiye erkdarkirin, di rastiy\u00ea de organek di bin kontrola serokatiy\u00ea de ma ku nikar\u00eeb\u00fb ji m\u00eesyona xwe w\u00eadetir bi\u00e7e.<\/p>\n<p><strong>PI\u015eT\u00ce EWQAS PIRSGIR\u00caKAN DERBAS\u00ce D\u00ceKTATOREK\u00ce PA\u015eVER\u00db B\u00db <\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena rej\u00eema Baas\u00ea di 8\u2019\u00ea Kan\u00fbna P\u00ea\u015f\u00een a 2024an de \u00fb rev\u00eena Be\u015far Esed bo Moskow\u00ea, Ehmed El \u015eara \u00fb t\u00eema w\u00ee ku hik\u00fbmet girtin dest\u00ea xwe, di 5\u00ea Cotmeha 2025an de hilbijartinek parlamentoy\u00ea ya nerasterast li dar xistin. Mecl\u00eesa Gel ku 210 kursiyan digire nav xwe, d\u00ea 140 parlamenter\u00ean hilbijart\u00ee \u00fb 70 ji h\u00eala Ehmed El \u015eara ve werin tay\u00eenkirin heb\u00fbya. L\u00eabel\u00ea, her \u00e7end 122 parlamenter hatine hilbijartin j\u00ee, 70 y\u00ean ku ji h\u00eala El \u015eara ve werin tay\u00eenkirin h\u00een nehatine tay\u00eenkirin. Di encam\u00ea de, Mecl\u00eesa Gel niha bi fi\u00eel\u00ee girt\u00ee ye.<\/p>\n<p>Her \u00e7end di dem\u00ean daw\u00ee de di derbar\u00ea r\u00eaveberiya \u00eedar\u00ee \u00fb dabe\u015fkirina kursiy\u00ean parlamentoy\u00ea ji bo her\u00eam\u00ean Kurd\u00ee de hin tay\u00eenkirin \u00fb p\u00ea\u015fketin \u00e7\u00eab\u00fbne j\u00ee, gav\u00ean zelal \u00fb berbi\u00e7av h\u00een j\u00ee li ser erd\u00ea nay\u00ean d\u00eetin. Ev demek e ku \u015fandeyek ji \u015eam\u00ea hat\u00ee tay\u00eenkirin, digel \u015fandeyek ji R\u00eaveberiya Xweser hat\u00ee tay\u00eenkirin, dest bi xebat\u00ea kirine da ku n\u00fbnertiya hilbijartin\u00ea \u00fb parlamentoy\u00ea diyar bikin. T\u00ea zan\u00een ku n\u00eeqa\u015f\u00ean li ser 10 heta 16 kursiyan ji bo her\u00eama C\u00eezrey\u00ea berdewam dikin. L\u00eabel\u00ea, ev \u00e7awa d\u00ea bibe demokras\u00ee h\u00een ne diyar e.<\/p>\n<p>Di encam\u00ea de, d\u00eeroka siyas\u00ee ya S\u00fbriyey\u00ea ji h\u00eala destwerdana derve, darbeyan, t\u00eako\u015f\u00een\u00ean \u00e7\u00een\u00ee \u00fb p\u00eavajoy\u00ean otor\u00eeter ve hatiye \u015fekilkirin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, s\u00eenordarkirina mijara r\u00eaveber\u00ee \u00fb demokrasiy\u00ea li v\u00ee welat\u00ee ten\u00ea bi hilbijartinan d\u00ea ne temam be. Meriv w\u00ea bi faktor\u00ean wek\u00ee edaleta abor\u00ee, wekheviya civak\u00ee \u00fb siyaseta serbixwe re binirx\u00eene d\u00ea ba\u015ftir be.<\/p>\n<p><strong>Roger ROJ\u0130YAN<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pi\u015ft\u00ee \u00ear\u00ee\u015fa 22 roj\u00ee ya ku h\u00eaz\u00ean HT\u015e di 6\u2019\u00ea \u00c7ileya 2026\u2019an de li dij\u00ee Bakur Rojhilat\u00ea S\u00fbriyey\u00ea dest p\u00ea kirin, di 29\u2019\u00ea \u00c7iley\u00ea de di navbera HSD \u00fb R\u00eaveberiya Demk\u00ee ya S\u00fbriyey\u00ea de peymanek agirbest\u00ea hat \u00eemzekirin. Li gor\u00ee v\u00ea peyman\u00ea, her\u00eama Rojava d\u00ea di \u00e7ar\u00e7oveya Entegrasyona Demokrat\u00eek de bi hik\u00fbmeta S\u00fbriyey\u00ea re were [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"D\u00eeroka siyas\u00ee ya S\u00fbriyey\u00ea ji aliy\u00ea destwerdana derve, darbeyan, t\u00eako\u015f\u00een\u00ean \u00e7\u00een\u00ee \u00fb p\u00eavajoy\u00ean otor\u00eeter ve hatiye \u015fekilkirin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, s\u00eenordarkirina mijara r\u00eaveber\u00ee \u00fb demokrasiy\u00ea li v\u00ee welat\u00ee ten\u00ea bi hilbijartinan re d\u00ea k\u00eam bim\u00eene."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[4382,3693,4011,567,3226,467,501,4099,156,4549],"class_list":["post-16203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politik-analiz","tag-besar-esad","tag-colani","tag-ereb","tag-hilbijartin","tag-hts","tag-kurd","tag-qsd","tag-rejima-baas","tag-rojava","tag-suriy3e"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16203"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16205,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16203\/revisions\/16205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}