\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/444-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Analiz: MOSKOVA<\/strong>– G\u00fcn\u00fcm\u00fczde jeopolitik tan\u0131mlamalar\u0131 R. Kjellen teorilerini \u00e7oktan ge\u00e7ersiz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn \u201cBir \u00fclkenin arz \u00fczerinde i\u015fgal etti\u011fi konum dolay\u0131s\u0131yla sahip oldu\u011fu askeri, siyasi ve ekonomik \u00f6nem \u201cyada yery\u00fcz\u00fc ili\u015fkilerinin siyasi geli\u015fmelerle olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n bilimi olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Tan\u0131mlama bu olunca hangi b\u00f6lgenin jeopoliti\u011finin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yada nerenin \u201ca\u00e7\u0131k alanda tart\u0131\u015f\u0131lmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Konu hakk\u0131nda uzmanlar K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fi konusundaki fikirleri yay\u0131nlamaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131lar. B\u00f6lge hakk\u0131nda politika yapmak isteyen herkes K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fi analiz etmi\u015ftir. Ancak bunlar asla istihbarat yada askeri hedefleri belirleyen gizli dosyalar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kar\u0131lmad\u0131.<\/p>\n Ancak 2000\u2019li y\u0131larda ABD\u2019nin Irak\u2019a y\u00f6nelik m\u00fcdahalesinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan yeni jeopolitik durumu de\u011ferlendirirken K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fine y\u00f6nelik vurgular ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale geldi. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlisini 2005 y\u0131l\u0131nda Rusya Oryantal Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden yap\u0131lan bir yuvarlak masa toplant\u0131s\u0131na sunulan bir makaleydi. Makaleyi K\u00fcrdolog Mixail Lazer\u2019in sundu. Lazerev, makalesinde jeopolitika konusunun uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi bildi\u011fi i\u00e7in daha \u00f6ncekilerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kayg\u0131 ve hesaplar\u0131 tamam\u0131yla g\u00f6zard\u0131 etmedi. Bu y\u00fczden K\u00fcrdistan\u2019\u0131n K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm b\u00f6lgeleri kapsamad\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrtlerin di\u011fer alanlarda da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek \u201cK\u00fcrt b\u00f6lgesi kavram\u0131n\u0131 kullanaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. Yani K\u00fcrdistan\u2019\u0131n hukuksal s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile askeri ve i\u015fgal s\u0131n\u0131rlar\u0131na a\u00e7\u0131k bir tan\u0131mlama getirirken baz\u0131 manevralar yapt\u0131. Ancak Lazerev, makalesinin bir\u00e7ok yerinde K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fini ve dinami\u011fini objektif olarak ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fi konusunda 2008 y\u0131l\u0131nda Harward \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Mehrdad R. Izady de bir makale kaleme ald\u0131. Ancak Izady\u2019nin yaz\u0131s\u0131 daha ge\u00e7ici bir jeopolitik durumu ki\u015fisel yorumlara da yer vererek a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fi konusuna T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Ahmet Davuto\u011flu da \u2018Stratejik Derinlik\u2019 kitab\u0131nda irdeledi. Ancak Davuto\u011flu bu alan\u0131n jeopoliti\u011fini bilim insan\u0131na yak\u0131\u015f\u0131r bir objektiften uzak milliyet\u00e7i \u00e7\u0131karlara hizmet eden ve T\u00fcrk devletinin i\u015fgalci pozisyonuna me\u015fruluk kazand\u0131rmaya y\u00f6nelik de\u011ferlendirmeleri \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. Ancak o bile bu b\u00f6lgenin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 jeopolitik \u00f6nemi tamam\u0131yla g\u00f6zard\u0131 edemedi.<\/p>\n Bu y\u00fczdende biz daha \u00e7ok Lazerev\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi makalenin \u00e7evresinde kalmaya \u00f6zen g\u00f6sterdik.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n K\u00dcRD\u0130STAN CO\u011eRAFYASI \u0130\u00c7 B\u00dcT\u00dcNL\u00dc\u011eE SAH\u0130PT\u0130R<\/p>\n Davuto\u011flu\u2019nun K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturamamas\u0131n\u0131 denizlerle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n olmamas\u0131na dayand\u0131rmas\u0131n jeopolitika kapsam\u0131nda yap\u0131lan en \u00f6nemli \u00e7arp\u0131tmalardan biridir. Avrupa, Latin Amerika, Afrika ve Asya derinliklerinde denizlerle hi\u00e7bir ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan onlarca \u00fclke var ve bunlar BM ve uluslar toplulu\u011fu taraf\u0131ndan resmi olarak tan\u0131nan devletlerdir.<\/p>\n Lazerev, bu konuyu co\u011frafya biliminden de yararlanarak \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ortaya koyuyor. Makalesine etnografik bir tan\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u201cK\u00fcrdistan \u00f6zce ve tam olarak K\u00fcrtlerin vatan\u0131d\u0131r vurgusuyla ba\u015fl\u0131yor. Her ne kadar bug\u00fcnk\u00fc politik s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile tam \u00f6rt\u00fc\u015fen bir devlet kurulmam\u0131\u015fsa bile \u201cK\u00fcrdistan kelimesinin tam anlam\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z net olarak do\u011fal co\u011frafik belirlemeden olu\u015fuyor \u015feklinde tan\u0131ml\u0131yor Lazerev ve bununla \u00e7ok \u00f6nemli bir tespitte bulunuyor. Ona g\u00f6re K\u00fcrdistan co\u011frafik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tart\u0131\u015fmas\u0131z ve sabittir. Makalesinde \u015f\u00f6yle diyor: \u2018\u2019Kesintisiz s\u00fcren bu co\u011frafya \u00fczerindeki siyasi ve politik tufan \u00f6nemlidir. Onlar bu s\u00fcreklile\u015fen sava\u015flar\u0131n sonucunda etno demografik de\u011fi\u015fimlere u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. K\u00fcrtler ve onlar\u0131n yan\u0131nda ya\u015fayan halklar (Ermeniler ve S\u00fcryaniler gibi) s\u00fcrekli zorlu g\u00f6\u00e7 ve kitlesel jenositlere maruz kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucunda K\u00fcrtler yap\u0131land\u0131rma olarak kendi do\u011fal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorlar. <\/p>\n Lezerev\u2019e g\u00f6re e\u011fer K\u00fcrdistan ad\u0131 yetersiz g\u00f6r\u00fclecekse bu K\u00fcrtlerin sadece K\u00fcrdistan\u2019da de\u011fil ayn\u0131 zamanda yo\u011fun olarak Horasan, Azerbaycan ve daha farkl\u0131 yerlerde de (bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin ana kentlerindeki yo\u011fun K\u00fcrt n\u00fcfusu gibi) ya\u015famalar\u0131ndan kaynaklanabilir. Lazerev bu konuda \u015fu ifadeleri dikkat \u00e7ekiyor: \u201cK\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrdistan\u2019\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 yar\u0131m milyon kilometre kare (yani Fransa yada \u0130spanya kadard\u0131r) ve do\u011frusal olmayan bir form olu\u015fturuyor. <\/p>\n Lazerev, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 teorik olarak tan\u0131mlad\u0131ktan sonra sonderece \u00f6nemli bir noktaya, yani K\u00fcrdistan\u2019\u0131n fiziki co\u011frafik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011finiyor: \u201cDi\u011fer bir nokta buran\u0131n Fiziki-co\u011frafik \u00f6zellikleridir. K\u00fcrtlerin anayurdu sadece \u00f6z olarak de\u011fil ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne tarihi kaderiyle de de\u011fi\u015fmezdir. K\u00fcrdistan tabii derinli\u011fi ve da\u011fl\u0131k yap\u0131lanmas\u0131 ile de de\u011fi\u015fmezdir. Da\u011f silsilesi hem boyuna hem de enine bu \u00fclkeyi boydan boya \u00f6rt\u00fcyor. Ayr\u0131ca di\u011fer tabi \u00f6zellikleri ile hem uzunlamas\u0131na hem de enlemesine \u201corograph si (da\u011flarla, bilhassa da\u011flar\u0131n konumlar\u0131) \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca t\u00fcm di\u011fer tabiat\u0131 \u00f6zellikleri: hidrografik ( fiziki co\u011frafyan\u0131n sular k\u0131sm\u0131n\u0131 inceleyen dal\u0131. Sular co\u011frafyas\u0131 da denir. Yer \u00fcst\u00fc ve yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini ve da\u011f\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 inceler \u00e7.n) toprak ve iklimi (sert k\u0131tasald\u0131r), bitki ve canl\u0131 \u00f6rt\u00fcs\u00fc, iki b\u00fcy\u00fck g\u00f6l\u00fc (Van, Urmiye) ve Asya\u2019n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck Irma\u011f\u0131 (F\u0131rat, Dicle) ile tabii ve co\u011frafik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturuyor.<\/p>\n K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bu fiziki co\u011frafik \u00f6zellikleri K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n etno geneti\u011finin olu\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011flar K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n s\u00fcrekli ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer olarak bir nevi kale rol\u00fcnde olmu\u015ftur. Bu onlar\u0131 asimilasyondan, istilalardan, a\u011f\u0131r i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalardan ve hesapla\u015fmalar\u0131ndan -ki t\u00fcm bunlar bu bat\u0131 Asya d\u00f6rtgeninde y\u00fczy\u0131llarca devam etmi\u015ftir- korumu\u015ftur. Bu do\u011fal fakt\u00f6rler onun tar\u0131msal hayat\u0131n\u0131 da belirlemi\u015f ve geleneksel K\u00fcrt toplumunun sosyal \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de \u00f6rg\u00fctlemi\u015ftir. <\/p>\n Bu jeopoliti\u011fin bu fiziki co\u011frafi y\u00f6n\u00fc sadece K\u00fcrdistan b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil savunmaya elveri\u015fli yap\u0131s\u0131 ulusal savunmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da olumlu ve olumsuz etkilerine g\u00f6nderme yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Lezerev\u2019in K\u00fcrt Jeopoliti\u011fini \u00fcst\u00fcne kurdu\u011fu bu belirlemeler son derece \u00f6nemlidir. K\u00fcrdistan\u2019\u0131 i\u015fgal eden egemen mant\u0131\u011f\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bilimsellikten uzak bir arg\u00fcman\u0131 ellerinden al\u0131yordu.<\/p>\n Davuto\u011flu, i\u015fgalci pozisyonla \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmemek ad\u0131na kendisiyle \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmeyi g\u00f6ze alarak K\u00fcrdistan jeopolitikas\u0131 konusundaki de\u011ferlendirmelerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: \u201cBu co\u011frafya kendi i\u00e7inde bir jeopolitik b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturmamas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir ge\u00e7i\u015f alan\u0131 te\u015fkil etmektedir. Ortado\u011fu ve Avrasya\u2019n\u0131n en \u00f6nemli ge\u00e7i\u015f alan\u0131n\u0131 olu\u015fturan bu co\u011frafya bu y\u00f6n\u00fcyle K\u00fcresel ve b\u00f6lgesele rekabetin \u00e7ekim alan\u0131 haline gelirken jeopolitik b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturamamas\u0131ndan dolay\u0131 istikrars\u0131zl\u0131k kayna\u011f\u0131 olmaktad\u0131r. <\/p>\n Ancak Davuto\u011flu\u2019nun ima etti\u011fi karga\u015falar\u0131n sebebi co\u011frafik b\u00fct\u00fcnl\u00fck sorun de\u011fil jeopolitik ve jeoekonomik zenginlik oldu\u011fu g\u00fcncel ve tarihi t\u00fcm de\u011ferlendirmelerin ortak fikri oldu\u011funu bilinir.<\/p>\n Lazerev, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n fiziki \u00f6zeklilerin anlat\u0131rken \u015f\u00f6yle diyor: K\u00fcrdistan\u2019\u0131n fiziki co\u011frafyas\u0131n\u0131n di\u011fer \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 onun yeralt\u0131 kaynaklar\u0131d\u0131r. Petrol bu \u00fclkenin en \u00f6nemli yeralt\u0131 kayna\u011f\u0131d\u0131r, bunun en ba\u015f\u0131nda da Kerk\u00fck petrolleri gelmektedir. Ortado\u011fu\u2019nun di\u011fer alanlar\u0131nki kaynaklar\u0131n \u00e7o\u011funun ke\u015ffedilip kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen K\u00fcrdistan\u2019da hala petrol arama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Bu kullan\u0131lmam\u0131\u015f rezervlerin yo\u011funlu\u011funu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Di\u011fer \u00f6nemli zenginlikleri yeralt\u0131 kaynaklar\u0131 su ve su enerjisi potansiyeli (barajlar\u0131) tar\u0131m ve ormanlar.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n K\u00dcRD\u0130STAN\u2019I KENAR MAHALES\u0130 G\u0130B\u0130 D\u00dcZENL\u0130YORLAR<\/p>\n Burada \u00f6n plana \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fken olan unsurlard\u0131r. Bunlar politik ve ekonomik jeopoliti\u011fe aittirler ve Fundamentals de\u011ferlerden fakt\u00f6rlerden kaynaklan\u0131yor Ki bu b\u00f6lgede t\u00fcm tarihi s\u00fcre\u00e7leri etkiliyor. Bu fakt\u00f6rlerden en \u00f6nemli olan\u0131 onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devletlerin \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 yerlerin kenar mahalleri gibi duruyor. K\u00fcrdistan orta\u00e7a\u011fda bile b\u00fct\u00fcn ana par\u00e7as\u0131yla b\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu imparatorluklar\u0131n\u0131n i\u00e7ine girmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcman Arap yada Mo\u011fol T\u00fcrkleri istilalar\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mparatorluklar\u0131n kenar\u0131nda askeri alanlar\u0131n merkezindeydi. B\u00f6ylece imparatorluklar bu alan\u0131 bir sava\u015f meydan\u0131 olarak kullan\u0131yorlard\u0131. K\u00fcrt sava\u015f\u00e7\u0131 a\u015firetleri her taraf i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferli ortaklar oluyordu. B\u00f6ylece eski d\u00f6nemlerde bile K\u00fcrdistan askeri stratejik y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok \u00f6nemli jeopolitik anlamlar ta\u015f\u0131yordu. Bu durum K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcn\u00fcp par\u00e7alanmas\u0131 d\u00f6neminde daha net ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n \u00a0<\/p>\n BU G\u00dcNK\u00dc SINIRLAR ASKER\u0130D\u0130R<\/p>\n Lazerev, yeni s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemindeki jeopoliti\u011fi \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor: \u201c16. yy ortalar\u0131nda \u0130ran ve Osmanl\u0131 imparatorluklar\u0131 taraf\u0131ndan par\u00e7aland\u0131 ve b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131ya kald\u0131. O d\u00f6nemden buyana onun jeopolitik y\u00f6n\u00fc daha da \u00f6nemli hale geldi. Bu s\u0131n\u0131r T\u00fcrk-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131 oldu ama bu tamam\u0131yla askeri bir s\u0131n\u0131rd\u0131r. Ancak birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra K\u00fcrdistan i\u00e7in olan m\u00fccadeleleri sona erdi. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik \u00f6nemi yeni d\u00f6nemde T\u00fcrk- \u0130ran ili\u015fkilerini a\u015ft\u0131. 19 yy. ba\u015flar\u0131nda ba\u015flayarak bu arazi Rusya ve \u0130ngiltere\u2019nin s\u00f6m\u00fcrge alan\u0131 olarak dikkatlerini \u00e7ekti. 19. yy. sonunda buna Almanya\u2019da eklendi. 20. yy. ilk yar\u0131s\u0131 Fransa ve Almanya\u2019n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma unsuru oldu. \u0130\u015fte yeni d\u00f6nemde K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik durumu bir taraftan T\u00fcrk-\u0130ran ili\u015fkileri di\u011fer taraftan Rusya ile Bat\u0131\u2019n\u0131n (daha \u00e7ok \u0130ngiltere) s\u00f6m\u00fcrgesel istekleri ve onlar\u0131n yak\u0131n do\u011fu da hegemonya m\u00fccadelesiyle belirleniyordu. O d\u00f6nem K\u00fcrdistan i\u00e7in m\u00fccadele de sadece do\u011fal zenginlikleri rol oynam\u0131yordu. Ama onun n\u00fcfusu s\u00fcrekli olarak dikkate al\u0131n\u0131yordu. Katliam ve \u00e7at\u0131\u015fmalar g\u00fcndeme girdi. K\u0131saca 19. yy. yar\u0131s\u0131ndan itibaren K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik durumun belirlenmesinde ulusal sorunun gerginle\u015fmesi \u00e7ok \u00f6nemli bir fakt\u00f6r oluyor\u2026.<\/p>\n Birincisi sava\u015fta ba\u015faran itilaf devletleri dayatmas\u0131yla K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131 (K\u00fcrdistan b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan yeniden b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesi s\u00fcreci)\u2026<\/p>\n \u0130ran ile ayn\u0131 seviyede Ortado\u011fu petrol\u00fcn\u00fcn en esas tedarik\u00e7isi oldular. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer pa\u00e7alar\u0131 gelecek vaat ediyorlard\u0131. Petrol kadar di\u011fer ekonomik ve co\u011frafik \u00f6zellikler vard\u0131 ki bunlar s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in \u00e7ok \u00e7ekici geliyordu. T\u00fcm bu jeopolitik \u00e7\u0131karlar Atlantik g\u00fc\u00e7lerinin K\u00fcrdistan olan ilgisini art\u0131rd\u0131. <\/p>\n \u00a0<\/p>\n RUSYA K\u00dcRD\u0130STAN\u2019I \u00d6NCE S\u00d6M\u00dcRGEC\u0130 SONRA SAVUNMACI MANTIKLA ELE ALDI<\/p>\n Lazerev, Rusya\u2019n\u0131n bu y\u00fczy\u0131ldaki K\u00fcrt stratejisini ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, d\u00f6nem devrim sonras\u0131 Rusya\u2019n\u0131n pozisyonu K\u00fcrdistan sorununa olan ilgisini de\u011fi\u015ftirdi. \u00d6ncesinde s\u00f6m\u00fcrgeciydi sonras\u0131nda ise savunma ama\u00e7l\u0131 bir mant\u0131kla ele al\u0131yordu. Moskova Kafkaslar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini almak istiyordu Tabi\u00ee ki bu sadece Ankara ve Tahran d\u0131\u015f politikas\u0131na de\u011fildi ayn\u0131 zamanda K\u00fcrdistan\u2019daki durumuna da ba\u011fl\u0131yd\u0131. Bir taraftan devrimsel ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc maneviyat\u0131n\u0131 \u015fekillendiren ideolojinin -her ulusun kendi kaderini tayin etme hakk\u0131n\u0131 savunma s\u00f6ylemi- di\u011fer taraftan buradaki ayaklanmalar\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 etkileme ve kar\u015f\u0131 cephenin m\u00fcdahalelerine yol a\u00e7mas\u0131 kayg\u0131s\u0131 g\u00fcd\u00fcl\u00fcyordu. \u0130\u015f bu noktaya geldi\u011finde -s\u00f6z\u00fcmona- s\u0131n\u0131fsal e\u011filim g\u00f6steriliyordu. Sovyetlerin K\u00fcrt ayaklanmalar\u0131n\u0131 feodal ve yabanc\u0131 ajanlar\u0131n y\u00f6nlendirmesi olarak de\u011ferlendirmesinin bir sebebi de buydu. Ama K\u00fcrt ulusal hareketleri t\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131 ayaklanmalar daimi bir fakt\u00f6r olarak s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi \u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bir b\u00f6lge oldu. Sadece b\u00f6lgesel \u00fclkelerin de\u011fil ayn\u0131 zamanda Bat\u0131l\u0131lar ile Rusya aras\u0131ndaki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na da sahnesi haline geldi. K\u00fcrdistan \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015f Ortado\u011fu\u2019nun jeopoliti\u011fini etkiliyordu. \u0130ngiltere K\u00fcrdistan\u2019\u0131n durumunu b\u00f6lgedeki pozisyonunu g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ayr\u0131ca bu m\u00fccadele T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019\u0131n yak\u0131n durmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu. K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ise bu g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015fmanlarla ba\u015f etmeye yetmiyordu. Ruslar gerekli deste\u011fi vermiyordu ayr\u0131ca ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi fa\u015fist blok K\u00fcrdistan\u2019a ilgi duymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu \u00e7ok tehlikeli bir durumdu <\/p>\n \u00a0<\/p>\n SO\u011eUK SAVA\u015e K\u00dcRD\u0130STAN \u00dcZER\u0130NDEN BA\u015eLADI<\/p>\n K\u00fcrdistan jeopoliti\u011finde di\u011fer bir s\u00fcre\u00e7 ise ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131d\u0131r. Stratejik \u00f6nem arz eden b\u00f6lgede ve ona yak\u0131n alanda bir birine kar\u015f\u0131t \u00fclkelerin dikkatini \u00e7ekiyordu. Bu alan Kafkas cephesi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nem arz etmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00f6rfezi Sovyetlerin Kafkas b\u00f6lgesine ba\u011fl\u0131yordu ve askeri m\u00fchimmat aktar\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu. Ama as\u0131l \u00f6nemli olan bu de\u011fildi as\u0131l \u00f6nemli olan K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Rusya G\u00fcney Bat\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n ise \u0130ngilizler taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmesiydi. K\u00fcrdistan gelecek so\u011fuk sava\u015f\u0131n i\u00e7ine \u00e7ekilmi\u015fti. Ortado\u011fu\u2019nun eski ortaklar\u0131 Rusya ve \u0130ngilizler kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi ve so\u011fuk sava\u015f\u0131n ilk seslerinin K\u00fcrdistan ve Azerbaycan b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tesad\u00fcf olmasa gerek.<\/p>\n K\u00fcrdistan tarihindeki bu yeni jeopolitik durum \u0130ran, Irak ve T\u00fcrkiye\u2019yi bat\u0131 askeri bloklar\u0131na kat\u0131lmaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc: T\u00fcrkiye\u2019yi NATO\u2019ya kat\u0131lmas\u0131na, T\u00fcrkiye, Irak \u0130ran\u2019\u0131 Ba\u011fdat ve CENTO gibi paktlara kat\u0131lmaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Sava\u015fta ve sonraki y\u0131llarda K\u00fcrdistan SSCB\u2019nin Kafkas s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7in tehlike potansiyeli olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bat\u0131l\u0131lar\u0131n askeri yap\u0131lar\u0131 bu alana yerle\u015ftiriliyordu.<\/p>\n Bat\u0131 taraftar\u0131 olan h\u00fck\u00fcmetlere kar\u015f\u0131 antiemperyalist fikirlerle yola \u00e7\u0131kanlar K\u00fcrt ulusal hareketleri Moskova i\u00e7in desteklenmesi gereken ortak oluyordu. Ama bu reel de\u011fil potansiyel olarak b\u00f6yleydi. Bunun iki gerek\u00e7esi vard\u0131. Birincisi Sovyet iktidar\u0131 kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131na yak\u0131n alanlar da s\u0131cak b\u00f6lgelerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 istemiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu Bat\u0131 \u00fclkelerinin buraya m\u00fcdahalelerine gerek\u00e7e olu\u015fturmas\u0131ndan \u00e7ekiniyordu. Daha sonraki y\u0131llarda (1950\u2019lerden sonra) ise Sovyet devleti Arap milliyet\u00e7i hareketlerini desteklemeye ba\u015flad\u0131. Ancak 1958\u2019de Baas Irak\u2019ta iktidar olunca K\u00fcrtler ile Araplar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler sertle\u015fti ve 1960 sert bir m\u00fccadeleye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu d\u00f6nemde K\u00fcrt hareketlerine \u00f6nemsiz bir destek veriyordu ama \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini de ret ediliyordu. <\/p>\n Bu konuda Prof. Dr. Mehrdad R. Izady\u2019nin 2008 y\u0131l\u0131nda Kurdistanica sitesine yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018jeopolitik\u2019 adl\u0131 makalesinde K\u00fcrdistan\u2019\u0131 Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6n savunma cephesini ayr\u0131\u015ft\u0131ran kalkan olarak tan\u0131ml\u0131yor. Izady, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131, Rusya\u2019n\u0131n azalan g\u00fcc\u00fc ile birle\u015fti\u011finde, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n tampon b\u00f6lge olarak hizmet g\u00f6rmeye devam etti\u011fi Ortado\u011fu\u2019nun kuzey ufuklar\u0131 \u00fczerinde belirsiz bir gelecek ba\u015f g\u00f6sterdi. K\u00fcrtler, tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fme ile d\u00fcnyada 4 \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 jeopolitik g\u00fc\u00e7 yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7erisinde yerli temsilcileri olan tek etnik gruptur: Arap D\u00fcnyas\u0131 (Irak ve Suriye), NATO (T\u00fcrkiye), Var\u015fova Pakt\u0131 ve Sovyet Blo\u011fu (Kafkaslar), ve G\u00fcney Asya- Merkez Asya Blo\u011fu (\u0130ran ve Sovyet T\u00fcrkmenistan) diyor.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n IZADY EGEMENLER K\u00dcRTLER\u0130N K\u00dcLT\u00dcREL B\u0130RL\u0130KTENL\u0130\u011e\u0130NE ZARAR VER\u0130YOR<\/p>\n 1980\u2019li y\u0131llarda K\u00fcrt b\u00f6lgesinin jeopolitik durumu giderek onun tarihinde yeni bir d\u00f6nem ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yordu. Bu \u00fc\u00e7 fundamentals, iki i\u00e7 ve bir d\u0131\u015f nedenden dolay\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Profes\u00f6r Izady makalesinde, \u201cK\u00fcrtler kendilerini \u00e7evreleyen kom\u015fu \u00fclkelerin hi\u00e7biriyle ayn\u0131 etnik kimli\u011fi payla\u015fmamaktad\u0131r. K\u00fcrtler kendi stratejik konum ile d\u00fcnya jeopolitik kayg\u0131lar\u0131n kurban\u0131d\u0131rlar diye yaz\u0131yor.<\/p>\n Izady, makalesinin bir yerinde ise K\u00fcrtler \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen asimilasyon konusunda \u015fu \u00e7arp\u0131c\u0131 de\u011ferlendirmelere yer veriyor: \u2018\u2019G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Do\u011fu ve G\u00fcney K\u00fcrtlerinden geleneksel \u0130ran \u0130slam ideolojisini takip etmeleri beklenirken, Irak ve Suriye K\u00fcrtlerinden, miraslar\u0131ndan vazge\u00e7erek, varl\u0131klar\u0131n\u0131 bu iki bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 \u00fclkede radikal Arap milliyet\u00e7ili\u011fi alt\u0131nda kan\u0131tlamalar\u0131 istenmektedir. Anadolu\u2019da K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fc g\u00fcneydo\u011fu Avrupa g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc ve sad\u0131k Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 modern h\u00fck\u00fcmetli T\u00fcrkiye ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131rlar. Bu k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve politik g\u00fc\u00e7ler K\u00fcrt ulusal kesimlerini \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlere y\u00f6nlendirilmektedirler. Durdurulmazlarsa, ku\u015fkusuz uzun vadede K\u00fcrtlerin ulusal kimli\u011fi ile k\u00fclt\u00fcrel birlikteli\u011fine zarar vererek, eski \u00fczerinden yeni ulus yaratacaklar.\u201c<\/p>\n T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri kendi ulusal haklar\u0131 i\u00e7in silahl\u0131 m\u00fccadeleye ba\u015flad\u0131lar. En g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en uzun karakterli bu solcu hareket K\u00fcrdistan i\u015f\u00e7i partisi PKK \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015fiyordu. \u0130kincisi ise Bat\u0131 Asya\u2019daki uluslar aras\u0131 boyuttaki en k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f tehlikeli konularda biri Irak ba\u015f\u0131ndaki Baas rejimi idi. Saddam H\u00fcseyin belli bir d\u00f6neme kadar Var\u015fova pakt\u0131 (daha sonra da ABD ve Avrupa\u2019dan) muazzam silah alm\u0131\u015ft\u0131 ve politik oyunlara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kanl\u0131 \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131, Kuveyt i\u015fgali vb d\u0131\u015f giri\u015fimler olumsuz sonu\u00e7lad\u0131. Ayr\u0131ca Halep\u00e7e sald\u0131r\u0131s\u0131 K\u00fcrtlerde b\u00fcy\u00fck tepki yaratarak ulusal hareketlerini h\u0131zland\u0131rmalar\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n BM ambargosu K\u00fcrdistan\u2019\u0131n 36. paralelden sonras\u0131n\u0131n Ba\u011fdat\u2019\u0131n denetiminden \u00e7\u0131kar\u0131larak askeri boyutuyla ABD ve NATO\u2019ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirildi. K\u00fcrt topraklar\u0131 i\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131 kazand\u0131 Bu olay\u0131n tarihi \u00f6nemini hakk\u0131n\u0131 vermek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n GELENEKSEL POL\u0130T\u0130KALARI \u0130FLAS ED\u0130YOR<\/p>\n Bat\u0131 Asya\u2019daki jeopolitik konumun de\u011fi\u015fti\u011fi ger\u00e7ektir. Son y\u0131llarda K\u00fcrdistan\u2019da ulusal bilin\u00e7 o kadar y\u00fckselmi\u015f ki vazge\u00e7ilmez karakter kazanm\u0131\u015ft\u0131r ve kendisiyle birlikte net sonu\u00e7lar getiriyor. Bu devletlerin iktidar\u0131 ve politik elitleri bu K\u00fcrt ulusal hareketlerini durduramayacaklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinden dolay\u0131 geleneksel politikalar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunda kal\u0131yor. K\u00fcrtleri b\u00fct\u00fcn ulusal haklar\u0131n\u0131 ret etme politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu yeni ba\u015flad\u0131 yava\u015f ve belirsizce devam ediyor.<\/p>\n K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n kaderini tayin etmek giderek zorla\u015f\u0131yor. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a y\u00f6nelik t\u00fcm giri\u015fimler ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Ankara K\u00fcrt isyanc\u0131lara kar\u015f\u0131 amans\u0131z bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctt\u00fc ama \u015fimdi siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne yava\u015f kaymak zorunda kal\u0131yor. \u0130ran ve Irak\u2019\u0131n da bu y\u00f6ne gidecekleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc var. Bat\u0131 da K\u00fcrt diasporas\u0131n\u0131n aktif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n politik anlam\u0131 giderek b\u00fcy\u00fcyor. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n d\u00fcnya politikas\u0131nda ve uluslar aras\u0131 ili\u015fkilerde obje de\u011fil subje olmaya ba\u015fl\u0131yor. Bunlar K\u00fcrt b\u00f6lgesindeki jeopolitik durumun de\u011fi\u015fiminin g\u00f6stergeleridir.\u2019\u2019<\/p>\n Ahmet Davuto\u011flu ise stratejik derinlik kitab\u0131nda buradan \u015f\u00f6yle s\u00f6z ediyor: \u2018\u2019Ge\u00e7i\u015f alan\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve K\u00fcrt meselesinin jeopolitik arka plan\u0131 ikisi k\u0131tasal di\u011feri b\u00f6lgesel d\u00f6rt ana nitelikten s\u00f6z edilebilir. Birincisi Avrasya Ana k\u0131tas\u0131n\u0131n Do\u011fu-Bat\u0131 ekseninde kritik ge\u00e7i\u015f hatlar\u0131ndan birini olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. \u0130kincisi Kuzey G\u00fcney ekseninde Avrasya steplerini Kuzey denizlerine ba\u011flayan jeopolitik hatt\u0131n\u0131n ge\u00e7mesidir. B\u00f6lgesel olarak ise birincisi Bat\u0131ya ve Anadolu\u2019yu Asya\u2019n\u0131n derinliklerine ba\u011fl\u0131yor. \u0130kincisi Karadeniz- Hazar-Basra-Do\u011fu Akdeniz ba\u011flant\u0131s\u0131 bu b\u00f6lgeyi jeopolitik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n merkezi yap\u0131yor.<\/p>\n Petrol-su \u2013Petrol dengesi Mezopotamya su havzas\u0131 k\u00f6rfez petrol kaynaklar\u0131na ba\u011flayan jeoekonomik hat b\u00f6lgeyi uluslar aras\u0131 rekabetin odak noktas\u0131 yap\u0131yor. T\u00fcrkiye GAP ile kaynak-g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisi kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Davuto\u011flu\u2019nun ge\u00e7i\u015f hatlar\u0131 olarak belirtti\u011fi konum bu g\u00fcn ayn\u0131 zamanda Nabucco gibi \u00f6nemli enerji hatlar\u0131na ana ge\u00e7i\u015f g\u00fczerg\u00e2h\u0131 olma gibi \u00e7ok i\u015flevsel durumdad\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n BATI ASYA JEPOL\u0130T\u0130\u011e\u0130 DE\u011e\u0130\u015eT\u0130<\/p>\n Lazerev, Sovyet sonras\u0131 b\u00f6lgede meydana gelen jeopolitik de\u011fi\u015fikli\u011fi ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: Sovyetler birli\u011finin biti\u015fi Bat\u0131 Asya\u2019y\u0131 etkiledi, K\u00fcrdistan b\u00f6lgesini etkiledi Sovyet bask\u0131s\u0131n\u0131n bertaraf olmas\u0131ndan sonra politik bo\u015fluk d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan gelen jeopolitik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc de\u011fi\u015ftirdi. Bat\u0131 Asya\u2019daki Sovyet etkisi minimuma inerken ABD etkisi b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Washington burada rahat manevra etmeye ba\u015flad\u0131 ABD K\u00fcrt b\u00f6lgesinde \u00e7ok iyi zemin elde etti. Birincisi Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan sonra rakibi kalmad\u0131 ikincisi K\u00fcrt milliyet\u00e7ileri i\u00e7in kendilerini karalayacak bir sicili yok. ABD K\u00fcrt sorunu konusunda net bir politikas\u0131 olmad\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ABD\u2019nin \u015fu veya bu \u015fekilde K\u00fcrdistan\u2019\u0131 b\u00f6len devletlerle sorunlar ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. O y\u00fczden K\u00fcrt kart\u0131n\u0131 oynamak gelecekte \u00e7ok farkl\u0131 boyutlar kazan\u0131yor\u2026<\/p>\n \u015eimdi G\u00fcney K\u00fcrdistan var. Tabi\u00ee ki bu co\u011frafi olarak K\u00fcrdistan\u2019\u0131n onda birinden biraz fazlad\u0131r. Ama o merkezi stratejik bir konuma sahiptir. Washington\u2019un \u00f6zg\u00fcr K\u00fcrdistan\u2019a deste\u011fi ge\u00e7ici de\u011fil ileriye d\u00f6n\u00fck uzun vadeli bir politikad\u0131r. Tabi\u00ee ki ABD\u2019nin \u015fu andaki di\u011fer K\u00fcrt b\u00f6lgelerine y\u00f6nelik etkisi azd\u0131r. Bunun engellerinden birisi o \u00fclkelerin h\u00fck\u00fcmetleri ile olan \u00e7eli\u015fikleri (\u0130ran gibi) yada s\u0131cak (T\u00fcrkiye gibi) ili\u015fkileridir.<\/p>\n ABD\u2019liler kendilerine kar\u015f\u0131 rakiplerini de buluyor, Almanya, \u0130ngiltere ve Fransa\u2019da ge\u00e7mi\u015f etkinliklerinin etkisini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ama bu rekabet Washington i\u00e7in tehlike de\u011fil. Onlar i\u00e7in bu b\u00f6lgede en tehlikelisi Rusya\u2019d\u0131r ki oda b\u00f6lgede \u201cyoklu\u011fuyla parl\u0131yor .<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f jeopolitik konumunda en dikkate de\u011fer d\u00f6nemidir. Ama \u015fu anda K\u00fcrdistan\u2019da Rusya\u2019n\u0131n pozisyonunu yok denecek noktaya gelmi\u015ftir. Bat\u0131 ise sadece g\u00fcney par\u00e7as\u0131na inmi\u015f. Tabi\u00ee ki bu eski i\u015fgalci d\u00f6nemlerin diriltildi\u011fi anlam\u0131na gelmiyor. O zaman K\u00fcrdistan uluslar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bir objesiydi. Ama art\u0131k K\u00fcrt \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00fcce ula\u015ft\u0131, yay\u0131ld\u0131 ve d\u00fcnya politikas\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z rol oynuyor. Bunu sadece G\u00fcney K\u00fcrdistan ile ilgili de\u011fil. G\u00fcney<\/p>\n K\u00fcrdistan\u2019a ili\u015fkin bat\u0131l\u0131 patronlar\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn \u00f6zellikle de T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrdistan par\u00e7as\u0131 sadece bir i\u00e7 sorun olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu hareketin gelece\u011fi konusunda iyimser bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc yapmam\u0131za vesile oluyor. K\u00fcrdistan jeopolitik anlamda d\u00fcnyan\u0131n en s\u0131cak b\u00f6lgesi haline geliyor. Bu K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n ulusal kaderini belirleme hakk\u0131 konusunda net bir \u015fey elde edene kadar b\u00f6yle devam edecek.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Rahmi Ya\u011fmur \/ Mamed Mustafayev- ANF<\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n Parveke K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fi konusunda 2008 y\u0131l\u0131nda Harward \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Mehrdad R. Izady de bir makale kaleme ald\u0131. Ancak Izady\u2019nin yaz\u0131s\u0131 daha ge\u00e7ici bir jeopolitik durumu ki\u015fisel yorumlara da yer vererek a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fi konusuna T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Ahmet Davuto\u011flu da \u2018Stratejik Derinlik\u2019 kitab\u0131nda irdeledi. Ancak Davuto\u011flu bu alan\u0131n jeopoliti\u011fini bilim insan\u0131na yak\u0131\u015f\u0131r bir objektiften uzak milliyet\u00e7i \u00e7\u0131karlara hizmet eden ve T\u00fcrk devletinin i\u015fgalci pozisyonuna me\u015fruluk kazand\u0131rmaya y\u00f6nelik de\u011ferlendirmeleri \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. Ancak o bile bu b\u00f6lgenin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 jeopolitik \u00f6nemi tamam\u0131yla g\u00f6zard\u0131 edemedi.<\/p>\n Bu y\u00fczdende biz daha \u00e7ok Lazerev\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi makalenin \u00e7evresinde kalmaya \u00f6zen g\u00f6sterdik.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n K\u00dcRD\u0130STAN CO\u011eRAFYASI \u0130\u00c7 B\u00dcT\u00dcNL\u00dc\u011eE SAH\u0130PT\u0130R<\/p>\n Davuto\u011flu\u2019nun K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturamamas\u0131n\u0131 denizlerle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n olmamas\u0131na dayand\u0131rmas\u0131n jeopolitika kapsam\u0131nda yap\u0131lan en \u00f6nemli \u00e7arp\u0131tmalardan biridir. Avrupa, Latin Amerika, Afrika ve Asya derinliklerinde denizlerle hi\u00e7bir ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan onlarca \u00fclke var ve bunlar BM ve uluslar toplulu\u011fu taraf\u0131ndan resmi olarak tan\u0131nan devletlerdir.<\/p>\n Lazerev, bu konuyu co\u011frafya biliminden de yararlanarak \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ortaya koyuyor. Makalesine etnografik bir tan\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u201cK\u00fcrdistan \u00f6zce ve tam olarak K\u00fcrtlerin vatan\u0131d\u0131r vurgusuyla ba\u015fl\u0131yor. Her ne kadar bug\u00fcnk\u00fc politik s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile tam \u00f6rt\u00fc\u015fen bir devlet kurulmam\u0131\u015fsa bile \u201cK\u00fcrdistan kelimesinin tam anlam\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z net olarak do\u011fal co\u011frafik belirlemeden olu\u015fuyor \u015feklinde tan\u0131ml\u0131yor Lazerev ve bununla \u00e7ok \u00f6nemli bir tespitte bulunuyor. Ona g\u00f6re K\u00fcrdistan co\u011frafik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tart\u0131\u015fmas\u0131z ve sabittir. Makalesinde \u015f\u00f6yle diyor: \u2018\u2019Kesintisiz s\u00fcren bu co\u011frafya \u00fczerindeki siyasi ve politik tufan \u00f6nemlidir. Onlar bu s\u00fcreklile\u015fen sava\u015flar\u0131n sonucunda etno demografik de\u011fi\u015fimlere u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. K\u00fcrtler ve onlar\u0131n yan\u0131nda ya\u015fayan halklar (Ermeniler ve S\u00fcryaniler gibi) s\u00fcrekli zorlu g\u00f6\u00e7 ve kitlesel jenositlere maruz kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucunda K\u00fcrtler yap\u0131land\u0131rma olarak kendi do\u011fal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorlar. <\/p>\n Lezerev\u2019e g\u00f6re e\u011fer K\u00fcrdistan ad\u0131 yetersiz g\u00f6r\u00fclecekse bu K\u00fcrtlerin sadece K\u00fcrdistan\u2019da de\u011fil ayn\u0131 zamanda yo\u011fun olarak Horasan, Azerbaycan ve daha farkl\u0131 yerlerde de (bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin ana kentlerindeki yo\u011fun K\u00fcrt n\u00fcfusu gibi) ya\u015famalar\u0131ndan kaynaklanabilir. Lazerev bu konuda \u015fu ifadeleri dikkat \u00e7ekiyor: \u201cK\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrdistan\u2019\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 yar\u0131m milyon kilometre kare (yani Fransa yada \u0130spanya kadard\u0131r) ve do\u011frusal olmayan bir form olu\u015fturuyor. <\/p>\n Lazerev, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 teorik olarak tan\u0131mlad\u0131ktan sonra sonderece \u00f6nemli bir noktaya, yani K\u00fcrdistan\u2019\u0131n fiziki co\u011frafik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011finiyor: \u201cDi\u011fer bir nokta buran\u0131n Fiziki-co\u011frafik \u00f6zellikleridir. K\u00fcrtlerin anayurdu sadece \u00f6z olarak de\u011fil ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne tarihi kaderiyle de de\u011fi\u015fmezdir. K\u00fcrdistan tabii derinli\u011fi ve da\u011fl\u0131k yap\u0131lanmas\u0131 ile de de\u011fi\u015fmezdir. Da\u011f silsilesi hem boyuna hem de enine bu \u00fclkeyi boydan boya \u00f6rt\u00fcyor. Ayr\u0131ca di\u011fer tabi \u00f6zellikleri ile hem uzunlamas\u0131na hem de enlemesine \u201corograph si (da\u011flarla, bilhassa da\u011flar\u0131n konumlar\u0131) \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca t\u00fcm di\u011fer tabiat\u0131 \u00f6zellikleri: hidrografik ( fiziki co\u011frafyan\u0131n sular k\u0131sm\u0131n\u0131 inceleyen dal\u0131. Sular co\u011frafyas\u0131 da denir. Yer \u00fcst\u00fc ve yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini ve da\u011f\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 inceler \u00e7.n) toprak ve iklimi (sert k\u0131tasald\u0131r), bitki ve canl\u0131 \u00f6rt\u00fcs\u00fc, iki b\u00fcy\u00fck g\u00f6l\u00fc (Van, Urmiye) ve Asya\u2019n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck Irma\u011f\u0131 (F\u0131rat, Dicle) ile tabii ve co\u011frafik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturuyor.<\/p>\n K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bu fiziki co\u011frafik \u00f6zellikleri K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n etno geneti\u011finin olu\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011flar K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n s\u00fcrekli ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer olarak bir nevi kale rol\u00fcnde olmu\u015ftur. Bu onlar\u0131 asimilasyondan, istilalardan, a\u011f\u0131r i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalardan ve hesapla\u015fmalar\u0131ndan -ki t\u00fcm bunlar bu bat\u0131 Asya d\u00f6rtgeninde y\u00fczy\u0131llarca devam etmi\u015ftir- korumu\u015ftur. Bu do\u011fal fakt\u00f6rler onun tar\u0131msal hayat\u0131n\u0131 da belirlemi\u015f ve geleneksel K\u00fcrt toplumunun sosyal \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de \u00f6rg\u00fctlemi\u015ftir. <\/p>\n Bu jeopoliti\u011fin bu fiziki co\u011frafi y\u00f6n\u00fc sadece K\u00fcrdistan b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil savunmaya elveri\u015fli yap\u0131s\u0131 ulusal savunmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da olumlu ve olumsuz etkilerine g\u00f6nderme yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Lezerev\u2019in K\u00fcrt Jeopoliti\u011fini \u00fcst\u00fcne kurdu\u011fu bu belirlemeler son derece \u00f6nemlidir. K\u00fcrdistan\u2019\u0131 i\u015fgal eden egemen mant\u0131\u011f\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bilimsellikten uzak bir arg\u00fcman\u0131 ellerinden al\u0131yordu.<\/p>\n Davuto\u011flu, i\u015fgalci pozisyonla \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmemek ad\u0131na kendisiyle \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmeyi g\u00f6ze alarak K\u00fcrdistan jeopolitikas\u0131 konusundaki de\u011ferlendirmelerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: \u201cBu co\u011frafya kendi i\u00e7inde bir jeopolitik b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturmamas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir ge\u00e7i\u015f alan\u0131 te\u015fkil etmektedir. Ortado\u011fu ve Avrasya\u2019n\u0131n en \u00f6nemli ge\u00e7i\u015f alan\u0131n\u0131 olu\u015fturan bu co\u011frafya bu y\u00f6n\u00fcyle K\u00fcresel ve b\u00f6lgesele rekabetin \u00e7ekim alan\u0131 haline gelirken jeopolitik b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturamamas\u0131ndan dolay\u0131 istikrars\u0131zl\u0131k kayna\u011f\u0131 olmaktad\u0131r. <\/p>\n Ancak Davuto\u011flu\u2019nun ima etti\u011fi karga\u015falar\u0131n sebebi co\u011frafik b\u00fct\u00fcnl\u00fck sorun de\u011fil jeopolitik ve jeoekonomik zenginlik oldu\u011fu g\u00fcncel ve tarihi t\u00fcm de\u011ferlendirmelerin ortak fikri oldu\u011funu bilinir.<\/p>\n Lazerev, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n fiziki \u00f6zeklilerin anlat\u0131rken \u015f\u00f6yle diyor: K\u00fcrdistan\u2019\u0131n fiziki co\u011frafyas\u0131n\u0131n di\u011fer \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 onun yeralt\u0131 kaynaklar\u0131d\u0131r. Petrol bu \u00fclkenin en \u00f6nemli yeralt\u0131 kayna\u011f\u0131d\u0131r, bunun en ba\u015f\u0131nda da Kerk\u00fck petrolleri gelmektedir. Ortado\u011fu\u2019nun di\u011fer alanlar\u0131nki kaynaklar\u0131n \u00e7o\u011funun ke\u015ffedilip kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen K\u00fcrdistan\u2019da hala petrol arama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Bu kullan\u0131lmam\u0131\u015f rezervlerin yo\u011funlu\u011funu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Di\u011fer \u00f6nemli zenginlikleri yeralt\u0131 kaynaklar\u0131 su ve su enerjisi potansiyeli (barajlar\u0131) tar\u0131m ve ormanlar.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n K\u00dcRD\u0130STAN\u2019I KENAR MAHALES\u0130 G\u0130B\u0130 D\u00dcZENL\u0130YORLAR<\/p>\n Burada \u00f6n plana \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fken olan unsurlard\u0131r. Bunlar politik ve ekonomik jeopoliti\u011fe aittirler ve Fundamentals de\u011ferlerden fakt\u00f6rlerden kaynaklan\u0131yor Ki bu b\u00f6lgede t\u00fcm tarihi s\u00fcre\u00e7leri etkiliyor. Bu fakt\u00f6rlerden en \u00f6nemli olan\u0131 onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devletlerin \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 yerlerin kenar mahalleri gibi duruyor. K\u00fcrdistan orta\u00e7a\u011fda bile b\u00fct\u00fcn ana par\u00e7as\u0131yla b\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu imparatorluklar\u0131n\u0131n i\u00e7ine girmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcman Arap yada Mo\u011fol T\u00fcrkleri istilalar\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mparatorluklar\u0131n kenar\u0131nda askeri alanlar\u0131n merkezindeydi. B\u00f6ylece imparatorluklar bu alan\u0131 bir sava\u015f meydan\u0131 olarak kullan\u0131yorlard\u0131. K\u00fcrt sava\u015f\u00e7\u0131 a\u015firetleri her taraf i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferli ortaklar oluyordu. B\u00f6ylece eski d\u00f6nemlerde bile K\u00fcrdistan askeri stratejik y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok \u00f6nemli jeopolitik anlamlar ta\u015f\u0131yordu. Bu durum K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcn\u00fcp par\u00e7alanmas\u0131 d\u00f6neminde daha net ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n \u00a0<\/p>\n BU G\u00dcNK\u00dc SINIRLAR ASKER\u0130D\u0130R<\/p>\n Lazerev, yeni s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemindeki jeopoliti\u011fi \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor: \u201c16. yy ortalar\u0131nda \u0130ran ve Osmanl\u0131 imparatorluklar\u0131 taraf\u0131ndan par\u00e7aland\u0131 ve b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131ya kald\u0131. O d\u00f6nemden buyana onun jeopolitik y\u00f6n\u00fc daha da \u00f6nemli hale geldi. Bu s\u0131n\u0131r T\u00fcrk-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131 oldu ama bu tamam\u0131yla askeri bir s\u0131n\u0131rd\u0131r. Ancak birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra K\u00fcrdistan i\u00e7in olan m\u00fccadeleleri sona erdi. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik \u00f6nemi yeni d\u00f6nemde T\u00fcrk- \u0130ran ili\u015fkilerini a\u015ft\u0131. 19 yy. ba\u015flar\u0131nda ba\u015flayarak bu arazi Rusya ve \u0130ngiltere\u2019nin s\u00f6m\u00fcrge alan\u0131 olarak dikkatlerini \u00e7ekti. 19. yy. sonunda buna Almanya\u2019da eklendi. 20. yy. ilk yar\u0131s\u0131 Fransa ve Almanya\u2019n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma unsuru oldu. \u0130\u015fte yeni d\u00f6nemde K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik durumu bir taraftan T\u00fcrk-\u0130ran ili\u015fkileri di\u011fer taraftan Rusya ile Bat\u0131\u2019n\u0131n (daha \u00e7ok \u0130ngiltere) s\u00f6m\u00fcrgesel istekleri ve onlar\u0131n yak\u0131n do\u011fu da hegemonya m\u00fccadelesiyle belirleniyordu. O d\u00f6nem K\u00fcrdistan i\u00e7in m\u00fccadele de sadece do\u011fal zenginlikleri rol oynam\u0131yordu. Ama onun n\u00fcfusu s\u00fcrekli olarak dikkate al\u0131n\u0131yordu. Katliam ve \u00e7at\u0131\u015fmalar g\u00fcndeme girdi. K\u0131saca 19. yy. yar\u0131s\u0131ndan itibaren K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik durumun belirlenmesinde ulusal sorunun gerginle\u015fmesi \u00e7ok \u00f6nemli bir fakt\u00f6r oluyor\u2026.<\/p>\n Birincisi sava\u015fta ba\u015faran itilaf devletleri dayatmas\u0131yla K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131 (K\u00fcrdistan b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan yeniden b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesi s\u00fcreci)\u2026<\/p>\n \u0130ran ile ayn\u0131 seviyede Ortado\u011fu petrol\u00fcn\u00fcn en esas tedarik\u00e7isi oldular. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer pa\u00e7alar\u0131 gelecek vaat ediyorlard\u0131. Petrol kadar di\u011fer ekonomik ve co\u011frafik \u00f6zellikler vard\u0131 ki bunlar s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in \u00e7ok \u00e7ekici geliyordu. T\u00fcm bu jeopolitik \u00e7\u0131karlar Atlantik g\u00fc\u00e7lerinin K\u00fcrdistan olan ilgisini art\u0131rd\u0131. <\/p>\n \u00a0<\/p>\n RUSYA K\u00dcRD\u0130STAN\u2019I \u00d6NCE S\u00d6M\u00dcRGEC\u0130 SONRA SAVUNMACI MANTIKLA ELE ALDI<\/p>\n Lazerev, Rusya\u2019n\u0131n bu y\u00fczy\u0131ldaki K\u00fcrt stratejisini ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, d\u00f6nem devrim sonras\u0131 Rusya\u2019n\u0131n pozisyonu K\u00fcrdistan sorununa olan ilgisini de\u011fi\u015ftirdi. \u00d6ncesinde s\u00f6m\u00fcrgeciydi sonras\u0131nda ise savunma ama\u00e7l\u0131 bir mant\u0131kla ele al\u0131yordu. Moskova Kafkaslar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini almak istiyordu Tabi\u00ee ki bu sadece Ankara ve Tahran d\u0131\u015f politikas\u0131na de\u011fildi ayn\u0131 zamanda K\u00fcrdistan\u2019daki durumuna da ba\u011fl\u0131yd\u0131. Bir taraftan devrimsel ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc maneviyat\u0131n\u0131 \u015fekillendiren ideolojinin -her ulusun kendi kaderini tayin etme hakk\u0131n\u0131 savunma s\u00f6ylemi- di\u011fer taraftan buradaki ayaklanmalar\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 etkileme ve kar\u015f\u0131 cephenin m\u00fcdahalelerine yol a\u00e7mas\u0131 kayg\u0131s\u0131 g\u00fcd\u00fcl\u00fcyordu. \u0130\u015f bu noktaya geldi\u011finde -s\u00f6z\u00fcmona- s\u0131n\u0131fsal e\u011filim g\u00f6steriliyordu. Sovyetlerin K\u00fcrt ayaklanmalar\u0131n\u0131 feodal ve yabanc\u0131 ajanlar\u0131n y\u00f6nlendirmesi olarak de\u011ferlendirmesinin bir sebebi de buydu. Ama K\u00fcrt ulusal hareketleri t\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131 ayaklanmalar daimi bir fakt\u00f6r olarak s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi \u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bir b\u00f6lge oldu. Sadece b\u00f6lgesel \u00fclkelerin de\u011fil ayn\u0131 zamanda Bat\u0131l\u0131lar ile Rusya aras\u0131ndaki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na da sahnesi haline geldi. K\u00fcrdistan \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015f Ortado\u011fu\u2019nun jeopoliti\u011fini etkiliyordu. \u0130ngiltere K\u00fcrdistan\u2019\u0131n durumunu b\u00f6lgedeki pozisyonunu g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ayr\u0131ca bu m\u00fccadele T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019\u0131n yak\u0131n durmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu. K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ise bu g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015fmanlarla ba\u015f etmeye yetmiyordu. Ruslar gerekli deste\u011fi vermiyordu ayr\u0131ca ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi fa\u015fist blok K\u00fcrdistan\u2019a ilgi duymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu \u00e7ok tehlikeli bir durumdu <\/p>\n \u00a0<\/p>\n SO\u011eUK SAVA\u015e K\u00dcRD\u0130STAN \u00dcZER\u0130NDEN BA\u015eLADI<\/p>\n K\u00fcrdistan jeopoliti\u011finde di\u011fer bir s\u00fcre\u00e7 ise ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131d\u0131r. Stratejik \u00f6nem arz eden b\u00f6lgede ve ona yak\u0131n alanda bir birine kar\u015f\u0131t \u00fclkelerin dikkatini \u00e7ekiyordu. Bu alan Kafkas cephesi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nem arz etmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00f6rfezi Sovyetlerin Kafkas b\u00f6lgesine ba\u011fl\u0131yordu ve askeri m\u00fchimmat aktar\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu. Ama as\u0131l \u00f6nemli olan bu de\u011fildi as\u0131l \u00f6nemli olan K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Rusya G\u00fcney Bat\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n ise \u0130ngilizler taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmesiydi. K\u00fcrdistan gelecek so\u011fuk sava\u015f\u0131n i\u00e7ine \u00e7ekilmi\u015fti. Ortado\u011fu\u2019nun eski ortaklar\u0131 Rusya ve \u0130ngilizler kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi ve so\u011fuk sava\u015f\u0131n ilk seslerinin K\u00fcrdistan ve Azerbaycan b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tesad\u00fcf olmasa gerek.<\/p>\n K\u00fcrdistan tarihindeki bu yeni jeopolitik durum \u0130ran, Irak ve T\u00fcrkiye\u2019yi bat\u0131 askeri bloklar\u0131na kat\u0131lmaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc: T\u00fcrkiye\u2019yi NATO\u2019ya kat\u0131lmas\u0131na, T\u00fcrkiye, Irak \u0130ran\u2019\u0131 Ba\u011fdat ve CENTO gibi paktlara kat\u0131lmaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Sava\u015fta ve sonraki y\u0131llarda K\u00fcrdistan SSCB\u2019nin Kafkas s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7in tehlike potansiyeli olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bat\u0131l\u0131lar\u0131n askeri yap\u0131lar\u0131 bu alana yerle\u015ftiriliyordu.<\/p>\n Bat\u0131 taraftar\u0131 olan h\u00fck\u00fcmetlere kar\u015f\u0131 antiemperyalist fikirlerle yola \u00e7\u0131kanlar K\u00fcrt ulusal hareketleri Moskova i\u00e7in desteklenmesi gereken ortak oluyordu. Ama bu reel de\u011fil potansiyel olarak b\u00f6yleydi. Bunun iki gerek\u00e7esi vard\u0131. Birincisi Sovyet iktidar\u0131 kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131na yak\u0131n alanlar da s\u0131cak b\u00f6lgelerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 istemiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu Bat\u0131 \u00fclkelerinin buraya m\u00fcdahalelerine gerek\u00e7e olu\u015fturmas\u0131ndan \u00e7ekiniyordu. Daha sonraki y\u0131llarda (1950\u2019lerden sonra) ise Sovyet devleti Arap milliyet\u00e7i hareketlerini desteklemeye ba\u015flad\u0131. Ancak 1958\u2019de Baas Irak\u2019ta iktidar olunca K\u00fcrtler ile Araplar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler sertle\u015fti ve 1960 sert bir m\u00fccadeleye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu d\u00f6nemde K\u00fcrt hareketlerine \u00f6nemsiz bir destek veriyordu ama \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini de ret ediliyordu. <\/p>\n Bu konuda Prof. Dr. Mehrdad R. Izady\u2019nin 2008 y\u0131l\u0131nda Kurdistanica sitesine yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018jeopolitik\u2019 adl\u0131 makalesinde K\u00fcrdistan\u2019\u0131 Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6n savunma cephesini ayr\u0131\u015ft\u0131ran kalkan olarak tan\u0131ml\u0131yor. Izady, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131, Rusya\u2019n\u0131n azalan g\u00fcc\u00fc ile birle\u015fti\u011finde, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n tampon b\u00f6lge olarak hizmet g\u00f6rmeye devam etti\u011fi Ortado\u011fu\u2019nun kuzey ufuklar\u0131 \u00fczerinde belirsiz bir gelecek ba\u015f g\u00f6sterdi. K\u00fcrtler, tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fme ile d\u00fcnyada 4 \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 jeopolitik g\u00fc\u00e7 yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7erisinde yerli temsilcileri olan tek etnik gruptur: Arap D\u00fcnyas\u0131 (Irak ve Suriye), NATO (T\u00fcrkiye), Var\u015fova Pakt\u0131 ve Sovyet Blo\u011fu (Kafkaslar), ve G\u00fcney Asya- Merkez Asya Blo\u011fu (\u0130ran ve Sovyet T\u00fcrkmenistan) diyor.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n IZADY EGEMENLER K\u00dcRTLER\u0130N K\u00dcLT\u00dcREL B\u0130RL\u0130KTENL\u0130\u011e\u0130NE ZARAR VER\u0130YOR<\/p>\n 1980\u2019li y\u0131llarda K\u00fcrt b\u00f6lgesinin jeopolitik durumu giderek onun tarihinde yeni bir d\u00f6nem ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yordu. Bu \u00fc\u00e7 fundamentals, iki i\u00e7 ve bir d\u0131\u015f nedenden dolay\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Profes\u00f6r Izady makalesinde, \u201cK\u00fcrtler kendilerini \u00e7evreleyen kom\u015fu \u00fclkelerin hi\u00e7biriyle ayn\u0131 etnik kimli\u011fi payla\u015fmamaktad\u0131r. K\u00fcrtler kendi stratejik konum ile d\u00fcnya jeopolitik kayg\u0131lar\u0131n kurban\u0131d\u0131rlar diye yaz\u0131yor.<\/p>\n Izady, makalesinin bir yerinde ise K\u00fcrtler \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen asimilasyon konusunda \u015fu \u00e7arp\u0131c\u0131 de\u011ferlendirmelere yer veriyor: \u2018\u2019G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Do\u011fu ve G\u00fcney K\u00fcrtlerinden geleneksel \u0130ran \u0130slam ideolojisini takip etmeleri beklenirken, Irak ve Suriye K\u00fcrtlerinden, miraslar\u0131ndan vazge\u00e7erek, varl\u0131klar\u0131n\u0131 bu iki bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 \u00fclkede radikal Arap milliyet\u00e7ili\u011fi alt\u0131nda kan\u0131tlamalar\u0131 istenmektedir. Anadolu\u2019da K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fc g\u00fcneydo\u011fu Avrupa g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc ve sad\u0131k Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 modern h\u00fck\u00fcmetli T\u00fcrkiye ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131rlar. Bu k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve politik g\u00fc\u00e7ler K\u00fcrt ulusal kesimlerini \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlere y\u00f6nlendirilmektedirler. Durdurulmazlarsa, ku\u015fkusuz uzun vadede K\u00fcrtlerin ulusal kimli\u011fi ile k\u00fclt\u00fcrel birlikteli\u011fine zarar vererek, eski \u00fczerinden yeni ulus yaratacaklar.\u201c<\/p>\n T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri kendi ulusal haklar\u0131 i\u00e7in silahl\u0131 m\u00fccadeleye ba\u015flad\u0131lar. En g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en uzun karakterli bu solcu hareket K\u00fcrdistan i\u015f\u00e7i partisi PKK \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015fiyordu. \u0130kincisi ise Bat\u0131 Asya\u2019daki uluslar aras\u0131 boyuttaki en k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f tehlikeli konularda biri Irak ba\u015f\u0131ndaki Baas rejimi idi. Saddam H\u00fcseyin belli bir d\u00f6neme kadar Var\u015fova pakt\u0131 (daha sonra da ABD ve Avrupa\u2019dan) muazzam silah alm\u0131\u015ft\u0131 ve politik oyunlara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kanl\u0131 \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131, Kuveyt i\u015fgali vb d\u0131\u015f giri\u015fimler olumsuz sonu\u00e7lad\u0131. Ayr\u0131ca Halep\u00e7e sald\u0131r\u0131s\u0131 K\u00fcrtlerde b\u00fcy\u00fck tepki yaratarak ulusal hareketlerini h\u0131zland\u0131rmalar\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n BM ambargosu K\u00fcrdistan\u2019\u0131n 36. paralelden sonras\u0131n\u0131n Ba\u011fdat\u2019\u0131n denetiminden \u00e7\u0131kar\u0131larak askeri boyutuyla ABD ve NATO\u2019ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirildi. K\u00fcrt topraklar\u0131 i\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131 kazand\u0131 Bu olay\u0131n tarihi \u00f6nemini hakk\u0131n\u0131 vermek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n GELENEKSEL POL\u0130T\u0130KALARI \u0130FLAS ED\u0130YOR<\/p>\n Bat\u0131 Asya\u2019daki jeopolitik konumun de\u011fi\u015fti\u011fi ger\u00e7ektir. Son y\u0131llarda K\u00fcrdistan\u2019da ulusal bilin\u00e7 o kadar y\u00fckselmi\u015f ki vazge\u00e7ilmez karakter kazanm\u0131\u015ft\u0131r ve kendisiyle birlikte net sonu\u00e7lar getiriyor. Bu devletlerin iktidar\u0131 ve politik elitleri bu K\u00fcrt ulusal hareketlerini durduramayacaklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinden dolay\u0131 geleneksel politikalar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunda kal\u0131yor. K\u00fcrtleri b\u00fct\u00fcn ulusal haklar\u0131n\u0131 ret etme politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu yeni ba\u015flad\u0131 yava\u015f ve belirsizce devam ediyor.<\/p>\n K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n kaderini tayin etmek giderek zorla\u015f\u0131yor. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a y\u00f6nelik t\u00fcm giri\u015fimler ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Ankara K\u00fcrt isyanc\u0131lara kar\u015f\u0131 amans\u0131z bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctt\u00fc ama \u015fimdi siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne yava\u015f kaymak zorunda kal\u0131yor. \u0130ran ve Irak\u2019\u0131n da bu y\u00f6ne gidecekleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc var. Bat\u0131 da K\u00fcrt diasporas\u0131n\u0131n aktif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n politik anlam\u0131 giderek b\u00fcy\u00fcyor. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n d\u00fcnya politikas\u0131nda ve uluslar aras\u0131 ili\u015fkilerde obje de\u011fil subje olmaya ba\u015fl\u0131yor. Bunlar K\u00fcrt b\u00f6lgesindeki jeopolitik durumun de\u011fi\u015fiminin g\u00f6stergeleridir.\u2019\u2019<\/p>\n Ahmet Davuto\u011flu ise stratejik derinlik kitab\u0131nda buradan \u015f\u00f6yle s\u00f6z ediyor: \u2018\u2019Ge\u00e7i\u015f alan\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve K\u00fcrt meselesinin jeopolitik arka plan\u0131 ikisi k\u0131tasal di\u011feri b\u00f6lgesel d\u00f6rt ana nitelikten s\u00f6z edilebilir. Birincisi Avrasya Ana k\u0131tas\u0131n\u0131n Do\u011fu-Bat\u0131 ekseninde kritik ge\u00e7i\u015f hatlar\u0131ndan birini olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. \u0130kincisi Kuzey G\u00fcney ekseninde Avrasya steplerini Kuzey denizlerine ba\u011flayan jeopolitik hatt\u0131n\u0131n ge\u00e7mesidir. B\u00f6lgesel olarak ise birincisi Bat\u0131ya ve Anadolu\u2019yu Asya\u2019n\u0131n derinliklerine ba\u011fl\u0131yor. \u0130kincisi Karadeniz- Hazar-Basra-Do\u011fu Akdeniz ba\u011flant\u0131s\u0131 bu b\u00f6lgeyi jeopolitik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n merkezi yap\u0131yor.<\/p>\n Petrol-su \u2013Petrol dengesi Mezopotamya su havzas\u0131 k\u00f6rfez petrol kaynaklar\u0131na ba\u011flayan jeoekonomik hat b\u00f6lgeyi uluslar aras\u0131 rekabetin odak noktas\u0131 yap\u0131yor. T\u00fcrkiye GAP ile kaynak-g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisi kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Davuto\u011flu\u2019nun ge\u00e7i\u015f hatlar\u0131 olarak belirtti\u011fi konum bu g\u00fcn ayn\u0131 zamanda Nabucco gibi \u00f6nemli enerji hatlar\u0131na ana ge\u00e7i\u015f g\u00fczerg\u00e2h\u0131 olma gibi \u00e7ok i\u015flevsel durumdad\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n BATI ASYA JEPOL\u0130T\u0130\u011e\u0130 DE\u011e\u0130\u015eT\u0130<\/p>\n Lazerev, Sovyet sonras\u0131 b\u00f6lgede meydana gelen jeopolitik de\u011fi\u015fikli\u011fi ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: Sovyetler birli\u011finin biti\u015fi Bat\u0131 Asya\u2019y\u0131 etkiledi, K\u00fcrdistan b\u00f6lgesini etkiledi Sovyet bask\u0131s\u0131n\u0131n bertaraf olmas\u0131ndan sonra politik bo\u015fluk d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan gelen jeopolitik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc de\u011fi\u015ftirdi. Bat\u0131 Asya\u2019daki Sovyet etkisi minimuma inerken ABD etkisi b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Washington burada rahat manevra etmeye ba\u015flad\u0131 ABD K\u00fcrt b\u00f6lgesinde \u00e7ok iyi zemin elde etti. Birincisi Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan sonra rakibi kalmad\u0131 ikincisi K\u00fcrt milliyet\u00e7ileri i\u00e7in kendilerini karalayacak bir sicili yok. ABD K\u00fcrt sorunu konusunda net bir politikas\u0131 olmad\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ABD\u2019nin \u015fu veya bu \u015fekilde K\u00fcrdistan\u2019\u0131 b\u00f6len devletlerle sorunlar ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. O y\u00fczden K\u00fcrt kart\u0131n\u0131 oynamak gelecekte \u00e7ok farkl\u0131 boyutlar kazan\u0131yor\u2026<\/p>\n \u015eimdi G\u00fcney K\u00fcrdistan var. Tabi\u00ee ki bu co\u011frafi olarak K\u00fcrdistan\u2019\u0131n onda birinden biraz fazlad\u0131r. Ama o merkezi stratejik bir konuma sahiptir. Washington\u2019un \u00f6zg\u00fcr K\u00fcrdistan\u2019a deste\u011fi ge\u00e7ici de\u011fil ileriye d\u00f6n\u00fck uzun vadeli bir politikad\u0131r. Tabi\u00ee ki ABD\u2019nin \u015fu andaki di\u011fer K\u00fcrt b\u00f6lgelerine y\u00f6nelik etkisi azd\u0131r. Bunun engellerinden birisi o \u00fclkelerin h\u00fck\u00fcmetleri ile olan \u00e7eli\u015fikleri (\u0130ran gibi) yada s\u0131cak (T\u00fcrkiye gibi) ili\u015fkileridir.<\/p>\n ABD\u2019liler kendilerine kar\u015f\u0131 rakiplerini de buluyor, Almanya, \u0130ngiltere ve Fransa\u2019da ge\u00e7mi\u015f etkinliklerinin etkisini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ama bu rekabet Washington i\u00e7in tehlike de\u011fil. Onlar i\u00e7in bu b\u00f6lgede en tehlikelisi Rusya\u2019d\u0131r ki oda b\u00f6lgede \u201cyoklu\u011fuyla parl\u0131yor .<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f jeopolitik konumunda en dikkate de\u011fer d\u00f6nemidir. Ama \u015fu anda K\u00fcrdistan\u2019da Rusya\u2019n\u0131n pozisyonunu yok denecek noktaya gelmi\u015ftir. Bat\u0131 ise sadece g\u00fcney par\u00e7as\u0131na inmi\u015f. Tabi\u00ee ki bu eski i\u015fgalci d\u00f6nemlerin diriltildi\u011fi anlam\u0131na gelmiyor. O zaman K\u00fcrdistan uluslar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bir objesiydi. Ama art\u0131k K\u00fcrt \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00fcce ula\u015ft\u0131, yay\u0131ld\u0131 ve d\u00fcnya politikas\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z rol oynuyor. Bunu sadece G\u00fcney K\u00fcrdistan ile ilgili de\u011fil. G\u00fcney<\/p>\n K\u00fcrdistan\u2019a ili\u015fkin bat\u0131l\u0131 patronlar\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn \u00f6zellikle de T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrdistan par\u00e7as\u0131 sadece bir i\u00e7 sorun olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu hareketin gelece\u011fi konusunda iyimser bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc yapmam\u0131za vesile oluyor. K\u00fcrdistan jeopolitik anlamda d\u00fcnyan\u0131n en s\u0131cak b\u00f6lgesi haline geliyor. Bu K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n ulusal kaderini belirleme hakk\u0131 konusunda net bir \u015fey elde edene kadar b\u00f6yle devam edecek.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Rahmi Ya\u011fmur \/ Mamed Mustafayev- ANF<\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n \t<\/p>\n
Ancak 2000\u2019li y\u0131larda ABD\u2019nin Irak\u2019a y\u00f6nelik m\u00fcdahalesinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan yeni jeopolitik durumu de\u011ferlendirirken K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fine y\u00f6nelik vurgular ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale geldi. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlisini 2005 y\u0131l\u0131nda Rusya Oryantal Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden yap\u0131lan bir yuvarlak masa toplant\u0131s\u0131na sunulan bir makaleydi. Makaleyi K\u00fcrdolog Mixail Lazer\u2019in sundu. Lazerev, makalesinde jeopolitika konusunun uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi bildi\u011fi i\u00e7in daha \u00f6ncekilerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kayg\u0131 ve hesaplar\u0131 tamam\u0131yla g\u00f6zard\u0131 etmedi. Bu y\u00fczden K\u00fcrdistan\u2019\u0131n K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm b\u00f6lgeleri kapsamad\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrtlerin di\u011fer alanlarda da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek \u201cK\u00fcrt b\u00f6lgesi kavram\u0131n\u0131 kullanaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. Yani K\u00fcrdistan\u2019\u0131n hukuksal s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile askeri ve i\u015fgal s\u0131n\u0131rlar\u0131na a\u00e7\u0131k bir tan\u0131mlama getirirken baz\u0131 manevralar yapt\u0131. Ancak Lazerev, makalesinin bir\u00e7ok yerinde K\u00fcrdistan jeopoliti\u011fini ve dinami\u011fini objektif olarak ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n