{"id":16216,"date":"2026-04-29T11:40:43","date_gmt":"2026-04-29T09:40:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/?p=16216"},"modified":"2026-04-29T11:42:38","modified_gmt":"2026-04-29T09:42:38","slug":"sere-irane-zengile-ser-li-tirkiye-lexist","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/sere-irane-zengile-ser-li-tirkiye-lexist\/","title":{"rendered":"\u015eer\u00ea \u00ceran\u00ea, Zengil\u00ea \u015eer li Tirkiy\u00ea L\u00eaxist"},"content":{"rendered":"<p>Pi\u015ft\u00ee sedsaliya Hevpeymana Sykes-Picot, ji n\u00fb ve dizaynkirina muhtemel a Rojhilata Nav\u00een ket rojev\u00ea \u00fb her tim nav\u00ean \u00ceran \u00fb Tirkiy\u00ea bi v\u00ea yek\u00ea re derbas dib\u00fbn. Ji ber ku her du h\u00eaz\u00ean her\u00ee sereke y\u00ean statukopar\u00eaz \u00ean Rojhilata Nav\u00een in. Lewma projeya ji n\u00fb ve avakirin an j\u00ee ji n\u00fb ve dizaynkirina Rojhilata Nav\u00een, bi guhertina s\u00eestema her du welatan ve gir\u00eaday\u00ee ye. Li ser v\u00ee esas\u00ee, \u00ceran \u00fb hevkar\u00ean w\u00ea rast\u00ee gelek \u00ear\u00ee\u015f\u00ean tund hatin, gelek hevkar\u00ean w\u00ea hatin tasfiyekirin \u00fb niha j\u00ee \u015fer di hundir\u00ea \u00ceran\u00ea bi xwe de t\u00ea me\u015fandin. Ev hem\u00fb b\u00fbyer ne ji ni\u015fk\u00ea ve derketin, berevaj\u00ee v\u00ea, bi awayek\u00ee plansaz\u00eekir\u00ee hatin p\u00ea\u015fxistin. Niha j\u00ee gih\u00ee\u015ftiye qonaxa daw\u00ee ya plan\u00ea. Ev yek hem di ziman\u00ea rayedar\u00ean dewleta Tirk de \u00fb hem j\u00ee di gelek anal\u00eez\u00ean siyas\u00ee de hatiye gotin ku pi\u015ft\u00ee \u00ceran\u00ea dora Tirkiy\u00ea t\u00ea. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, dewleta Tirk ji niha ve ji bo \u015ferek\u00ee mezin xwe amade dike \u00fb dixwaze ji ezm\u00fbn\u00ean \u00ceran\u00ea s\u00fbd werbigire.<\/p>\n<p><strong>\u00caR\u00ce\u015eA LI SER \u00ceRAN\u00ca<\/strong><\/p>\n<p>Di 8\u2019\u00ea Hez\u00eerana 2025\u2019an de \u00cesra\u00eel bi nav\u00ea \u201cRab\u00fbna \u015e\u00ear\u201d dest bi \u00ear\u00ee\u015feke berfireh li ser \u00ceran\u00ea kir. Ev \u015fer di dawiy\u00ea de weke \u201c\u015eer\u00ea 12 Rojan\u201d hate binavkirin. Sedema ferm\u00ee ya \u00ear\u00ee\u015f\u00ea, p\u00ea\u015f\u00eegirtina \u00e7\u00eakirina bombey\u00ean nukleer\u00ee b\u00fb. Li gor\u00ee daxuyaniy\u00ean ferm\u00ee, projeya \u00e7ek\u00ean nukleer\u00ee ya \u00ceran\u00ea 3 heta 5 salan hate taloqkirin \u00fb bi Hevpeymana Musqat\u00ea \u015fer bi daw\u00ee b\u00fb.<\/p>\n<p>Di berdewamiya v\u00ea \u015fer\u00ee de, di 28\u2019\u00ea Sibata 2026\u2019an de operasyoneke le\u015fker\u00ee ya berfirehtir li ser \u00ceran\u00ea dest p\u00ea kir. Ev operasyon ji ya ber\u00ea mezintir b\u00fb, serok\u00ea \u00ceran\u00ea \u00fb gelek rayedar\u00ean payebilind hatin armanckirin. Di encam\u00ea de Mur\u015fid\u00ea \u00ceran\u00ea El\u00ee Xemeyn\u00ee \u00fb gelek rayedar\u00ean bilind hatin ku\u015ftin. Armanca sereke, tev\u00ee hem\u00fb daxuyaniy\u00ean nakok, guhertina s\u00eestema \u00ceran\u00ea b\u00fb. L\u00ea heta niha ev armanc bi encam neb\u00fbye.<\/p>\n<p><strong>STRATEJIYA \u00ceRAN\u00ca YA XWEPARASTIN\u00ca<\/strong><\/p>\n<p><strong>-Berfirehkirina qada \u015fer\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>\u00ceran di v\u00ee \u015fer\u00ee de berfirehkirina qada \u015fer weke esas girt. Ber\u00ee \u015fer j\u00ee daxuyaniy\u00ean ferm\u00ee dab\u00fbn ku eger \u00ear\u00ee\u015f li ser w\u00ea were kirin, ew \u00ea hem\u00fb baregeh\u00ean Amer\u00eekay\u00ea li Rojhilata Nav\u00een bike armanc. Dema \u015fer dest p\u00ea kir, baregeh\u00ean Amer\u00eek\u00ee li \u00cemarat, Si\u00fbd\u00ee, Qeter, Kuweyt, Behr\u00ean, Iraq, S\u00fbriye \u00fb Qibris\u00ea hatin armanckirin. Li gor\u00ee b\u00eelan\u00e7oy\u00ea, ten\u00ea li van welatan n\u00eaz\u00ee 2.389 \u00ear\u00ee\u015f bi dron \u00fb fuzey\u00ean bal\u00eest\u00eek hatin kirin. Ev yek b\u00fb sedema zexta mezin li ser Amer\u00eeka \u00fb hevkar\u00ean w\u00ea y\u00ean her\u00eam\u00ea.<\/p>\n<p><strong>-Bikaran\u00eena Dron\u00ean Xwekuj \u00fb Fuzey\u00ean Bal\u00eest\u00eek<\/strong><\/p>\n<p>Di war\u00ea h\u00eaza ezman\u00ee de p\u00ea\u015fketineke mezin a \u00cesra\u00eel \u00fb Amer\u00eekay\u00ea heb\u00fb. Ji ber v\u00ea yek\u00ea \u00ceran li \u015f\u00fbna balafir\u00ean \u015fer \u00ean p\u00ea\u015fket\u00ee, giraniya xwe da \u00e7\u00eakirina dron\u00ean xwekuj \u00fb fuzey\u00ean bal\u00eest\u00eek. Bi v\u00ee away\u00ee xwest hevsengiya \u015fer\u00ea ezman\u00ee \u00e7\u00eabike. Di \u015fer\u00ea daw\u00ee de li \u015f\u00fbna balafiran, dron \u00fb fuzey\u00ean d\u00fbr dir\u00eaj bi kar an\u00ee \u00fb li gor\u00ee b\u00eelan\u00e7oy\u00ea n\u00eaz\u00ee 5.655 dron \u00fb fuze hatin bikaran\u00een.<\/p>\n<p><strong>-Girtina Tengava Hormiz\u00ea\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>Ji destp\u00eaka \u00ear\u00ee\u015f\u00ea ve \u00ceran\u00ea gir\u00eengiya Tengava Hormiz\u00ea nirxand \u00fb ew weke am\u00fbreke sereke ya zext\u00ea bi kar an\u00ee. Bi girtina tengav\u00ea bandoreke mezin li ser tevgera deryay\u00ee \u00e7\u00eab\u00fb. Ji ber ku ji %20\u2019y\u00ea petrola c\u00eehan\u00ea di v\u00ea tengav\u00ea re derbas dibe, biha ya petrol\u00ea li asta c\u00eehan\u00ea bilind b\u00fb \u00fb di bazirganiya gi\u015ft\u00ee de j\u00ee bandor\u00ean mezin \u00e7\u00eab\u00fbn. Ev j\u00ee weke stratejiyeke zext\u00ea ya li dij\u00ee Amer\u00eekay\u00ea hate bikaran\u00een.<\/p>\n<p><strong>\u015eER\u00ca \u00ceRAN\u00ca \u00db BANDORA W\u00ca YA LI TIRKIY\u00ca<\/strong><\/p>\n<p>Ji roja destp\u00eak\u00ea ve dewleta Tirk dijberiya xwe ya ji bo \u015fer\u00ea li ser \u00ceran\u00ea an\u00ee ziman. Her wiha ber\u00ee destp\u00eakirina \u015fer j\u00ee, Tirkiye yek ji wan dewletan b\u00fb ku rastiya guhertin\u00ean li Rojhilata Nav\u00een d\u00eet \u00fb bi awayek\u00ee e\u015fkere got ku amadekariy\u00ean \u00ear\u00ee\u015feke li ser wan j\u00ee hene. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, ji niha ve dixwaze tedb\u00eer\u00ean v\u00ea \u015fer\u00ee bigire \u00fb xwe j\u00ea re amade bike. Li ser v\u00ee esas\u00ee gelek gav hem di war\u00ea hundir\u00een \u00fb hem j\u00ee di war\u00ea derve de av\u00eatin.<\/p>\n<p><strong>-P\u00eavajoya A\u015ftiy\u00ea bi PKK\u2019\u00ea re <\/strong><\/p>\n<p>Di Cotmeha 2025\u2019an de bi p\u00ea\u015fengiya R\u00eaber Apo \u00fb rayedar\u00ean dewleta Tirk, li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea p\u00eavajoyeke a\u015ftiy\u00ea dest p\u00ea kir. Armanca v\u00ea gav\u00ea daw\u00eean\u00eena \u015fer\u00ea di navbera her du aliyan de b\u00fb. PKK her tim ji gav\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee re vekir\u00ee b\u00fb, l\u00ea aliy\u00ea ku n\u00eaz\u00eek\u00ee a\u015ftiy\u00ea nedib\u00fb dewleta Tirk b\u00fb. Pi\u015ft\u00ee guhertin\u00ean li her\u00eam\u00ea, dewleta Tirk j\u00ee xeterey\u00ean li ser xwe h\u00ees kir \u00fb xwest pirsgir\u00eaka xwe ya hundir\u00een \u00e7areser bike. Di v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea de hin gav hatin av\u00eatin. Ev j\u00ee di \u00e7ar\u00e7oveya stratejiya parastin\u00ea ya li hember guhertin\u00ean muhtemel de b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>-Lezkirina Xebata \u00c7\u00eakirina Dronan<\/strong><\/p>\n<p>Di tecr\u00fbbeya \u015fer\u00ea \u00ceran\u00ea de bandora dron\u00ean xwekuj pir derket p\u00ea\u015f \u00fb weke r\u00eabaza her\u00ee bi bandor ji bo \u00ear\u00ee\u015f\u00ean heway\u00ee hate tesb\u00eetkirin. Hate ispatkirin ku pergal\u00ean parastina heway\u00ee li hember hejmareke mezin a dronan nikarin hem\u00fb \u00ear\u00ee\u015fan vala derbixin.<\/p>\n<p>Di 19\u2019\u00ea Cotmeha 2025\u2019an de bi amadeb\u00fbna Serok\u00ea Tirkiy\u00ea Erdogan civ\u00eeneke awarte hate lidarxistin \u00fb di encam\u00ea de 4,2 milyar dolar weke b\u00fct\u00e7e ji bo lezkirin \u00fb z\u00eadekirina hilber\u00eena dron\u00ean xwekuj hate veqetandin. Gelek fabr\u00eeqey\u00ean \u00e7\u00eakirina erebeyan hatin guhertin \u00fb kirin fabr\u00eeqey\u00ean dronan.<\/p>\n<p>Di meha Mijdar\u00ea ya heman sal\u00ea de plansaziya z\u00eadekirina dronan hate r\u00eaxistin; 87 \u015firket\u00ean n\u00fb tevl\u00ee S\u00ceHA\u2019y\u00ea b\u00fbn \u00fb bi gi\u015ft\u00ee 1.187 \u015firket li Tirkiy\u00ea di war\u00ea \u00e7\u00eakirina dronan de \u00e7alak b\u00fbn. Di Sibata 2026\u2019an de j\u00ee 3 fabr\u00eeqey\u00ean n\u00fb y\u00ean \u00e7\u00eakirina dron\u00ean xwekuj hatin avakirin. Bi van gavan hilber\u00eena dronan %60 z\u00eade b\u00fb. Ji sala 2024\u2019an heta 2026\u2019an, hilber\u00eena salane ya dronan ji 420\u2019an gihi\u015ft 1.050\u2019an, yan\u00ee z\u00eadeb\u00fbneke %150 \u00e7\u00eab\u00fb.<\/p>\n<p><strong>ENCAM<\/strong><\/p>\n<p>Rastiya avab\u00fbna dizaynek n\u00fb li Rojhilata Nav\u00een \u00ead\u00ee ne di \u00e7ar\u00e7oveya teor\u00eek de ye, l\u00ea b\u00fbye rastiyeke li ser erd\u00ea. Di hem\u00fb welat\u00ean her\u00eam\u00ea de guhertin \u00e7\u00eab\u00fbne. Niha j\u00ee plan li ser dewlet\u00ean bi h\u00eaz t\u00ean me\u015fandin. Ev rast\u00ee ji aliy\u00ea her kes\u00ee ve t\u00ea d\u00eetin \u00fb her al\u00ee j\u00ee li gor\u00ee h\u00eaz \u00fb t\u00eagihi\u015ftina xwe ji v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea re guhertin \u00fb amadekariy\u00ean p\u00eaw\u00eest dikin. Pi\u015ft\u00ee \u00ceran\u00ea, dewleta her\u00ee z\u00eade ketiye nava hewldanan dewleta Tirk e \u2014 hem di war\u00ea navxwe \u00fb hem j\u00ee di war\u00ea le\u015fker\u00ee de. Ev \u00ea \u00e7iqas\u00ee w\u00ea ji qeder\u00ea rizgar bike, h\u00eaj ne diyar e. Ji ber ku h\u00eaz\u00ean ku van guhertinan dixwazin p\u00eak b\u00eenin, amadekariy\u00ean xwe dikin.<\/p>\n<p>Her \u00e7iqas were gotin ku dewleta Tirk bi qas\u00ee \u00ceran\u00ea bi h\u00eaz e j\u00ee, ne wisa ye. Ya ku her\u00ee z\u00eade hi\u015ft \u00ceran li ber xwe bide, hevgirtina w\u00ea ya navxwe b\u00fb. Lewma h\u00eaz\u00ean \u00ear\u00ee\u015fkar di \u015fer\u00ea \u00ceran\u00ea de rast\u00ee tengaviyan hatin. L\u00ea li Tirkiy\u00ea cebheya hundir\u00een ewqas hevgirt\u00ee n\u00eene. Di war\u00ea \u00e7\u00eakirina dronan de j\u00ee Tirkiye li gor\u00ee \u00ceran\u00ea pir dereng ma. Ev j\u00ee ji ber ku h\u00eaviy\u00ean bidestxistina balafir\u00ean F-35 \u00fb kir\u00eena s\u00eestema S-400\u2019\u00ea z\u00eade Tirkiy\u00ea mij\u00fbl kir \u00fb nehi\u015ft giraniya xwe bide hilber\u00eena dronan.<\/p>\n<p>Ji ber rastiya \u015fer \u00fb ambargoya li ser \u00ceran\u00ea, tecr\u00fbbeya \u015fer \u00fb asta amadekariy\u00ea li cem \u00ceran\u00ea pir z\u00eadetir b\u00fb. Lewma nikar\u00eeb\u00fbn navend\u00ean sereke y\u00ean hilber\u00eena dron \u00fb fuzeyan b\u00ea bandor bikin. L\u00ea h\u00eaza Tirkiy\u00ea di v\u00ee war\u00ee de ne ewqas r\u00eaxistinkir\u00ee \u00fb ve\u015fart\u00ee ye.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea, eger Tirkiye bi rast\u00ee dixwaze v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea bi k\u00eamtir\u00een zirar derbas bike, ji bil\u00ee \u00eetifaqeke stratej\u00eek bi Kurdan re tu \u00e7areyek din n\u00eene.<\/p>\n<p><strong>As\u00eeman SOZDAR<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pi\u015ft\u00ee sedsaliya Hevpeymana Sykes-Picot, ji n\u00fb ve dizaynkirina muhtemel a Rojhilata Nav\u00een ket rojev\u00ea \u00fb her tim nav\u00ean \u00ceran \u00fb Tirkiy\u00ea bi v\u00ea yek\u00ea re derbas dib\u00fbn. Ji ber ku her du h\u00eaz\u00ean her\u00ee sereke y\u00ean statukopar\u00eaz \u00ean Rojhilata Nav\u00een in. Lewma projeya ji n\u00fb ve avakirin an j\u00ee ji n\u00fb ve dizaynkirina Rojhilata Nav\u00een, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16217,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"Rastiya avab\u00fbna dizaynek n\u00fb li Rojhilata Nav\u00een \u00ead\u00ee ne di \u00e7ar\u00e7oveya teor\u00eek de ye, l\u00ea b\u00fbye rastiyeke li ser erd\u00ea. Di hem\u00fb welat\u00ean Rojhilata Nav\u00een de guhertin \u00e7\u00eab\u00fbne. Niha j\u00ee plan li ser dewlet\u00ean bi h\u00eaz t\u00ean me\u015fandin. Ev yek hem di gotin\u00ean rayedar\u00ean dewleta Tirk de \u00fb hem j\u00ee di gelek anal\u00eez\u00ean siyas\u00ee de hatiye gotin ku pi\u015ft\u00ee \u00ceran\u00ea, dora dewleta Tirk t\u00ea."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[3919,3918,169,170,3068,3593,203],"class_list":["post-16216","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politik-analiz","tag-bakure-kurdistan","tag-basure-kurdistan","tag-iran","tag-iraq","tag-israil","tag-reber-apo","tag-tirkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16216"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16218,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16216\/revisions\/16218"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}