{"id":1990,"date":"2020-03-15T00:26:33","date_gmt":"2020-03-14T21:26:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lekolin.org\/laiklik-ve-siyasal-islam-2\/"},"modified":"2020-03-15T00:26:33","modified_gmt":"2020-03-14T21:26:33","slug":"laiklik-ve-siyasal-islam-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/laiklik-ve-siyasal-islam-2\/","title":{"rendered":"Laiklik ve Siyasal \u0130slam &#8211; 2"},"content":{"rendered":"<p>25 \u015eubat 2010 Per\u015fembe Saat 09:55<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>\u0130slam\u2019da devlet ve h\u00fck\u00fcmet kurallar\u0131 dinsel niteliktedir. Bu kurallar her zaman, her yerde ve her t\u00fcrl\u00fc ko\u015fullarda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve kayna\u011f\u0131n\u0131 Tanr\u0131\u2019n\u0131n iradesinde bulan<\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/295-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>  0<\/p>\n<p>  21<\/p>\n<p>  TR<\/p>\n<p><!--\n \/* Font Definitions *\/\n @font-face\n\t  \"Cambria Math\" \n\tpanose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4 \n\tmso-font-charset:162 \n\tmso-generic- roman \n\tmso-font-pitch:variable \n\tmso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 159 0  \n@font-face\n\t    \n\tpanose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4 \n\tmso-font-charset:162 \n\tmso-generic- swiss \n\tmso-font-pitch:variable \n\tmso-font-signature:-1610611985 1073750139 0 0 159 0  \n@font-face\n\t  KodchiangUPC \n\tpanose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4 \n\tmso-font-charset:222 \n\tmso-generic- roman \n\tmso-font-pitch:variable \n\tmso-font-signature:16777217 0 0 0 65536 0  \n  \n p.Mso , li.Mso , div.Mso \n\t mso-style-unhide:no \n\t  \n\t :\"\" \n\tmargin-top:0cm \n\tmargin-right:0cm \n\tmargin-bottom:10.0pt \n\tmargin-left:0cm \n\t \n\t \n\t \n\t \" \",\" \" \n\t \n\t \n\t   \n\tmso-fareast-theme-font:minor-latin \n\t \n\t \n\t   \n\t \n\t \n.MsoChpDefault\n\t mso-style-type:export-only \n\tmso-default-props:yes \n\t \n\t \n\t   \n\tmso-fareast-theme-font:minor-latin \n\t \n\t \n\t   \n\t \n\t \n.MsoPapDefault\n\t mso-style-type:export-only \n\tmargin-bottom:10.0pt \n\t  \n@page Section1\n\t size:595.3pt 841.9pt \n\tmargin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt \n\tmso-header-margin:35.4pt \n\tmso-footer-margin:35.4pt \n\tmso-paper-source:0  \ndiv.Section1\n\t page:Section1  \n--><\/p>\n<p>\t  :&#8221; &#8221; <\/p>\n<p>\t :&#8221;&#8221; <\/p>\n<p>\t &#8221; &#8220;,&#8221; &#8221; <\/p>\n<p><strong>\u0130slam\u2019da Devlet ve Laiklik<\/strong><\/p>\n<p class=\" \">\u0130slam\u2019da devlet ve h\u00fck\u00fcmet kurallar\u0131 dinsel niteliktedir. Bu<br \/>\nkurallar her zaman, her yerde ve her t\u00fcrl\u00fc ko\u015fullarda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve<br \/>\nkayna\u011f\u0131n\u0131 Tanr\u0131\u2019n\u0131n iradesinde bulan ilkelerdir. Ger\u00e7ekte, \u0130slam belirli bir<br \/>\ndevlet t\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fcp kabullenmemi\u015ftir. Zamana, yere ve ko\u015fullara g\u00f6re<br \/>\nolu\u015fturulacak bir siyasal d\u00fczen, belirtilen ilkelere dayanan herhangi bir<br \/>\nbi\u00e7imde olabilir. Kabul edilen \u2018insanlar\u0131n maslahatlar\u0131\u2019, bulunduklar\u0131 toplumun<br \/>\nzaman ve \u2018ahvalinin de\u011fi\u015fmesine\u2019 ba\u011fl\u0131d\u0131r ilkesi, belirli bir siyasal bi\u00e7imin<br \/>\nde\u011fi\u015fmez bir bi\u00e7imde kabul edilmesini engellememektedir. \u0130slam\u2019\u0131n, siyasal<br \/>\niktidar bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel ve de\u011fi\u015fmez ilkesi, toplumsal ve siyasal<br \/>\nd\u00fczenle ilgili t\u00fcm kurallar\u0131 Tanr\u0131\u2019n\u0131n saptad\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131d\u0131r. Tanr\u0131\u2019n\u0131n kurallar\u0131<br \/>\nda Kuran\u2019da yer almakta ve bu as\u0131l yasa d\u0131\u015f\u0131nda ki\u015filerin kural ve yasa koyma<br \/>\nyetkileri yoktur. \u2018Te\u015frii\u2019 ger\u00e7ekte yaln\u0131zca Tanr\u0131\u2019ya aittir. \u0130slam h\u00fck\u00fcmeti<br \/>\nemreder ilkesinin, \u0130slam\u2019\u0131n siyasal kural\u0131 olarak kabul edilmesi, \u0130slam\u2019da<br \/>\ndevlet yap\u0131s\u0131n\u0131n kesinlikle teokratik oldu\u011fu sonucuna var\u0131lmas\u0131na neden<br \/>\nolmu\u015ftur. Buna g\u00f6re, teokrasi devletin dini devlet olmas\u0131 ve y\u00f6netenlerin<br \/>\niktidarlar\u0131n\u0131 tanr\u0131dan almalar\u0131 anlam\u0131na gelir. Herkes yery\u00fcz\u00fcn\u00fc imar ve \u0131slah<br \/>\netmede tanr\u0131n\u0131n halifesidir. Tanr\u0131 h\u00fck\u00fcmlerinin yerine getirilmesinin kayna\u011f\u0131<br \/>\nda halkt\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc iktidar sahibi ki\u015fi ya da ki\u015filer<br \/>\nkabul edilmedi\u011fi i\u00e7in, \u0130slam devletinin teokratik niteli\u011fi H\u0131ristiyan<br \/>\nteokrasisinden farkl\u0131d\u0131r. Tanr\u0131 ve Resul\u00fc ile halk aras\u0131nda misak (s\u00f6zle\u015fme)<br \/>\ns\u00f6z konusudur. Kur\u2019an da s\u00f6z\u00fc edilen ahdi ve akdi durumu, misak\u0131 dile<br \/>\ngetirmektedir. Misak tek tarafl\u0131d\u0131r, taraflar\u0131n\u0131 ve ko\u015fullar\u0131n\u0131 tanr\u0131 belirler.<br \/>\nMisak, \u0130slam \u00fcmmetinin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu dinsel nitelikteki siyasal iktidar\u0131n<br \/>\nkayna\u011f\u0131n\u0131, yasall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ge\u00e7erlili\u011fini ifade eder. <\/p>\n<p class=\" \">\u0130slam\u2019\u0131 uygulamak, ibadeti sa\u011flamak, adaleti<br \/>\nger\u00e7ekle\u015ftirmek, dinsizli\u011fi cezaland\u0131rmak  mal, can ve namus g\u00fcvenli\u011fini<br \/>\nsa\u011flamak ve cihat a\u00e7mak i\u00e7in devletin varl\u0131\u011f\u0131 zorunludur ve egemenli\u011fin sahibi<br \/>\nTanr\u0131\u2019d\u0131r. Tanr\u0131 egemenli\u011fi Kur\u2019anda m\u00fclk olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n<p class=\" \">\u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re, tanr\u0131 ki\u015filerin kendisine olan<br \/>\nmetafizik kulluk ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, onlara ak\u0131l-irade-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve<br \/>\ndokunulmazl\u0131k vermi\u015ftir. Ki\u015finin ak\u0131l, irade, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck egemenli\u011finin kavran\u0131\u015f<br \/>\nve yorumlan\u0131\u015f\u0131, de\u011fi\u015fik \u0130slam okullar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 farkl\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nAk\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131 savunan \u2018Mutezile\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131, ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131 simgeleyen, akl\u0131n ve<br \/>\niradenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yads\u0131yan \u2018Cebriyye\u2019 okulu ile kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu okullar\u0131n<br \/>\n\u0130slam toplumundaki etkinli\u011fine g\u00f6re, o toplumun y\u00f6neli\u015fleri farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nB\u00f6ylece maslahatta uygunluk, i\u00e7tihat, me\u015fveret (dan\u0131\u015fma) kurallar\u0131 unutulmu\u015f<br \/>\n\u0130slam toplumlar\u0131, kaderci, tutucu ve ba\u011fnaz bir dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin egemenli\u011fine<br \/>\ngirmi\u015ftir. Salt \u2018itikad\u2019 sorunlar\u0131 ile ilgilenen ve felsefeyi yads\u0131yan ilm-i<br \/>\nkelam, sorunlara iman yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcm aram\u0131\u015f, akl\u0131 mahkum etmi\u015ftir. \u0130bn-i R\u00fc\u015ft,<br \/>\nFarabi ve \u0130bn-i Sina gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u0130shak el- Kadim taraf\u0131ndan<br \/>\nkurulan felsefe okulu, toplumsal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00fcreci i\u00e7inde \u0130lm-i kelamc\u0131lara yenik<br \/>\nd\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p class=\" \">Kaderci d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f, \u0130slam toplumunun dinamizmini yok etmi\u015f,<br \/>\nho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck, ba\u011fnazl\u0131k, dinsel kurallar\u0131n kesin ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, gelenek\u00e7ilik<br \/>\nve geri kalm\u0131\u015fl\u0131k s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u0130slam toplumlar\u0131nda egemen olmu\u015ftur. Geri<br \/>\nkalm\u0131\u015fl\u0131k tarihsel bir ger\u00e7ek olarak saptand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, var\u0131lan sonu\u00e7 Do\u011fu<br \/>\ntoplumlar\u0131n\u0131n kaderi say\u0131lm\u0131\u015f ve bu tarihsel noktada \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde<br \/>\nbulundu\u011fu durum g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, \u0130slam\u2019\u0131n toplumsal geli\u015fime engel<br \/>\noldu\u011fu sav\u0131na var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Geri kalm\u0131\u015fl\u0131k ekonomik bir yap\u0131d\u0131r ve Bat\u0131n\u0131n, geri<br \/>\nkalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imsel ve teknik a\u00e7\u0131dan ele al\u0131p, M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerin geli\u015fmeleri<br \/>\ni\u00e7in M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan uzakla\u015fmalar\u0131n\u0131 ko\u015ful saymas\u0131, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdi\u011fi Do\u011fu\u2019yla<br \/>\nbu s\u00f6m\u00fcrge ili\u015fkilerini de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde s\u00fcrd\u00fcrme amac\u0131n\u0131n sonucudur. Bat\u0131<br \/>\nb\u00f6ylece, kendi uygarl\u0131k d\u00fczenini, bi\u00e7imsel ve taklit\u00e7i bir yap\u0131 i\u00e7inde Do\u011fu\u2019ya<br \/>\nkabul ettirmek ve kendisine ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmak amac\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Do\u011fu\u2019da kapitalistle\u015fmeye engel \u00f6\u011feler, Bat\u0131\u2019daki geli\u015fimin<br \/>\nbenzerlerini sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018M\u00fclk\u00fcn\u2019 tanr\u0131ya ait olu\u015fu, Do\u011fu\u2019da<br \/>\nburjuva-feodal \u00e7eli\u015fkisini engellemi\u015f ve kapitalistle\u015fmenin i\u00e7 dinamizmi<br \/>\nolu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum Do\u011fu\u2019da servet birikimi, d\u0131\u015f dinamizm ile ticaret<br \/>\nili\u015fkileri i\u00e7inde sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olu\u015fum i\u00e7inde servet belirli ellerde<br \/>\nbirikmi\u015f ve sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015fme olgusu ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Serveti ellerinde<br \/>\nbulunduranlar ise genellikle dinsel-siyasal iktidar sahipleridir. Bat\u0131 \u2013 Do\u011fu<br \/>\nili\u015fkisinde, Bat\u0131 engizisyondan burjuva durumuna ula\u015f\u0131rken, Do\u011fu b\u00fcy\u00fck bir<br \/>\nuygarl\u0131ktan \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu birbirine ters geli\u015fim sonucu Bat\u0131,<br \/>\nDo\u011fu\u2019daki ekonomik egemenli\u011fini, d\u00fc\u015f\u00fcnsel egemenli\u011fiyle peki\u015ftirmek i\u00e7in,<br \/>\nsorunlar\u0131n t\u00fcm su\u00e7unu \u2018\u0130slam\u2019a y\u00fckleyip, \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu olarak \u2018laikle\u015fme\u2019yi<br \/>\ng\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p class=\" \">Ger\u00e7ekte \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n geri<br \/>\nkalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nceleri saptam\u0131\u015flar. \u00d6zellikle XVIII. y\u00fczy\u0131ldan sonra geri<br \/>\nkalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 tutsak etti\u011fi saptanm\u0131\u015f, ama \u00e7\u00f6z\u00fcm yine dinsel<br \/>\nalanda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kurtulu\u015fu arayanlar \u00e7areyi \u0130slam\u2019\u0131n<span>\u00a0 <\/span>ilk g\u00fcnlerine d\u00f6n\u00fc\u015fte bulmu\u015flar, dinden<br \/>\nuzakla\u015fmay\u0131 sorunlar\u0131n nedeni saym\u0131\u015flar. \u2018Vahabilik\u2019 Veliyullah ak\u0131m\u0131,<br \/>\nHindistan\u2019daki anayasac\u0131l\u0131k hareketi bu konuda \u00f6rnektir. Bu ak\u0131m ve g\u00f6r\u00fc\u015flerin<br \/>\nba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131<span>\u00a0 <\/span>Bat\u0131\u2019n\u0131n, \u0130slam\u2019da<br \/>\nlaikle\u015fme zorunlulu\u011funu savunmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Din, de\u011fi\u015fik ko\u015fullarda, olumlu ya da olumsuz y\u00f6nde etkin<br \/>\nolabilmektedir. Dinin bu de\u011fi\u015fik etkinli\u011fi, temelde toplumsal yap\u0131n\u0131n<br \/>\n\u00f6zellikleriyle belirlenmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan, din olgusu \u00e7a\u011f\u0131ndan ve \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n<br \/>\nko\u015fullar\u0131ndan soyutlanarak ele al\u0131namaz. Toplumlardaki dinsel etkinlik, din ile<br \/>\nsiyasal iktidar aras\u0131ndaki ili\u015fki, geli\u015fim kar\u015f\u0131s\u0131nda dinsel tutum, birer neden<br \/>\nolmay\u0131p, birer sonu\u00e7 olmaktan \u00f6teye gidemez. Laiklik ilkesini ve siyasal<br \/>\nbi\u00e7imini de bu anlay\u0131\u015f i\u00e7inde g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n<p class=\" \">Osmanl\u0131\u2019da Laiklik<\/p>\n<p class=\" \">Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funu kuran Osmano\u011fullar\u0131, devlet<br \/>\negemenli\u011fini elinde bulunduran bir ailedir. Devlet ba\u015fkan\u0131 \u00fclke ve \u00fclkede<br \/>\nya\u015fayanlar \u00fczerinde mutlak bir egemenlik hakk\u0131na sahipti. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta yaln\u0131zca<br \/>\ncismani iktidara sahip olan devlet ba\u015fkan\u0131\/padi\u015fah, Yavuz Sultan Selim\u2019in<br \/>\nM\u0131s\u0131r\u2019da bulunan Abbasi halifesinden hilafeti devralmas\u0131yla ruhani bir iktidara<br \/>\nda ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Geleneksel devlet sistemi mutlak ve teokratik ya da yar\u0131<br \/>\nteokratik bir monar\u015fiydi. \u0130\u015fleyi\u015fi Padi\u015fah-Ulema-Yeni\u00e7eri \u00fc\u00e7geni aras\u0131ndaki<br \/>\nuyuma ba\u011fl\u0131yd\u0131. Gerileme d\u00f6neminde ise bu unsurlar tek tek yozla\u015fma i\u00e7indeydi.<\/p>\n<p class=\" \">Osmanl\u0131 devlet ve iktidar yap\u0131s\u0131nda, Saltanat kurumu<br \/>\ndevletin monar\u015fik karakterini vurgular ve iktidar\u0131n sahibi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nDevlet ayn\u0131 zamanda teokratik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Anayasalla\u015fma hareketleri,<br \/>\npadi\u015fah\u0131n iktidar\u0131n\u0131 payla\u015fma \u00e7abalar\u0131 k\u0131smen sonu\u00e7 verse de k\u0131sa s\u00fcrm\u00fc\u015f, buna<br \/>\nkar\u015f\u0131n y\u00f6netimi laikle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131 I.Me\u015frutiyetle sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018Devletin<br \/>\ndini \u0130slam\u2019d\u0131r (md.11), padi\u015fah ayn\u0131 zamanda halife olup (md.3-4), ahkam-\u0131<br \/>\n\u015ferriye\u2019yi uygulat\u0131r (md.7), \u015feyh\u00fclislam devlet \u00f6rg\u00fct\u00fc i\u00e7inde ve h\u00fck\u00fcmette yer<br \/>\nalmaktad\u0131r (md.27), yasalar \u2018umur\u2019u diniye\u2019ye\u2019 din buyruklar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olamaz<br \/>\n(md.64), \u00fclkede \u015feriyye mahkemeleri vard\u0131r ve anayasa taraf\u0131ndan tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r<br \/>\n(md.87) gibi maddeler ilk anayasada yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anayasalar geli\u015fmeler<br \/>\nlaikli\u011fin geli\u015fmesini engelleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n Do\u011fu\u015fu ve T\u00fcrkiye\u2019de Siyasal \u0130slam<\/p>\n<p class=\" \">Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n do\u011fu\u015funun temel nedenlerinden<span>\u00a0 <\/span>belki de en<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>\u00f6nemlisi, Bat\u0131\u2019n\u0131n sanayi devrimiyle sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u0131zl\u0131<br \/>\ngeli\u015fmesinin, \u0130slam\u2019\u0131n ileri gelenlerini \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6neltmesidir. Kutsal<br \/>\nkitab\u0131n ilkelerinden ve kurallar\u0131ndan uzakla\u015fm\u0131\u015f olman\u0131n Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda geri<br \/>\nkalmaya neden oldu\u011fu sav\u0131, 1800\u2019l\u00fc y\u0131llarda birden bire \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131. Bu<br \/>\nak\u0131m\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden biri de 1839\u2019da Afganistan\u2019\u0131n Kabil kentinde do\u011fan<br \/>\nCemalettin Afgani\u2019dir. Afgani 10 ya\u015f\u0131nda evi terk etti. 18 ya\u015f\u0131nda Arap\u00e7ay\u0131<br \/>\n\u00f6\u011frendi ve \u0130slam tarihi, fizik ve mant\u0131k \u00f6\u011frenimi g\u00f6rd\u00fc. \u0130ngilizceyi 1.5 y\u0131l<br \/>\nkald\u0131\u011f\u0131 Hindistan\u2019da \u00f6\u011frendi. 30 ya\u015f\u0131nda \u0130stanbul\u2019a geldi ve Abd\u00fclhamid\u2019in<br \/>\nhuzuruna \u00e7\u0131kt\u0131. Kendisine \u2018kebir-i maarif ve enc\u00fcmen-i dani\u015f\u2019 \u00fcyeli\u011fi verildi.<br \/>\nSultan Abdulhamid\u2019in Osmanl\u0131 devletinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in, Balkanlar\u0131<br \/>\nyitirdikten sonra \u0130slam Birli\u011fi tasar\u0131m\u0131 ile Cemalettin Efgani\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri<br \/>\n\u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordu. O da \u0130slam\u2019\u0131n kurtulu\u015funu b\u00f6ylesi bir birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131nda<br \/>\ng\u00f6r\u00fcyordu. O y\u00fczden \u2018Panislamizm\u2019 Osmanl\u0131 devletinin de resmi ideolojisine<br \/>\nd\u00f6n\u00fc\u015fmekte gecikmedi.<span>\u00a0 <\/span><\/p>\n<p class=\" \">1830\u2019larda ba\u015flayan ve 1910\u2019lara kadar s\u00fcren aray\u0131\u015flar\u0131n<br \/>\n\u00f6z\u00fcnde bir ger\u00e7e\u011fin alt\u0131 \u00e7izilmekteydi. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 geri kalm\u0131\u015ft\u0131r. Siyasal<br \/>\n\u0130slam\u2019\u0131n kurucular\u0131ndan ve eylem planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlay\u0131c\u0131s\u0131 olan Seyyid Kutub bu<br \/>\nd\u00fc\u015f\u00fcnceye kat\u0131lmakla birlikte, kesin tav\u0131r alman\u0131n zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fini de<br \/>\na\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmektedir. \u0130nsanlar\u0131n yeniden \u0130slam\u2019a \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ileri<br \/>\ns\u00fcrmekteydi.<\/p>\n<p class=\" \">Cumhuriyet D\u00f6neminde Siyasal \u0130slam<\/p>\n<p class=\" \">1923\u2019te Cumhuriyeti ilan eden ittihat\u00e7\u0131 kadro, toplumun<br \/>\ntemeline dokunmad\u0131. Toplumsal yap\u0131da bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, toplumun temelini sarsacak<br \/>\nbir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaratacak \u2018g\u00fcce ve potansiyele\u2019 sahip de\u011fildi.<br \/>\nDolay\u0131s\u0131yla i\u00e7i bo\u015f ve a\u015f\u0131r\u0131 bir modernite s\u00f6ylemine dayanarak y\u00f6netemeyecekti.<br \/>\n\u00d6yle olunca da zay\u0131f, k\u0131r\u0131lgan ve inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 bir resmi ideoloji<br \/>\n\u00fcretmeye zorlanacakt\u0131. Fakat resmi ideolojinin kitlelerin bilincine n\u00fcfuz edip<br \/>\nyan\u0131lsama yaratma g\u00fcc\u00fc \u00e7ok zay\u0131f oldu\u011fu i\u00e7in, iktidar olabilmeleri ve iktidarda<br \/>\nkalabilmeleri geleneksel ideoloji olan dinin yard\u0131m ve deste\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bu<br \/>\nama\u00e7la din bir iktidar arac\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131, ihtiyaca g\u00f6re de manip\u00fcle<br \/>\nedildi. \u0130slamc\u0131lar politik etkinlik sa\u011flamak istediklerinde rejim taraf\u0131ndan<br \/>\nbast\u0131r\u0131ld\u0131lar. Ama rejimle \u2018uyumlu\u2019 olma yolunu se\u00e7tiklerinde de<br \/>\n\u00f6d\u00fcllendirildiler. Rejimin kendini zay\u0131f hissetti\u011fi 1920\u2019li ve 1930\u2019lu y\u0131llarda<br \/>\ndin bir tehlike olarak sunuldu ve bast\u0131r\u0131ld\u0131. 1960\u2019l\u0131 ve 1970\u2019li y\u0131llarda sol<br \/>\nhareketlerin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek \u00fczere kullan\u0131ld\u0131. 1980 sonras\u0131nda din yeni d\u00f6nemin<br \/>\nihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda (T\u00fcrk-\u0130slam sentezi) yeni bir i\u015fleve ko\u015fuldu ve<br \/>\ny\u00fckselen K\u00fcrt \u00d6zg\u00fcrl\u00fck hareketine kar\u015f\u0131 kullan\u0131ld\u0131 (bu konudaki Hizbullah<br \/>\n\u00f6rg\u00fct\u00fcne yakla\u015f\u0131m). Bu y\u00fczden Kemalist rejimin dine yakla\u015f\u0131m\u0131 her zaman<br \/>\nikircikli ve \u00e7eli\u015fkiliydi. Rejim dozunu kendi ayarlad\u0131\u011f\u0131 bir \u2018dinci gericili\u011fe\u2019<br \/>\nihtiya\u00e7 duydu. Hem din i\u015fe kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 hem de dinin etkinli\u011fi art\u0131nca \u2018irtica<br \/>\nhortlad\u0131\u2019 s\u00f6ylemi dillendirildi.<\/p>\n<p class=\" \">1923-1946\/50 \u2018Ebedi \u015eef ve Milli \u015eef\u2019 diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6neminde<br \/>\nrejimin dine yakla\u015f\u0131m\u0131 bast\u0131rma\/\u00f6d\u00fcllendirme \u015feklindeydi. Dini kesimden rejime<br \/>\nmuhalefet edenler \u015fiddetle ezilirken, rejimle iyi ge\u00e7inme tercihi yapanlar<br \/>\n\u00f6d\u00fcllendirilirdi. Mustafa Kemal taraf\u0131ndan mebuslu\u011fa (milletvekilli\u011fi) tayin<br \/>\nedilen \u015feyhlerin say\u0131s\u0131 az de\u011fildir. Halk kitlelerinin iradesinin s\u00fcrece dahil<br \/>\nedilmedi\u011fi tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6neminde \u0130slamc\u0131 muhalefet bir varl\u0131k<br \/>\ng\u00f6steremedi. Osmanl\u0131 yenilik\u00e7i hareketleriyle (Nizam-\u0131 cedid) ba\u015flayan d\u00f6nemde<br \/>\nimparatorlu\u011fun yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmesinin derinle\u015fmesiyle, kitlelerin ya\u015fam<br \/>\nko\u015fullar\u0131n\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi, halk kitlelerinde bir memnuniyetsizlik ortaya<br \/>\n\u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131 ve Osmanl\u0131 merkezi b\u00fcrokrasisi i\u00e7indeki bir kesim de duruma g\u00f6re bu<br \/>\nmemnuniyetsizli\u011fi kullanarak mu\u011flak bir iktidar m\u00fccadelesi y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu.<br \/>\n\u2018Yenilik\u00e7i\u2019 Osmanl\u0131 eliti, halktaki bu tepkiyi irtica olarak g\u00f6r\u00fcp bast\u0131r\u0131rken,<br \/>\nkendisini de ilericili\u011fin timsali olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Oysa ne halk tepkisi<br \/>\n\u2018irtica\u2019 olarak nitelendirilebilirdi, ne de \u2018yenilik\u00e7i\u2019 Osmanl\u0131 elitinin<br \/>\nilericilikle bir ilgisi vard\u0131. Sorun tamamen bir iktidar m\u00fccadelesiydi. 1946\/50<br \/>\nd\u00f6neminde \u2018\u00e7ok partili sisteme\u2019 ge\u00e7ilince durum de\u011fi\u015fti. Siyasi partiler oy<br \/>\nalmak i\u00e7in dine ve dincilere tavizler vermek zorunda kald\u0131lar. Bu ama\u00e7la da<br \/>\ntarikat liderleriyle pazarl\u0131\u011fa giri\u015ftiler. Oy alman\u0131n yolu tarikat reislerinden<br \/>\nge\u00e7iyordu. \u015eimdilerde tam bir sosyal-ekolojik-k\u00fclt\u00fcrel y\u0131k\u0131m tablosu ortaya<br \/>\n\u00e7\u0131karan neoliberal ideoloji, 1945 sonras\u0131nda \u2018\u00fcretildi\u2019 ama pratik politikaya<br \/>\nterc\u00fcme edilmesi 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu. Kapitalizmin \u2018yap\u0131sal krizi\u2019<br \/>\nve sol muhalefetin zaaf\u0131, neoliberal tezlerin uygulanmas\u0131 i\u00e7in \u2018elveri\u015fli\u2019 bir<br \/>\nortam olu\u015fturdu. Siyasal \u0130slam i\u00e7in de benzer bir durum s\u00f6z konusudur. Modern<br \/>\nSiyasal \u0130slam (politik \u0130slam) \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin hizmetindeki<br \/>\noryantalistlerin (\u015farkiyat\u00e7\u0131lar\u0131n) bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130ngiliz oryantalistleri<br \/>\n\u0130slam\u2019da, H\u0131ristiyanl\u0131kta oldu\u011fu gibi devletin dinden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn<br \/>\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vaaz etmi\u015flerdi. Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>kurucu babalar\u0131ndan biri olan g\u00fcney Hindistanl\u0131 \u015eeyh El Mawdudi<br \/>\n(1903-1979) taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen tezler, oryantalistlerin tezleriydi ve<br \/>\nHindistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesinin gerek\u00e7esi yap\u0131ld\u0131. El Mawdudi bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n \u0130slami<br \/>\nolmayan bir devlette ya\u015fayamayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen<br \/>\nbir \u0130slam devletinde ya\u015fayabilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Ona g\u00f6re \u0130slam<br \/>\ndevletinde laikli\u011fe yer yoktur veya \u0130slam devletinin laiklikle ba\u011fda\u015fmas\u0131<br \/>\nm\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Asl\u0131nda bu tezin hi\u00e7bir i\u00e7 tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131<br \/>\nyoktur. Aksi halde H\u0131ristiyanlar i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6z konusu olurdu. \u0130slam\u2019\u0131n<br \/>\nba\u015fka yerlerdeki teorisyenleri M\u0131s\u0131rl\u0131 Seyyid Kutub vb. de benzer tezler ileri<br \/>\ns\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. \u015eeyh El Mawdudi, Hindistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesinden sonra Lahor\u2019a<br \/>\nyerle\u015fti, 1941\u2019de Cemaat-i \u0130slami adl\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc kurdu ve iktidar m\u00fccadelesine<br \/>\ngiri\u015fti. Fakat politik \u0130slam\u2019\u0131n bir akt\u00f6r\u00fc olarak sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131, 1970\u2019lerin<br \/>\nsonlar\u0131na rastl\u0131yordu. Siyasal \u0130slam, politik bir hareket olarak dini (\u0130slam\u2019\u0131)<br \/>\nreferans alsa da, onu sadece kendini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131yordu. Dinin<br \/>\nkaynaklar\u0131na g\u00f6nderme yapm\u0131yor sadece rit\u00fcellerini kullan\u0131yordu.<span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n<p class=\" \">Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n son y\u0131llarda y\u00fckseli\u015fi ve T\u00fcrkiye\u2019de son<br \/>\nse\u00e7imlerle birlikte bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin temsilcisi olarak kabul edilen bir partinin<br \/>\niktidar olmas\u0131, Siyasal \u0130slam tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yeniden ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu<br \/>\ntart\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011fu zaman bilin\u00e7li bir \u015fekilde, laiklik tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde<br \/>\nalevlendirilmektedir. Baz\u0131 siyasi partiler de \u00e7o\u011fu zaman siyasi \u0130slamc\u0131 bir<br \/>\nideolojiye b\u00fcr\u00fcnerek, bu konuyu bir oy toplama arac\u0131 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. <\/p>\n<p class=\" \">Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n y\u00fckseli\u015fi son y\u0131llarda T\u00fcrk siyasal<br \/>\nya\u015fam\u0131n\u0131n g\u00fcndemini en \u00e7ok me\u015fgul eden konulardan biridir. \u2018\u0130slamc\u0131-laik\u2019<br \/>\nikilemi \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillenen bu gerginlik esasta, iki farkl\u0131 medeniyet<br \/>\nprojesiyle ilgilidir. Laikli\u011fi temel ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden cumhuriyetin<br \/>\n\u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma projesi, \u0130slamiyet\u2019i ki\u015fisel inan\u00e7 ve ibadet d\u00fczeyinde alg\u0131lamakta,<br \/>\nbuna kar\u015f\u0131l\u0131k Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n<span>\u00a0 <\/span>medeniyet<br \/>\nprojesi ise, \u0130slamiyet\u2019in kamu ya\u015fam\u0131nda \u00e7ok daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir rol oynamas\u0131n\u0131<br \/>\nama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu ama\u00e7 s\u0131k s\u0131k ifade edildi\u011fi \u00fczere \u2018y\u00fczde 99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman olan<br \/>\nbir halk\u0131n\u2019 bunu do\u011fal olarak isteyece\u011fi varsay\u0131m\u0131na dayand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu<br \/>\nvarsay\u0131m\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan \u0130slami hareketin<br \/>\nme\u015fruiyet iddias\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte, \u00f6b\u00fcr yandan da laikli\u011fi benimsemi\u015f<br \/>\nkesimlerin \u2018\u015feriat devleti\u2019 korkular\u0131n\u0131 beslemektedir. <\/p>\n<p class=\" \">T\u00fcrkiye\u2019de \u2018\u00e7ok partili ya\u015fama\u2019 ge\u00e7ildikten sonra \u0130slamc\u0131<br \/>\nhareket ve ideolojinin sa\u011f partilere y\u00f6neldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. 1945-1950 d\u00f6neminde<br \/>\n\u0130slamc\u0131 gelenek\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncenin en \u00f6nemli temsilcisi Millet Partisidir. MP,<br \/>\n\u0130slamc\u0131lar\u0131n destekledi\u011fi ciddi bir muhalefet partisi olmu\u015ftur. Daha sonra<br \/>\nMilli Nizam Partisi (MNP) kuruluncaya kadar \u0130slamc\u0131lar genellikle AP\u2019nin<br \/>\n\u2018\u0130slamc\u0131\u2019 bir parti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131ncaya kadar onun yan\u0131nda yer alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">MNP kuruluncaya kadar \u0130slamc\u0131 \u00e7evrelerin giri\u015fti\u011fi bir di\u011fer<br \/>\nparti denemesi, \u0130slam Demokrat Partisidir. Ancak hi\u00e7bir ba\u015far\u0131 ve etkinlik<br \/>\nsa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slamc\u0131lar Adalet Partisi\u2019nin ger\u00e7ekte Demokrat Parti\u2019nin<br \/>\ndevam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131yla da, AP\u2019den ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasal<br \/>\nharekete y\u00f6nelmi\u015flerdir.<\/p>\n<p class=\" \">Milli Nizam Partisi<\/p>\n<p class=\" \">1970\u2019li y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck sanayi burjuvazisi ile k\u00fc\u00e7\u00fck<br \/>\nburjuvazi aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar \u00e7\u0131kmas\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck sermaye kurulu\u015flar\u0131n\u0131n<br \/>\nkendilerinin \u00f6ncelikle g\u00f6zetilmedikleri ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n AP taraf\u0131ndan<br \/>\nkorunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamalar\u0131, yeni bir siyasi olu\u015fumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 beraberinde<br \/>\ngetirdi. 1961 Anayasas\u0131n\u0131n \u2018\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u2019 ortam\u0131nda, milliyet\u00e7i ideolojiler yan\u0131nda<br \/>\ndinci ideolojiler de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, \u0130slami cemaatler politikay\u0131<br \/>\nart\u0131k AP i\u00e7inde de\u011fil, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak s\u00fcrd\u00fcrmek istediler. \u0130skender Pa\u015fa<br \/>\nCemaati lideri M. Zahid Kotku, AP\u2019den umudunu kesti\u011fi i\u00e7in ad\u0131n\u0131 da kendisinin<br \/>\nkoydu\u011fu Milli Nizam Partisi\u2019nin (MNP) kurulu\u015funu sa\u011flad\u0131. Necmettin Erbakan\u2019\u0131<br \/>\nda parti ba\u015fkan\u0131 olarak belirledi. MNP, b\u00fcy\u00fck burjuvazi<span>\u00a0 <\/span>kar\u015f\u0131s\u0131nda gelir ve sayg\u0131nl\u0131k yitiren bir<br \/>\nk\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeci, t\u00fcccar ve esnaf ile Bat\u0131l\u0131la\u015fma hareketini ba\u015f\u0131ndan beri<br \/>\nreddeden bir kesim \u0130slamc\u0131n\u0131n etraf\u0131nda kenetlendikleri ve Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n<br \/>\n\u00f6rg\u00fctl\u00fc olarak politik ya\u015fama kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir parti oldu. MNP, \u0130slami bir parti<br \/>\nolarak nitelendirilmesine ra\u011fmen, kurulu\u015fundan kapat\u0131lmas\u0131na kadar hep \u00e7ekingen<br \/>\nbir \u0130slami s\u00f6ylem kullanarak laikli\u011fe a\u00e7\u0131k\u00e7a sald\u0131rmaktan \u00e7ekinmi\u015ftir. Partinin<br \/>\nprogram\u0131nda laiklik i\u00e7in  \u2018laikli\u011fi din aleyhtarl\u0131\u011f\u0131 \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren her<br \/>\nt\u00fcrl\u00fc anlay\u0131\u015fa kar\u015f\u0131y\u0131z\u2019 \u015feklinde bir ibare kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. MNP, T\u00fcrkiye\u2019de<br \/>\nba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u0130slami hareketin olu\u015fmas\u0131 yolunda k\u00fc\u00e7\u00fck ama ilk ciddi ad\u0131md\u0131r.<br \/>\nY\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasalar nedeniyle \u0130slami kimli\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a sergilemekten ka\u00e7\u0131nan<br \/>\nMNP, \u0130slami sistemin taraftar\u0131 oldu\u011funu ve bu sistemi hangi y\u00f6netimle<br \/>\nkuraca\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7eren mesajlar\u0131 \u00fcst\u00fc kapal\u0131 ve \u00e7ok da net olmayan ifadelerle<br \/>\nbelirtmekteydi.<\/p>\n<p class=\" \">26 Ocak 1970\u2019te kurulan MNP, Anayasa Mahkemesinin 20 May\u0131s<br \/>\n1971 tarihli karar\u0131yla kapat\u0131ld\u0131. MNP, 1970\u2019lerin ba\u015f\u0131nda \u0130slamc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin<br \/>\ngenel sa\u011fc\u0131 ideolojiden ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\" \">Milli Selamet Partisi<\/p>\n<p class=\" \">Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla MNP\u2019nin kapat\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda<br \/>\naralar\u0131nda pek fark olmayan MSP, tepkileri \u00e7ekmemek maksad\u0131yla bakan ve birka\u00e7<br \/>\nki\u015finin d\u0131\u015far\u0131dan deste\u011fiyle kuruldu. Ortak pazara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na<br \/>\na\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 savunan MSP, izledi\u011fi politikay\u0131 \u2018Milli G\u00f6r\u00fc\u015f\u2019 olarak nitelendirerek<br \/>\nama\u00e7lar\u0131n\u0131n maddi ve manevi kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flamak oldu\u011funu belirtir. Kendinden<br \/>\n\u00f6ncekiler gibi, Osmanl\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc Bat\u0131l\u0131la\u015fma u\u011fruna \u0130slam\u2019\u0131<span>\u00a0 <\/span>reddetmesine ba\u011flayan MSP, b\u00fcy\u00fck T\u00fcrkiye\u2019nin<br \/>\n\u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6nmekle olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 savunuyordu.<\/p>\n<p class=\" \">14 Ekim 1973 se\u00e7imleri tek partinin iktidar\u0131n\u0131 imkans\u0131z<br \/>\nk\u0131l\u0131nca, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk kez \u2018Siyasal \u0130slam\u2019 h\u00fck\u00fcmet orta\u011f\u0131<br \/>\nolarak da olsa iktidara geliyordu. CHP-MSP koalisyonu, CHP\u2019lilerin MSP\u2019yi<br \/>\n\u2018irticac\u0131\u2019, MSP\u2019lilerin de CHP\u2019yi \u2018dinsiz\u2019 g\u00f6rme e\u011filimine ra\u011fmen kuruldu.<br \/>\n\u0130slam\u2019\u0131n demokrasiye uyup uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir deneyi gibi de g\u00f6r\u00fclen olu\u015fum \u00e7ok<br \/>\nge\u00e7medi ki (af meselesinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere) derin g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131yla<br \/>\nson buldu. \u00d6nceden anla\u015f\u0131larak meclise getirilen af tasar\u0131s\u0131nda, MSP \u2018sol<br \/>\nsu\u00e7lu\u2019lar\u0131n aff\u0131 konusunda aleyhte oy kullanm\u0131\u015ft\u0131r. \u2018K\u0131br\u0131s Bar\u0131\u015f Harekat\u0131\u2019 da<br \/>\niki lider aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kma konusunda bir yar\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve CHP-MSP<br \/>\nkoalisyonu bozulmu\u015ftur. H\u00fck\u00fcmetin istifas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, olas\u0131 bir erken se\u00e7imde<br \/>\nK\u0131br\u0131s\u2019tan dolay\u0131 ba\u015far\u0131 sa\u011flayabilecek olan Ecevit\u2019in \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek i\u00e7in sa\u011f<br \/>\npartiler (AP, MSP, MHP ve CGP) 1975\u2019te \u2018milliyet\u00e7i cephe\u2019 dedikleri bir<br \/>\nkoalisyon kurdular. MSP, Demirel\u2019in ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131ndaki bu h\u00fck\u00fcmette kadrola\u015fma<br \/>\nf\u0131rsat\u0131n\u0131 iyi de\u011ferlendirmi\u015ftir. Birinci Milliyet\u00e7i Cephe koalisyonu, TBMM\u2019nin<br \/>\n5 Haziran 1977\u2019de erken se\u00e7im yapmaya karar<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>vermesiyle son buldu. 1977 se\u00e7imlerinde, Nurcular\u0131n AP\u2019yi desteklemesi<br \/>\nve bir k\u0131s\u0131m \u0130slamc\u0131 oylar\u0131n MHP\u2019ye gitmesi sonucu, MSP\u2019nin oy oran\u0131 y\u00fczde<br \/>\n11\u2019den y\u00fczde 8\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrk \u2013 \u0130slam sentezinin g\u00fcndemde oldu\u011fu d\u00f6nemde<br \/>\nCHP\u2019nin az\u0131nl\u0131k h\u00fck\u00fcmeti kurma ihtimaline kar\u015f\u0131 \u2018milliyet\u00e7i partiler toplulu\u011fu<br \/>\niktidar\u0131 sola teslim etmemeli\u2019 diyen S\u00fcleyman Demirel ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131nda (AP, MHP,<br \/>\nMSP) \u2018\u0130kinci Milliyet\u00e7i Cephe\u2019 koalisyonunu kurdular. Bu d\u00f6nemde imam-hatip ve<br \/>\nKuran kurslar\u0131 say\u0131lar\u0131 artt\u0131r\u0131l\u0131rken \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ile ili\u015fkiler de art\u0131r\u0131ld\u0131.<br \/>\n\u0130ktidar d\u00f6neminde kadrola\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi yan\u0131nda MSP, \u2018her k\u00f6ye bir cami<br \/>\nprojesi\u2019, diyanet yetkilerinin art\u0131r\u0131l\u0131p kadrolar\u0131n\u0131n on kat art\u0131r\u0131lmas\u0131, Hac<br \/>\nkotalar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, zorunlu din-ahlak dersi konulup din g\u00f6revlileri<br \/>\ntaraf\u0131ndan okutulmas\u0131, tatil g\u00fcn\u00fc olarak Cuma\u2019n\u0131n se\u00e7ilmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve<br \/>\nOsmanl\u0131 hanedanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcyelerine T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7i\u015f yasalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131<br \/>\ngibi \u00e7al\u0131\u015fmalara imza att\u0131. \u0130ran devriminden etkilenen ve muhalefet d\u00f6neminde<br \/>\niyice radikalle\u015fen MSP\u2019nin Ekim 1978\u2019de yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck kongresinde, Atat\u00fcrk<br \/>\nresminin g\u00f6zleri oyulmu\u015f ve \u015feriat yanl\u0131s\u0131 sloganlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. MSP art\u0131k<br \/>\nihtiyat\u0131 da elden b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Kapat\u0131lmaktan korkmuyordu. Art\u0131k alenen \u015feriata<br \/>\ndayal\u0131 devlet kurma isteklerini dile getirir ve dinsiz devletin y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131<br \/>\ns\u00f6ylemleriyle mitingler d\u00fczenler olmu\u015flard\u0131. Kar\u0131\u015f\u0131k d\u00f6nemin bahanesiyle<br \/>\ny\u00f6netime el koyan ordu, di\u011fer partilerle beraber MSP\u2019yi de kapatt\u0131.<\/p>\n<p class=\" \">Refah Partisi ve Sonras\u0131<\/p>\n<p class=\" \">Darbeyi ger\u00e7ekle\u015ftiren Kenan Evren, darbe sonras\u0131 b\u00fct\u00fcn<br \/>\nsiyasal partiler kapat\u0131l\u0131nca ihtiya\u00e7 duyulan deste\u011fi, bir\u00e7ok siyasinin<br \/>\ns\u0131k\u0131\u015f\u0131nca arad\u0131\u011f\u0131 deste\u011fi din \u00f6\u011fesinde arad\u0131. Din e\u011fitimi anayasal bir<br \/>\nzorunluluk haline getirilirken, imam-hatip mezunlar\u0131na ilahiyat d\u0131\u015f\u0131ndaki<br \/>\n\u00fcniversitelerin kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece dini e\u011fitim bir meslek ama\u00e7l\u0131 olmaktan<br \/>\n\u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p, alternatif bir e\u011fitim sistemi haline getirildi.<\/p>\n<p class=\" \">1983 y\u0131l\u0131nda kurulan Refah partisinin se\u00e7imlere girmesine<br \/>\nizin verilmeyince askeri y\u00f6netim d\u0131\u015f\u0131nda kurulan tek parti olan ANAP avantaj<br \/>\nyakalam\u0131\u015f oldu. Bunu iyi de\u011ferlendiren \u00d6zal, hemen hemen b\u00fct\u00fcn \u0130slamc\u0131lar\u0131n<br \/>\ndeste\u011fini alm\u0131\u015f oldu. \u0130skender Pa\u015fa dergah\u0131na ba\u011fl\u0131 bir Nak\u015fi olan \u00d6zal, MSP<br \/>\ntaban\u0131nda kabul g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p class=\" \">1987\u2019de yap\u0131lan referandumla siyaset yasa\u011f\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve<br \/>\ntekrar toparlanma noktas\u0131na gelen RP, Erbakan\u2019\u0131 parti ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ve \u00fcst<br \/>\ny\u00f6netime de MSP\u2019lileri getirmi\u015ftir. 1987 y\u0131l\u0131ndaki erken se\u00e7imlerde Erbakan<br \/>\ny\u00fczde 10 baraj\u0131n\u0131n alt\u0131nda kald\u0131. 1989 yerel se\u00e7imlerinde ise b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131<br \/>\nelde etti. 1991 erken se\u00e7imlerinden y\u00fczde 16 oyla \u00e7\u0131kt\u0131. Bu d\u00f6nemde ya\u015fanan<br \/>\nSivas katliam\u0131n\u0131n RP\u2019li belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde cereyan etmesi ve \u0130slamc\u0131<br \/>\nkesimce ortaya at\u0131lan laik-M\u00fcsl\u00fcman kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131<br \/>\nkutupla\u015fman\u0131n neticesinde olmas\u0131, kar\u015f\u0131t grubun \u2018din d\u00fc\u015fman\u0131\u2019 gibi g\u00f6sterilerek<br \/>\nkatledilmeleriyle haf\u0131zaya kaz\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p class=\" \">1994 yerel se\u00e7imleri Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n zaferi oldu. 28 ilin<br \/>\nbelediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan Refah, Ankara ve \u0130stanbul\u2019u da alm\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\nB\u00fcy\u00fck\u015fehirlere al\u0131\u015famayan, ahlaki de\u011ferleri yozla\u015fm\u0131\u015f ve dinden kopmu\u015f olarak<br \/>\ng\u00f6ren b\u00fcy\u00fck kentlerin ta\u015fral\u0131 sakinleri, dini ve RP\u2019yi bir s\u0131\u011f\u0131nak olarak<br \/>\ng\u00f6rd\u00fc. Bunda \u00f6zellikle gecekondularda yapt\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun propagandan\u0131n etkisi<br \/>\nb\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n<p class=\" \">12 Eyl\u00fcl\u2019den sonra da RP, \u0130slam dinini ana politikas\u0131 yapm\u0131\u015f<br \/>\nve b\u00f6ylece siyasal \u0130slam\u2019\u0131 T\u00fcrk siyasetinde bir temel belirleyici haline<br \/>\ngetirmi\u015ftir. Erbakan 1995 se\u00e7imleriyle ba\u015fbakan olmu\u015ftur. Ocak 1997\u2019de Sincan<br \/>\nBelediyesinin d\u00fczenledi\u011fi Kud\u00fcs gecesi nedeniyle \u2018post-modern bir darbe\u2019 olarak<br \/>\nnitelendirilen 28 \u015eubat s\u00fcreci ger\u00e7ekle\u015fti. 28 \u015eubat 1997\u2019de toplanan MGK\u2019ya<br \/>\naskeri kesim, irtica ile m\u00fccadele ve sekiz y\u0131ll\u0131k kesintisiz e\u011fitim gibi<br \/>\nmaddelerle gelmi\u015ftir. RP\u2019nin kadrola\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 gelen TSK, sekiz y\u0131ll\u0131k temel<br \/>\ne\u011fitim konusunda da \u0131srarl\u0131 tutumunu s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. <\/p>\n<p class=\" \">Bu geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Yarg\u0131tay C. Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 Refah Partisi<br \/>\nhakk\u0131nda kapatma davas\u0131 a\u00e7t\u0131. Kapat\u0131lma karar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Erbakan ile<br \/>\n\u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f grup yeniden onun etraf\u0131nda toplanmaya ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 misyonla ve<br \/>\nbiraz farkl\u0131 bir \u00e7ehreyle kurulan Fazilet Partisi\u2019nin ba\u015f\u0131na Recai Kutan<br \/>\ngetirilerek, parti i\u00e7indeki \u2018yenilik\u00e7i\u2019 kanad\u0131n \u00f6n\u00fcne, \u2018gelenek\u00e7i\u2019 bir ba\u015fkanla<br \/>\n\u00e7\u0131k\u0131lmak istenmi\u015f ancak yine de Tayip Erdo\u011fan\u2019\u0131n parti i\u00e7inde sivrilmesi<br \/>\nengellenememi\u015ftir. 1999 se\u00e7imlerine 28 \u015eubat, siyasal \u0130slam, irtica ve parti<br \/>\nkapat\u0131lmas\u0131 gibi konularla girildi. FP\u2019nin meclise girmesi \u00e7ok kolay oldu ve<br \/>\nilk eylemi de Merve Kavak\u00e7\u0131 olay\u0131 oldu. Erbakan\u2019\u0131n devrini tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131<br \/>\nd\u00fc\u015f\u00fcnen ve kendilerinin fikirleri dikkate bile al\u0131nmayan yenilik\u00e7i kesim yava\u015f<br \/>\nyava\u015f partiden yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Bu kopu\u015f s\u00fcreci 2001 y\u0131l\u0131nda Adalet<br \/>\nve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin kurulu\u015funa ve sonras\u0131nda tek ba\u015f\u0131na iktidar olmas\u0131na<br \/>\nkadar devam etti. AKP, 3 Kas\u0131m 2002 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan se\u00e7imlerde yakla\u015f\u0131k % 36 oy<br \/>\noran\u0131yla birinci parti olarak \u00e7\u0131kt\u0131. 2007 genel se\u00e7imlerinde ise % 46 oyla en<br \/>\ng\u00f6rkemli d\u00f6nemini ya\u015fad\u0131. Kendisini muhafazakar demokrat olarak tan\u0131mlayan bu<br \/>\nparti Avrupa Birli\u011fi\u2019nin kap\u0131s\u0131nda beklenilen bug\u00fcnlerde laiklik konusundaki<br \/>\nhassasiyetleri bildi\u011fi, \u00f6n\u00fcnde Refah Partisi gibi bir \u00f6rnek oldu\u011fu ve Avrupa<br \/>\nBirli\u011fi yolunda ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u2018reform\u2019lar\u0131 zedelememe ad\u0131na rejimi tehdit<br \/>\nedecek herhangi bir giri\u015fimde bulunmad\u0131. Avrupa Birli\u011fi\u2019nin tepkisine neden<br \/>\nolan \u2018zina yasas\u0131\u2019n\u0131 dahi geri \u00e7ekti.<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p class=\" \"><span>Ali R\u0131zgar <\/span><span><\/span><\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: normal\" class=\" \"><span style=\" \">K\u00fcrdistan<br \/>\nStratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: normal\" class=\" \"><span style=\" \">www.lekolin.org<br \/>\n&#8211; www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/span><\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>\u0130slam\u2019da devlet ve h\u00fck\u00fcmet kurallar\u0131 dinsel niteliktedir. Bu kurallar her zaman, her yerde ve her t\u00fcrl\u00fc ko\u015fullarda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve kayna\u011f\u0131n\u0131 Tanr\u0131\u2019n\u0131n iradesinde bulan<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1991,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-1990","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dizi-yazi","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1990","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1990"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1990\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}