\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/425-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
*\/Kapitalizmin daha \u00e7ekirdek halindeyken siyasal iktidar ve
\nhukuksall\u0131\u011f\u0131n fideli\u011finde olu\u015ftu\u011funu t\u00fcm g\u00f6zlemler do\u011frulamaktad\u0131r. Kapitalizm
\nher iktidar ve hukukundan yararland\u0131\u011f\u0131 gibi, i\u015fine geldi\u011finde en tutucu
\nsavunucusu kesilmi\u015f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 zedeledi\u011finde ise, her t\u00fcr komplo
\ny\u00f6ntemleriyle -gerekti\u011finde devrimci eylemlere kat\u0131lmak da dahil- devirmekten
\n\u00e7ekinmemi\u015ftir. Bazen en g\u00f6z\u00fc kara devrimcilik oyununa da kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fa\u015fist
\ndarbecilikten sahte devlet kom\u00fcnizmi darbecili\u011fine kadar -\u00f6zellikle bunal\u0131m ve
\nkaos d\u00f6nemlerinde- iktidar sava\u015flar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Tarihin en kapsaml\u0131
\ns\u00f6m\u00fcrgecilik, emperyalizm ve imparatorluk sava\u015flar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/p>\n
Hi\u00e7bir ekonomik bi\u00e7imin kapitalizm kadar iktidar z\u0131rh\u0131na
\nihtiya\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kapitalizmin iktidars\u0131z olu\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemle
\nbelirtmeliyiz. Ekonomi-politik \u2018bilimciler\u2019, kapitalizmin en temel \u00f6zelli\u011fi
\nolarak, tarihte ilk defa iktidar d\u0131\u015f\u0131nda ekonomik y\u00f6ntemle, sermaye-emek
\ng\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikteli\u011fiyle k\u00e2r\u0131n, art\u0131k-\u00fcr\u00fcn\u00fcn-de\u011ferin olu\u015ftu\u011funu iddia ederler.
\nHem de ba\u015fat bir varsay\u0131m olarak. Burada en az emek teorisi kadar sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f
\nbir s\u00f6ylemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bir yerlerden bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l tarzda sermaye
\nolu\u015fturulmu\u015f yine bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ili\u015fkiler sonucunda k\u00f6yl\u00fcler, serfler, zanaatk\u00e2rlar
\n\u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan kopup bir araya gelerek, adeta mutlu ve devrimci bir
\nevlilik yaparcas\u0131na, fakt\u00f6rel de\u011ferler olarak bir sentez olu\u015fturup yeni
\nekonomik bi\u00e7imi tarih sahnesine \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6yk\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yle
\nyaz\u0131lmaktad\u0131r. Kocaman ekonomi-politik\u00e7ilerin sa\u011fl\u0131 sollu kararg\u00e2hlar\u0131nda
\nger\u00e7ekle\u015ftirilen t\u00fcm metinlerde bu idea \u2018ament\u00fc\u2019 de\u011ferindedir. Bu idea olmadan
\nekonomi-politik olamaz. Buna bir de pazarda rekabeti ekledin mi, d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck
\nbir ekonomi-politik kitab\u0131n\u0131 ana ilkeleri ba\u011flam\u0131nda yazd\u0131n demektir. <\/p>\n
Kendim bir \u015fey idea etme gere\u011fi duymuyorum. Sosyolog ve
\ntarih\u00e7i olarak Fernand Braudel\u2019in Maddi Uygarl\u0131k ara\u015ft\u0131rmas\u0131 (ki, otuz y\u0131ll\u0131k
\nkomple bir eme\u011fin \u00fc\u00e7 ciltlik muhte\u015fem bir eseridir), \u00e7ok kapsaml\u0131 g\u00f6zlemleri ve
\nmukayeseli yakla\u015f\u0131m\u0131yla bunu net bi\u00e7imde yalanlamaktad\u0131r. Braudel\u2019in bu
\neserindeki birinci ideas\u0131, kapitalizmin pazar kar\u015f\u0131t\u0131 oldu\u011fudur. \u0130kincisi,
\nkapitalizm g\u0131rtla\u011f\u0131na kadar g\u00fc\u00e7, iktidar ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, ba\u015f\u0131ndan
\nberi end\u00fcstri \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda hep tekeldir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak, kapitalist
\ni\u00e7ten ve alttan rekabetle de\u011fil, d\u0131\u015ftan ve \u00fcstten tekellerle -talanla-
\ndayat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131n anafikri budur. Eksik, kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m yanlar\u0131 olsa da,
\nanlat\u0131m y\u00f6n\u00fc ve \u00f6z\u00fc itibariyle en de\u011ferli bir tarih-sosyoloji yorumudur. S\u0131n\u0131rl\u0131
\nda olsa \u0130ngiliz ekonomi-politik\u00e7ileri, Frans\u0131z sosyalistleri ve Alman tarih\u00e7i
\nve felsefecilerinin sosyal bilime y\u00f6nelik tahribat ve sapt\u0131rmalar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmede
\niyi bir giri\u015ftir.<\/p>\n
G\u00f6n\u00fcll\u00fc ve serbest rekabet ortam\u0131nda emek birikimlerini ve
\ng\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirerek, kapitalist ve i\u015f\u00e7inin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir ekonomik
\nd\u00fczen yoktur. Masal ve \u00f6yk\u00fcler bile ger\u00e7ek\u2019ten bu denli uzak d\u00fc\u015fmemi\u015ftir. Tek
\ntek ve grup, s\u0131n\u0131f olarak kapitalist sayabilece\u011fimiz t\u00fcm unsurlar ve sahip
\nolduklar\u0131 ekonomik g\u00fc\u00e7ler, bir saniye iktidar\u0131n korumas\u0131 olmadan ayakta
\nduramazlar ve iktidar ellerinde durmaz. Yine iktidar\u0131n en kapsaml\u0131 ku\u015fatmas\u0131
\nolmadan, hi\u00e7bir kent pazar\u0131nda serbest rekabetle ne mal al\u0131\u015fveri\u015fi, ne i\u015fg\u00fcc\u00fc
\n\u00fczerinde bir pazar s\u00f6z konusudur. En \u00f6nemlisi de serfin, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ve kent
\nzanaatk\u00e2r\u0131n\u0131n toprak ve tezg\u00e2h\u0131ndan kopar\u0131l\u0131\u015f\u0131 ac\u0131mas\u0131z ve adaletsiz bir zor
\nortam\u0131 olu\u015fturulmadan geli\u015ftirilemez, ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. Avrupa\u2019da neredeyse
\n14. y\u00fczy\u0131ldan 19. y\u00fczy\u0131la kadar boydan boya bu toprak ve at\u00f6lye emek\u00e7ilerinin
\nanalar\u0131 gibi ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 bu ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131ndan kopar\u0131l\u0131\u015f\u0131 isyanlar ve
\nihtilallerle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Binlerce insan idam edilmi\u015f, milyonlarca insan i\u00e7
\nsava\u015flarda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve hapishane ve hastanelerde \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlar
\nyetmemi\u015f, aralar\u0131ndaki mezhep ve ulus sava\u015flar\u0131yla ortam kan deryas\u0131na
\nd\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00f6m\u00fcrge sava\u015flar\u0131 ve emperyalist sava\u015flar bilan\u00e7oyu konsolide
\netmi\u015ftir. <\/p>\n
T\u00fcm bu zor etkenlerinin kapitalizmin do\u011fu\u015fundaki d\u0131\u015ftan
\ndayatmal\u0131 tekelci talanc\u0131 karakteriyle ili\u015fkisi gayet iyi g\u00f6zlemlenmekte ve
\na\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcnmektedir. Hangi ekonomik-politik retori\u011fi bu ger\u00e7ekleri tersy\u00fcz
\nedebilir? <\/p>\n
Ger\u00e7ekleri daha somut g\u00f6rebilmek i\u00e7in, kapitalistleri zafere
\ng\u00f6t\u00fcren on alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131l sava\u015flar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6zlemlemek gerekir. Y\u00fczy\u0131l\u0131n
\nba\u015fl\u0131ca iktidar ve sava\u015f fakt\u00f6rleri Habsburg s\u00fclalesinin \u0130spanya kolu
\nimparatorlar\u0131, Fransa\u2019dan Valois s\u00fclalesi krallar\u0131, \u0130ngiltere\u2019de Norman k\u00f6kenli
\nkrallar\u0131n yerine ge\u00e7en Anglo-Sakson Stuartlar hanedan\u0131 ve en ilginci ve
\nzincirleme reaksiyon ba\u015flatacak olan daha ismi bile konulmam\u0131\u015f Hollanda\u2019n\u0131n
\nyeniyetme Orange Prensli\u011fi.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u0130spanya\u2019dan kovulmas\u0131ndan (1500\u2019lere do\u011fru)
\ng\u00fc\u00e7 alan ve h\u0131zla imparatorlu\u011fa ko\u015fan bu Alman k\u00f6kenli Habsburglu kral ve
\nimparatorlar, kendilerini Roma\u2019n\u0131n miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. \u00d6zellikle
\nKonstantinopolis\u2019in 1453\u2019te Osmanl\u0131 s\u00fclalesinin eline ge\u00e7mesi ve Osmanl\u0131larla
\ny\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015f\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 Avusturya Habsburglar\u0131n\u0131n \u00e7ekmesi bu ideaya gerek\u00e7e
\nolarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Frans\u0131z Valois kral s\u00fclalesi de imparatorluk ate\u015fine
\ntutulmu\u015ftur. Roma\u2019n\u0131n ger\u00e7ek miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak kendilerini g\u00f6rmektedir.
\n\u0130ngiltere Krall\u0131\u011f\u0131 ve Hollanda Orange Prensli\u011fi bu iki imparatorluk taraf\u0131ndan
\nyutulmamak i\u00e7in bir nevi pro-ulusal kurtulu\u015f sava\u015flar\u0131n\u0131 vermektedir. Pe\u015fi s\u0131ra
\n\u0130sve\u00e7 Krall\u0131\u011f\u0131, Prusya Prensli\u011fi ve hatta Moskova Prensli\u011finin \u00c7arl\u0131k y\u00fckseli\u015fi
\nbenzer hareketler olarak kendilerini duyuracaklar\u0131d\u0131r. \u0130ngiltere Krall\u0131\u011f\u0131 ve
\nOrange Prensli\u011fi 16. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u0130spanya ve Fransa krallar\u0131 taraf\u0131ndan
\nger\u00e7ek bir yutulma tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131lar. E\u011fer bu eylemler ba\u015far\u0131l\u0131
\nolsayd\u0131, \u0130ngiltere ve Hollanda ba\u015fta olmak \u00fczere, Kuzeybat\u0131 Avrupa kentlerinin
\nkapitalistik geli\u015fmelerinin \u0130talya\u2019n\u0131n Venedik, Cenova ve Floransa kentlerinin
\nkonumuna d\u00fc\u015fmesi y\u00fcksek bir olas\u0131l\u0131kt\u0131. <\/p>\n
\u0130talya\u2019n\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7lenmi\u015f bu kapitalist kentlerinin t\u00fcm
\n\u0130talya \u00e7ap\u0131nda kapitalizmin zaferini sa\u011flayamamalar\u0131n\u0131n temel etkeni siyasal
\ng\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckleriydi. Daha do\u011frusu, \u0130talya \u00fczerinde (dolay\u0131s\u0131yla kent zenginlikleri
\n\u00fczerinde) \u0130spanya, Fransa ve Avusturya kral ve imparatorlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc
\negemenlik ve fetih sava\u015flar\u0131, bu kentlerin boyun e\u011fmesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z
\nkonusu kentler s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ekonomik ve siyasi g\u00fc\u00e7le yetinmek zorunda
\nkalm\u0131\u015flard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla hem \u0130talyan birli\u011fi gecikmi\u015f, hem de kapitalizmin
\n\u0130talyan deneyimi yar\u0131m kal\u0131p t\u00fcm \u00fclkede yayg\u0131nla\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7ici de olsa, burada
\nzor belirleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ve her kapitalistik unsurun
\ni\u00e7ine girdi\u011fi gibi, \u0130talyan kent kapitalistleri de siyasal egemenlikten
\nvazge\u00e7irilmeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu devletleri finans yoluyla kendilerini ba\u011flay\u0131p
\n\u201cal g\u00fcl\u00fcm ver g\u00fcl\u00fcm politikas\u0131na alet olmaktan \u00e7ekinmemi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc
\nkapitalizm yeni dini para > para (PP) etraf\u0131nda \u015fekillenmektedir. <\/p>\n
\u0130ngiltere Krall\u0131\u011f\u0131 ve Orange Prensli\u011fi yenilmediler. Bu
\nyenilmemede kapitalist unsurlar\u0131n hem devleti kredilendirmeleri, hem de
\ndevletle birlikte olu\u015fturduklar\u0131 gemi ula\u015f\u0131m sanayi ba\u015fat rol oynad\u0131. Kara g\u00fcc\u00fc
\nde\u011fil, deniz g\u00fcc\u00fc \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmalar\u0131 kendilerine zaferin yolunu a\u00e7t\u0131. Bu
\ns\u00fcre\u00e7te \u00e7ok \u00f6nemli iki stratejik geli\u015fme ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r: <\/p>\n
1- \u0130ngiliz Krall\u0131\u011f\u0131 ve Hollanda eyaletleri kapitalist tarzda
\nyeniden \u00f6rg\u00fctlenen ve eylemle\u015fen devlet modeline a\u011f\u0131rl\u0131k verdiler. D\u00fczenli
\nvergilerle beslenen, b\u00fct\u00e7esini denkle\u015ftiren, rasyonel bir b\u00fcrokrasiye ve
\nprofesyonel bir orduya dayanan ilk \u00f6rnekler oldular. \u00dcst\u00fcn deniz g\u00fc\u00e7leriyle
\n\u0130spanya ve Fransa\u2019n\u0131n deniz g\u00fcc\u00fcn\u00fc yendiler. Atlas Okyanusu ve sonralar\u0131
\nAkdeniz\u2019deki egemenlikleri, s\u00f6m\u00fcrge sava\u015flar\u0131n\u0131n da kaderini belirledi. \u0130spanya
\nve Fransa\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc b\u00f6yle ba\u015flar. \u0130spanya ve Fransa krallar\u0131n\u0131n karadaki
\nba\u015far\u0131lar\u0131, bor\u00e7lanmalar\u0131 nedeniyle astar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden pahal\u0131 Pirus zaferlerine
\nd\u00f6nd\u00fc. Kapitalist ekonominin de kaderini belirleyenin \u0130ngiltere ve Hollanda\u2019n\u0131n
\niktidar yap\u0131lanmas\u0131ndaki yenilikler oldu\u011fu genelde kabul g\u00f6ren bir yorumdur.
\nBir kez daha g\u00f6r\u00fcyoruz ki, kritik bir d\u00f6neme\u00e7te siyasi zor ekonomik bi\u00e7imlenme
\n\u00fczerinde belirleyici rol oynayabiliyor. \u0130talyan kentlerinin ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131,
\nLondra ve Amsterdam kentleri ba\u015far\u0131yor.<\/p>\n
2- \u0130ngiltere ve Hollanda\u2019n\u0131n siyasi erkine z\u0131t bir geli\u015fme,
\nbu y\u00fczy\u0131ldaki \u0130spanya, Fransa ve Avusturya imparatorluk devletlerinde ya\u015fanmaktad\u0131r.
\nBu \u00fc\u00e7 devlet de daha \u00e7ok Roma modeline benzer bir imparatorluk kurmak
\nsevdas\u0131ndayd\u0131lar. Aralar\u0131nda hem yo\u011fun akrabal\u0131klar hem de \u00e7eli\u015fkiler vard\u0131.
\n\u0130ngiltere Krall\u0131\u011f\u0131 bu sevdadan erken kurtuldu. Avrupa imparatorlu\u011fu yerine
\ng\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnya imparatorlu\u011funa dikti. Ama kapitalist sistemin zaferine dayal\u0131
\nolarak \u0130spanya, Fransa ve Avusturya devlet rejimleri her ne kadar modern
\nmonar\u015filer olmaya do\u011fru bir\u00e7ok reform ya\u015fasalar da, \u00f6z itibariyle eski
\ntoplumlara g\u00f6re \u015fekillenmi\u015f siyasal ara\u00e7lard\u0131. Modern bir vergi, b\u00fcrokrasi ve
\nprofesyonel ordu olu\u015fturmaktan uzak idiler. B\u00fct\u00e7eleri denk de\u011fildi. S\u00fcrekli
\nbor\u00e7lan\u0131yorlard\u0131. Kapitalist geli\u015fmenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 huzursuzluklar\u0131 \u00e7\u00f6zmede
\nyetersiz kald\u0131lar. Kapitalistlerinin kendilerini tam desteklemeleri \u015furada
\nkals\u0131n, bor\u00e7 ve iltizam nedeniyle aralar\u0131nda yo\u011fun \u00e7eli\u015fkiler olu\u015fuyordu.
\nFeodal aristokrasiyle merkezile\u015fme, monar\u015fik krall\u0131k hamlesi nedeniyle
\n\u00e7eli\u015fkiler daha da yo\u011fundu. Kent-k\u0131r \u00e7eli\u015fkisi nedeniyle de b\u00fct\u00fcn toplum aya\u011fa
\nkalkm\u0131\u015ft\u0131. \u0130syanlar bile bu monar\u015fileri nefessiz b\u0131rakmaya yeterliydi.
\n\u0130ngiltere ve Hollanda\u2019n\u0131n el alt\u0131ndan muhalifleri desteklemesi, bir\u00e7ok devrimin
\npatlak vermesine yol a\u00e7\u0131yordu. Tabii ama\u00e7 ve sonu\u00e7lar bazen \u00e7ok farkl\u0131
\noluyordu. T\u0131pk\u0131 B\u00fcy\u00fck Fransa Devriminde oldu\u011fu gibi. <\/p>\n
\u0130talya\u2019da kapitalist ekonominin siyasal-toplumsal zaferini
\n\u00f6nleyen ayn\u0131 g\u00fc\u00e7ler, Fransa, \u0130spanya ve Avusturya monar\u015fileri \u0130ngiltere ve
\nHollanda kent kapitalistleri taraf\u0131ndan finanse edilen verimli devlet modelleri
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda defalarca yenilgiye u\u011framaktan kurtulamad\u0131lar. \u00c7ok a\u00e7\u0131k\u00e7a bir kez
\ndaha ekonomik bi\u00e7imle zor sistemleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin stratejik
\nsonu\u00e7lar\u0131n do\u011fu\u015funda belirleyici rol oynad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemekteyiz. Zor,
\niktidar ve ekonomi aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131nda 16. y\u00fczy\u0131l
\nAvrupa\u2019s\u0131 tam bir laboratuar i\u015flevi g\u00f6rme konumundad\u0131r. Adeta t\u00fcm uygarl\u0131k
\ntarihi mezar\u0131ndan uyan\u0131p kendi \u00f6z \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlat\u0131r gibidir. \u015eunu s\u00f6yler
\ngibidir: Kendini (16. y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131) anlad\u0131\u011f\u0131n kadar, beni de anlam\u0131\u015f
\nolursun!<\/p>\n
Zor ve ekonomi aras\u0131ndaki ili\u015fkinin tarihsel-toplumsal
\ngeli\u015fiminin k\u0131sa bir \u00f6zeti konuyu daha iyi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturacakt\u0131r. <\/p>\n
a- Uygarl\u0131k \u00f6ncesi toplum \u00e7a\u011flar\u0131nda \u2018g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u2019\u0131n ilk zor
\n\u00f6rg\u00fctlenmesi sadece hayvanlar\u0131 tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrmedi. Kad\u0131n\u0131n duygusal eme\u011finin (g\u00f6z
\nnurunun) \u00fcr\u00fcn\u00fc olan aile-klan birikimine de g\u00f6z koyan yine ayn\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmeydi.
\nBu ilk ciddi zor \u00f6rg\u00fctlenmesidir. El konulan, kad\u0131n\u0131n kendisi, \u00e7ocuklar\u0131 ve
\ndi\u011fer kan h\u0131s\u0131mlar\u0131yd\u0131 hepsinin maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr birikimleriydi ilk ev
\nekonomisinin talan\u0131yd\u0131. Bu temelde proto-rahip \u015faman, tecr\u00fcbe sahibi \u015feyh ve
\ng\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u0131n zor \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn el ele verip, tarihin ilk ve en uzun s\u00fcreli ataerkil
\nhiyerar\u015fik (kutsal y\u00f6netim) g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011funu t\u00fcm benzer a\u015famadaki
\ntoplumlarda g\u00f6zlemlemekteyiz. S\u0131n\u0131fla\u015fma, kentle\u015fme ve devletle\u015fme a\u015famas\u0131na
\nkadar toplumsal ve ekonomik ya\u015famda bu hiyerar\u015finin belirleyici rol oynad\u0131\u011f\u0131
\na\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
b- S\u0131n\u0131f-kent-devlet olu\u015fumuyla ba\u015flayan uygarl\u0131k
\ns\u00fcrecindeki ekonomik bi\u00e7imlenmeye, rahip-kral-komutan olarak
\nki\u015fiselle\u015ftirebilece\u011fimiz g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131na devlet denilmektedir. Kurum olarak din-siyaset-askerlik
\ni\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bi\u00e7imde iktidar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7 sisteminin en temel
\n\u00f6zelli\u011fi, kendi ekonomisini devlet kom\u00fcnizmi bi\u00e7iminde \u00f6rg\u00fctlemesidir. Hen\u00fcz
\nMax Weber taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeden, benim de \u2018firavun sosyalizmi\u2019
\ndedi\u011fim bir ekonomi s\u00f6z konusudur. Kal\u0131nt\u0131 halinde anac\u0131l ekonomi
\nataerkil-feodal a\u015firetsel ekonomide varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Firavun
\nsosyalizminde insanlar yanl\u0131nkat k\u00f6le olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Haklar\u0131,
\n\u00f6lmeyecekleri kadar birer \u00e7\u00f6mlek k\u00e2sesi \u00e7orbad\u0131r. Halen kal\u0131nt\u0131s\u0131 bulunan eski
\ntap\u0131nak ve saray binalar\u0131nda binlerce k\u00f6le k\u00e2sesine rastlanmas\u0131 bu ili\u015fkiyi
\ndo\u011frulamaktad\u0131r. <\/p>\n
Devlet bi\u00e7iminde zor, ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 her alanda ekonomik anlamda c- Grek-Roma uygarl\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zerk kent, pazar ve ticaretin Grek-Roma siyasi erki, Asur miras\u0131na Fenikelilerden kalma Greko-Roma uygarl\u0131\u011f\u0131, kapitalist ekonominin ilk \u00f6rneklerine Ekonomi s\u00f6zc\u00fck olarak Antik\u00e7a\u011f Grek-Helen d\u00fcnyas\u0131na aittir. d- Orta\u00e7a\u011f \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131nda ticaret \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir role \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00fclt\u00fcrel olarak Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131yan, End\u00fcl\u00fcs Avrupa\u2019da kapitalizmin do\u011fu\u015funda Ortado\u011fu\u2019nun belirleyici Bu \u00e7ok k\u0131sa tarihi-toplumsal \u00f6zetleme 16. y\u00fczy\u0131l de\u011ferlendirmemizle Hukukla yeni sistemin ili\u015fkisine birka\u00e7 cihetten k\u0131saca Ahlakla ili\u015fkisi daha \u00e7ok \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Ahlak bir toplumun Ahlak insan\u0131n se\u00e7im kabiliyetiyle ilgi oldu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc Siyasi iktidarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak hukuk ve ahlaka ili\u015fkin 16. y\u00fczy\u0131lda reformasyon, hukuk ve ahlak felsefesine ili\u015fkin Protestan reformasyonu ve beraberinde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fma Protestan reformasyonunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklara ve Hukuk tart\u0131\u015fmalar\u0131nda ba\u015f\u0131 \u00e7eken Hobbes ve Grotius, yeni Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, t\u00fcm reformasyon \u00e7abas\u0131n\u0131 R\u00f6nesans ve Ayd\u0131nlanma hareketlerini a\u00e7mak bu sat\u0131rlar\u0131n K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Say\u0131n Abdullah \u00a0<\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net – \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \t<\/p>\n
\nne bulursa talan etmeyi hakk\u0131 olarak g\u00f6rmektedir. Talan, bir nevi zorun diyeti
\nolarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Zor tanr\u0131sal ve kutsald\u0131r. Ne yapsa haktand\u0131r ve
\nhelaldir. \u00d6zellikle ana \u015fekillenme merkezli olan Ortado\u011fu, \u00c7in ve Hint
\nuygarl\u0131klar\u0131nda siyasi \u00fcstyap\u0131 veya kast, bir nevi altyap\u0131y\u0131 ekonomi olarak
\nde\u011ferlendirip, her t\u00fcr y\u00f6netim g\u00fcc\u00fcn\u00fc kendinde g\u00f6rmektedir. Pazar, rekabet
\nhen\u00fcz olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki anlam\u0131yla ekonomik sekt\u00f6r diye bir kavram da
\nolu\u015fmu\u015f de\u011fildir. Her ne kadar ticaret varsa da, bu eylem devletler aras\u0131 ana
\ni\u015flevden biridir. Ticaret \u00f6zelle\u015fmi\u015f olmaktan uzakt\u0131r. Devlet tekeli ayn\u0131
\nzamanda ticaret tekelidir. Pazar kentleri \u00e7ok istisnai olarak devletlerin
\ntampon b\u00f6lgelerinde ancak zaman zaman boy vermektedir. Onlar da k\u0131sa s\u00fcreler
\ni\u00e7inde kent devletlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Bu s\u00fcre\u00e7te ticaret kervanlarla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131
\ni\u00e7in, \u2018g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u0131n\u2019 daha sonra \u2018k\u0131rk haramiler\u2019, \u2018korsanlar\u2019 ve \u2018e\u015fk\u0131yalar\u2019\u0131n
\nsoygunu da en az devlet soygunlar\u0131 kadar ge\u00e7erlidir.\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n
\nyayg\u0131n ve yo\u011fun bir hal ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Uruk ve Ur\u2019un miras\u0131n\u0131 devralan
\nBabil ve Asur despotizmi, ekonomiye belki de ilk defa ticaret acenteleri (bir
\nnevi pazar-karum-k\u00e2r kavramlar\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u00e7eli\u011fi s\u00f6z konusu) a\u00e7arak uygarl\u0131\u011fa yeni
\nbir katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r. Zaten ticaret kolonileri Uruk ve hatta \u00f6ncesine
\nkadar gitmektedir. De\u011fi\u015fimin artmas\u0131 ve pazar\u0131n olu\u015fumu, Asur devletinin ilk
\ng\u00f6rkemli imparatorluk olarak tarih sahnesine \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 haz\u0131rlar. \u0130mparatorluklar
\nesas olarak ekonomik ya\u015fam i\u00e7in duyulan g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131na cevapt\u0131r. Asur\u2019da
\nekonominin bel kemi\u011fi ticaret oldu\u011fu i\u00e7in, ticaret ve karumlar\u0131, imparatorluk
\ntarz\u0131nda bir siyasi \u00f6rg\u00fctlenmeyi gerektirmi\u015ftir. Tarih Asur \u0130mparatorlu\u011funu en
\ngaddar imparatorluk, despotizm \u00f6rne\u011fi olarak de\u011ferlendirir ki, yine temel
\nticaret tekelcili\u011fi dedi\u011fimiz taslak halindeki kapitalizmdir. Asur ticaret-tekel
\nkapitalizmi \u00fcstyap\u0131da en gaddar imparatorluk y\u00f6netimini getirmi\u015ftir.<\/p>\n
\nkent ticaret kolonileri miras\u0131n\u0131 da ekleyerek, daha geli\u015fkin bir siyas\u0131
\n\u00fcstyap\u0131yla ekonomik altyap\u0131 olu\u015fturmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. De\u011fi\u015fim yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f,
\n\u00f6zerk kent, pazar, ticaret ve rekabet s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa devreye girmi\u015ftir.
\nK\u0131rlar\u0131 dengeleyecek kadar bir kentle\u015fmeye tan\u0131k olmaktay\u0131z. K\u0131rlar art\u0131k
\nde\u011fi\u015fim amac\u0131yla kentler i\u00e7in daha \u00e7ok art\u0131k-\u00fcr\u00fcn \u00fcr\u00fctmektedirler. Dokuma,
\ng\u0131da, maden ticareti geli\u015fmi\u015ftir. \u00d6zellikle yol a\u011flar\u0131 \u00c7in\u2019den Atlas Okyanusuna
\nkadar \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ran\u2019daki siyasi erk do\u011fu-bat\u0131 ticareti nedeniyle kal\u0131c\u0131 bir
\nt\u00fcccar imparatorlu\u011funa d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Grek ve Roma\u2019y\u0131 hegemonya alt\u0131na alacak
\nkadar zorlam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7in, Hint ve Orta Asya kavimlerinin ve siyasi erklerinin
\nbat\u0131ya do\u011fru istila hareketleri \u00f6n\u00fcnde temel benttir. Bat\u0131n\u0131n da do\u011fuya kar\u015f\u0131
\nistilas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde ayn\u0131 bent i\u015flevini s\u00fcrd\u00fcrecektir. \u0130skender ve ard\u0131llar\u0131
\nancak k\u0131sa bir zaman diliminde (M.\u00d6. 330-250) bu bendi y\u0131k\u0131p baraj kapaklar\u0131n\u0131
\na\u00e7abileceklerdir. <\/p>\n
\nen \u00e7ok rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z mek\u00e2n\u0131 da temsil eder. Kentlerin \u00f6zerklik derecesi,
\npazarda de\u011fi\u015fim ve fiyat belirlenmesi, b\u00fcy\u00fck t\u00fcccarlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kapitalizmin
\ne\u015fi\u011fine kadar gelindi\u011fini g\u00f6sterir. Gerek k\u0131rsal alan\u0131n kent kar\u015f\u0131s\u0131ndaki g\u00fcc\u00fc,
\ngerek imparatorluk \u00f6rg\u00fctlenmesi (esas olarak k\u0131r ekonomisine dayan\u0131rlar)
\nkapitalistlerin h\u00e2kim toplumsal sistem haline gelmelerine engel olur.
\nKapitalistler azami b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar seviyesinde kal\u0131rlar. \u00dcretime ve end\u00fcstriye
\nm\u00fcdahaleleri \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca siyasi erkin s\u0131k\u0131 engellemeleriyle kar\u015f\u0131
\nkar\u015f\u0131yad\u0131rlar. Efendiye ba\u011fl\u0131 k\u00f6lelik hen\u00fcz g\u00fc\u00e7l\u00fc konumunu ya\u015famakta olup,
\ni\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn serbest ya\u015fama \u015fans\u0131 yok denecek kadar azd\u0131r. Kad\u0131nlar cariye olarak,
\nerkekler de t\u00fcm bedenleriyle k\u00f6le olarak al\u0131n\u0131p sat\u0131l\u0131p. K\u00f6le ekonomisinin tek
\nbelirleyici g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u015fiddet oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Sadece bir ekonomik de\u011fer
\nolarak k\u00f6lelerin varl\u0131\u011f\u0131, \u015fiddet-ekonomi (art\u0131-\u00fcr\u00fcn gasp\u0131na dayal\u0131 ekonomi)
\nili\u015fkisine hi\u00e7bir tart\u0131\u015fmaya yer vermeyecek kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7in ve Hint ilk\u00e7a\u011f
\nsisteminde siyasi ve askeri kast kurulu\u015fundan kapitalist s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe kadar,
\nalt\u0131ndaki t\u00fcm toplumu bir nevi ekonomik sekt\u00f6r olarak g\u00f6r\u00fcp \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rarak
\ny\u00f6netmeyi temel g\u00f6revleri ve do\u011fal haklar\u0131 saymakta, daha do\u011frusu tanr\u0131sal
\nhaklar\u0131 olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\n
\nAile yasas\u0131 olarak anlamland\u0131r\u0131lmas\u0131 bir yandan kad\u0131nla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 dile
\ngetirirken, di\u011fer yandan geleneksel siyasi erkin konumunu da a\u00e7\u0131\u011fa vurmaktad\u0131r.
\nOnlar ekonominin \u00fcst\u00fcnde t\u0131pk\u0131 kapitalizm \u00e7a\u011f\u0131nda tekellerin oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc
\nsiyasi tekeller olarak oynarlar. \u015eu hususu \u00f6nemle belirtmeliyim ki, siyasi
\ntekelle ekonomik tekel aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir korelasyon (ba\u011flam) olup, birbirini
\ngenel olarak gerektirirler. Atina ve Roma\u2019n\u0131n siyasi g\u00fcc\u00fc paradoksal olarak bir
\nanlamda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in kapitalizme kapal\u0131d\u0131r. Di\u011fer yandan k\u0131r
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in, kent k\u00f6kenli bir ekonomik bi\u00e7ime g\u00fc\u00e7
\ngetirememektedirler. Uygarl\u0131\u011f\u0131n bu d\u00f6nemi kapitalistleri tan\u0131makla birlikte,
\nsistemsel geli\u015fmelerine hen\u00fcz elvermemektedir. <\/p>\n
\neri\u015fmi\u015ftir. Hz. Muhammed ve \u0130slam dini ekonomik a\u00e7\u0131dan ticaretle olduk\u00e7a
\nba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bizans ve Sasani \u0130mparatorluklar\u0131 aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fan Arap
\naristokrasisinin ticaret k\u00f6kenli geli\u015fmesi, \u0130slamiyet\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda temel sosyal
\nve ekonomik etkendir. \u0130slamiyet\u2019in do\u011fu\u015fundan itibaren k\u0131l\u0131c\u0131 esas ald\u0131\u011f\u0131
\nbilinmektedir. Yahudiler ve Asur\u2019dan kalma S\u00fcryanilerin ticaret ve para
\n\u00fczerindeki h\u00e2kimiyeti onlarla \u00e7eli\u015fkilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyar. Zaten iki
\nsiyasi tekel olarak Bizans ve Sasanilere nefes ald\u0131rmamaktad\u0131r. Tarihin bu
\na\u015famas\u0131nda ve kadim mek\u00e2nda zor ile ekonomi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u00e7arp\u0131c\u0131
\nk\u0131lmaktad\u0131r. Orta\u00e7a\u011f bir nevi \u0130slam \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. Ticaret i\u00e7in g\u00fcvenlik imparatorluk
\ntarz\u0131n\u0131 gereksindi\u011fi kadar, \u00f6n\u00fcn\u00fcn ayn\u0131 nedenle engellendi\u011finin de fark\u0131ndad\u0131r.
\nTicari sermayenin kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc s\u00fcrekli
\nengellemektedir. K\u0131rsaldaki toplumsal \u00f6rg\u00fc, din ve ahlak\u0131n s\u0131k\u0131 kontrol\u00fcndedir.
\nKentlerde kazand\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 serbestli\u011fi siyasal g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrememektedir.
\nYayg\u0131n bir kent-pazar a\u011f\u0131 olmas\u0131na ve kentler \u00e7ok b\u00fcy\u00fcmesine ra\u011fmen, \u0130talyan
\nkentlerine benzer bir konumu a\u015facak g\u00fc\u00e7te de\u011fillerdir. Sorun kesinlikle
\nteknolojik de\u011fildir dinsel ve siyasal tekel kaynakl\u0131d\u0131r. T\u00fcccar\u0131n s\u0131k s\u0131k
\nm\u00fcsadereye tabi tutulmas\u0131 sistemin gere\u011fidir. \u0130slamiyet\u2019in kapitalizmi
\ndo\u011furmamas\u0131, lehinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir husustur. Halen kapitalizme kar\u015f\u0131
\nen ciddi engel rol\u00fcn\u00fc oynamas\u0131, e\u011fer olumlu taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilirse (\u0130slam
\n\u00fcmmet anlay\u0131\u015f\u0131-kavimler enternasyonalizmi, faize kar\u015f\u0131tl\u0131k, yoksullara yard\u0131m
\nvb. gibi hususlar), toplumsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck projelerine \u00f6nemli bir katk\u0131 sunabilir.
\nAma mevcut \u0130slam radikalizminin sa\u011f ve ekonomik milliyet\u00e7ilik y\u00fckl\u00fc bir
\nneo-\u0130slam kapitalizmini ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi g\u00f6rmek gerekir. <\/p>\n
\nEmevi \u00f6nderlikli Araplar ve Berberilerdir. Ekonomik-ticari olarak aktaranlar
\nise \u0130talyan kent t\u00fcccarlar\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131lar ancak siyasi tekel anlam\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131
\n\u00f6l\u00e7\u00fcde ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Etkileri, daha \u00e7ok Avrupa\u2019n\u0131n siyasi ve dini g\u00fc\u00e7lerinin,
\nOsmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmek i\u00e7in kapitalizme daha fazla sar\u0131lmalar\u0131
\nbi\u00e7iminde olmu\u015ftur. Osmanl\u0131lar olmasayd\u0131, belki de Avrupa\u2019n\u0131n dini ve siyasi
\ntekelleri bu denli kapitalist ekonomik, siyasal ve askeri \u00f6rg\u00fctlenmeye mecbur
\nkalmazlard\u0131. Bir kez daha g\u00fcc\u00fcn g\u00fcc\u00fc do\u011furdu\u011funu, onun da ekonomik bi\u00e7im
\naray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
\nkatk\u0131s\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131kla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu konuyu \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisi\u2019nde
\ngeni\u015f\u00e7e de\u011ferlendirmeyi umdu\u011fumu belirterek, Max Weber\u2019in eserini (Protestanl\u0131k
\nAhlak\u0131 ve Kapitalizm) hat\u0131rlatmakla yetiniyorum. \u0130lave olarak Ortado\u011fu\u2019nun 10.
\ny\u00fczy\u0131la kadar Avrupa\u2019n\u0131n ahlak\u0131n\u0131 belirlemeyi tamamlad\u0131\u011f\u0131, feodal Avrupa\u2019n\u0131n
\ndo\u011fu\u015funda temel rol oynad\u0131\u011f\u0131 (hem siyasi hem dini), Ha\u00e7l\u0131 Sava\u015flar\u0131yla bir kez
\ndaha Ortado\u011fu\u2019nun Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirtilebilir. T\u00fcm bu hususlar olmazsa
\nolmaz belirleyici \u00f6zellikleridir. <\/p>\n
\nbirle\u015ftirildi\u011finde, siyasal erk ve kapitalizmin do\u011fu\u015fu \u00fczerindeki etkisi daha
\niyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bazen geciktirici, engelleyici, bazen de h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 ve
\nhatta d\u00f6llendirici oldu\u011fu rahatl\u0131kla belirtilebilir. En fazla kapitalist
\nsistemde devlet tekeli = kapitalist tekel form\u00fcl\u00fcne yakla\u015f\u0131r. <\/p>\n
\nde\u011finmekte yarar vard\u0131r. Hukuk genelde ticaret, pazar ve kent ili\u015fkileri
\ngeli\u015ftik\u00e7e kendini dayatan bir kurumdur. Hukukun devreye girdi\u011fi toplumlar, ahlak\u0131n
\na\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131, zorun rol\u00fcn\u00fcn artt\u0131\u011f\u0131 ve kaosa yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, e\u015fitlik probleminin
\nyo\u011funca hissedildi\u011fi toplumlard\u0131r. En b\u00fcy\u00fck ahlaki ve e\u015fitli\u011fe dair sorunlar
\nkentlerde geli\u015fen s\u0131n\u0131fla\u015fma ve pazar etraf\u0131nda olu\u015ftu\u011fu i\u00e7in, devlet
\nd\u00fczenlemesinde hukuk ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. Hukuk olmadan, devlet y\u00f6netimi imk\u00e2ns\u0131z
\nolmasa da, son derece zorla\u015f\u0131r. Tan\u0131m olarak hukuk, devletin siyasi g\u00fc\u00e7
\neyleminin kal\u0131c\u0131, kurall\u0131 ve kurumlu bir bi\u00e7im alm\u0131\u015f hali olarak
\nde\u011ferlendirilebilir. Bir nevi donmu\u015f, sakin, istikrar kazanm\u0131\u015f devlettir.
\nDevletle en \u00e7ok ba\u011f\u0131 olan bir kurumdur. Ticaret-devlet ba\u011flant\u0131s\u0131 do\u011fu\u015fundan
\nkapitalistle\u015fmeye kadar hep ilerleyerek, karma\u015f\u0131kla\u015farak s\u00fcr\u00fcp gelmi\u015ftir. Babil
\ntoplumundan Roma\u2019ya kadar hukuk diyebilece\u011fimiz kanun metinleri d\u00fczenlenmi\u015ftir.
\nA\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak mal ve can kay\u0131plar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemektedir. Hukuk hem siyasetin
\nsorunlar\u0131n\u0131 hafifletmeye,\u00a0 <\/span>bazen de
\ntersine \u00e7o\u011faltmaya hizmet eder. G\u00f6revi, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, her vatanda\u015f\u0131na
\ne\u015fit yakla\u015f\u0131m\u0131ndan ziyade, fiili e\u015fitsizlikleri me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131p kabul edilebilir
\nseviyede kesinle\u015ftirme ve dokunulmaz k\u0131lmad\u0131r. \u00d6zcesi, hukuku siyasal erk
\ntekelinin kal\u0131c\u0131 d\u00fczenlenmesi olarak tan\u0131mlamak ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n bir
\nyorumdur. <\/p>\n
\n\u00e7imentosu gibidir. Ahlak\u0131 olmayan hi\u00e7bir toplum yoktur. Ahlak insan toplumunun
\nilk \u00f6rg\u00fctlenme ilkesidir. Esas i\u015flevi, analitik zek\u00e2 ile duygusal zek\u00e2n\u0131n
\ntoplumun iyili\u011fi i\u00e7in nas\u0131l d\u00fczenlenece\u011fi, nas\u0131l ilke ve tutumlar haline
\ngetirilece\u011fi ile ilgilidir. T\u00fcm topluma e\u015fit d\u00fczeyde, ama farkl\u0131l\u0131klar\u0131n rol\u00fcn\u00fc,
\nhakk\u0131n\u0131 da g\u00f6zeterek davran\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta toplumun kolektif vicdan\u0131n\u0131 temsil
\neder. Hiyerar\u015fi ve siyasi erkin devlet olarak kurumla\u015fmas\u0131, ahlaki topluma ilk
\ndarbeyi indirir. S\u0131n\u0131f b\u00f6l\u00fcnmesi ahlaki b\u00f6l\u00fcnmenin de temelini haz\u0131rlar. Ahlaki
\nproblem b\u00f6yle ba\u015flar. Siyasi elit bu problemi hukukla \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken,
\nrahipler dinselle\u015ftirerek yan\u0131t bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Hem hukuk hem de din bu
\na\u00e7\u0131dan ahlak\u0131 kaynak olarak al\u0131r. Nas\u0131l ki siyasetin, siyasi g\u00fcc\u00fcn kal\u0131c\u0131,
\nkurall\u0131 ve kurumlu mekanizmalar\u0131 hukuku te\u015fkil ediyorsa, din in\u015fac\u0131lar\u0131 da ayn\u0131
\ni\u015flevi ahlak kaynakl\u0131 kal\u0131c\u0131, kurall\u0131 ve kurumlu ba\u015fka bir in\u015fayla, yani dinle
\nahlaki krizi \u00e7\u00f6zmek isterler. Aralar\u0131ndaki fark, hukukun yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn
\nolmas\u0131, dinin ise bu niteli\u011finin olmay\u0131p vicdan ve tanr\u0131 korkusunu esas
\nalmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fckle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ahlak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc gerektirir. Bir toplum esas
\nolarak ahlak\u0131 ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belli eder. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmayan\u0131n
\nahlak\u0131 da olmaz. Bir toplumu \u00e7\u00f6kertmenin en etkili yolu, ahlak\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131
\nkopartmakt\u0131r. Dinin etkisinin zay\u0131flat\u0131lmas\u0131 ahlak kadar \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye yol a\u00e7maz.
\nOnun bo\u015flu\u011funu bir nevi din haline gelmi\u015f \u00e7e\u015fitler ideolojiler ve politik
\nfelsefeler, ekonomik ya\u015fant\u0131lar doldurabilir. Ahlak\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bo\u015flu\u011fu ise,
\nancak mahk\u00fbmiyet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yoksunlu\u011fu doldurabilir. Ahlak\u0131n teorisi olarak
\netik veya ahlakiyat, temel felsefi problem olarak varl\u0131\u011f\u0131, giderek daha yak\u0131c\u0131
\nhale gelmi\u015f ahlak\u0131 incelemek ve yeniden esas rol\u00fcne kavu\u015fturmakla g\u00f6revlidir.
\n\u0130\u015flevini do\u011fru ortaya koymak kadar, temel ya\u015fam ilkesi haline gelene dek
\n\u00f6nemini yitirmeyen bir sorun olarak toplumdaki yerini koruyacakt\u0131r. <\/p>\n
\nbu k\u0131sa tan\u0131mlamalar, kapitalist ekonominin do\u011fu\u015fu s\u00f6z konusu oldu\u011funda b\u00fcy\u00fck
\n\u00f6nem ta\u015f\u0131rlar. Din ve ahlak, hatta feodal hukuk a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131p yer yer
\nk\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a, kapitalist ekonominin toplumda tutunmas\u0131 zordur. Burada eski \u00fcst
\ns\u0131n\u0131f din ve ahlak\u0131n\u0131 savundu\u011fumuz anla\u015f\u0131lmas\u0131n. \u0130leri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, b\u00fcy\u00fck
\ndinlerin ve b\u00fcy\u00fck ahlaki \u00f6\u011freti ve t\u00f6relerin kapitalizm gibi bir sistemi,
\nrejimi kendi ilkeleriyle ba\u011fda\u015f\u0131r bulmalar\u0131n\u0131n \u00e7ok zor olmas\u0131d\u0131r. Siyasi g\u00fc\u00e7
\nbile bu konularda s\u0131n\u0131rl\u0131 bir etkiye sahiptir. Din ve ahlak\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 siyasi
\nerkin de sonunu getirir. <\/p>\n
\nbu tart\u0131\u015fmalar a\u00e7\u0131k ki kapitalizmin do\u011fu\u015fuyla ilgilidir. Siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n,
\ng\u00fcc\u00fcn konumunun tan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6zce yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in tekrarlamakdan ka\u00e7\u0131naca\u011f\u0131m.<\/p>\n
\nve sava\u015flar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, Yeni\u00e7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n kaderini belirleyen en temel
\netmenlerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Max Weber Protestan ahlak\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fc
\nde\u011ferlendirirken, bence en \u00f6nemli noktay\u0131 ihmal etmi\u015ftir. Protestanl\u0131k
\nkapitalizmin do\u011fu\u015funu kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ama genelde dine ve ahlaka, \u00f6zelde de
\nKatolikli\u011fe b\u00fcy\u00fck darbe vurmu\u015ftur. Kapitalizmin b\u00fct\u00fcn g\u00fcnahlar\u0131ndan
\nProtestanl\u0131k da az sorumlu de\u011fildir. Dini ve Katolikli\u011fi savunma anlam\u0131nda
\nbelirtmiyorum toplumu daha savunmas\u0131z b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 idea ediyorum. Protestanl\u0131k
\nnerede geli\u015fmi\u015fse, oralarda kapitalizm s\u0131\u00e7rama yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bir nevi kapitalizmin
\nTruva At\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\nyaratt\u0131\u011f\u0131 yeni Leviathan\u2019a kar\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri ilk ciddi uyar\u0131lar\u0131
\nyaparlar. Bunlardan Nietzsche\u2019yi kapitalist moderniteye kar\u015f\u0131 tutum alan ilk
\n\u00f6nc\u00fc olarak de\u011ferlendirmek daha ger\u00e7ek\u00e7i olacakt\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler
\nanti-kapitalist \u00f6zg\u00fcr toplum ve \u00f6zg\u00fcr birey aray\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 olarak \u00f6nemlerini
\ng\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.<\/p>\n
\nLeviathan\u2019a (kapitalist devlet) yol a\u00e7mak i\u00e7in hukuku yeniden
\nteorikle\u015ftirmi\u015flerdir. B\u00fct\u00fcn \u015fiddet tekelini devletin eline vermek, toplumu
\nsilahs\u0131zland\u0131rmakt\u0131r. Sonu\u00e7, tarihin hi\u00e7bir d\u00f6nemiyle k\u0131yaslanamayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde
\nartan merkezi ulus-devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn fa\u015fizme kadar t\u0131rmanmas\u0131d\u0131r. Egemenli\u011fin
\nb\u00f6l\u00fcnmezlik kural\u0131, devlet d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm toplumsal g\u00fc\u00e7leri erksiz b\u0131rakman\u0131n
\nteorisidir. Kapitalist canavara kar\u015f\u0131 toplumu tarihte e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bi\u00e7imde \u00f6z
\nsavunma ara\u00e7lar\u0131ndan yoksun k\u0131lmad\u0131r. Bu iki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn, \u00f6zcesi insan\u0131 insan\u0131n
\nkurdu olarak ilan edip, bununla birlikte monark\u0131n tekelci g\u00fc\u00e7 konumunu
\nmu\u015ftulamalar\u0131, t\u00fcm cephelerden kapitalist tekelin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ma i\u015flevini
\ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tekrarlarsak, siyasal tekel = ekonomik tekeldir. Machiavelli, hi\u00e7bir
\n\u00f6rt\u00fcye s\u0131\u011f\u0131nma gere\u011fi duymadan, siyasi ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekti\u011finde hi\u00e7bir ahlaki
\nkurala ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmamas\u0131na cevaz veren di\u011fer \u00f6nemli bir 16. y\u00fczy\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcd\u00fcr.
\nFa\u015fizme varacak ilkeyi y\u00fczy\u0131llarca \u00f6nce dile getirmi\u015f oluyor. <\/p>\n
\nsu\u00e7lad\u0131\u011f\u0131m, ele\u015ftirdi\u011fim idea edilmemelidir. Dinin reformasyonunun yaln\u0131z
\nbirka\u00e7 defa de\u011fil, s\u0131k\u00e7a yap\u0131lmas\u0131 gere\u011fini savunuyorum. Y\u0131llard\u0131r \u00f6zellikle
\nH\u0131ristiyan reformasyonundan daha derin ve s\u00fcrekli bir \u0130slami reformasyon
\nhareketine ihtiya\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum. A\u00e7\u0131k ki, bu \u00e7aba kapasite ve ki\u015filik
\ngerektirir. Ama Ortado\u011fu despotizmini a\u015fmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunlu bir g\u00f6revdir.
\nAyr\u0131 bir cilt olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u2018Ortado\u011fu Demokratik Konfederasyonu\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmamda
\nbu ve benzeri bir\u00e7ok alan\u0131 tart\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
\nfazla ilgilendi\u011fi bir g\u00f6rev de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar farkl\u0131 y\u00fczy\u0131llar\u0131n
\nhareketleridir. Ayr\u0131ca kapitalizmle ili\u015fkilendirilseler bile, bu ili\u015fki ancak
\ndolayl\u0131 olabilir. Yine genelleme yapmak do\u011fru olmaz. \u0130\u00e7lerinde kapitalizme yol
\na\u00e7mak kadar, yolu kapamak isteyenler de vard\u0131r. Kapitalist unsurlar\u0131n
\nmuhaliflerini para g\u00fcc\u00fc ile asimile etmeleri anla\u015f\u0131l\u0131r bir husustur. T\u0131pk\u0131
\niktidar\u0131n ba\u011flamak istemesi gibi. Ama yak\u0131lmay\u0131 g\u00f6ze alacak kadar b\u00fcy\u00fck
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fck filozoflar\u0131, reformat\u00f6rler (Bruno, Erasmus), \u00fctopyac\u0131lar, kom\u00fcnc\u00fcler
\nolarak da bu d\u00f6nemler t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetindedir. Bir kez daha
\ntekrarlamal\u0131y\u0131m ki, R\u00f6nesans, Reformasyon ve Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131nda t\u00fcm uygarl\u0131klar
\naya\u011fa kalkt\u0131lar. Yeniden dirildiler. Kendilerini dillendirip resimlediler,
\nmelodile\u015ftirdiler tanr\u0131la\u015ft\u0131lar, kulla\u015ft\u0131lar sava\u015ft\u0131lar, bar\u0131\u015ft\u0131lar
\nyendiler, yenildiler. Ama sonu\u00e7ta y\u00fczy\u0131llard\u0131r toplumun yar\u0131klar\u0131nda, marjinal
\nk\u00f6\u015felerinde pusuya yatan kapitalistik \u00f6\u011feler, bu mah\u015fer y\u00fczy\u0131llar\u0131n\u0131n
\nkarma\u015fas\u0131nda en haz\u0131rl\u0131kl\u0131 \u00f6rg\u00fct ve maddi g\u00fc\u00e7 sahipleri olarak, ortam\u0131 \u015fiddet,
\npara ve zihniyet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla istismar ve asimile ederek, gerekti\u011finde zorla
\negemenli\u011fine alarak kapitalist sistemi zaferle ta\u00e7land\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze
\nkadar da bu zafer y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.<\/p>\n
\n\u00d6calan<\/strong>\u2019\u0131n \u201cDemokratik Uygarl\u0131k Manifestosu Adl\u0131 Kitab\u0131ndan\u2026<\/p>\n
\nwww.lekolin.info<\/a> <\/p>\n