{"id":1753,"date":"2020-03-15T00:22:20","date_gmt":"2020-03-14T21:22:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lekolin.org\/uygar-toplum-asamalari-ve-direnis-sorunlari-3\/"},"modified":"2020-03-15T00:22:20","modified_gmt":"2020-03-14T21:22:20","slug":"uygar-toplum-asamalari-ve-direnis-sorunlari-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/uygar-toplum-asamalari-ve-direnis-sorunlari-3\/","title":{"rendered":"Uygar Toplum A\u015famalar\u0131 ve Direni\u015f Sorunlar\u0131 &#8211; 3"},"content":{"rendered":"<p>08 Mart 2010 Pazartesi Saat 16:50<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>Halen b\u00fcy\u00fck \u00f6nemini koruyan bu sorunu ayd\u0131nlatmak san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar kolay de\u011fildir.<\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/337-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>  0<\/p>\n<p>  21<\/p>\n<p>  TR<\/p>\n<p><!--\n \/* Font Definitions *\/\n @font-face\n\t  \"Cambria Math\" \n\tpanose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4 \n\tmso-font-charset:162 \n\tmso-generic- roman \n\tmso-font-pitch:variable \n\tmso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 159 0  \n@font-face\n\t    \n\tpanose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4 \n\tmso-font-charset:162 \n\tmso-generic- swiss \n\tmso-font-pitch:variable \n\tmso-font-signature:-1610611985 1073750139 0 0 159 0  \n@font-face\n\t  KodchiangUPC \n\tpanose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4 \n\tmso-font-charset:222 \n\tmso-generic- roman \n\tmso-font-pitch:variable \n\tmso-font-signature:16777217 0 0 0 65536 0  \n  \n p.Mso , li.Mso , div.Mso \n\t mso-style-unhide:no \n\t  \n\t :\"\" \n\tmargin-top:0cm \n\tmargin-right:0cm \n\tmargin-bottom:10.0pt \n\tmargin-left:0cm \n\t \n\t \n\t \n\t \" \",\" \" \n\t   \n\t   \n\t \n.MsoChpDefault\n\t mso-style-type:export-only \n\tmso-default-props:yes \n\t  \n\tmso-ansi-  \n\tmso-bidi-  \n\t \n\t   \n\t \n\t    \n@page Section1\n\t size:595.3pt 841.9pt \n\tmargin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt \n\tmso-header-margin:35.4pt \n\tmso-footer-margin:35.4pt \n\tmso-paper-source:0  \ndiv.Section1\n\t page:Section1   \/*]]&gt -->*\/d- H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u0130slam\u2019\u0131n uygarl\u0131k m\u0131, de\u011fer (ahlak) mi<br \/>\nolduklar\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Halen b\u00fcy\u00fck \u00f6nemini koruyan bu sorunu ayd\u0131nlatmak<br \/>\nsan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar kolay de\u011fildir. Bizzat kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayanlar, H\u0131ristiyanlarla<br \/>\n\u0130slam teologlar\u0131 ve m\u00fcminleridir. Nerede ve ne zamana kadar bir inan\u00e7 ve ahlak<br \/>\nsistemi olduklar\u0131, uygar toplum ve d\u0131\u015flanan toplumla ili\u015fkilerinin ne oldu\u011fu,<br \/>\nhangi anlamda uygarl\u0131k ve ona kar\u015f\u0131 muhalefet olu\u015fturduklar\u0131 ayd\u0131nlat\u0131lamayan<br \/>\nhususlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir.<\/p>\n<p class=\" \">Sasani ve Greko-Romen impratorluk ko\u015fullar\u0131nda olu\u015fan bu iki<br \/>\n\u00f6nemli inan\u00e7 ve ahlak sistemi (benim yorumum), k\u00f6leci sistemin dev boyutlara<br \/>\nula\u015fan maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ve \u00e7ok yozla\u015fm\u0131\u015f ideolojik de\u011ferlerine kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcr hamlesi anlam\u0131na gelir. Yeni bir uygar toplum in\u015fas\u0131 anlam\u0131na<br \/>\ngelselerdi, klasik t\u00fcm in\u015falarda g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere kent ve s\u0131n\u0131f olu\u015fumlar\u0131n\u0131<br \/>\nesas al\u0131rlard\u0131. Kent ve s\u0131n\u0131f hedefleri vard\u0131. Fakat bunlar\u0131 kendi inan\u00e7 ve<br \/>\nahlaki de\u011ferlerine kavu\u015fturmak i\u00e7in hedeflemi\u015flerdi  uygar toplumun kendisi<br \/>\nolmak i\u00e7in de\u011fil. A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 yanlar\u0131 iktidar\u0131 hedeflemek, yani maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fc ele<br \/>\nge\u00e7irmek de\u011fil, aksine ideolojik k\u00fclt\u00fcrle b\u00fcy\u00fck bir dengesizli\u011fi ya\u015fayan,<br \/>\nanlam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f dev boyutlu maddi k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131 koruyan<br \/>\nyeni bir ideolojik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn hegemonyas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. <\/p>\n<p class=\" \">Dolay\u0131s\u0131yla H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u0130slaml\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131 uygarl\u0131k<br \/>\nsistemleri olarak nitelemek eksik ve yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 beraberinde getirir.<\/p>\n<p class=\" \">Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn s\u0131radan veya herhangi bir uygarl\u0131k \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc<br \/>\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemle belirtmek gerekir. Roma \u015fahs\u0131nda en az d\u00f6rt bin y\u0131ll\u0131k uygar<br \/>\ntoplum gelene\u011fi \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr. Daha do\u011frusu \u00e7\u00f6kertilmi\u015ftir. Konumuz \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn i\u00e7 ve<br \/>\nd\u0131\u015f nedenlerini uzun boylu anlatmak olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok k\u0131sa de\u011finiyoruz. Pe\u015finde<br \/>\noldu\u011fumuz husus, uygar toplum de\u011ferlerinin genel \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fle ba\u011flar\u0131 ve yeridir.<br \/>\nRoma\u2019n\u0131n \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda (Ona da M.\u00d6. 100\u2019lerden itibaren ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131) t\u00fcm ilk ve<br \/>\nklasik uygarl\u0131klar\u0131 temsil etti\u011fi rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. Sadece k\u00f6lelik<br \/>\nkurumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, t\u00fcm maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle. \u015eu hususu da<br \/>\nehemmiyetle belirtmeliyim ki, toplumlar\u0131n olaysal g\u00fcnl\u00fck bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc<br \/>\ndurumlar\u0131n\u0131n analizleri ger\u00e7e\u011fin kapsaml\u0131 ele al\u0131nmamas\u0131n\u0131n temel nedenidir.<br \/>\nPozitivizmin en b\u00fcy\u00fck sapt\u0131rmas\u0131 bu konudad\u0131r. Belki de Avrupa d\u00fc-\u015f\u00fcncesinin en<br \/>\nsak\u0131ncal\u0131 y\u00f6nleri de bu pozitivist \u00e7\u0131k\u0131\u015fla ilgilidir. Toplumlar\u0131 maddi ve<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcr derinli\u011fi i\u00e7inde, t\u00fcm \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla, denge ve<br \/>\nuyumsuzluklar\u0131yla ele almad\u0131k\u00e7a, anlaml\u0131 bir yorumlama yap\u0131lamaz, dolay\u0131s\u0131yla<br \/>\ndaha \u00f6zg\u00fcr bir ya\u015fam i\u00e7in paradigmalar in\u015fa edilemez.<\/p>\n<p class=\" \">Bu kavramsal bak\u0131\u015f i\u00e7inde Roma\u2019yla birlikte h\u00e2kim yan olan<br \/>\ndev boyutlara varm\u0131\u015f maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle, art\u0131k anlaml\u0131 ya\u015famla ba\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015f t\u00fcm<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcrle birlikte \u00e7\u00f6km\u00fc\u015flerdir. Zaten Roma\u2019n\u0131n kent olarak mimari<br \/>\nin\u015fas\u0131 bile kendinden \u00f6nceki ba\u015fta M\u0131s\u0131r olmak \u00fczere d\u00f6rt bin y\u0131ll\u0131k mimari<br \/>\ngelene\u011fin \u015fahikas\u0131d\u0131r (doru\u011fudur). Ayn\u0131 bi\u00e7imde Roma Panteonu, S\u00fcmer<br \/>\nrahiplerinin d\u00f6rt bin y\u0131l \u00f6nceki zigguratlar\u0131n\u0131n son kat\u0131n\u0131n ve i\u00e7indekilerin<br \/>\nson ama en g\u00f6rkemli halidir. Bu hususlar\u0131 tespit etmek benim a\u00e7\u0131mdan zor<br \/>\nde\u011fildir. Bu a\u00e7\u0131dan \u00e7\u00f6ken maddi ve ideolojik k\u00fclt\u00fcrler en az d\u00f6rt bin<br \/>\ny\u0131ll\u0131kt\u0131r. Y\u0131k\u0131l\u0131\u015flar\u0131na ve bunu y\u0131kanlar\u0131n kimli\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da benzer<br \/>\nbir \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi geli\u015ftirebiliriz. \u0130lk Amorit ve Hurri sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan son Got<br \/>\nsald\u0131r\u0131lar\u0131na kadar sald\u0131r\u0131lar da bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Bunlar\u0131n direni\u015f ve sald\u0131r\u0131<br \/>\ntarihleri de en az d\u00f6rt bin y\u0131ll\u0131kt\u0131r. \u0130\u00e7te Nuh peygamberden ba\u015flay\u0131p Hz.<br \/>\nMuhammed\u2019e kadar ge\u00e7en direni\u015f de bir zincirin halkalar\u0131 gibi uzun bir tarihe<br \/>\nsahiptir. Sadece s\u00fcreler a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, yerleri de b\u00fcy\u00fck anlamlar i\u00e7erir.<br \/>\nArabistan \u00e7\u00f6lleriyle Toros-Zagros eteklerine dayal\u0131 olmak, Orta Asya \u00e7\u00f6lleriyle<br \/>\nAvrupa orman derinliklerine dayal\u0131 olmak, g\u00f6\u00e7 kabileleri i\u00e7in maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr<br \/>\nolu\u015fumlar\u0131nda derin izler b\u0131rak\u0131r. Her peygamber \u00f6yk\u00fcs\u00fc, etraf\u0131ndaki cemaatin<br \/>\nne zorluklar pahas\u0131na olu\u015ftu\u011funu g\u00f6sterir. Avrupa merkezli sosyoloji bu<br \/>\nkonular\u0131 g\u00fcndemine bile almak istemiyor. Bu y\u00fczden Avrupa merkezli bilgi<br \/>\nyap\u0131lar\u0131 demek pek yanl\u0131\u015f say\u0131lmaz. Uygarl\u0131k tarihinin anlaml\u0131 bir yorumu<br \/>\nolmadan Roma\u2019y\u0131, Roma\u2019n\u0131n ger\u00e7ek bir tarihini in\u015fa etmeden Avrupa\u2019n\u0131n maddi ve<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kaynaklar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayamay\u0131z.<\/p>\n<p class=\" \">Tarih Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden \u00f6nceki iki y\u00fcz y\u0131l\u0131 da karanl\u0131k ve<br \/>\nkarma\u015fa y\u00fczy\u0131llar\u0131 olarak de\u011ferlendirir. Dolay\u0131s\u0131yla y\u0131k\u0131l\u0131\u015flar y\u0131ll\u0131k olaysal<br \/>\nzamanlar\u0131n i\u015fi de\u011fildir.<\/p>\n<p class=\" \">Roma\u2019n\u0131n do\u011fudaki ikizi veya benzeri olan Sasani<br \/>\n\u0130mparatorlu\u011fu i\u00e7in de ayn\u0131 yorumlar geli\u015ftirilebilir. S\u00fcmer rahip devletinin<br \/>\ndo\u011fusundaki \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Sadece b\u00fcnyesindeki Zerd\u00fc\u015ftik \u00f6\u011fe ahlaki karakterini<br \/>\ns\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Buda nas\u0131l racalar\u0131n s\u00fcper anlam<br \/>\ngaribesi maddi k\u00fclt\u00fcrel a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 uygar toplum in\u015falar\u0131n\u0131 \u00f6nleyemediyse, yine<br \/>\nSokrates Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ahlaki temeldeki bozuklu\u011funu gideremediyse, Zerd\u00fc\u015ft<br \/>\nde devasa boyutlu Pers ve Sasani maddi k\u00fclt\u00fcrlerinin \u015fatafat\u0131n\u0131<br \/>\nengelleyememi\u015ftir. Tarih \u0130ran Sasani \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son d\u00f6nemlerinin<br \/>\nRoma\u2019dan farks\u0131z oldu\u011funu belirtmektedir. Kuzeydo\u011fudan Turani sald\u0131r\u0131lar, i\u00e7te<br \/>\ninan\u00e7 ve mezhep kayna\u015fmalar\u0131 sonunu getirmek \u00fczereydi. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir ideolojik<br \/>\nk\u00fclt\u00fcr \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olan Mani hareketi (M.S. 250\u2019ler) tasfiye edilince, gerekli<br \/>\ngen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131ndan da mahrum kald\u0131. E\u011fer \u0130slam\u2019\u0131n birka\u00e7 cengi olmasayd\u0131,<br \/>\nNasturi rahipleri de t\u0131pk\u0131 Bat\u0131daki Katolik rahipleri gibi (Bir d\u00f6nemin maddi<br \/>\nk\u00fclt\u00fcr imparatorlar\u0131 gibi, art\u0131k manevi k\u00fclt\u00fcr ad\u0131na imparatorlar\u0131 olmu\u015flard\u0131)<br \/>\n\u0130ran ve ba\u015fkentinin ideolojik k\u00fclt\u00fcrel fethini tamamlamak \u00fczereydiler. \u0130slami<br \/>\nfetih bu geli\u015fmeyi \u00f6nledi. <\/p>\n<p class=\" \">\u0130ki b\u00fcy\u00fck k\u00f6leci uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f anlam\u0131n\u0131 b\u00f6yle<br \/>\ntan\u0131mlad\u0131ktan sonra, gelelim ideolojik alternatif diye kendisini tan\u0131mlayan iki<br \/>\n\u00fcnl\u00fc hareketin, \u0130slamiyet ve H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 ve<br \/>\ntan\u0131mlanmalar\u0131na.<\/p>\n<p class=\" \">Roma kendi resmi toplumunu in\u015fa ederken, \u00e7ok geni\u015f marjinal<br \/>\nkesimleri de beraberinde ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bunlar geleneksel kavimsel g\u00f6\u00e7<br \/>\ngruplar\u0131 de\u011fildi. Herhangi bir etnik \u00f6zellikleri de ihtiva etmiyorlard\u0131.<br \/>\nDeklase, ayaktak\u0131m\u0131, Romal\u0131lar\u0131n deyi\u015fiyle \u2018proleter\u2019 denen yeni gruplard\u0131.<br \/>\n\u0130deolojili gruplar say\u0131lmazlard\u0131. Tam bir bo\u015fluk i\u00e7inde y\u00fcz\u00fcyorlard\u0131. Bir nevi<br \/>\nk\u00f6lecili\u011fin i\u015fsizleriydi. Hangi ideoloji kendilerine el atsa taban bulabilirdi.<br \/>\nRoma\u2019n\u0131n impatorluk d\u00f6neminde ortam bunlarla kayn\u0131yordu. Tarihte ilk defa yeni<br \/>\nsosyal bir tabaka olu\u015fturmu\u015flard\u0131. Yava\u015f yava\u015f bunlar\u0131n taban te\u015fkil etti\u011fi<br \/>\ntarikatlar olu\u015fuyordu. \u0130sa\u2019dan az \u00f6nce Esseniler gibi.<\/p>\n<p class=\" \">\u0130sa\u2019n\u0131n ger\u00e7ek bir insan m\u0131, yoksa ortam\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 bir<br \/>\nfig\u00fcr m\u00fc oldu\u011fu sorusu halen tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Bu konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli<br \/>\nde\u011fildir. \u0130sa\u2019n\u0131n teorik veya somut olarak do\u011fu\u015f y\u0131llar\u0131nda, Roma ilk imparator<br \/>\nAugustus \u015fahs\u0131nda zirve yapm\u0131\u015ft\u0131. Do\u011fu Akdeniz\u2019in fethi kabilinden k\u00fc\u00e7\u00fck Yahudi<br \/>\nKrall\u0131\u011f\u0131 da daha \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck direni\u015fler sonunda fethedilmi\u015fti. Genel valilikle<br \/>\nidare ediliyordu. \u0130\u015fbirlik\u00e7ilik \u00fcst tabakalar\u0131n ustas\u0131 olduklar\u0131 bir e\u011filimdi.<br \/>\nYahudi i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fi de daha Nemrut ve Firavunlar d\u00f6neminden beri tecr\u00fcbe<br \/>\nsahibi oldu\u011funa g\u00f6re, Roma i\u015fbirlik\u00e7ili\u011finde de g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmeyecekti. Buna<br \/>\nmukabil yine \u0130brahim ve Musa\u2019dan beri g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck e\u011filimi de her zaman<br \/>\nvard\u0131. \u0130sa bu gelene\u011fin devam\u0131yd\u0131. Kud\u00fcs her zaman ta\u00e7 giymeye haz\u0131r bir k\u0131z<br \/>\ngibi tasvir edilir. \u0130sa\u2019n\u0131n da ideolojik anlamda bu k\u0131za talip oldu\u011funu<br \/>\nanlat\u0131mlar\u0131ndan anlamaktay\u0131z. Son hareketi ve bunun \u00e7arm\u0131hla sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n da<br \/>\nbu t\u00fcr bir ama\u00e7tan kaynakland\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7iminde yorumlanabilir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ne<br \/>\nherhangi derli toplu bir \u00f6rg\u00fctsel hareket, ne de ideolojik manifesto s\u00f6z<br \/>\nkonusudur. Son derece gev\u015fek ba\u011flarla kendine ba\u011fl\u0131 benzer konumda bir k\u00fc\u00e7\u00fck<br \/>\ngrubu vard\u0131r. Bunlar Havariler denilen ilk \u00f6nc\u00fcler oluyor. Hiyerar\u015fik, etnik ve<br \/>\nresmiyette bir yerleri tuttuklar\u0131 s\u00f6ylenemez. \u00c7arm\u0131h, b\u00f6lgede s\u0131k\u00e7a uygulanm\u0131\u015f<br \/>\nbir cezaland\u0131rma sistemidir. Roma\u2019n\u0131n korkun\u00e7 bir icad\u0131d\u0131r: Aslanlara<br \/>\npar\u00e7alatma gibi. Bundan korkan grubun Suriye i\u00e7lerine ve k\u0131y\u0131lar\u0131na ilk elde<br \/>\nka\u00e7t\u0131klar\u0131 biliniyor. \u0130brahim\u2019in de Nemrut korkusundan \u00f6t\u00fcr\u00fc tersine, Kud\u00fcs\u2019\u00fcn<br \/>\nde sonradan in\u015fa edilece\u011fi alana hareketi vard\u0131r. Bu d\u00f6nemlerde benzer bir\u00e7ok<br \/>\nini\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n olmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Ancak bir y\u00fczy\u0131l sonra ilk \u0130ncil taslaklar\u0131<br \/>\nolu\u015fturuluyor. Mesela bug\u00fcn ortada olmayan Marcion \u0130ncil\u2019i bunlardan ilk<br \/>\ntaslakt\u0131r. <\/p>\n<p class=\" \">Roma\u2019n\u0131n imparatorluk izine ba\u011fl\u0131 olarak, 2. ve 3.<br \/>\ny\u00fczy\u0131llarda ilk \u2018aziz\u2019ler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. 4. y\u00fczy\u0131l tam bir H\u0131ristiyanl\u0131k<br \/>\ny\u00fczy\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130mparator Konstantin\u2019in H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 resmi din olarak ilan<br \/>\netmesiyle hem \u2018aziz\u2019lerin varl\u0131\u011f\u0131nda ve hem de inanm\u0131\u015f gruplar\u0131n say\u0131s\u0131nda bir<br \/>\npatlama ya\u015fan\u0131yor. Bu d\u00f6nemde ilk mezhep ayr\u0131\u015fmalar\u0131 ve resmi H\u0131ristiyanl\u0131k<br \/>\n(Devlet H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131) g\u00fcndeme geliyor. Bilindi\u011fi gibi H\u0131ristiyanl\u0131kta \u2018\u00fc\u00e7l\u00fc<br \/>\nteslis inanc\u0131\u2019 h\u00e2kimdir. Baba, ana ve o\u011ful tanr\u0131 fig\u00fcrleri olarak<br \/>\nyorumlanabilir. Konumuz teolojik tart\u0131\u015fma olmamakla birlikte, bu inanc\u0131n<br \/>\ntemellerinin \u00e7ok eskiye dayand\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. S\u00fcmerler bu inanc\u0131<br \/>\nzigguratlara ta\u015f\u0131yan ilk toplumdu. Ana-Tanr\u0131\u00e7a \u2018\u0130nanna\u2019, Baba Tanr\u0131 \u2018En\u2019 ve<br \/>\nO\u011ful Tanr\u0131 \u2018Enki\u2019 ilk dile gelecek panteon \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla ve s\u0131k\u00e7a<br \/>\ns\u00f6ylenen H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n paganizmden g\u00fc\u00e7l\u00fc etkilendi\u011fi s\u00f6ylemi yabana at\u0131lamaz.<br \/>\nFakat daha da ilgin\u00e7 olan, \u0130sa\u2019n\u0131n kendisinin \u0130brani gelenekten gelmesi veya<br \/>\n\u00f6yle say\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130brahim\u00ee gelenek paganizmle \u015fiddetle \u00e7eli\u015fir. \u0130sa ad\u0131na<br \/>\ndirenen dinsel ak\u0131mda ise, sanki iki gelenek uzla\u015fm\u0131\u015f gibidir. Bence do\u011fru<br \/>\nyorum da budur. <\/p>\n<p class=\" \">Kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran bu husus daha sonra b\u00fcy\u00fck mezhep<br \/>\ntart\u0131\u015fmalar\u0131na, par\u00e7alanma ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n \u00f6z\u00fcnde<br \/>\n\u0130sa\u2019n\u0131n tanr\u0131sal \u00f6zden mi, yoksa insani \u00f6zden mi say\u0131laca\u011f\u0131 vard\u0131r. Bu ayr\u0131m<br \/>\nyorumland\u0131\u011f\u0131nda da, tanr\u0131sal \u00f6zden diyenlerin daha \u00e7ok resmi H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131<br \/>\nkabullenenler oldu\u011fudur. \u2018Konstantin\u2019in kendisi bu yorumu, yani \u0130sa\u2019n\u0131n<br \/>\ntanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edenlerdendir. Bilindi\u011fi \u00fczere devlet tanr\u0131-sall\u0131\u011f\u0131 resmile\u015fen<br \/>\ntanr\u0131sall\u0131kt\u0131r. Temellerini de S\u00fcmer rahipleri atm\u0131\u015ft\u0131r. Dinlerin ilk defa iki<br \/>\ntoplumsal temele g\u00f6re ayr\u0131\u015fmas\u0131 S\u00fcmerlerle ba\u015flar. \u0130nsan tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131 ise<br \/>\nneolitik toplum k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden kalmad\u0131r ya da o k\u00fclt\u00fcrden \u00f6nemli kal\u0131nt\u0131lar<br \/>\nbar\u0131nd\u0131r\u0131r. Paganizmin de b\u00f6yle yanlar\u0131 vard\u0131r. Di\u011fer taraf, yani \u0130sa\u2019n\u0131n insan<br \/>\nkarakterli oldu\u011funu iddia edenler ise, onun d\u0131\u015f\u0131ndaki devletle\u015fmemi\u015f gruplar\u0131n<br \/>\nyorumudur ya da dinsel e\u011filimidir. T\u0131pk\u0131 M\u00fcsmanl\u0131kta resmi S\u00fcnni mezheple<br \/>\n(devlet dini) Alevi mezhep (devlet d\u0131\u015f\u0131 toplumun dini) aras\u0131ndaki ayr\u0131m gibi.<\/p>\n<p class=\" \">H\u0131ristiyanl\u0131k\u2019ta d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda iki b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm<br \/>\nya\u015fan\u0131yor. Birincisi, devlet dinine d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. Bu ayn\u0131 zamanda uygarl\u0131k dini<br \/>\nhaline gelmi\u015f bi\u00e7imidir. Roma maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck manevi<br \/>\nkriz, yani me\u015fruiyet krizi b\u00f6ylelikle a\u015f\u0131lmak istenmi\u015ftir. Di\u011feri<br \/>\nkitleselle\u015fmesidir. \u0130lk y\u00fczy\u0131llardaki dar aziz gruplar\u0131n\u0131n inanc\u0131 olmaktan<br \/>\n\u00e7\u0131km\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck halk gruplar\u0131n\u0131n resmi veya gayri resmi dini olmu\u015ftur. Ermeniler,<br \/>\nAsuriler, Helenler ve Latinler H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimseyen ilk akla gelen<br \/>\nhalklard\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Orta\u00e7a\u011f denen \u00fcnl\u00fc zaman \u2018s\u00fcre\u2019sine b\u00f6yle giriliyor: Yani<br \/>\nbir yandan \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f orjinal Roma, onun yerine H\u0131ristiyan me\u015frutiyetine dayanan<br \/>\nKonstantin Roma\u2019s\u0131  di\u011fer yandan b\u00fcy\u00fck ideolojik k\u00fclt\u00fcr hamlesi olarak<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcmesi. Karanl\u0131k \u00e7a\u011f denen s\u00fcrenin bu iki akt\u00f6r\u00fc,<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7erdi\u011fi \u2018\u00fc\u00e7l\u00fc teslis\u2019 inanc\u0131n\u0131n gere\u011fini sergilemektedir:<br \/>\nResmi tanr\u0131l\u0131 dinle gayri resmi tanr\u0131lar\u0131n dini. Tarihi b\u00f6l\u00fcnme orta\u00e7a\u011fda da<br \/>\nd\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olarak s\u00fcrmektedir. Aralar\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma da \u00e7ok kanl\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir. Daha<br \/>\n\u00f6nceki paganistlerle olan \u00e7at\u0131\u015fma Tanr\u0131sal \u0130sa\u2019yla \u0130nsan \u0130sa aras\u0131na kaym\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nSon tahlilde olan, uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leriyle s\u0131n\u0131fsal ve etniksel g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki<br \/>\neski m\u00fccadele gelene\u011finin yeni ko\u015fullarda yeni maskeler alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesidir.\n<\/p>\n<p class=\" \">Bu b\u00f6l\u00fcnmeye ili\u015fkin daha a\u00e7\u0131k bir yorum, yeni ideolojik<br \/>\nk\u00fclt\u00fcrel hamlenin derin tarihi temelleri olan bir kesiminin uygarla\u015ft\u0131\u011f\u0131, maddi<br \/>\nk\u00fclt\u00fcrle uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylelikle yozla\u015ft\u0131\u011f\u0131, di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ise uzla\u015fmaktan<br \/>\nka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ideolojik-k\u00fclt\u00fcrel hegemonya pe\u015finde ko\u015fmaya devam etti\u011fi<br \/>\nbi\u00e7imindedir.<\/p>\n<p class=\" \">Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra ge\u00e7en yakla\u015f\u0131k bin y\u0131ll\u0131k bir<br \/>\ns\u00fcreyi, yani M.S. 500-1500 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 d\u00f6nemini, maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc<br \/>\ndevam ettirmek isteyen e\u011filimle ideolojik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden vazge\u00e7mek<br \/>\nistemeyen e\u011filim aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck \u00e7eki\u015fme, \u00e7at\u0131\u015fma ve uzla\u015fmalar d\u00f6nemi olarak<br \/>\nyorumlamak tarihi realiteye daha yetkin yan\u0131t verecek niteliktedir. \u2018Karanl\u0131k<br \/>\norta\u00e7a\u011f\u2019 veya \u2018feodal \u00e7a\u011f\u2019 yorumlar\u0131 realitenin k\u0131smi yan\u0131tlar\u0131 olabilir.<\/p>\n<p class=\" \">Bu bin y\u0131l\u0131n esas niteli\u011fini Roma\u2019n\u0131n maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn<br \/>\n\u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc belirler. Do\u011fan bo\u015flu\u011fu H\u0131ristiyanl\u0131k veya ba\u015fka ideolojik k\u00fclt\u00fcrle<br \/>\nmaddi k\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131 doldurmu\u015f mudur sorusuna verilecek yan\u0131tlar daha yetkin<br \/>\nbir de\u011ferlendirmeye imk\u00e2n<span>\u00a0 <\/span>verebilir. <\/p>\n<p class=\" \">Maddi k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleri olarak Do\u011fuda Bizans, Bat\u0131da, daha<br \/>\ndo\u011frusu t\u00fcm Avrupa\u2019da yeni in\u015fa edilen kent\u00e7ik hamleleri vard\u0131r. Ger\u00e7ekten de<br \/>\nAvrupa\u2019n\u0131n maddi k\u00fclt\u00fcr tarihlerini bu kent hareketlerine ba\u011flayabiliriz. Paris<br \/>\ngibi bir kentin en eski k\u00f6kenini 4. y\u00fczy\u0131lda bir Roma yerle\u015fimi olarak<br \/>\nde\u011ferlendirirsek, M.S. 1500\u2019lere geldi\u011fimizde bir maddi k\u00fclt\u00fcr h\u00e2kimiyetinden<br \/>\nbahsedemeyiz. Ortaya \u00e7\u0131kan kentler Roma\u2019yla k\u0131yaslanam\u0131yaca\u011f\u0131 gibi, M.\u00d6.<br \/>\n3000-2000 Mezopotamya\u2019s\u0131yla M.\u00d6. 600-300 Ege\u2019sinin iki taraf\u0131ndaki kent<br \/>\nyap\u0131lar\u0131n\u0131 fazla a\u015fm\u0131\u015f de\u011fildir. \u0130n\u015fa edilen \u015fatolar M.\u00d6. 2000-1500\u2019lerde<br \/>\nToros-Zagros sistemlerindeki kale ve \u015fatolar\u0131 fazla a\u015fm\u0131\u015f olmaktan uzakt\u0131r.<br \/>\n\u00d6zcesi Avrupa\u2019n\u0131n 500-1500 d\u00f6nemindeki kentlili\u011fi \u2018karanl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131\u2019 a\u015fma<br \/>\nyetene\u011finde olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, yeni manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ideolojik<br \/>\nk\u00fclt\u00fcr hegemonyas\u0131n\u0131n daha ba\u015fat oldu\u011funu belirleyebiliriz. \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131kta olmas\u0131 \u015f\u00fcphesiz Avrupa tarihi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Tarih\u00e7ilerin<br \/>\nbu d\u00f6nemi Avrupa\u2019n\u0131n maddi k\u00fclt\u00fcrce fethi yerine, manevi k\u00fclt\u00fcrle, yani<br \/>\nH\u0131ristiyan inan\u00e7 ve moral de\u011ferleriyle fethi olarak yorumlamalar\u0131 daha<br \/>\nisabetlidir.<\/p>\n<p class=\" \">As\u0131l \u00f6nemli soru, neden Roma\u2019n\u0131n ancak iki bin y\u0131l \u00f6nceki<br \/>\nmaddi k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyinde kald\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Daha da \u00f6nemlisi, H\u0131ristiyanl\u0131k gibi mevcut<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcr ihtiyac\u0131n\u0131, a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek giderecek durumda olmayan bir inan\u00e7<br \/>\nve moral de\u011ferler sisteminin neden Avrupa\u2019y\u0131 fethetme ba\u015far\u0131s\u0131 g\u00f6sterdi\u011fidir.<br \/>\n\u00d6nemli bir neden Avrupa\u2019n\u0131n neolitik bakireli\u011fidir. Ne ekersen bi\u00e7ebilirsin.<br \/>\nZaten bin y\u0131ll\u0131k tarih bu ger\u00e7e\u011fi kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci neden d\u0131\u015f k\u00f6kenli olabilir:<br \/>\nT\u00fcrklerin hem \u0130slam hem pagan olarak sald\u0131r\u0131 tehditleriyle, Araplar\u0131n g\u00fcneyden<br \/>\nSicilya ve \u0130spanya \u00fczerinden sald\u0131r\u0131 tehditleri. Bu iki etken birle\u015fince,<br \/>\nAvrupa orta\u00e7a\u011f\u0131n\u0131, \u2018karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u2019 uzun s\u00fcresini daha iyi anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 vard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc paganizm Roma\u2019yla \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc. H\u0131ristiyanl\u0131k<br \/>\nkendi \u00f6ncesindeki Avrupa paganizminin inan\u00e7 ve moral olarak anlam<br \/>\nyetersizli\u011fini \u00e7oktan ortaya koymu\u015ftu. B\u00f6ylelikle H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n<br \/>\nideolojik-k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011fe olarak hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ko\u015fullar olumluydu.<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fc her zaman Roma\u2019n\u0131n yan\u0131nda s\u00f6n\u00fck kalm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nDo\u011fudaki maddi k\u00fclt\u00fcrle de boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015femezdi. Neolitikten \u00e7\u0131kan topluluklarla<br \/>\ng\u00f6rkemli Paris\u2019ler olamazd\u0131. Bence bu iki yetersizlik, yani H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcr a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 giderecek bir sistem olmaktan \u00e7ok uzak bulunmas\u0131yla<br \/>\nkent yap\u0131s\u0131n\u0131n birka\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k \u00f6ncesi seviyesinde kalmas\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n \u201816.<br \/>\ny\u00fczy\u0131ldaki b\u00fcy\u00fck maddi hamlesi\u2019nin yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p class=\" \">Maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn b\u00fcy\u00fck hamle yapmas\u0131yla ideolojik k\u00fclt\u00fcr<br \/>\nolarak H\u0131ristiyan hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131r. Kald\u0131 ki,<br \/>\nb\u00fcy\u00fck din ve mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 bu ger\u00e7ekli\u011fin do\u011frulanmas\u0131d\u0131r. Avrupa<br \/>\nkapitalizmi, m\u00fcthi\u015f bir maddi k\u00fclt\u00fcr hamlesi olarak, g\u00fc\u00e7l\u00fc ideolojik \u00f6\u011felerden<br \/>\nyoksun olan H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n zaaflar\u0131n\u0131 iyi kullanm\u0131\u015f  daha \u00f6nceki hi\u00e7bir<br \/>\nuygarl\u0131\u011f\u0131n cesaret edemedi\u011fi, kendini hep gizlemi\u015f, toplumlar\u0131n \u00e7atlaklar\u0131ndaki<br \/>\nbo\u015fluklardan yararlanarak ayakta tutmu\u015f emtiala\u015fmay\u0131 -de\u011fi\u015fim de\u011feri kazanma-<br \/>\nve t\u00fcccar-k\u00e2r \u2018tarikat\u0131\u2019n\u0131 resmi uygarl\u0131k g\u00fcc\u00fc haline getirerek yeni bir \u00e7a\u011f<br \/>\nin\u015fa etmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlam\u0131yla Roma maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn orta a\u015famas\u0131ndan son<br \/>\na\u015famaya ge\u00e7ebilmi\u015ftir. Kapitalist modernite denen bu \u00e7a\u011f\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n krizi mi<br \/>\nveya kanserle\u015fmesi bi\u00e7imi ya da son ya\u015fl\u0131l\u0131k evresi olarak m\u0131 yorumlayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131<br \/>\nbundan sonraki b\u00f6l\u00fcmde kapsaml\u0131ca de\u011ferlendirece\u011fiz<\/p>\n<p class=\" \">\u0130slam\u2019\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc daha \u00e7etrefilli bir konudur. Gerek h\u0131zla<br \/>\nuygarla\u015fmas\u0131, gerek daha ilk g\u00fcnlerinden itibaren Yahudilik ve H\u0131ristiyanl\u0131kla<br \/>\n\u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve kendi i\u00e7inde mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na derinli\u011fine kar\u0131\u015fmas\u0131, sorunun<br \/>\nkarma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye yeterlidir.<\/p>\n<p class=\" \">Muhammed \u00f6ncesi iki y\u00fczy\u0131l, daha \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi,<br \/>\nk\u00f6leci uygarl\u0131\u011f\u0131n son a\u015famas\u0131n\u0131n krizi olarak da yorumlanabilir. H\u0131ristiyanl\u0131k<br \/>\nbu krizden g\u00fc\u00e7lenerek \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk b\u00fcy\u00fck yoksul sosyal kesimlerin \u00f6rg\u00fct\u00fc<br \/>\nolmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekten bu y\u00fczy\u0131llar\u0131 manast\u0131rlarla doldurmu\u015f, yoksul<br \/>\nhalklar\u0131n bile ilgisini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bir alternatif g\u00fc\u00e7 olmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\nBir\u00e7ok sorunlar\u0131 da olsa, ayn\u0131 k\u00f6kenden geldikleri i\u00e7in \u0130slam\u2019la birlikte bu<br \/>\nsorunlar\u0131 da de\u011ferlendirerek, ba\u015fka alternatif olas\u0131l\u0131klar\u0131 ve \u0130slam\u2019\u0131n<br \/>\n\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 yorumlayarak bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc tamamlamak durumunday\u0131m.<\/p>\n<p class=\" \">\u0130slamiyet\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 yorumlamak bir\u00e7ok unsura ba\u015fvurmay\u0131<br \/>\ngerektirir. Birincisi, \u0130slamiyet \u0130brahim\u00ee gelene\u011fin son dinidir. Kendisini \u00f6yle<br \/>\nin\u015fa eder. B\u00f6ylelikle temellerini en az iki bin y\u0131l \u00f6nceki \u0130brahim tarzl\u0131 bir<br \/>\n\u00e7\u0131k\u0131\u015fta bulur. Bundan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7, Arap-Yahudi \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bir anlamda ayn\u0131<br \/>\ndinin iki mezhebi aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma oldu\u011fudur. \u0130kincisi, i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131<br \/>\nMekke\u2019deki zihniyeti cahiliye \u00e7a\u011f\u0131 olarak de\u011ferlendirir. Bir nevi Mekke<br \/>\npaganizmi ele\u015ftirisidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bizzat Muhammed, Nasturi rahipleriyle<br \/>\ndiyaloglarda bulunmakla H\u0131ristiyanl\u0131kla da ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131labilir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<br \/>\nt\u00fcccar Hatice\u2019nin hem bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, hem sonradan e\u015fi olarak ticaretle ba\u011f\u0131n\u0131<br \/>\na\u00e7\u0131klar. Be\u015fincisi, Araplarda hep g\u00fcndemde olan, temellerini binlerce y\u0131l<br \/>\n\u00f6ncesinden alan kabilecilik ortam\u0131ndan \u015fiddetle etkilenmi\u015ftir. Alt\u0131nc\u0131s\u0131,<br \/>\nBizans ve Sasani \u0130mparatorluklar\u0131n\u0131n son debdebeli \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Bir\u00e7ok tali unsurla birlikte bu ana unsurlar\u0131n \u0130slamiyetin<br \/>\n\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00fczerindeki etkisi hakk\u0131nda ciltler dolusu yaz\u0131labilir. Bununla belirtmek<br \/>\nistedi\u011fimiz, \u0130slamiyet\u2019in \u2018\u00e7\u00f6lde bir mucizenin\u2019 geli\u015fmesi olmay\u0131p, g\u00fc\u00e7l\u00fc maddi<br \/>\nve tarihi ko\u015fullar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fudur. G\u00fcc\u00fc kadar g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc de bu ko\u015fullarla<br \/>\nba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ne ilk S\u00fcmer ne son Roma gibi bir uygarl\u0131k sentezi olmay\u0131p, a\u011f\u0131r<br \/>\nbasan yan\u0131 bir inan\u00e7 ve ahlaki hareket olmas\u0131d\u0131r. Muhammed\u2019in kendisi \u0130brahim,<br \/>\nMusa ve \u0130sa gibi belirsiz bir \u015fahsiyet de\u011fildir. Bir\u00e7ok hususiyeti<br \/>\nbilinmektedir. Mesaj\u0131 olan \u2018Kur\u2019an\u2019\u0131n kendisi herhangi bir kavme, kabileye,<br \/>\ns\u0131n\u0131fa hitap etmeyip t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 hedefler. Kur\u2019an\u2019da kendini en \u00e7ok duyuran<br \/>\nkavram olan \u2018Allah\u2019 kelimesi, asl\u0131nda teolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015f konusu olmak<br \/>\ndurumundad\u0131r. Muhammed bu kavram\u0131n derin etkisindedir. T\u00fcm \u00e2lemlerin \u2018Rabbi\u2019,<br \/>\nyani efendisi olarak de\u011ferlendirmektedir. Kelime Kitab\u0131 Mukaddes\u2019te \u00e7ok ge\u00e7er.<br \/>\nBu kadar kavramsal b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc olan Allah kelimesi, sosyolojik olarak do\u011fa<br \/>\ntanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131yla toplumsal tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131 birle\u015ftirme kapasitesindedir.<br \/>\nBar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 doksan dokuz s\u0131fat, do\u011fa ve toplumsal g\u00fc\u00e7lerin birle\u015fik etkisini<br \/>\nifade eder. Mensuplar\u0131n\u0131n \u2018ebedi emir ve yasa\u2019 olarak anlamak istedi\u011fi hususlar<br \/>\nson derece bulan\u0131kt\u0131r. Toplumsal k\u00f6kenli vas\u0131flar\u0131n ge\u00e7icili\u011fi kadar, her do\u011fa<br \/>\ng\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fcn yasa de\u011feri olamaz. Kald\u0131 ki, yasac\u0131l\u0131\u011f\u0131n kendisi Yahudi<br \/>\nkabilecili\u011finin a\u015f\u0131r\u0131 kuralc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir sonucudur. Toplumda her zaman a\u011f\u0131r<br \/>\nbasan \u2018e\u011filimler\u2019den bahsedilebilir. Daha sonra \u0130slam toplumundaki b\u00fcy\u00fck<br \/>\ntutuculu\u011fa bu yasac\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 yol a\u00e7acakt\u0131r. Belki kabile anar\u015fizmini a\u015fmak<br \/>\ni\u00e7in kat\u0131 yasac\u0131l\u0131k toplumsal geli\u015fme i\u00e7in yararl\u0131 olmu\u015ftur. Fakat toplumsal<br \/>\ngeli\u015fmenin h\u0131zl\u0131 karakteri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirildi\u011finde, bu \u00fcmmet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n<br \/>\ntehlikesi kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Muhammed\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc Allah inanc\u0131 onun metafizik g\u00fcc\u00fcn\u00fc<br \/>\nbelirler. En az\u0131ndan \u00fcst\u00fcnde g\u00fc\u00e7 tan\u0131makla S\u00fcmer\u2019den Roma\u2019ya kadar tan\u0131d\u0131k<br \/>\noldu\u011fumuz tanr\u0131 olmak hastal\u0131\u011f\u0131na tutulmaz. \u0130sa\u2019n\u0131n tanr\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki<br \/>\nb\u00fcy\u00fck kavgayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Muhammed\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 daha ileridir. Fakat<br \/>\nMusevi kat\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015famamas\u0131 olumsuz yan\u0131d\u0131r. Bunun a\u011f\u0131r faturas\u0131 Arap-\u0130srail<br \/>\n\u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda \u00f6denmektedir.<\/p>\n<p class=\" \">Muhammed\u2019in in\u015fa etmek istedi\u011fi toplumun maddi k\u00fclt\u00fcr<br \/>\na\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 m\u0131 oldu\u011fu, ideolojik yan\u0131n\u0131n m\u0131 bask\u0131n oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131lmaya de\u011ferdir.<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131kta ahlaki \u00f6\u011fe \u00f6ne \u00e7\u0131karken, \u0130slam\u2019da bana g\u00f6re g\u00fc\u00e7l\u00fc bir denge<br \/>\nkurulmu\u015ftur. Muhtevas\u0131 ne kadar yetersiz ve tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r da olsa, maddi ve<br \/>\nideolojik k\u00fclt\u00fcr denkli\u011fi \u0130slam\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc yan\u0131 olabilir. Zaten bizzat<br \/>\nMuhammed\u2019in \u201cYar\u0131n \u00f6lecekmi\u015f gibi ahret i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f, hi\u00e7 \u00f6lmeyecekmi\u015f gibi d\u00fcnya<br \/>\ni\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f  hadisi bu yap\u0131sall\u0131\u011f\u0131 iyice a\u00e7\u0131klar. Klasik Roma, Bizans, Sasani,<br \/>\nhatta eski Firavun ve Nemrut d\u00fczenlerini istemedi\u011fi, onlar\u0131 \u015fiddetle<br \/>\nele\u015ftirdi\u011fi bilinmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir uygarl\u0131k ele\u015ftiricisidir. Fakat<br \/>\ngerek \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n maddi ko\u015fullar\u0131, gerek ideolojik kapasitesi onun \u2018site\u2019<br \/>\nanlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya yetmez. Zaman\u0131m\u0131zdaki sosyalistlerin alternatif<br \/>\ngeli\u015ftiremeyi\u015fine benziyor. Ama ahlaka \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7a\u011fr\u0131 yapmas\u0131, uygar toplumun<br \/>\nhastal\u0131klar\u0131n\u0131n tamamen fark\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu y\u00f6n\u00fcyle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir<br \/>\nreformcu, hatta devrimcidir. Ahlak\u0131n egemen olmad\u0131\u011f\u0131 toplumu tan\u0131mamaktad\u0131r.<br \/>\nSermaye faizine getirdi\u011fi kurallar, kapitalist toplumun hastal\u0131k halindeki<br \/>\ngeli\u015fimine de engeldir. Muhammed\u2019in yap\u0131s\u0131ndan ilk elden bu hususlarda<br \/>\nH\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ve Yahudili\u011fin \u00f6n\u00fcnde oldu\u011funu yorumlayabiliriz. K\u00f6lelik<br \/>\nkar\u015f\u0131t\u0131 e\u011filimi bilinmektedir. Son derece \u015fefkatli ve azat etme yanl\u0131s\u0131d\u0131r.<br \/>\nKad\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00f6zg\u00fcr ve e\u015fit\u00e7i olmaktan uzak olmakla birlikte, kad\u0131n\u0131n derin<br \/>\nk\u00f6leli\u011finden de nefret etmektedir. Bir\u00e7ok e\u015f ve cariye sahibi olmas\u0131ndan \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131z<br \/>\nsonu\u00e7 bu iki e\u011filimi de bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Toplumda m\u00fclkiyet ve s\u0131n\u0131f farklar\u0131n\u0131<br \/>\ntan\u0131r, ama tam bir sosyal-demokrat gibi a\u015f\u0131r\u0131 vergilerle tekelle\u015fme ve<br \/>\ntoplumsal h\u00e2kimiyetlerini \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Bu \u00e7ok k\u0131sa \u00f6zetle Muhammed ve \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7ok ustaca ne dengesiz<br \/>\nbir maddi k\u00fclt\u00fcrden yana oldu\u011fu, ne de salt ideolojik k\u00fclt\u00fcr olarak kalmak<br \/>\nistedi\u011fi rahatl\u0131kla belirtilebilir. Bu y\u00f6n\u00fc hem uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerine, hem de<br \/>\ndi\u011fer ideolojik-k\u00fclt\u00fcrel olu\u015fumlara kar\u015f\u0131 neden g\u00fc\u00e7lendi\u011fini iyice a\u00e7\u0131klar.<br \/>\nBelki de S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r rahipleri d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir toplumsal hareket \u0130slam kadar<br \/>\nmaddi ve ideolojik k\u00fclt\u00fcr birlikteli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrme ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yakalayamam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nE\u011fer bug\u00fcn halen radikal veya siyasi \u0130slam\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinden bahsediyorsak, bu<br \/>\nyap\u0131sal \u00f6zelli\u011fini de iyi kavramak zorunday\u0131z.<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p class=\" \"><strong><span style=\"font-size: 10pt line-height: 115%\">K\u00fcrt<br \/>\nHalk \u00d6nderi Abdullah \u00d6calan<\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\" \"><strong><span style=\"font-size: 10pt line-height: 115%\">\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\" \"><strong><span style=\"font-size: 10pt line-height: 115%\">Demokratik<br \/>\nUygarl\u0131k Manifestosu\u2019ndan<\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p style=\"line-height: normal\" class=\" \"><span style=\" \">\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: normal\" class=\" \"><span style=\" \">K\u00fcrdistan<br \/>\nStratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: normal\" class=\" \"><span style=\" \">www.lekolin.org<br \/>\n&#8211; www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/span><\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n<p>K\u00fcrt<br \/>\nHalk \u00d6nderi Abdullah \u00d6calan\u00a0Demokratik<br \/>\nUygarl\u0131k Manifestosu\u2019ndan<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Halen b\u00fcy\u00fck \u00f6nemini koruyan bu sorunu ayd\u0131nlatmak san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar kolay de\u011fildir.<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1754,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-1753","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ozgurluk-perspektifleri","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1753","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1753"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1753\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1754"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1753"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1753"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1753"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}