{"id":16394,"date":"2026-06-16T09:40:44","date_gmt":"2026-06-16T07:40:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/?p=16394"},"modified":"2026-06-16T09:40:44","modified_gmt":"2026-06-16T07:40:44","slug":"cudahiya-di-navbera-aqile-civaki-u-aqile-takekesi-u-giringiya-we-ya-sazumani-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/cudahiya-di-navbera-aqile-civaki-u-aqile-takekesi-u-giringiya-we-ya-sazumani-1\/","title":{"rendered":"C\u00fbdahiya Di Navbera Aqil\u00ea Civak\u00ee \u00fb Aqil\u00ea Takekes\u00ee \u00fb Gir\u00eengiya W\u00ea ya Saz\u00fbman\u00ee &#8211; 1"},"content":{"rendered":"<p>Di c\u00eehana \u00eeroy\u00een a aloz \u00fb ne diyar de, ji bo may\u00eendehiya civakan \u00fb \u015fiyana wan a ji bo bidestxistina derfet\u00ean d\u00eerok\u00ee ji berhevoka sade ya aqil\u00ean takekes\u00ee pir b\u00eatir ti\u015ftan hewce dike. Sedem\u00ea civak\u00ee di civaknas\u00ee \u00fb felsefeya siyas\u00ee de t\u00eageheke navend\u00ee ye. Ew behsa \u015fiyana civakek\u00ea dike ku bi riya hi\u015fmendiya kolekt\u00eef, aqilmendiya ragihandin\u00ea, b\u00eera kolekt\u00eef \u00fb berdewamiya saz\u00fbman\u00ee bi awayek\u00ee maq\u00fbl \u00e7areseriy\u00ean demdir\u00eaj ji bo pirsgir\u00eak\u00ean xwe y\u00ean hevpar p\u00eanase bike, n\u00eeqa\u015f bike \u00fb \u00e7\u00eabike.<\/p>\n<p><strong>BINGEH\u00caN TEOR\u00ceK\u00ce Y\u00caN AQIL\u00ca CIVAK\u00ce<\/strong><\/p>\n<p>Emile Durkheim, wek\u00ee yek ji p\u00ea\u015feng\u00ean sosyolojiya n\u00fbjen, t\u00eageha hi\u015fmendiya kolekt\u00eef p\u00ea\u015fxist. Li gor\u00ee Durkheim, hi\u015fmendiya kolekt\u00eef rastiyek serbixwe ye ku ji hi\u015fmendiya takekes\u00ee derbas dibe, bawer\u00ee, hest, norm\u00ean exlaq\u00ee \u00fb tems\u00eel\u00ean kolekt\u00eef \u00ean civak\u00ea y\u00ean hevpar dihew\u00eene. Hi\u015fmendiya takekes\u00ee di nav v\u00ea avahiya kolekt\u00eef de t\u00ea \u015fekildan. Di veguheztina ji hevgirtina mekan\u00eek\u00ee ber bi hevgirtina organ\u00eek ve, aqil\u00ea civak\u00ee bi r\u00eaya dabe\u015fkirina kar \u00fb saziy\u00ean tevlihev b\u00eatir rasyonel \u00fb fonksiyonel dibe. Durkheim tekez dike ku qelsb\u00fbna hi\u015fmendiya kolekt\u00eef d\u00ea bibe sedema anomiy\u00ea (b\u00eanormal\u00ee) \u00fb hilwe\u015f\u00eena civak\u00ee.<\/p>\n<p>Jurgen Habermas bi Teoriya \u00c7alakiya Ragihandin\u00ea m\u00eerata Durkheim didom\u00eene. Li gor\u00ee Habermas, di civaka n\u00fbjen de du celeb\u00ean bingeh\u00een \u00ean aqil hene:<\/p>\n<p>Yek: Aqilmendiya stratej\u00eek (am\u00fbr\u00ee): Li ser bingeha t\u00eakiliya am\u00fbr-armanc, h\u00eaz \u00fb berjewendiya takekes\u00ee\/kom\u00ea.<\/p>\n<p>Du: Aqilmendiya ragihandin\u00ea: Ev sedema w\u00ea ye ku be\u015fdar bi n\u00eeqa\u015fkirina \u00eed\u00eeay\u00ean rast\u00ee, rasteq\u00een \u00fb sam\u00eemiyet\u00ea di haw\u00eerdorek wekhev, azad \u00fb b\u00ea zor\u00ea de digih\u00eejin t\u00eagih\u00ee\u015ftinek hevpar.<\/p>\n<p>Habermas \u00eed\u00eea dike ku b\u00eay\u00ee qadeke gi\u015ft\u00ee ya saxlem, aqil\u00ea civak\u00ee nikare p\u00ea\u015f bikeve \u00fb biryar d\u00ea bibin l\u00eestik\u00ean h\u00eaz\u00ea y\u00ean stratej\u00eek.<\/p>\n<p>Carl Gustav Jung aliyek\u00ee ps\u00eekoloj\u00eek l\u00ea z\u00eade dike. Bi t\u00eageha nehi\u015fmendiya kolekt\u00eef, ew bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser heb\u00fbna tebeqeyek k\u00fbr a li dervey\u00ee nehi\u015fmendiya takekes\u00ee ku ji arket\u00eep, m\u00eet \u00fb trawmay\u00ean kolekt\u00eef \u00ean hevpar p\u00eak t\u00ea. Aqilmendiya civak\u00ee van avahiy\u00ean k\u00fbr vediguher\u00eene h\u00eazek hilber\u00eener bi an\u00eena wan bo astek hi\u015fmend, aqilmend \u00fb saz\u00fbman\u00ee.<\/p>\n<p>Zygmunt Bauman, di teoriya xwe ya Modern\u00eeteya Herikbar (\u015eile) de, hi\u015fyariyek gir\u00eeng dide: Bi gerd\u00fbn\u00eeb\u00fbn \u00fb takekesb\u00fbn\u00ea re, saziy\u00ean hi\u015fk dihelin \u00fb projey\u00ean kolekt\u00eef \u00ean demdir\u00eaj dijwartir dibin. Her \u00e7end azadiya takekes\u00ee z\u00eade dibe j\u00ee, aqilmendiya civak\u00ee \u00fb hevgirtin qels dibin.<\/p>\n<p>Mohammed Abid el-Cabiri (Rexneya Hi\u015f\u00ea Ereb) perspekt\u00eefek rexnegir-\u00e7and\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike. Ew tekez\u00ee li ser p\u00eaw\u00eestiya veguher\u00eena ji ramana kevne\u015fop\u00ee, li ser bingeha otor\u00eetey\u00ea (gotar, dadwer\u00ee-fikih, tasavuf-s\u00fbf\u00eezm) ber bi aqilmendiya zanist\u00ee, d\u00eerok\u00ee \u00fb rexnegir dike. B\u00eay\u00ee v\u00ea veguher\u00een\u00ea, aqilmendiyeke civak\u00ee ya kolekt\u00eef nikare were avakirin.<\/p>\n<p><strong>C\u00dbDAHIYA SEREKE DI NAVBERA AQIL\u00ca YA FERD\u00ce \u00db CIVAK\u00ce DE<\/strong><\/p>\n<p>Aqil\u00ea ferd\u00ee bi gelemper\u00ee li ser ba\u015ftirkirina qezenca kesane, kariyer \u00fb serkeftina demkurt disekine. Kes\u00ean xwed\u00ee zekaya bilind dikarin v\u00ea sedem\u00ea ji bo h\u00eaza kesane, berjewendiya xwe, stat\u00fby\u00ea an destkeftiy\u00ean mad\u00ee bikar b\u00eenin. L\u00eabel\u00ea, aqil\u00ea civak\u00ee saz\u00fbmankirina zekay\u00ea bi r\u00eaya b\u00eera kolekt\u00eef, pergal\u00ean perwerdehiy\u00ea, qan\u00fbn\u00ea, saziy\u00ean siyas\u00ee \u00fb mekan\u00eezmay\u00ean hilber\u00eena \u00e7and\u00ee hewce dike. Civak\u00ean ku nikarin sedemek hevpar biafir\u00eenin, xwed\u00ee taybetmendiy\u00ean damezr\u00eener \u00ean qels in &#8211; yek\u00eetiya netewey\u00ee, xweseriya stratej\u00eek, p\u00ea\u015fkeftina domdar \u00fb berxwedana li hember \u015fok\u00ean dervey\u00ee. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, aqil\u00ea civak\u00ee ne ten\u00ea t\u00eagehek felsef\u00ee ye, l\u00ea di heman dem\u00ea de kapas\u00eeteyek kr\u00eet\u00eek e ji bo heb\u00fbna d\u00eerok\u00ee ya civakan.<\/p>\n<p>Aqil\u00ea civak\u00ee li ser m\u00eerateyek teor\u00eek a dewlemend ava dibe ku ji hi\u015fmendiya kolekt\u00eef a Durkheim bigire heya rasyonal\u00eeteya ragihandin\u00ea ya Habermas, ji ps\u00eekolojiya k\u00fbr a Jung bigire heya hi\u015fyariy\u00ean kr\u00eet\u00eek \u00ean Bauman \u00fb Cabir\u00ee. Ev kapas\u00eete ku ji zekaya ferd\u00ee derbas dibe, \u00e7avkaniya stratej\u00eek a her\u00ee gir\u00eeng \u00fb bingeha civak\u00ean n\u00fbjen e.<\/p>\n<p><strong>Mehmet AYHAN <\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Di c\u00eehana \u00eeroy\u00een a aloz \u00fb ne diyar de, ji bo may\u00eendehiya civakan \u00fb \u015fiyana wan a ji bo bidestxistina derfet\u00ean d\u00eerok\u00ee ji berhevoka sade ya aqil\u00ean takekes\u00ee pir b\u00eatir ti\u015ftan hewce dike. Sedem\u00ea civak\u00ee di civaknas\u00ee \u00fb felsefeya siyas\u00ee de t\u00eageheke navend\u00ee ye. Ew behsa \u015fiyana civakek\u00ea dike ku bi riya hi\u015fmendiya kolekt\u00eef, aqilmendiya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16395,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"Aqil\u00ea civak\u00ee li ser m\u00eerateyeke teor\u00eek a dewlemend hatiye avakirin ku ji hi\u015fmendiya kolekt\u00eef a Durkheim bigire heya aqilmendiya ragihandin\u00ea ya Habermas, ji ps\u00eekolojiya k\u00fbr a Jung bigire heya hi\u015fyariy\u00ean rexney\u00ee y\u00ean Bauman \u00fb Cabir\u00ee diguhere."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[7,13],"tags":[4612,4611,637,4614,4613,636],"class_list":["post-16394","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler","category-dizi-yazi","tag-aqile-civaki","tag-aqile-ferdi","tag-dirok","tag-felsefe","tag-kolektif","tag-xweza"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16394"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16397,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16394\/revisions\/16397"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}