\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/465-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
<\/strong>Kapitalizmin do\u011fu\u015funu ekonomik geli\u015fmenin do\u011fal bir sonucu Kapitalin, yani k\u00e2r getiren sermayenin pazarda olu\u015fan fiyat \u0130ngiltere k\u00f6kenli ekonomik-politikac\u0131lar\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat esas yan\u0131lg\u0131s\u0131, \u00e7oktan entelekt\u00fcel ortama damgas\u0131n\u0131 Anar\u015fistlerin kapitalizm yorumlar\u0131 da ekonomik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Bu ele\u015ftirilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ekonomiyle kapital, yani sermaye Bana g\u00f6re kapitalizm ba\u015f\u0131ndan beri askeri-siyasi-k\u00fclt\u00fcrel \u0130lk birikimlerin ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi s\u00f6m\u00fcrge sava\u015flar\u0131nda Ekonomi veya maddi hayat nesnelerinin elde edilmesi, Bu sorulara verilebilecek en \u00f6nemli yan\u0131t, evrimin Bu hususlar\u0131 \u015funun i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum: Kapitalizmin do\u011fu\u015funun \u0130nsan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn, toplumsall\u0131k temelinde varolu\u015funu Her \u015feyden \u00f6nce bu tip geli\u015fmelerin evrimde k\u00f6klerinin Fernand Braudel kapitalizmin do\u011fu\u015funu yorumlarken, bunu \u00e7ok Topluluklar zihinsellikleri i\u00e7inde maddi ihtiya\u00e7 nesnelerini \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bu uzun tarihinde kapitalizme ili\u015fkin Ekonomi, kavram olarak olmasa bile, \u00f6z olarak belki de ilk Kurban k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc de bu d\u00f6nemden ba\u015flatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat korkulan tehlike daha sonra ba\u015fa gelecektir. Tarih M.\u00d6. 4000\u2019lerden itibaren ticaretin yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ge\u00e7erken belirtmeliyim ki, yine ilk defa metala\u015fma s\u00fcrecine Burada emek fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc t\u00fcm\u00fcyle devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakm\u0131yorum. Fakat \u0130ngiliz ekonomi-politi\u011finin sakatl\u0131\u011f\u0131 veya sahtek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 Bu hususlar\u0131 biraz daha a\u00e7arsak \u015funlar\u0131 belirtebiliriz:<\/p>\n Tarihte ikinci b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar s\u0131\u00e7ramas\u0131na Asur kolonileri T\u00fcccar uygarl\u0131klar\u0131na dikkat etmek gerekir. Tarihte Kapitalizme do\u011fru yol al\u0131rken ve uygarl\u0131k merkezi Avrupa\u2019ya Avrupa tamamen bu mirasa dayan\u0131r. Ortado\u011fu\u2019nun M\u00fcsl\u00fcman D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir pazar olu\u015fmu\u015ftur. Afrika ve Amerika Kapitalizm zafere do\u011fru y\u00fcr\u00fcrken, arkas\u0131na bu denli tarihi, Fernand Braudel, \u0131srarla, kapitalist ekonomi pazar kar\u015f\u0131t\u0131 Tarih aynas\u0131ndan iktidarla\u015fm\u0131\u015f, alabildi\u011fine b\u00fcnyesinde Kapitalist ekonomi denilen talan d\u00fczeni, t\u00fcm eski ve yeni Bir s\u00f6z vard\u0131r: Bilim er ge\u00e7 dedi\u011fini ge\u00e7erli k\u0131lar. E\u011fer bu Ekonomik bazda k\u00e2r-\u00fccret, sosyal bazda burjuva-proleter kavramla\u015ft\u0131rmalar\u0131, Bir anan\u0131n, proleteri dokuz ay karn\u0131nda ta\u015f\u0131y\u0131p binbir K\u00e2r ve \u00fccretin sahiplerini bu sefer birer burjuva-proleter Unutmamal\u0131y\u0131z ki, binlerce y\u0131ll\u0131k k\u00f6le-efendi ili\u015fki miras\u0131n\u0131 Toplumun ekonomik ya\u015fam\u0131nda kapitalizmin yeri en \u00fcst \u0130\u015fsizli\u011fi \u00e7o\u011faltarak \u00fccretleri d\u00fc\u015f\u00fcrme ve ucuz \u00e7al\u0131\u015fan B\u00f6ylelikle ekonomizmin, kapitalist ekonominin tan\u0131m\u0131yla \u00a0<\/p>\n K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Abdullah K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.navendalekolin.com<\/a> \u00a0<\/p>\n \t<\/p>\n
\nsayan g\u00f6r\u00fc\u015fler bu gruba girer. \u00d6zellikle Marksizm bu a\u00e7\u0131dan bir nevi ekonomizme
\nindirgenmi\u015ftir. \u00d6yle ki, kapitalizm hep sanki bir ekonomik modelmi\u015f gibi
\nalg\u0131lanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ekonomi-politika adeta sosyal bilimlerin ba\u015f
\nk\u00f6\u015fesine oturtulmu\u015ftur. Ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde, modern devletin olu\u015fumunda ekonomik ya\u015fama
\nili\u015fkin al\u0131nan baz\u0131 kararlar bilim olarak disipline edilmi\u015ftir.<\/p>\n
\nistismar\u0131na dayal\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn geli\u015fiminde \u00f6nemli bir
\nrol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Sanki tarih, toplum, iktidar ve bir b\u00fct\u00fcn olarak uygarl\u0131ksal
\ngeli\u015fmeden ayr\u0131 bir kapitalist geli\u015fme m\u00fcmk\u00fcnm\u00fc\u015f gibi bir e\u011filim belirmi\u015ftir.
\nParadoksal olarak en \u00e7ok anti-kapitalist ge\u00e7inenler kapitalizmi hak etmedi\u011fi
\nbir konuma oturtarak, s\u00f6zde kapitalizme kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f oluyorlar.<\/p>\n
\nKapitalizmin zafere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fclke olarak yeni ekonomiyi modelle\u015ftirmeleri
\nbeklenebilir. K. Marks\u2019\u0131n bu model \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmas\u0131, \u0130ngiliz
\nekonomi-politikac\u0131lar\u0131n\u0131n ele\u015ftirisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli ve olduk\u00e7a a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131
\nolmu\u015ftur. Talihsiz olan, Marks\u2019\u0131n eserinin yar\u0131m kalmas\u0131 ve ard\u0131l\u0131 olan Marksistlerin
\nde onu tam karikat\u00fcrize etmeleridir. \u0130ktidar ve devletle kapitalizmin
\nili\u015fkisini sistemlice \u00e7\u00f6z\u00fcmlememesi en temel eksiklik olarak belirtilebilir.
\n\u0130deolojinin rol\u00fcn\u00fc belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizmin zihniyetine ili\u015fkin
\nyakla\u015f\u0131mlar\u0131 yer yer g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
\nvurmu\u015f Ayd\u0131nlanman\u0131n g\u00f6zde ideolojisi olarak pozitivizmin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 esas
\nalmas\u0131d\u0131r. Fiziksel bilim gibi toplumsal bilimin de yap\u0131labilece\u011fine dair
\ng\u00f6r\u00fc\u015fe kanidir, inanm\u0131\u015ft\u0131r, bundan ku\u015fkusu yoktur. Bu yakla\u015f\u0131m \u00e7ok de\u011ferli olan
\nKapital \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131r k\u0131lm\u0131\u015f, bir ara\u015ft\u0131rmadan \u00e7ok din kitab\u0131 gibi
\nyorumlanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcritlerin de yapaca\u011f\u0131 i\u015fler bellidir. Lenin\u2019in
\nemperyalizm, tekelci kapitalizm ve devlet-devrim yorumlar\u0131 Ayd\u0131nlanma
\nfelsefesini a\u015famam\u0131\u015f \u00e7abalard\u0131r. Yine bir\u00e7ok katk\u0131 sunan g\u00f6r\u00fc\u015fe ra\u011fmen,
\nkapitalist moderniteyi a\u015facak kapasiteyi ortaya koyamamas\u0131, Sovyet deneyiminin
\nba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131l\u0131nmas\u0131nda ba\u015f etkendir.<\/p>\n
\nKapitalizm ekonomik olarak mahk\u00fbm edilirse, sanki y\u0131k\u0131lacakm\u0131\u015f gibi bir e\u011filim
\ni\u00e7inde kalm\u0131\u015flard\u0131r. Pozitivizmle sakatlanm\u0131\u015f anlay\u0131\u015flar: \u0130\u015fte bilimin
\nkanunlar\u0131 vard\u0131r. Ekonomi de bir bilimdir. Dolay\u0131s\u0131yla onun da kanunlar\u0131
\nvard\u0131r. Bu kanunlara g\u00f6re, kapitalizm, bunal\u0131m \u00fcretmesi nedeniyle ya\u015fayamayacak
\nbir sistemdir. Yap\u0131lmas\u0131 gereken, bu kanunlar\u0131n i\u015fleyi\u015fini h\u0131zland\u0131rmakt\u0131r.
\nSonu\u00e7, kapitalizm y\u0131k\u0131lacak, kom\u00fcnizm kurulacakt\u0131r! Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin temelinde
\ntoplumsal ger\u00e7ekli\u011fin do\u011fru tan\u0131mlanmamas\u0131 yatar. Toplum genelde Ayd\u0131nlanma
\nideolojilerinin \u00e7ok d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fleyen bir sistemati\u011fe, hatta kaosa sahiptir.
\nEkonomi de dahil, t\u00fcm zihniyet ve kurumsal yap\u0131lar\u0131yla pozitif tabir edilen
\nbilimlerden nitelik\u00e7e farkl\u0131 olmas\u0131 kadar, eylemli halinin \u00e7o\u011funlukla kaos
\nniteli\u011finde olmas\u0131 \u00e7ok farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlarla \u00e7\u00f6z\u00fcm ve eylemleri gerekli k\u0131lar.<\/p>\n
\nd\u00fczeni aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 daha anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131labiliriz. \u0130lk yap\u0131lmas\u0131
\ngereken tespit, paradoksal g\u00f6z\u00fckse de, kapitalizmi ekonomi saymamakt\u0131r.
\nKapitalizmi bir siyasi rejim olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek, bizi muhtevas\u0131ndaki k\u00e2r\u0131
\nkavramaya daha \u00e7ok yak\u0131nla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Burada iktidar ve devlet
\nindirgemecili\u011fine d\u00fc\u015fmemek \u00f6nemlidir. Yani ekonomizmden iktidarizme
\nsavrulmayaca\u011f\u0131z. Sosyolog Max Weber e\u011fer Protestan Ahlak\u0131 ve Kapitalizm adl\u0131
\nde\u011ferlendirme yerine, kapitalizmi bizzat bir tarikat gibi yorumlasayd\u0131, izah
\n\u015fans\u0131 daha artard\u0131. Fernand Braudel, pazarda olu\u015fan fiyatlar \u00fczerinde tekel
\nkurmakla kapitalizmin do\u011fu\u015funu izah etmek ister. Marks\u2019\u0131nki de dahil, hepsi de
\n\u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler olmakla birlikte, hep ekonomik bir izah zorunluymu\u015f gibi
\nyakla\u015fmalar\u0131 temel eksiklikleridir. <\/p>\n
\nolarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f, ba\u015fta maddi birikimler olmak \u00fczere toplumsal de\u011ferleri gasp
\netme kurnazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctleyen eski bir gelene\u011fin, Bat\u0131 Avrupa\u2019da 16. y\u00fczy\u0131ldan
\nitibaren giderek hak\u00eem bir toplum bi\u00e7imlenmesi haline gelmesidir. \u0130lk g\u00fc\u00e7l\u00fc
\nadam\u0131n etraf\u0131ndaki \u00e7apulcu grupla ana-kad\u0131n etraf\u0131nda olu\u015fan toplumsal
\nde\u011ferleri gasp etmesi gelene\u011finin modern halkas\u0131 olarak da tan\u0131mlayabiliriz bu
\ndo\u011fu\u015fu. \u0130ngiltere ve Hollanda\u2019da, daha \u00f6nceki \u0130talyan \u015fehir devletlerinin
\nba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken Cenova, Floransa ve Venedik kentlerinde, ilk kapitalist gruplar
\ndevletle i\u00e7 i\u00e7e bir tarikat gibi \u00f6zel ya\u015fam bi\u00e7imleri olan, sa\u011flad\u0131klar\u0131
\nyeniliklerle para \u00fczerinden vurgun yapma ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren, d\u00fcnyan\u0131n her
\ntaraf\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f pazarlarda olu\u015fan fiyatlarla oynayarak muazzam de\u011fer gasp
\neden, gerekti\u011finde ve s\u0131k\u00e7a zor uygulamaktan geri kalmayan, kurgusal zek\u00e2s\u0131 geli\u015fmi\u015f
\ngruplar\u0131n bir eylemidir. Bunlara kimi yerde hanedan, aristokrat ve burjuva da
\ndenilebilir. \u0130lk ve orta\u00e7a\u011f haramilerinden yeg\u00e2ne ve \u00f6nemli farklar\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131
\nolarak kentlerde \u00fcslenmi\u015f olmalar\u0131, devlet otoritesiyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7meleri, zoru
\ngerekti\u011finde daha \u00f6rt\u00fcl\u00fc ve ikinci planda kullanmalar\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ekonominin
\nkurallar\u0131 vard\u0131r. Onlar da bu kurallara g\u00f6re zek\u00e2lar\u0131 ve eldeki ilk paralar\u0131yla
\nk\u00e2r yap\u0131yorlar. Kapitalin tarihi do\u011fru incelendi\u011finde, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n tam bir
\nmasal de\u011ferinde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n
\nhi\u00e7bir ekonomik kural yoktur. Portekiz, \u0130spanya, Hollanda, \u0130ngiltere, Fransa,
\ndaha \u00f6nceleri Venedik, Cenova gibi kentlerin kolonileri d\u00fcped\u00fcz tamamen zora
\ndayal\u0131 ilk kapital birikimlerini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Hem yak\u0131n \u00fclke pazarlar\u0131nda,
\nhem s\u00f6m\u00fcrge alanlar\u0131nda bu ger\u00e7ekleri tespit etmek zor de\u011fildir. K\u0131rk
\nharamilerden de sonradan efendilikler t\u00fcremi\u015ftir. Beyler olu\u015fmu\u015ftur. Modern
\nk\u0131rk haramilere de burjuva efendiler demek, modadan \u00f6teye bir a\u011f\u0131rl\u0131k te\u015fkil
\netmez. Ekonomi bilimi denilen disiplinler i\u015fin \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc k\u0131lmay\u0131 temel
\ni\u015flevleri olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Hangi teori bu konularda ba\u015far\u0131l\u0131 sunum yaparsa,
\nba\u015fyap\u0131t olarak o et\u00fct edilecektir, \u00f6d\u00fcllendirilecektir. Hi\u00e7bir bilim ekonomik
\nolgu bilimi kadar ger\u00e7eklerle oynamam\u0131\u015f, ger\u00e7ekleri tersy\u00fcz etmemi\u015ftir.
\nKurgusal akl\u0131n en b\u00fcy\u00fck sapt\u0131rmas\u0131na kapitalist ekonomi-politika alan\u0131nda
\nrastlamaktay\u0131z. Kapitalist modernite t\u00fcm\u00fcyle b\u00f6ylesi bir kalpazan bilimi
\n\u00fczerinde y\u00fckselme l\u00fcks\u00fcne sahip tek sistemdir. <\/p>\n
\ncanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n en temel sorunudur. Ekonomi evrimin ger\u00e7ekle\u015fme malzemesidir. Canl\u0131
\nsistemi, metabolizma ile d\u0131\u015f ortamdan edindi\u011fi kendi sindirim sistemine uygun
\nihtiya\u00e7 nesneleriyle devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Evrensel bir kurald\u0131r
\nfarkl\u0131la\u015fmayla evrim ya\u015fam\u0131n s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flar. Bir t\u00fcr\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131
\n\u00f6nlemek ve di\u011fer t\u00fcrler \u00fczerindeki istilay\u0131, dolay\u0131s\u0131yla yok edilmelerini
\nengellemek i\u00e7in belli bir dengeyi hep g\u00f6zetmi\u015f veya m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Farelerin
\na\u015f\u0131r\u0131 \u00fcreyip t\u00fcm bitkileri yok etmelerini y\u0131lan engeliyle, koyun, ke\u00e7i ve t\u00fcm
\nbenzer s\u0131\u011f\u0131r s\u00fcr\u00fclerinin ayn\u0131 eylemini et yiyen y\u0131rt\u0131c\u0131larla dengeleyip olanak
\nhaz\u0131rlam\u0131\u015f, onlar\u0131n t\u00fcrsel geli\u015fmesine ge\u00e7it vermi\u015ftir. Do\u011fal evrim niye b\u00f6yle
\nyap\u0131yor sorusuna ancak sonu\u00e7lar\u0131na bak\u0131larak cevap verilebilir. Bana g\u00f6re bunun
\nen temel nedeni, canl\u0131lar sisteminin geli\u015ferek s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamakt\u0131r. Buna
\ndo\u011fan\u0131n vah\u015feti mi, yoksa adaleti mi denilebilir? Bu ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma
\nkonusudur. Yine derin bir zek\u00e2n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc m\u00fcd\u00fcr, yoksa ilkel olmayla m\u0131
\nba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r? Metafizik kapsama dahil edilsin mi, edilmesin mi hususu, bana
\ng\u00f6re anlaml\u0131 ve \u00fczerinde analitik zek\u00e2yla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek evrenselli\u011fe ili\u015fkin
\nsorunlard\u0131r. Varolu\u015f\u00e7ulukla da ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131labilir. <\/p>\n
\nyetkinle\u015fmeyi hep g\u00f6zetti\u011fidir. Bir anlamda evrenin, zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131nda
\nyetkinlik, m\u00fckemmellik aray\u0131\u015f\u0131 g\u00f6zetilir, arzu edilir gibidir. Aksi halde
\ninsana kadar evrimi, ayr\u0131ca insan\u0131n dar toplum halindeki geli\u015fmesini nas\u0131l izah
\nedebiliriz? E\u011fer hep aslanlar veya s\u0131\u011f\u0131rlar olsa ve ortal\u0131\u011f\u0131 istila etseydi,
\nya\u015fam\u0131n s\u00fcrmesi ilkel yosunlar d\u00fczeyinden \u00f6teye gidemezdi. Muhte\u015fem evrim
\ninsana kadar evrimle vicdan, ahlak diye bir olu\u015fuma da ge\u00e7it vermi\u015ftir. Nedir
\nanlam\u0131? Merhamet ve adalet! Bu ilkenin \u00f6z\u00fc de \u015f\u00f6yle ifade edilmi\u015ftir: \u201cFikir
\nbir olsayd\u0131, kuzu ile kurt bir arada ya\u015fard\u0131. Burada da bir evrensellik
\ngizlidir. Kuzu ile kurdun karde\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? \u0130nsan eylemi bunun m\u00fcmk\u00fcn
\noldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Yani insan\u0131n, insan\u0131n kurdu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 (kapitalizmin
\nvah\u015fet ilkesi) d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve eylemek, bizzat insan olman\u0131n vazge\u00e7ilmez hedefidir.
\nKald\u0131 ki, bir d\u00f6nem kuzuyla kurdun atas\u0131 ayn\u0131yd\u0131. Ayr\u0131l\u0131k sonra geli\u015fti. \u0130kisi
\nneden tekrar en az\u0131ndan karde\u015f\u00e7e birli\u011fe do\u011fru yol almas\u0131nlar? Bu en az\u0131ndan
\nteorik olarak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve \u00f6rneklerine de bolca rastlamaktay\u0131z. <\/p>\n
\nevrimde g\u00f6zledi\u011fimiz say\u0131s\u0131 \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 vah\u015fi diyebilece\u011fimiz \u00f6rnekleri
\nkendisine vesile yapmas\u0131n\u0131n bir anlam\u0131n\u0131n olamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Daha da \u00e7arp\u0131c\u0131
\ncevap, ilk yosunlardan kara yosunlar\u0131na, onlardan g\u00f6rkemli a\u011fa\u00e7lara, bu arada
\notla beslenen milyonlarca hayvanlar sistemine (birbirlerini yemeyen hayvanlar)
\nyol a\u00e7mas\u0131n\u0131 \u00f6rnek almay\u0131p, birer evrim kanseri olarak da yorumlanabilecek
\n\u00f6rnekleri mi insan ya\u015fam\u0131 i\u00e7in \u00f6rnek g\u00f6sterece\u011fiz? Do\u011fal evrimle kapitalizmin
\ndo\u011fu\u015f teorilerine yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu hususlar\u0131 \u00f6n a\u00e7\u0131klama
\nolarak belirlemek durumunday\u0131m. Buna s\u00fcrekli i\u015fsizler ordusunu b\u00fcy\u00fct\u00fcp, \u00fccret
\nd\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc canl\u0131 tutmak gibi tersi ilke de dahildir. <\/p>\n
\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, t\u00fcm evrimsel s\u00fcre\u00e7leri b\u00fcnyesinde tutarak eylemselle\u015fti\u011fi
\nbiyolojik bir tespittir. E\u011fer bilimi pozitivizm dinine bula\u015fmadan
\nyorumlayacaksak, muhte\u015fem bir saptaman\u0131n da bu oldu\u011funu iyice bellemeliyiz.
\n\u0130nsan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn gerek bu \u00f6zelli\u011fi, gerek ahlaki se\u00e7im, yarg\u0131 \u00f6zelli\u011fini (\u00f6zg\u00fcr
\ntercih imk\u00e2n\u0131) \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisi\u2019nde tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131 belirterek, toplumsal
\ngeli\u015fmenin do\u011fal evrime de ters olmayan R\u0130TM\u0130K GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130N\u0130 \u00f6zetlerken a\u015f\u0131r\u0131
\nkentle\u015fmeye, onunla birlikte hiyerar\u015fi ve s\u0131n\u0131fsall\u0131kla ur gibi b\u00fcy\u00fcyen devlet
\nve iktidar odaklar\u0131na dayal\u0131 uygarl\u0131ksal ya\u015fam\u0131n neden \u2018a\u015f\u0131r\u0131 aslanla\u015fma\u2019 veya
\ntersi \u2018a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131\u011f\u0131rla\u015fma\u2019 kategorisine dahil etmemiz gerekti\u011fini kan\u0131tlamaya
\n\u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
\ns\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa bulunabilece\u011fini, insan\u0131n t\u00fcr olarak evriminde bunlar\u0131 bir nevi
\nhastal\u0131k, sapma, kal\u0131nt\u0131 olarak da yorumlayabilece\u011fimizi (yamyaml\u0131k) yine
\nbelirtmek durumunday\u0131m. Ayr\u0131ca evrimin do\u011fal ritminin bu tarz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 olanca
\na\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla kavramal\u0131y\u0131z. Genelde uygarl\u0131kta, \u00f6zelde kapitalizm a\u015famas\u0131nda bir
\nkal\u0131nt\u0131 \u00f6zelli\u011finden yararlanarak toplumsal sistemin, ikinci do\u011fan\u0131n
\nolu\u015fturulamayaca\u011f\u0131n\u0131 da ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak \u00e7ok a\u00e7\u0131k\u00e7a ve sadece belirlemek de\u011fil
\n(bu, akademisyenlerin \u00f6n\u00fcne konulan g\u00f6revdir), temelli bir ya\u015fam ilkesi olarak
\nyorumlamak esast\u0131r. Aksi halde toplumsal yorumlar\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015ftan sakatlam\u0131\u015f
\noluruz.<\/p>\n
\ngeni\u015f bir g\u00f6zlem g\u00fcc\u00fcne ve mukayese imk\u00e2n\u0131na sahip olmaya dayand\u0131r\u0131r. Ayr\u0131ca
\ntarih, toplum, iktidar, uygarl\u0131k-k\u00fclt\u00fcr, mek\u00e2nsal geli\u015fme b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde
\nyorumlamas\u0131n\u0131 oturturken, y\u00f6ntem sorununa da a\u00e7\u0131kl\u0131k getirir. Pozitivistik
\nyakla\u015f\u0131mlara kar\u015f\u0131 ihtiyatl\u0131d\u0131r. K. Marks, Ayd\u0131nlanman\u0131n derin etkisi alt\u0131nda
\npozitivistik bilimi esas almakla ekonomiyi bilim haline getirmede hayli
\niddial\u0131d\u0131r. Bunda sosyolojinin hen\u00fcz emekleme d\u00f6neminde olmas\u0131n\u0131n pay\u0131n\u0131 da
\ndikkate almak gerekir. Bilimsel kesinlik ve \u00e7izgisel ilerlemecilik \u2018ament\u00fc\u2019
\nd\u00fczeyinde \u00e7oktand\u0131r zihinlere \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Romantizm bu \u00e7izgiyi y\u0131kmaya
\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, tersine iradecilik sapmas\u0131na d\u00fc\u015ferek zihinsel problemleri daha da
\na\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131r. Nietzsche\u2019nin g\u00f6reci, d\u00f6ng\u00fcsel ve duygusal zek\u00e2 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131
\nyakla\u015f\u0131m\u0131 fazla geli\u015ftirilmez. Bu zihinsel heng\u00e2me i\u00e7inde liberalizm adeta
\ncirit atar. Kapitalizm fiziksel bilimi (kimya, matematik, biyoloji dahil)
\npozitivizmle felsefele\u015ftirirken, daha do\u011frusu dinle\u015ftirirken, sosyal ger\u00e7ekli\u011fi
\nliberalizmle ayn\u0131 do\u011frultuda felsefele\u015ftirir veya dinle\u015ftirir. \u0130deolojik
\nsava\u015f\u0131m\u0131 da bu temelde kazanarak, 19. y\u00fczy\u0131lla birlikte sistemin k\u00fcreselli\u011fi
\nnetle\u015fir gibidir. Ekonomik sava\u015f ise daha \u00f6nce kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ele\u015ftiri ve
\nyorumlar\u0131 biraz daha a\u00e7al\u0131m.<\/p>\n
\nhep aram\u0131\u015f ve geli\u015ftirmek istemi\u015fler yemek, bar\u0131nmak, \u00e7o\u011falmak ve korunmak
\ntemel kayg\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6nce bulduklar\u0131yla yetinmek, ma\u011faralarda bar\u0131nmak,
\ng\u00f6l ve orman kenarlar\u0131nda daha iyi korunmak, do\u011furgan anaya \u00f6ncelik tan\u0131mak bu
\ntemel ihtiya\u00e7lar nedeniyledir. Avc\u0131l\u0131k da giderek devreye girer. Hem korunmak
\nhem de etle beslenmek bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc geli\u015ftirir. Fakat toplumsall\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131ndan
\nitibaren kad\u0131n toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131yla erkek a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 avc\u0131l\u0131k aras\u0131nda bir
\ngerginli\u011fin, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel evrimlerin geli\u015fti\u011fini g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130ki tarafta
\nda tek yanl\u0131 geli\u015fme, birinde \u2018aslan erkek\u2019, di\u011ferinde \u2018s\u0131\u011f\u0131r kad\u0131n\u2019 k\u00fclt\u00fcr\u00fcne
\nad\u0131m ad\u0131m birikim sa\u011flar. \u0130lk farkl\u0131 ekonomik anlay\u0131\u015flar b\u00f6yle temellenir.
\nNeolitik d\u00f6nemde kad\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc zirveye \u00e7\u0131kar. Son buzul d\u00f6neminden sonra, yani
\nM.\u00d6. 15 binlerden itibaren, \u00f6zellikle Zagros-Toros sisteminde (eteklerinde)
\nvarolan \u00e7ok zengin bitki ve hayvan t\u00fcrleri adeta cennet gibi bir ya\u015fam
\nkurgusuna yol a\u00e7ar. Bu d\u00f6nem g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcrecek olan toplumsal geli\u015fmenin
\nana nehri olarak, yaz\u0131l\u0131 tarih ve uygarl\u0131kla daha da farkl\u0131la\u015farak
\nk\u00fcreselle\u015fmeye damgas\u0131n\u0131 vurur. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar dil gruplar\u0131na dayal\u0131 geli\u015fmeler
\nde bu d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n
\ns\u00f6ylenebilecek tek \u00f6nemli husus, avc\u0131l\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn erke\u011fi gittik\u00e7e
\nhegemonla\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r. Tespit edilebildi\u011fi kadar\u0131yla M.\u00d6. 10 binlerde
\nkal\u0131c\u0131la\u015fan neolitik k\u00fclt\u00fcr kad\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Toplay\u0131c\u0131l\u0131k s\u00fcrecinde
\nma\u011faradan \u00e7\u0131k\u0131p yar\u0131-\u00e7ad\u0131r\u0131ms\u0131 kul\u00fcbelere ge\u00e7i\u015f (ma\u011fara yak\u0131nlar\u0131nda), bitki
\ntohumlar\u0131n\u0131 ekerek \u00e7o\u011faltma, giderek tar\u0131m ve k\u00f6y devrimine yol a\u00e7acakt\u0131r.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde yap\u0131lan arkeolojik kaz\u0131larla bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn t\u00fcm Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019da,
\n\u00f6zellikle Zagros-Toros sisteminin i\u00e7 kavislerinde (Bradostiyan, Garzan, Amanos
\nve Orta Toroslar\u0131n i\u00e7 etekleri, Nevali \u00c7ori, \u00c7ay\u00f6n\u00fc, \u00c7em\u00ea Hallan k\u00fclt\u00fcr\u00fc) geli\u015fti\u011fi
\ng\u00f6zlemlenmektedir. Art\u0131k-\u00fcr\u00fcn \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 olsa da biriktirilmektedir. <\/p>\n
\ndefa bu tarz birikime dayand\u0131r\u0131labilir. Bilindi\u011fi gibi, eko-nomos kelimesi
\nYunanca aile, hane yasas\u0131 demektir. Kad\u0131n etraf\u0131nda ilk yerle\u015fik tar\u0131msal
\nailelerin do\u011fmas\u0131 ve \u00e7ok az da olsa ba\u015fta dayan\u0131kl\u0131 g\u0131dalar olmak \u00fczere
\nsaklama, ambarlama imk\u00e2n\u0131 ile birlikte ekonomi do\u011fmaktad\u0131r. Fakat bu t\u00fcccar ve
\npazar i\u00e7in bir birikim de\u011fil, aile i\u00e7in bir birikimdir. \u0130nsani olan ve ger\u00e7ek
\nekonomi de bu olsa gerekir. Birikim \u00e7ok yayg\u0131n bir arma\u011fan k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle g\u00f6z
\nkoyulacak bir tehlike \u00f6\u011fesi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. \u201cMal tamah getirir
\nilkesi herhalde bu d\u00f6nemden kalmad\u0131r. Arma\u011fan k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00f6nemli bir ekonomik
\nbi\u00e7imdir. \u0130nsan\u0131n geli\u015fme ritmiyle de son derece uyumludur. <\/p>\n
\nTanr\u0131lar denen kavram\u0131n asl\u0131nda artan verim kar\u015f\u0131s\u0131nda topluluklar\u0131n kendi
\nkimliklerine sayg\u0131n\u0131n ve ilk ifade tarz\u0131n\u0131n sonucu olarak geli\u015fti\u011fini g\u00f6zlemek
\nanla\u015f\u0131l\u0131r bir husustur. Verimlilik hamd etmeyi getirir. Kayna\u011f\u0131 topluluk
\ntarz\u0131ndaki evrime dayand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, kendini kimliklendirme, y\u00fcce k\u0131lma, dua
\netme, tap\u0131nma ve zihinsel d\u00fcnyan\u0131n artan geli\u015fmesi olarak sunma tar\u0131msal
\ndevrimle derinden ba\u011flant\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleridir. Arkeolojik bulgular bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc
\n\u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde do\u011frulamaktad\u0131r. Daha da somut olarak ana-tanr\u0131\u00e7a ve kutsal ana
\nkavramlar\u0131 da do\u011frulay\u0131c\u0131 bir etkendir. Kad\u0131n fig\u00fcrlerinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 bu
\nger\u00e7e\u011fi kan\u0131tlay\u0131c\u0131 etkenlerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir.<\/p>\n
\nTecr\u00fcbeyle ve zihinsel geli\u015fmeyle artan art\u0131k-\u00fcr\u00fcn birikimleri arma\u011fanlarla
\nt\u00fcketilemeyince, yine a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak tetikte bekleyen avc\u0131 erkek, mesle\u011fine
\nilave olarak bu art\u0131n\u0131n ticaretini kafas\u0131na ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne yerle\u015ftirir. Farkl\u0131 b\u00f6lgelerde
\nartan farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin birikimi, ticaret denen olguyu devreye sokar. \u00dcr\u00fcnlerin
\nkar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131 daha iyi giderme niteli\u011fi, meslek veya ikinci b\u00fcy\u00fck
\ntoplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak ticaret ve t\u00fcccar\u0131 do\u011furur. \u00c7ekiniklikle y\u00fckl\u00fc de
\nolsa me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ta\u015f\u0131nan \u00fcr\u00fcnler i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc geli\u015ftiriyor. O da daha
\nverimli bir \u00fcretim ve ya\u015fam\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor. Bir tarafta g\u0131da ve dokuma, di\u011fer
\nbir tarafta maden yataklar\u0131 \u00e7ok olunca ticaret anlaml\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\ng\u00f6stermektedir. A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019da ilk kent devleti olan Uruk sitesi
\netraf\u0131nda (M.\u00d6. 4000-3000) geli\u015fen uygarl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak, \u0130ran\u2019\u0131n
\ng\u00fcneybat\u0131s\u0131ndaki Elam\u2019dan Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019da bug\u00fcnk\u00fc Elaz\u0131\u011f ve Malatya
\ny\u00f6relerine kadar bir t\u00fcccar kolonile\u015fmesine rastlamaktay\u0131z. \u0130lk s\u00f6m\u00fcrgecilik
\nkap\u0131s\u0131 bu bi\u00e7imde a\u00e7\u0131l\u0131yor. Daha \u00f6nce de M.\u00d6. 5000-4000 d\u00f6neminde Uruk \u00f6ncesi
\negemen k\u00fclt\u00fcr olarak El Ubeyd (devlet \u00f6ncesi ilk ciddi g\u00f6zlemlenen ataerkil
\nk\u00fclt\u00fcr) kolonicili\u011fine tan\u0131k olmaktay\u0131z. Ticaret ve kolonile\u015fme i\u00e7 i\u00e7edir.
\n\u00c7anak \u00e7\u00f6mlek, dokuma \u00fcr\u00fcnleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda maden ve kereste a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 e\u015fya
\nnakledilmektedir. T\u00fcccarla birlikte pazar da \u015fekilleniyor. Eski arma\u011fan ve
\nkurban sunma merkezleri yava\u015f yava\u015f pazara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Farkl\u0131 b\u00f6lgelerin
\n\u00fcr\u00fcnleri aras\u0131ndaki bir nevi ilkel fiyatland\u0131rma ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fan t\u00fcccara
\nilkel kapitalist diyebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc fiyat tayin etme olana\u011f\u0131yla hi\u00e7 kimsenin o
\nd\u00f6neme kadar ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 bir mal birikimine sahip oluyor. <\/p>\n
\nmal de\u011fi\u015fimiyle ticaret etkinli\u011fi yol a\u00e7maktad\u0131r. Arma\u011fan ekonomisinden de\u011fi\u015fim
\nde\u011ferine hen\u00fcz ge\u00e7ilmemi\u015ftir. Toplum i\u00e7in esas olan, mallar\u0131n kullan\u0131m
\nde\u011feridir. Kullan\u0131m de\u011feri, mallar\u0131n bir ihtiyac\u0131 giderme \u00f6zelli\u011fidir. \u0130nsan
\ni\u00e7in asli olan da bu de\u011ferdir. De\u011fi\u015fim de\u011feri hayli tart\u0131\u015fmal\u0131 bir kavramd\u0131r.
\nDo\u011fru tan\u0131mlamak da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Bana g\u00f6re, Marks\u2019ta da dahil,
\nde\u011fi\u015fim de\u011ferinin temeline eme\u011fi koymak \u00e7ok tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konudur. \u0130ster soyut
\nister somut emekle tarif edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ls\u0131n, de\u011fi\u015fim de\u011feri her zaman
\nspek\u00fclatif bir yan ta\u015f\u0131r. Varsayal\u0131m ki, ilk Uruklu t\u00fcccar F\u0131rat k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki
\nbir kolonisinde, \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ta\u015flar ve maden bile\u015fiklerini
\nde\u011fi\u015ftirmeye kalk\u0131\u015ft\u0131. De\u011fi\u015fim de\u011ferini \u00f6nce kim belirleyecek dedi\u011fimizde,
\nbirincisi kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ihtiya\u00e7 derecesi, ikincisi t\u00fcccar inisiyatifi diyebiliriz.
\n\u0130htiya\u00e7 arzusu y\u00fcksekse, t\u00fcccar mal\u0131 diledi\u011fi gibi fiyatland\u0131rabilir. Bire
\nkar\u015f\u0131 iki yerine, rahatl\u0131kla bire kar\u015f\u0131 d\u00f6rt koyabilir. Onu bundan engelleyecek
\nbir etken s\u00f6z konusu de\u011fildir. Kendi vicdan\u0131ndan ba\u015fka, daha do\u011frusu g\u00fcc\u00fcnden
\nba\u015fka. O zaman eme\u011fin rol\u00fc nerede kal\u0131yor? <\/p>\n
\nesas belirleyen olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorum. Tarihteki t\u00fcm mal de\u011fi\u015fimlerinde bu
\nhususu g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Zaman zaman mal al\u0131\u015fveri\u015flerindeki \u00f6zg\u00fcr rekabete
\nba\u011fl\u0131 olarak, e\u015fitlemeye yak\u0131n emek de\u011ferleriyle de\u011fi\u015fim sa\u011flanabilir. Ama bu
\ndaha \u00e7ok teorik bir emek-de\u011fer de\u011fi\u015fimidir. Fiiliyatta belirleyici olan
\nspek\u00fclasyondur. Baz\u0131 durumlarda da a\u015f\u0131r\u0131 mal birikimi olur. O zaman da de\u011feri
\ns\u0131f\u0131r\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fer. Mal\u0131 imha etmek i\u00e7in ilave emek gerektiren durumlarda,
\neme\u011fin de\u011feri yok oldu diyemeyece\u011fimize g\u00f6re, eme\u011fin temel belirleyici bir
\nk\u0131stas olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yine k\u0131tl\u0131k ve fazlal\u0131k yaratma \u015fans\u0131 olan
\nt\u00fcccar g\u00fcc\u00fc belirleyici olmaktad\u0131r. Kald\u0131 ki, mallar mallarla \u00fcretilir. Tarih
\nboyunca binlerce ads\u0131z emek\u00e7inin birikimiyle bir mal \u00fcretilmektedir. Peki,
\nhangi mekanizma bu donmu\u015f emek sahiplerine hak ettikleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6deyecektir?
\nBuna yarat\u0131c\u0131 zanaatk\u00e2r\u0131, hatta t\u00fcm toplumsal etkinli\u011fin gerekli oldu\u011funu
\nekledi\u011fimiz zaman, canl\u0131 emek denilen emek t\u00fcr\u00fcn\u00fcn anlaml\u0131 bir fiyat\u0131,
\ndolay\u0131s\u0131yla \u00fccretlendirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. <\/p>\n
\nburada kendini ele vermektedir. Bilindi\u011fi gibi kapitalizmin sistem olarak ilk
\nzaferini sa\u011flayan, ada \u0130ngiltere\u2019si ve Hollanda\u2019d\u0131r. Kapitalizme me\u015fruiyet
\nkazand\u0131rmak i\u00e7in teorik bir gerek\u00e7eye ihtiya\u00e7 \u015fartt\u0131r. \u00d6zellikle spek\u00fclatif
\nkazan\u00e7 oldu\u011funu \u00f6rtbas etmek i\u00e7in kabul edilebilir bir teori b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.
\nT\u0131pk\u0131 ilk Uruk t\u00fcccar dinleri gibi mitolojik bir anlat\u0131m\u0131n yeni versiyonunu
\nsunmak, s\u00f6zde ekonomi-politik bilginlerine, \u00f6zde ise kapitalizmin yeni dini
\nicat\u00e7\u0131lar\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130n\u015fa edilen ekonomi-politik de\u011fil, yeni bir dindir. Giderek
\nher dinde oldu\u011fu gibi kutsal kitab\u0131yla ve dall\u0131 budakl\u0131 mezhepleriyle. Ekonomi-politik,
\nkapitalizmin en de\u011fme k\u0131rk haramiler talan\u0131n\u0131 bile geride b\u0131rakan spek\u00fclatif
\n(fiyatlarla oynamak i\u00e7in mal birikimleri, b\u00f6lgesel farklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131)
\nkarakterini \u00f6rtbas etmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f, kurgusal zek\u00e2n\u0131n en sahtek\u00e2r ve
\ntalanc\u0131 eseridir. Emek-de\u011fer teorisi bu konuda tam bir av malzemesidir. Nas\u0131l
\nse\u00e7ildi\u011fini ger\u00e7ekten merak ediyorum. En belliba\u015fl\u0131 nedeninin emek\u00e7ileri
\noyalamak oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m. K. Marks gibi birisi bile bu ava yemci olarak
\nkat\u0131lmaktan kendini al\u0131koyamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ele\u015ftiriyi yaparken b\u00fcy\u00fck ac\u0131
\nduyuyorum. Fakat en az\u0131ndan ku\u015fkular\u0131m\u0131z\u0131 belirtmek bilime sayg\u0131m\u0131z\u0131n asgari
\ngere\u011fidir. <\/p>\n
\n\u015fahs\u0131nda M.\u00d6. 2000\u2019lerden itibaren rastl\u0131yoruz. Denilebilir ki, hi\u00e7bir
\ndespotizm (kapitalizmin iktidarla ba\u011f\u0131n\u0131 daha sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m)
\nAsur\u2019daki kadar ticarete ve ticari kolonilere dayanarak uygarl\u0131k yaratmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nD\u00f6nemin (M.\u00d6. 2000-600) en geli\u015fkin ticaretini ve kolonilerini k\u00fcresel boyutta
\n(o d\u00f6nemin k\u00fcreselli\u011fi) ilk ger\u00e7ekle\u015ftirenlerdir. Her ne kadar yakla\u015f\u0131k ayn\u0131
\nd\u00f6nemlerde arkas\u0131na M\u0131s\u0131r uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 alan Fenike t\u00fcccarlar\u0131 da ticaret ve
\nkolonile\u015ftirmede son derece mahirlerse de ikinci planda kal\u0131rlar. \u0130ngiltere\u2019nin
\nyan\u0131nda Hollanda veya Portekiz gibi, her ikisi de tarihte en azg\u0131n
\nzorbal\u0131klarla birlikte y\u00fcr\u00fcyen ticaretle Kaf Da\u011f\u0131 misali de\u011fer gasp
\netmi\u015flerdir. Asur ve Fenike zenginli\u011finin ticaret ve zorbal\u0131kla i\u00e7 i\u00e7e y\u00fcr\u00fcyen
\ntarihi ara\u015ft\u0131r\u0131lsa, herhalde Avrupal\u0131 kolonicilerin (\u0130spanya, Portekiz,
\nHollanda, \u0130ngiltere, Fransa, Bel\u00e7ika vb.) izini en iyi bu \u00f6rneklerde yakalamak
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130nsan kelleleriyle kaleler ve sur duvarlar\u0131 yapt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ve \u00f6ve
\nanlat\u0131rlar. Bu gasp temelinde olu\u015fturduklar\u0131 ya\u015fam ahlak\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc halen
\nL\u00fcbnan ve Irak\u2019\u0131n yakas\u0131n\u0131 b\u0131rakmamakta, bu iki \u00fclke en ac\u0131l\u0131 sava\u015flar\u0131n konusu
\nolmaktan kurtulamamaktad\u0131r. Roma Cumhuriyeti bo\u015funa Kartaca\u2019y\u0131 (Fenike ticaret
\nkolonisi) d\u00fcmd\u00fcz edip tarla haline getirmedi. Yine bo\u015funa Medler Ninova\u2019y\u0131
\n(M.\u00d6. 612\u2019lerde) yerle bir edip bir viraneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmediler. <\/p>\n
\nsava\u015flar\u0131n ve devlet kurulu\u015flar\u0131n\u0131n en temel nedenlerinin ba\u015f\u0131nda t\u00fcccar ve
\nkolonilerinin emniyeti, daha do\u011frusu \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gelir. Bug\u00fcnk\u00fc
\nOrtado\u011fu (ne ac\u0131d\u0131r ki, ilk ticaret sava\u015flar\u0131n\u0131 ba\u015flatarak \u2013Irak, Uruk\u2019tan
\ngelir- son sava\u015f\u0131n\u0131 da halen en ac\u0131mas\u0131z bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcrmektedir) sava\u015flar\u0131n\u0131n
\ntemel nedeninin de \u00f6z\u00fcnde petrol ticaretinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 iyi bilinmektedir.
\nDaha \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek verilebilir. Ama gere\u011fi yoktur.<\/p>\n
\nta\u015f\u0131n\u0131rken, yine ticaretin ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Ortado\u011fu merkezli ticaret
\nve t\u00fcccar uygarl\u0131\u011f\u0131 orta\u00e7a\u011fda \u0130slam\u2019la yeniden bir hamle yapar. Bizzat Hatice
\nve sonra e\u015fle\u015fti\u011fi i\u015f\u00e7isi Muhammed, Asur k\u00f6kenli S\u00fcryaniler ve Yahudi k\u00f6kenli
\nt\u00fcccar ve tefecilerle giri\u015fti\u011fi rekabet sonucu, yine zor temelinde Mekke ve
\nMedine\u2019ye dayal\u0131 ticaret uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini atarlar. \u0130slam dini \u00f6rt\u00fcs\u00fc
\nalt\u0131nda, kadim Ortado\u011fu kentleri ticaret etraf\u0131nda yeni bir canlanma ya\u015far.
\nBizans ve Sasanili\u011fin yenilmesiyle Halep, Ba\u011fdat, Kahire ve \u015eam ba\u015fta olmak
\n\u00fczere, b\u00fcy\u00fck bir kent ve pazar a\u011f\u0131na ula\u015f\u0131r. \u00c7in\u2019den Atlas Okyanus\u2019una,
\nEndonezya ve Afrika i\u00e7lerine kadar ticaret a\u011flar\u0131 tam bir k\u00fcreselle\u015fmeyi ya\u015far.
\nYayg\u0131n bir meta ve para piyasas\u0131 olu\u015fur. Yahudiler, Ermeniler ve S\u00fcryanilerin
\nelinde b\u00fcy\u00fck para birikimleri ger\u00e7ekle\u015fir. <\/p>\n
\nt\u00fcccarlar\u0131 elinde bir hamle daha ger\u00e7ekle\u015ftiren ticaret k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn 13. y\u00fczy\u0131ldan
\nitibaren \u0130talya\u2019n\u0131n Cenova ve Floransa kentleri \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde Avrupa\u2019ya
\nta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131na tarih tan\u0131kt\u0131r. Para ve ticaret bu kentlerin temel zenginlik
\nnedenidir. Avrupa ile Ortado\u011fu aras\u0131ndaki ticarete 16. y\u00fczy\u0131la kadar \u00f6nderlik
\nederler. Tarihte belki de ilk defa hem kavram hem uygulama olarak kent
\n\u00f6l\u00e7e\u011finde kapitalizmin k\u00fc\u00e7\u00fck zaferlerini ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Bunda Akdeniz
\nkorsanl\u0131\u011f\u0131 ve Akdeniz\u2019in do\u011fu-bat\u0131 yakas\u0131 aras\u0131ndaki fiyat tekeli ba\u015frol\u00fc
\noynar. Yine zorbal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6lgesinde spek\u00fclasyon atba\u015f\u0131 gitmektedir. Ticaret
\nkapitale, kapital kente, kent pazara, pazar spek\u00fclasyonun geni\u015flemesine yol
\na\u00e7arak kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n \u015fafa\u011f\u0131 atmaktad\u0131r. Bu a\u015faman\u0131n bir prototipi de
\nklasik Athena-Roma \u00e7a\u011f\u0131nda (M.\u00d6. 500- M.S. 500) ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Bu \u00e7a\u011fda kapitalin
\nzaferine ula\u015f\u0131lmamas\u0131, tar\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fck a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve din sava\u015flar\u0131ndan yenilgiyle
\n\u00e7\u0131kmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u0130talyan kent devletlerinde 1300-1600\u2019lerde kapitalizmin
\nba\u015far\u0131l\u0131 deneyimi Kuzeybat\u0131 ve Kuzey Avrupa\u2019ya do\u011fru yay\u0131lmakta gecikmedi.
\n\u0130spanya zaten daha \u00f6nce fethedilmi\u015fti. 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren t\u00fcccar\u0131n uzun yol
\n\u00f6yk\u00fcs\u00fc ilk defa kentleri a\u015fan \u00fclke \u00e7ap\u0131ndaki zaferlerine zorlad\u0131.<\/p>\n
\ns\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu ekarte ederek, Atlas
\nOkyanusu ve G\u00fcney Afrika \u00fczerinden Hindistan ve \u00c7in\u2019e ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa
\nyo\u011fun kentle\u015fmeye al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk defa kentler tar\u0131ma galebe \u00e7almaya
\nba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Feodal krall\u0131klar modern monar\u015fik devlete d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Son
\n\u0130slam \u0130mparatorlu\u011fu Osmanl\u0131lar pe\u015f pe\u015fe yenilmektedir. R\u00f6nesans yine 14.
\ny\u00fczy\u0131lda \u0130talya\u2019da ba\u015flam\u0131\u015f ve t\u00fcm Avrupa\u2019ya yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dinde Reformasyon
\nhareketi Avrupa\u2019n\u0131n kuzey \u00fclkelerinde ba\u015far\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Din sava\u015flar\u0131 ilk
\ndefa \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131 doldurmaktad\u0131r. Daha da \u00f6nemlisi, t\u00fcm \u00c7in, Hint, \u0130slam ve hatta
\nAfrika ve Amerika\u2019n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve uygarl\u0131k de\u011ferleri Avrupa\u2019ya ak\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBir yandan modern devlet, di\u011fer yandan uluslar do\u011fmaktad\u0131r. <\/p>\n
\nk\u00fclt\u00fcr\u00fc, ticaret birikimini, uygarl\u0131\u011f\u0131, siyasi erki ve pazarlanm\u0131\u015f d\u00fcnya
\nb\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc almaktad\u0131r. Kapitalist ekonomi i\u00e7in bu \u00f6nko\u015fullar olu\u015fmadan ve bu
\nko\u015fullara dayanmadan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? M\u00fcmk\u00fcn olman\u0131n \u00f6tesinde,
\nkapitalin kendisi bile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi? Tarih t\u0131pk\u0131 A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019da Uruk
\nsitesiyle ba\u015flayan kentle\u015fme, s\u0131n\u0131fla\u015fma ve devletle\u015fmeyle nas\u0131l ilk ad\u0131m\u0131n\u0131,
\nFenike ve \u0130yonya\u2019daki ticaret ve kentle\u015fmeyle ikinci dev ad\u0131m\u0131n\u0131 atm\u0131\u015fsa, bu
\nsefer \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck ad\u0131m\u0131n\u0131 t\u00fcm ad\u0131 ge\u00e7en ko\u015fullarla ideal hale gelen \u0130talya,
\nHollanda ve \u0130ngiltere co\u011frafi mek\u00e2n\u0131nda b\u00fcy\u00fck ticaret, kentle\u015fme, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda
\ngeni\u015fleyen pazar \u00fcst\u00fc ve kar\u015f\u0131t\u0131 olarak kapitalist ekonomiye kal\u0131c\u0131 zafer
\ntemelinde atm\u0131\u015ft\u0131r. Halen ABD \u00f6nderli\u011finde ya\u015fanan bu ger\u00e7ekliktir. <\/p>\n
\nve b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar alan\u0131ndaki spek\u00fclatif tekelci fiyat ayarlamas\u0131na dayal\u0131 ekonomi
\nbi\u00e7imidir derken, ekonomi denen ger\u00e7eklik konusunda K. Marks\u2019tan daha fazla
\nger\u00e7e\u011fe yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n
\npazar\u0131 geli\u015ftirmi\u015f, kentten k\u0131ra h\u00e2kim olmaya ba\u015flam\u0131\u015f, din ve ahlaka
\nba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ikinci plana atm\u0131\u015f bir toplumsal geli\u015fme ortam\u0131nda, birikmi\u015f
\nmetalara el koyman\u0131n inceltilmi\u015f ve ideolojik ambalaja konulmu\u015f talana dayal\u0131
\nbir ekonomik eylem t\u00fcr\u00fcn\u00fc veya bi\u00e7imini g\u00f6zlemlemekteyiz. El koyman\u0131n bu yeni
\nbi\u00e7iminde \u015f\u00fcphesiz pazarda bulu\u015fan arz-talep taraf\u0131ndan \u015fekillenen fiyat ve
\nfiyat\u0131n para arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yans\u0131t\u0131lmas\u0131, eski d\u00f6nemlere g\u00f6re b\u00fcy\u00fck bir ilerleme
\nveya oyunculuk yetene\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk tefecilik ve sarraf\u00e7\u0131l\u0131k yerine,
\nbanka, senet, k\u00e2\u011f\u0131t para, kredi, muhasebe, \u015firketle\u015fme hayli geli\u015fmi\u015ftir ve
\nbunlar modern \u00e7a\u011f\u0131n ekonomik ilmihalini olu\u015fturan temel konulard\u0131r. Eksik kalan
\nbilimsel izaht\u0131r. Onu da anavatan \u0130ngiliz ekonomi-politikac\u0131lar\u0131 ve sonra
\nyanlar\u0131na \u00e7ektikleri paradoksal da olsa kar\u015f\u0131tlar\u0131, ba\u015fta K. Marks olmak \u00fczere
\nsosyalistler in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. <\/p>\n
\nd\u00fcnyada toplumlar\u0131 ve co\u011frafyalar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirip yeniden k\u00f6lele\u015ftirirken, t\u00fcm
\ng\u00fc\u00e7 erklerini (d\u00f6nemin devletlerini bir gasp bi\u00e7imi olan bor\u00e7land\u0131rmayla)
\nkendine ba\u011flarken, tarihin en kanl\u0131 sava\u015flar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken, toplum b\u00fcnyesi
\n\u00fczerinde her \u015feyiyle oynay\u0131p hegemonyas\u0131n\u0131 onaylat\u0131rken, onu eski topluma kar\u015f\u0131
\ndevrimci ilan eden K. Marks ve ard\u0131llar\u0131 ile benzer d\u00fc\u015f\u00fcnce ekolleri bence bilim
\nin\u015fa etmiyorlar. Das Kapital kapitale kar\u015f\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f en eksikli, dolay\u0131s\u0131yla
\nyanl\u0131\u015f yorumlanmaya m\u00fcsait kitapt\u0131r. Burada Marks\u2019\u0131 su\u00e7lam\u0131yorum. Sadece
\neserinin tarih, devlet, devrim ve demokrasi boyutunun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131,
\ngeli\u015ftirilmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorum. Yap\u0131s\u0131 gere\u011fi \u00e7ok \u2018bilimcil\u2019 ge\u00e7inen Avrupa
\nayd\u0131nlar\u0131, s\u00fcbjektif olarak kasten olmasa da, objektif konumlar\u0131 gere\u011fi,
\nKapital (kitap olarak) temelli inceleme ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla anti-kapitalist
\ntemelde \u2018emek\u00e7i\u2019 denilen kesimler ad\u0131na bilim ve ideoloji \u00fcretmediler.
\nLiberalizm de \u00e7ok iyi fark etti\u011fi bu yetersizliklerini, kapital tahlilleriyle
\ndo\u011fu\u015funda kapitalizmi devrimci ilan etmelerini m\u00fckemmel kulland\u0131. Nitekim daha
\nsonralar\u0131 \u00f6nce Alman sosyal-demokratlar\u0131n\u0131, ard\u0131ndan reel sosyalist sistemi
\n(Rusya ve \u00c7in dahil) ve en sonunda da ulusal kurtulu\u015f sistemlerini asimile
\n(modernist ideoloji g\u00fcc\u00fcyle, ulus-devlet ve end\u00fcstriyalizmle) ederek, u\u011fruna
\n\u00e7ok sava\u015f\u0131lan s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131 da kazand\u0131. Liberalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda her \u00fc\u00e7 ak\u0131m\u0131n
\nnet bir yenilgisi s\u00f6z konusudur ve ne yaz\u0131k ki hen\u00fcz bu konuda net bir
\n\u00f6zele\u015ftiri yap\u0131lamamaktad\u0131r. <\/p>\n
\nayd\u0131n metinleri, ger\u00e7ekten ba\u015fta i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 olmak \u00fczere, topluma ve tarihine
\nkar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir sava\u015f olan kapitalizme ili\u015fkin bilimsel nitelikte olsalard\u0131,
\nkar\u015f\u0131t sisteme bu denli yenik d\u00fc\u015fmezlerdi. Daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, miraslar\u0131 b\u00f6ylesine
\nucuz harcanmazd\u0131. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisi\u2019nde bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 boyutland\u0131raca\u011f\u0131m\u0131
\nbelirterek, burada \u2018kapitalist ekonomi\u2019 denilen ger\u00e7ekleri daha iyi
\ntan\u0131mlayarak i\u015flevselli\u011fi i\u00e7inde \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m. Sermaye birikimine ili\u015fkin
\n\u00e7ok kullan\u0131lan art\u0131k-\u00fcr\u00fcn, art\u0131k-de\u011fer, emek-de\u011fer, \u00fccret, k\u00e2r, fiyat, tekel,
\npazar, para ba\u015fta olmak \u00fczere belli ba\u015fl\u0131 ekonomik l\u00fcgat\u0131 a\u00e7ma gere\u011fi
\nduymuyorum. \u00dczerinde say\u0131s\u0131z inceleme y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f bu konular\u0131, toplumsal ahlaki
\nyakla\u015f\u0131mlar\u0131m gere\u011fi basitli\u011fi i\u00e7inde b\u0131rak\u0131p, esas a\u00e7\u0131lmas\u0131 gereken etkenlerle
\nu\u011fra\u015fmaya devam edece\u011fim. Ancak gerekti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde dokunmaktan da geri
\nkalmayaca\u011f\u0131m. <\/p>\n
\nkapitalizm taraf\u0131ndan parampar\u00e7a edilen insanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm tarihsel birikimini en
\nac\u0131mas\u0131z ve ince y\u00f6ntemlerle asimile eden ve sonunda soyk\u0131r\u0131m ve n\u00fckleer
\ndeh\u015fetle gezegene salan bir sistemi pozitivist tarz bilimselle\u015ftirmenin ilk
\nad\u0131mlar\u0131d\u0131r. Proleter denen unsurun tek ba\u015f\u0131na eme\u011fiyle de\u011fer yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha
\nsonra bir nevi sahibi olan sermayedar\u0131n para ve di\u011fer ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131
\nbu de\u011ferden k\u00e2r olarak kopard\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilimsel bir tespitmi\u015f gibi ileri s\u00fcrmek,
\nekonomizm yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n temelidir. Ekonomik indirgemecilik denen anlay\u0131\u015f bu olsa
\ngerekir. Tarih, toplum ve siyasal erkten bu denli kopuk bir de\u011fer tarifinin
\nd\u00fc\u015f\u00fcncesi bile \u00e7ok problemlidir. Bireyi sermayedar ve i\u015f\u00e7i olarak
\ntanr\u0131la\u015ft\u0131rsak dahi, de\u011feri bu anlay\u0131\u015fla olu\u015fturamazlar. Ekonomik de\u011ferlerin
\ntarihsel-toplumsal niteli\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zaten de\u011fi\u015fimin ilk ba\u015flarda
\nay\u0131planmayla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, fazlal\u0131klar\u0131n arma\u011fan edilmesi de\u011fere verilen kutsal
\nanlam nedeniyledir. Halen hi\u00e7bir \u00e7ift\u00e7i \u201cBen \u00fcrettim demez \u201cAtalar\u0131m\u0131n mal\u0131n\u0131
\ni\u015fleyip nasipleniyorum der. Hatta \u201cTanr\u0131n\u0131n nimetine hamd olsun diyerek,
\nkaynaktan ne anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 basit\u00e7e ama s\u00f6zde \u2018bilimden\u2019 daha anlaml\u0131ca ortaya
\nkoymaktad\u0131r. <\/p>\n
\nzahmetle i\u015fg\u00fcc\u00fc haline getirinceye kadar verdi\u011fi eme\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l
\ntan\u0131mlayaca\u011f\u0131z? Sermayedar\u0131n \u00e7al\u0131p \u00e7\u0131rpt\u0131\u011f\u0131 binlerce y\u0131ldan kalma birikimlerle
\nhaz\u0131rlanan \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n sahipliklerini ve paylar\u0131n\u0131 nas\u0131l belirleyece\u011fiz?
\nHi\u00e7bir \u00fcretim arac\u0131n\u0131n de\u011ferinin pazarda sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m.
\nBir fabrikan\u0131n sadece teknik icat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 binlerce ke\u015fif\u00e7i insan\u0131n birikimli
\nyarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bunlar\u0131n de\u011ferini nas\u0131l belirleyip kime \u00f6deyece\u011fiz?
\nBunlar\u0131n toplumsal paylar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemek, ahlak\u0131 tamamen yads\u0131madan m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?
\nBu tarihi-toplumsal de\u011ferleri sadece iki ki\u015fi aras\u0131nda payla\u015ft\u0131rmak adaletle
\nuyu\u015fur mu? Kald\u0131 ki, bu iki ki\u015finin aileleri, toplumsal \u00e7evreleri vard\u0131r.
\nAileleri ve toplumsal \u00e7evreleriyle korunup kollanan bu iki ki\u015fi \u00fczerinde
\nbunlar\u0131n hi\u00e7 mi hakk\u0131 yoktur? Sorular\u0131 daha da yak\u0131c\u0131 k\u0131l\u0131p artt\u0131rabiliriz.
\nFakat bu kadar\u0131 bile k\u00e2r-\u00fccret ikileminin ne kadar problemli oldu\u011funu
\ng\u00f6stermeye yeterlidir. <\/p>\n
\nolarak ili\u015fkilendirelim. Bu iki s\u0131n\u0131f\u0131n do\u011fu\u015f a\u015famas\u0131nda iki devrimci s\u0131n\u0131f olarak
\neski topluma kar\u015f\u0131 yeni toplumu do\u011furttuklar\u0131n\u0131 iddia etmek ger\u00e7eklerle ne
\nkadar ba\u011fda\u015f\u0131yor? Tarihte bu ittifak\u0131n hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Sonra temel
\n\u00e7eli\u015fki gere\u011fi kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiklerini, k\u00f6kl\u00fc \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcreci anlam\u0131nda
\ndo\u011frulatacak \u00f6rnekler belirleyici olmayacak denli azd\u0131r. Olanlar da eski
\n\u00e7at\u0131\u015fma geleneklerinin devam\u0131d\u0131r. Belirgin olan ve somut ya\u015fam i\u00e7inde
\ng\u00f6zlemlenen, t\u0131pk\u0131 k\u00f6lenin Firavun\u2019un bedeninin bir eki olmas\u0131 gibi, i\u015f\u00e7inin
\nburjuva kar\u015f\u0131s\u0131ndaki pozisyonu da benzerdir. Tarihte efendisine kar\u015f\u0131
\nk\u00f6lelerinin hi\u00e7bir ba\u015far\u0131l\u0131 eylemi yoktur. \u00c7ok\u00e7a ad\u0131 \u00f6rnek g\u00f6sterilen Spartak\u00fcs
\nbile, son tahlilde efendi olma \u00f6zlemindeki bir isyanc\u0131yd\u0131. Bundan farkl\u0131 bir
\nprogram\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. <\/p>\n
\ndevralan patron-i\u015f\u00e7i ili\u015fkisi binbir ilmekle birbirine ba\u011fl\u0131 olup, \u00f6yle patrona
\nkar\u015f\u0131 tek t\u00fck istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda, k\u00f6kl\u00fc ba\u015fkald\u0131r\u0131lar ve zaferler sa\u011flam\u0131\u015f
\nolmaktan uzakt\u0131r. \u0130li\u015fkiler ezici oranda patrona ba\u011fl\u0131l\u0131k temelinde
\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u015f\u00e7i ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 denilen olaylar\u0131n da \u00e7o\u011funlukla yar\u0131-k\u00f6yl\u00fc ve
\ni\u015fsizle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 olanlar taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi\u011fini bilmekteyiz.
\nBa\u015fkald\u0131r\u0131lar genel toplumsal etkilemelerle ilgilidir. Patron-i\u015f\u00e7i ili\u015fkisine
\nyans\u0131yan da bu etkilerdir. Daha da \u00f6nemli olan, i\u015f\u00e7inin patrona kar\u015f\u0131 hak
\nm\u00fccadelesi (problemli oldu\u011funu belirttik) de\u011fil, proleterle\u015fmeye kar\u015f\u0131, i\u015f\u00e7i ve
\ni\u015fsiz olmaya kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesidir. Proleterle\u015fmemek, i\u015f\u00e7ile\u015fmemek, i\u015fsizli\u011fi
\nkabul etmemek daha anlaml\u0131 ve etik bir toplumsal m\u00fccadeledir. Birer ezilen olarak
\nk\u00f6leyi, serfi ve i\u015f\u00e7iyi asla y\u00fcceltmemeliyiz. Y\u00fcceltilecek eylem ve ili\u015fki,
\ntersine k\u00f6lele\u015fmeme, serfle\u015fmeme ve i\u015f\u00e7ile\u015fmeme bi\u00e7iminde form\u00fcle edilmelidir.
\nEfendileri tan\u0131y\u0131p ve tan\u0131mlay\u0131p, daha sonra hizmetk\u00e2rlar\u0131na m\u00fccadele \u00f6nermek,
\nt\u00fcm oport\u00fcnizmlerin ortak e\u011filimidir. Tarih boyunca hak, emek m\u00fccadelesini bo\u015fa
\n\u00e7\u0131karan bu zihniyetler olmu\u015ftur. \u00d6zcesi, bu ilk \u2018bilim\u2019 kavramlar\u0131yla ne
\nanlaml\u0131 bir sosyoloji yapmak, ne de ba\u015far\u0131l\u0131 bir toplumsal m\u00fccadele geli\u015ftirmek
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr! Bu hususlar\u0131 belirtirken eme\u011fi, de\u011feri, k\u00e2r\u0131, s\u0131n\u0131f\u0131 ink\u00e2r
\netmedi\u011fimizi, daha \u00e7ok bilim in\u015fas\u0131nda kullan\u0131lma tarzlar\u0131n\u0131 do\u011fru
\nbulmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtiyoruz. Yanl\u0131\u015f bir sosyolojinin in\u015fa edildi\u011fini belirtmek
\nistiyorum. <\/p>\n
\nkatlarda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Ba\u015flang\u0131c\u0131nda b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar\u0131n pazar \u00fczerinde tekel
\nfiyatlar\u0131yla sermaye biriktirmesine dayan\u0131r. Sermaye, tarifi gere\u011fi, s\u00fcrekli
\nkendini b\u00fcy\u00fcten parasal de\u011ferlerdir. \u00d6zellikle aralar\u0131nda b\u00fcy\u00fck fiyat fark\u0131
\nolan uzak pazarlar kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck de\u011fer birikimleri kap\u0131l\u0131r. Finans olarak
\ndevlete verilen bor\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak faiz ve iltizamla b\u00fcy\u00fcme ikinci
\nyoldur. Maden i\u015fletmeleri, k\u0131tl\u0131k ve sava\u015f d\u00f6nemleri, palazland\u0131\u011f\u0131 di\u011fer \u00f6nemli
\nalan ve d\u00f6nemleridir. Ticaret d\u0131\u015f\u0131nda tar\u0131m, end\u00fcstri ve ula\u015f\u0131mc\u0131l\u0131kta k\u00e2rl\u0131
\nbulduk\u00e7a yer al\u0131r. End\u00fcstri devrimiyle temel k\u00e2r alanlar\u0131 sanayi sekt\u00f6r\u00fc olur.
\nHer iki d\u00f6nemde de arz ve taleple oynayarak, hem \u00fcretimi hem t\u00fcketimi
\nbelirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Belirleyici oldu\u011fu oranda k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. B\u00fcy\u00fck
\nticaret ve sanayi, kapitalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 ve olgunluk s\u00fcre\u00e7lerinin k\u00e2r
\nalanlar\u0131yken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde a\u011f\u0131r basan sekt\u00f6r finanst\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca finans ara\u00e7lar\u0131
\nolan para, senet, banka, kredi ara\u00e7lar\u0131 kapitalist ekonominin h\u0131zlanarak k\u00e2r
\ndevrelerini k\u0131saltmay\u0131, yo\u011funla\u015ft\u0131rmay\u0131 ve geni\u015fletmeyi sa\u011flar. B\u00f6ylelikle k\u00e2r
\noranlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck spek\u00fclatif balonlar olu\u015fur. B\u00f6ylece de kriz s\u00fcre\u00e7leri bu
\nekonominin ayr\u0131lmazlar\u0131 haline gelir. <\/p>\n
\n\u00fclkelere kayan yat\u0131r\u0131mlar, di\u011fer k\u00e2r \u015fi\u015firen y\u00f6ntemlerdir. Sonu\u00e7 olarak
\nkayna\u011f\u0131n\u0131 en eski avc\u0131 ve ticaret k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bulan, fiyatlarla oynama g\u00fcc\u00fc
\nkazanarak geli\u015fme \u015fans\u0131 yakalayan, toplumsal denetimden ahlak\u0131 ve dini
\ngev\u015feterek kurtulan, iktidar\u0131 bor\u00e7la kendine ba\u011flayan ve pazar \u00fczerinde tekel
\nkurarak geli\u015fen bu ekonomi bi\u00e7imi, nihai tahlilde talan ekonomisi olmaktan
\nkurtulamaz. K\u00e2r amac\u0131yla end\u00fcstriye el atmas\u0131, k\u00e2r oranlar\u0131na g\u00f6re bir \u00fcretim
\nve t\u00fcketim yap\u0131s\u0131n\u0131 esas almas\u0131, toplumsal b\u00fcnye ve do\u011fal \u00e7evre \u00fczerinde
\ngittik\u00e7e ta\u015f\u0131nmas\u0131 zor y\u00fckler y\u00fckleyerek yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 krizler, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve
\n\u00e7\u00fcr\u00fcmesinin do\u011fu\u015fundan itibaren yol arkada\u015flar\u0131d\u0131r. \u015e\u00fcphesiz ekonominin t\u00fcm\u00fc
\nde\u011fildir. Ne ticaret, tar\u0131m, sanayi, ne de dola\u015f\u0131m, teknikler ve pazarlar
\nkapitalizmin icatlar\u0131 olmay\u0131p, tersine a\u011f\u0131r istismar\u0131na ve talanlar\u0131na u\u011frayan
\ntemel toplumsal ekonomik kurumlar\u0131d\u0131r. Tarih ve uygarl\u0131kla belirlenip
\npolitikayla i\u00e7 i\u00e7e bir ya\u015fama sahiptirler. <\/p>\n
\nilgili ger\u00e7e\u011fi \u00f6nemli oranda \u00e7arp\u0131tan bir anlay\u0131\u015f, d\u00fc\u015f\u00fcnce e\u011filimi oldu\u011funu
\nbelirlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Do\u011fru tan\u0131mlamay\u0131 da ana hatlar\u0131yla bu ele\u015ftiriler
\ntemelinde tarih-toplum, siyaset ve uygarl\u0131k-k\u00fclt\u00fcr ba\u011flant\u0131lar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e
\nyorumlay\u0131p, bir nebze de olsa ayd\u0131nlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m kan\u0131s\u0131nday\u0131m. <\/p>\n
\n\u00d6calan<\/strong>\u2019\u0131n \u201cDemokratik Uygarl\u0131k\u00a0
\n<\/span>Manifestosu Adl\u0131 Kitab\u0131ndan\u2026<\/p>\n
\n– www.lekolin.org<\/a> – www.lekolin.net<\/a> – www.lekolin.info<\/a> <\/p>\n