\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/178-1.png\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
<\/p>\n
\t :” ” <\/p>\n
\t :”” <\/p>\n
\t ” “,” ” <\/p>\n
\t ” ” <\/p>\n
Toplumun mek\u00e2n sorunu irdelenmeye de\u011fer bir konudur. \u0130nsan Kal\u0131n \u00e7izgilerle ve spiral halkalar halinde insan-co\u011frafya \u0130nsan topluluklar\u0131n\u0131n ilk klan d\u00fczeyinin \u2018uzun s\u00fcre\u2019 M.\u00d6. 20000\u2019den sonra \u00fc\u00e7 k\u00fclt\u00fcr grubunun belirginlik Hint-Avrupa grubunda neoliti\u011fi ve daha sonraki a\u015famas\u0131 Esas konumuz olan husus, kapitalist ekonominin tarihte ad\u0131 G\u00fcn\u00fcm\u00fcz sosyal bilimcileri co\u011frafyan\u0131n rol\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok \u2018G\u00fc\u00e7l\u00fc ve kurnaz \u00a0<\/p>\n \u2018G\u00fc\u00e7l\u00fc ve kurnaz adam\u2019 kad\u0131n\u0131n ev ekonomisine bir h\u0131rs\u0131z Denilebilir ki, madem kent-pazar-ticaret kapitalistin \u00f6n \u2018G\u00fc\u00e7l\u00fc ve kurnaz Daha \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek Kartaca\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Fenikelilerin Roma\u2019yla \u00e7eli\u015fkisi bu nedenle olsa gerekir. Roma\u2019n\u0131n \u0130talyan Roma\u2019n\u0131n benzer bir kurban\u0131 da imparatorlu\u011fun ilk \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f \u00d6nemi do\u011fu-bat\u0131, kuzey-g\u00fcney ticaret a\u011f\u0131n\u0131n merkezinde yer Kartaca\u2019n\u0131n ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Palmyra ba\u015farabilecek mi? Sorun Roma\u2019n\u0131n kad\u0131n dili beni hep etkilemi\u015ftir. Zenubbe \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc Palmyra\u2019n\u0131n da kurtulu\u015fu i\u00e7in tek yol, Amsterdam veya London Antik\u00e7a\u011f\u0131n Atina\u2019s\u0131n\u0131 da \u00f6rneklemek \u00f6\u011fretici olabilir. Deniz Proto-kapitalizmin orta\u00e7a\u011f \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131ndaki \u00f6rnekleriyle \u0130talyan kentleri modern kapitalizm i\u00e7in gerekli her \u015feyi \u00a0<\/p>\n \u0130talya\u2019n\u0131n \u0130ngiltere ve Hollanda olamamas\u0131n\u0131n tek nedeni Bence ikinci Roma olamama co\u011frafi nedenlerle k\u0131l pay\u0131 1- T\u00fcm eski 2- Avrupa\u2019n\u0131n \u00fc\u00e7 3- \u0130talyan 4- Reformasyonun 5- Atlas Okyanusu 6- \u0130talyan kentlerinin b\u00fct\u00fcn maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcrlerini 7- Feodalizmin hem 8- Ula\u015f\u0131m, tar\u0131m Say\u0131s\u0131n\u0131 daha da artt\u0131rabilece\u011fimiz bu nedensel etkiler Avrupa ve Asya, hatta Afrika birle\u015fik \u00fc\u00e7 k\u0131tad\u0131r. Afrika\u2019n\u0131n Uruk s\u0131radan bir insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fildir. Yeni bir G\u00fcce dayal\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n co\u011frafi ser\u00fcvenini burada a\u00e7ma gere\u011fi T\u00fcm \u00e7a\u011flardan ve co\u011frafyalar\u0131ndan al\u0131nan maddi ve manevi Kuzey Avrupa ve iki u\u00e7 \u00fclke (\u00fclke kavram\u0131 ulusal s\u0131n\u0131r Kapitalist ekonominin bu tohumu at\u0131lm\u0131\u015f ve iyi tutmu\u015ftur. Aralar\u0131nda sadece baz\u0131 bi\u00e7imsel farklar bulunan bu iki g\u00fc\u00e7, Tanr\u0131\u00e7a \u0130nanna\u2019n\u0131n ilk zorba ve kurnaz erkek tanr\u0131s\u0131 \u00a0<\/p>\n K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Say\u0131n Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n \u201cDemokratik \u00a0<\/span>K\u00fcrdistan Stratejik www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net – \u00a0<\/p>\n \t<\/p>\n
\ntoplumunun hangi co\u011frafya ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olup geli\u015fti\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.
\nKonu geni\u015ftir. G\u00fcne\u015f sisteminin olu\u015fmas\u0131ndan ba\u015flat\u0131labilir. Hatta bunun
\n\u00f6tesinde, g\u00fcne\u015fin etraf\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc halka olan D\u00fcnya gezegeninin olu\u015fum
\nevreleri atmosfer tabakalar\u0131, deniz, okyanus, akarsu ve ya\u011fmur olu\u015fumlar\u0131,
\nkaya tabakalar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131, toprak tabakas\u0131, okyanuslarda canl\u0131 ortam\u0131
\nve ilk canl\u0131 h\u00fccreleri, yosunla ba\u015flayan bitkiler alemi, yine ilk bakterilerle
\nba\u015flayan hayvanlar alemi, hayvan-bitki ili\u015fkisi, genel anlamda bitki ve
\nhayvanlar aleminin evrimi, ilk insan atalar\u0131 varsay\u0131lan primatlarla ba\u015flayan
\nevrim zincirinin hangi halkas\u0131nda insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn bi\u00e7imlendi\u011fi gibi \u00e7ok uzun bir
\nsoru ve cevaplar listesi co\u011frafyan\u0131n konusuna dahil edilebilir. <\/span><\/p>\n
\nili\u015fkisinde s\u0131k\u0131 bir ilintililik oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6rne\u011fin atmosfer, bitki,
\nhayvanlar, toprak ve tatl\u0131 su kaynaklar\u0131 bir g\u00fcn kesilse, insan t\u00fcr\u00fc diye bir
\n\u015fey kalmaz. Hatta sanki muazzam bir zek\u00e2 eseriymi\u015f gibi, bu ortamlar\u0131n ani bir
\nbozulmalar\u0131 bile insan ya\u015fam\u0131n\u0131n sonunu getirebilir. Dolay\u0131s\u0131yla genel anlamda
\ninsan-co\u011frafya ili\u015fkilerini daimi olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmay\u0131 gerektirir.
\nBunsuz toplumbilimi incelenemez, ara\u015ft\u0131r\u0131lamaz. H\u00e2lbuki son d\u00f6nemlere gelinceye
\nkadar sanki bu ili\u015fkinin s\u00f6z konusu edilmesi gerekmezmi\u015f gibi bilim, felsefe ve
\ndin yap\u0131lm\u0131\u015f, binlerce eser yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tuhaft\u0131r, en \u00e7ok ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131
\nsayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z mitolojiler, co\u011frafya-insan ili\u015fkisi diyebilece\u011fimiz konularla daha
\n\u00e7ok ilgilenmi\u015flerdir. Bu, analitik zek\u00e2n\u0131n duygusal zek\u00e2dan kopu\u015funun bir sonucu
\nolsa gerekir.<\/span><\/p>\n
\na\u015famas\u0131nda mek\u00e2n\u0131n, yani co\u011frafi ko\u015fullar\u0131n etkisi daha belirgindir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc
\nbuzul d\u00f6neminin sonuna kadar klan toplumunun s\u0131\u00e7rama yapamamas\u0131n\u0131 i\u00e7 evrimin
\nyetersiz kalmas\u0131ndan ziyade, co\u011frafi ortam\u0131n elveri\u015fsiz olmas\u0131na ba\u011flamak daha
\ndo\u011fru bir yorumdur. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lan birka\u00e7 milyon y\u0131l i\u00e7 evrimle\u015fmeler i\u00e7in
\nyeterli bir s\u00fcredir. Demek ki d\u0131\u015f ortam geli\u015fmeye \u015fans tan\u0131m\u0131yordu. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc
\nbuzul d\u00f6neminin sonunda (M.\u00d6. 20000\u2019lerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru) bug\u00fcnlere ana
\nhatlar\u0131yla benzeyen bir co\u011frafi ortam\u0131n olu\u015ftu\u011funda co\u011frafyac\u0131lar hemfikirdir.
\n\u0130nsan t\u00fcr\u00fc bu d\u00f6neme kadar (galiba Amerika ve Okyanus Adalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131
\nd\u0131\u015f\u0131nda) Asya, Avrupa ve Afrika diye \u00e7ok sonralar\u0131 adland\u0131r\u0131lan co\u011frafyada
\nbir\u00e7ok a\u015famadan ge\u00e7tikten sonra, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc buzul d\u00f6neminin sonunda Homo Sapiens
\n(D\u00fc\u015f\u00fcnen insan) t\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkinli\u011finde yeni d\u00f6neme giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nkazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemekteyiz. Mukayeseli antropolojik ve arkeolojik olarak. Birinci
\ngrup, daha \u00e7ok Afrika k\u0131tas\u0131ndan s\u00fcrekli kopmalar\u0131n son dalgas\u0131 olan siyaha
\nyak\u0131n Semitiklerdir. Bunlar Kuzey Afrika, Arabistan ve yer yer Zagros-Toros da\u011f
\nsistemlerinin eteklerine kadar yay\u0131lma istidad\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. Uygarl\u0131k
\na\u015famas\u0131na kadar \u00e7ok yo\u011fun, sonras\u0131nda da g\u00fc\u00e7 bulduklar\u0131 oranda. \u0130kinci grup
\nSibirya eteklerinden kopup Bering Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden Amerika k\u0131tas\u0131na, di\u011fer ana
\nkolu B\u00fcy\u00fck Okyanusun bat\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131na, adalar\u0131na ve i\u00e7 kara olarak Orta Asya ve
\nyer yer Do\u011fu Avrupa\u2019ya (Fin-Uygur) kadar yay\u0131lma olana\u011f\u0131 bulmu\u015flard\u0131r. Sar\u0131 ve
\nK\u0131z\u0131lderililer olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. En b\u00fcy\u00fck grubu bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in, Japonlar
\nve T\u00fcrkler olu\u015fturur. Arada kalan daha elveri\u015fli ve geni\u015f alanda Hint-Avrupa
\ngrubu dedi\u011fimiz beyaz t\u00fcr yer al\u0131r. Uygarl\u0131\u011f\u0131 ve daha \u00f6nceki \u00f6n a\u015fama olan
\nneolitik tar\u0131m \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flatan esas grup bunlard\u0131r. Daha gecikmeli olarak,
\nkuzey ve g\u00fcney t\u00fcr\u00fc olan sar\u0131 ve siyahlar neoliti\u011fe ve uygarl\u0131\u011fa ge\u00e7mi\u015flerse
\nde, yorumum, bu ge\u00e7i\u015fleri ortada yer alan beyazlar\u0131n etkisi olmadan \u00e7ok zordur.
\n<\/span><\/p>\n
\nolarak uygarl\u0131\u011f\u0131 ba\u015flatan mek\u00e2n olarak Zagros-Toros eteklerinin ge\u00e7i\u015f i\u00e7in en
\nelveri\u015fli ko\u015fullar\u0131 sundu\u011fu, t\u00fcm \u00f6nde gelen antropolog, arkeolog, jeolog ve
\nbiyologlar\u0131n ortak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Esas belirleyici olarak hayvan ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc,
\nya\u011fmur ve akarsu durumu, iklimi ve jeolojisiyle birlikte Afrika, Asya ve Avrupa
\naras\u0131nda temel ge\u00e7i\u015f ve ana konaklama mek\u00e2n\u0131 olarak, buras\u0131 ideal bir konum arz
\netmektedir. Hint-Avrupa grubunun \u00f6nc\u00fc \u00e7ekirde\u011fi olarak, tarihte uygarl\u0131\u011f\u0131 ilk
\nba\u015flatanlarca (muhtemelen S\u00fcmerler tepe ve tarladaki bitki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc
\n\u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran Aryan -g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130ran- kelimesini ilk kullanan k\u00fclt\u00fcr olmu\u015ftur)
\nAryen grup olarak tabir edilenler, bu mek\u00e2n\u0131n neolitik-tar\u0131m ve daha sonra
\nkent-devlet-uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flat\u0131p d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131nda ba\u015fat rol\u00fc
\noynam\u0131\u015flard\u0131r. Savunmam\u0131n birinci kitab\u0131 bu konuya ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan
\ntekrarlamayaca\u011f\u0131m. <\/span><\/p>\n
\nbile pek okunmayan bug\u00fcnk\u00fc Hollanda ve \u0130ngiltere adas\u0131nda nas\u0131l olup da zafere
\nula\u015ft\u0131\u011f\u0131 konusunda bu co\u011frafyan\u0131n rol\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r.<\/span><\/p>\n
\n\u2018jeopolitika\u2019, \u2018jeostrateji\u2019 adlar\u0131 alt\u0131nda daraltarak ve esas \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6z ard\u0131
\nederek yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. H\u00e2lbuki tarihi-toplumsall\u0131kla co\u011frafya
\naras\u0131ndaki ili\u015fki, daha temel ve \u00f6ncelikli ele al\u0131nmay\u0131 gerektirir. Dallarla
\nde\u011fil, k\u00f6klerle u\u011fra\u015fmak herhalde daha anlaml\u0131d\u0131r. Genelde \u00e7a\u011flar\u0131n ve
\nuygarl\u0131klar\u0131n co\u011frafi incelenmesi anlaml\u0131 bir antropoloji ve tarih bilgisi i\u00e7in
\n\u015fartt\u0131r. Mek\u00e2ns\u0131z tarih olmaz. Zaten evrenin zaman-mek\u00e2n ikilemi en temel
\nboyutlar olarak hep dikkatlerdedir. Birbirlerine etkileri, hatta d\u00f6n\u00fc\u015fme,
\nbirle\u015fme yetenekleri bilimlerce s\u00fcrekli tart\u0131\u015f\u0131lmakta, de\u011ferlendirilmektedir. <\/span><\/p>\n
\nadam\u2019 \u00f6yk\u00fcm\u00fcze yeniden d\u00f6nelim. Ge\u00e7erken \u015fu noktaya da dikkat \u00e7ekmeliyim ki,
\n\u00f6yk\u00fc ve bilgi-bilim aras\u0131nda ili\u015fkinin gere\u011fine inan\u0131r\u0131m. \u00d6yk\u00fcs\u00fcz bilimin tam
\nanlam kazanaca\u011f\u0131na kani de\u011filim. O a\u00e7\u0131dan \u2018kurnaz ve g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u2019 \u00f6yk\u00fcs\u00fc, sosyal
\nbilimlerde k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gereken kavramlardan biridir. Bir\u00e7ok toplumsal
\nili\u015fkiyi daha iyi yorumlayabilmemiz i\u00e7in gerekmektedir. Kald\u0131 ki, say\u0131lamayacak
\nkadar \u00e7ok olay ve ili\u015fkinin oldu\u011fu alanlarda, \u00f6yk\u00fcleme bilime en de\u011ferli katk\u0131
\narac\u0131n\u0131 sunar. Pozitivizm denen dinsellik, olguculuk ad\u0131 alt\u0131nda bu denli
\nsay\u0131lmas\u0131 ve tespit edilmesi olanaks\u0131z olay ve ili\u015fkileri tespit edemeyece\u011fine
\ng\u00f6re, geriye \u00f6yk\u00fcleme benzeri din, ahlak ve di\u011fer sanat t\u00fcrlerine ba\u015fvurarak
\nbilimi geli\u015ftirmek daha do\u011fru yol olsa gerekir. Kurnaz ve g\u00fc\u00e7l\u00fc adam egemen
\nerke\u011fe ge\u00e7i\u015fle ba\u015flay\u0131p, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u00fcper g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131nda \u00fcslenenlere kadar
\nuzun, labirentli, bol komplolu bir yol izler. Bu adam veya adamlar\u0131n
\nmek\u00e2nlar\u0131n\u0131, zaman zaman a\u00e7\u0131k, bazen gizli sakland\u0131klar\u0131 yerleri ara\u015ft\u0131rmak
\n\u00f6nemlidir. Onlar\u0131 daimi stratejik bir g\u00fc\u00e7 olarak s\u00fcrekli toplumsal hamleler
\n(ekonomik, siyasi, askeri), taktikler i\u00e7inde tasarlamak bilgilerine bizi daha
\nda yakla\u015ft\u0131r\u0131r. <\/p>\n
\ngibi girdi. Talanla yetinmedi. Daha da vahimi, kad\u0131n\u0131 daimi tecav\u00fcz\u00fc alt\u0131nda
\ntutarak, kutsal aile oca\u011f\u0131n\u0131 k\u0131rk haramiler yata\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131
\nbilen bir hainin ruh halini hi\u00e7bir zaman terk etmedi. \u0130lk sermaye
\nbirikimlerinin tohumlar\u0131 bu iki mek\u00e2nda at\u0131ld\u0131. Birincisi, ev ekonomisinin
\nyak\u0131nlar\u0131ndan bizzat evi i\u015fgal etme ikincisi, devletin resmi, me\u015frula\u015fm\u0131\u015f
\ntekeline kar\u015f\u0131 \u00f6zel tekel halinde k\u0131rk haramilerin \u00fcs merkezlerinde veya
\nyak\u0131nlar\u0131nda mek\u00e2n tutma. Toplumun ve devletin g\u00f6zetiminden \u00e7ekindi\u011fi i\u00e7in,
\nerkenden hileli ve maskeli y\u00fczle mek\u00e2nlar\u0131 aras\u0131nda gezindi. Pusuda yatt\u0131. F\u0131rsat
\nbuldu\u011funda aslan kesilerek av\u0131n\u0131n \u00fczerine atlad\u0131. Bazen tilki kurnazl\u0131\u011f\u0131yla
\nav\u0131n\u0131 yakalad\u0131. Bukalemun gibi her ortama renk vermekten geri kalmad\u0131. Marjinal
\nnoktalarda ticaret uzman\u0131 kesildi. Uygarl\u0131klar\u0131n eri\u015femedi\u011fi kent ve k\u0131rsal
\nalan onun s\u0131k\u0131 g\u00f6zetimindedir. Toplumun yar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktalara yerle\u015fmede ustad\u0131r.
\nDenge rol\u00fcn\u00fc oynayarak iki taraf\u0131 da soymas\u0131n\u0131 bilir. K\u0131sa ticaretten az, uzun
\nyol ticaretlerinden ise azami kazanman\u0131n \u00e7ok iyi fark\u0131ndad\u0131r. K\u00e2rl\u0131 alanlar\u0131
\nadeta burnuyla koku al\u0131rcas\u0131na tan\u0131mas\u0131 ve y\u00f6nelmesi, mesle\u011finin temel
\nkurallar\u0131ndand\u0131r. Eylemini bu yollar\u0131n stratejik korsanl\u0131\u011f\u0131 olarak
\nde\u011ferlendirmek \u00f6\u011freticidir. Sermayenin yurdu yoktur denilirken, bu ger\u00e7eklik
\ndile getirilmek istenir. <\/span><\/p>\n
\n\u015fartlar\u0131 iken, neden bu mek\u00e2nlarda zaferini erkenden ilan etmedi? Bu noktada
\n\u00f6nemle belirtmeliyim ki, kapitalizmin sistem olarak geli\u015fmi\u015f bilim ve
\nteknolojiyle direkt bir ili\u015fkisi yoktur. Amsterdam kentine ba\u011fl\u0131 olarak
\nba\u015far\u0131l\u0131 bir do\u011fu\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, Uruk sitesinde de do\u011fu\u015f yapabilirdi. T\u00fcm
\nsisteme oynama yerine, bir i\u015fbirlik\u00e7i t\u00fcccar veya tezg\u00e2htar ba\u015f\u0131, \u00e7iftlik
\nsahibi gibi kalmak daha \u00e7ok i\u015fine gelebilir. Fakat esas neden rahip, siyaset ve
\naskeri tekelin ona h\u00e2kimiyet kurabilecek bir yer vermemesi olabilir. Denenmi\u015f
\nve me\u015fruiyet kazanm\u0131\u015f bu g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir oda\u011f\u0131 fazla ve belki de
\nyap\u0131s\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc varolu\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 bir tehlike olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f olabilirler. <\/span><\/p>\n
\nadam\u2019\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir tekel olarak sisteme oynamay\u0131 yer yer denedi\u011fini
\ng\u00f6r\u00fcyoruz. Ama hep yeniliyor. San\u0131yorum bir\u00e7ok kentin beklenmedik co\u011frafyalarda
\nbir enkaza d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bu t\u00fcr geli\u015fmelerle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hem ilk hem orta\u00e7a\u011flarda
\n\u00e7ok zengin t\u00fcccar kentlerinin aniden tarihten silinecek kadar bir viraneye
\n\u00e7evrilmeleri, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc tekelin (ilkel kapitalizmin) siyasi ve askeri
\ndireni\u015fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olabilir. Hindistan-Pakistan co\u011frafyas\u0131nda Harappa
\nkentinin (\u00e7ok geli\u015fmi\u015f, yaz\u0131y\u0131 bile kullanan, mimarisi d\u00fczg\u00fcn, olduk\u00e7a zengin
\nbir kent M.\u00d6. 2500) \u00e7ok erkenden silinmesi, kom\u015fu co\u011frafyadaki
\nrahip-siyaset-asker \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn tekeli kar\u015f\u0131s\u0131ndaki rekabeti ve ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131
\nnedeniyle olabilir. \u00d6nceleri S\u00fcmer k\u00f6kenli bir uygarl\u0131\u011f\u0131n ticaret kolonisiyken,
\nba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015fkald\u0131rma ihtimali g\u00fc\u00e7l\u00fc bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r.
\nKazansayd\u0131, belki de rakiplerine benzer \u015fartlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ilk Amsterdam
\ngibi bir sistem (ilk kapitalist deneyim) kurmaya yeltenebilirdi. <\/span><\/p>\n
\nAkdeniz\u2019in en u\u00e7 noktalar\u0131nda M.\u00d6. 8. y\u00fczy\u0131lda in\u015fa ettikleri bu kent, tamamen
\nticari a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir kentti. Adeta Bat\u0131 Akdeniz\u2019i ve Kuzey Afrika\u2019y\u0131 temsil
\neden ve hinterland\u0131 gibi kullanabilen konumdayd\u0131. \u00c7ok geli\u015fti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131, fakat
\nko\u015fullar gere\u011fi imparatorluk olu\u015fturmama gibi bir zaaf\u0131 vard\u0131. Olu\u015fturmak
\nisteyenlere de engel oluyordu.<\/span><\/p>\n
\nyar\u0131madas\u0131 nedeniyle kent devletini a\u015fma ve geni\u015f alanlar \u00fczerinde cumhuriyet
\nveya imparatorluk kurma yetene\u011fi vard\u0131. Kartaca\u2019n\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in tek \u015fart\u0131,
\n\u0130spanya ve Frans\u0131z \u0130mparatorlu\u011fu kar\u015f\u0131s\u0131ndaki Amsterdam\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmakt\u0131.
\nYani kentin geli\u015fkin ticari tekel karakterini kapitalistik bir devlet ayg\u0131t\u0131yla
\ngiderek geni\u015fleyen bir co\u011frafya \u00fczerinde (\u00f6rne\u011fin Kuzey Afrika\u2019n\u0131n t\u00fcm\u00fc veya
\nEmevi s\u00fclalesinin \u0130spanya\u2019da kurdu\u011fu gibi \u0130spanya\u2019da bir devlet tekeli kurmak)
\nbirle\u015ftirmek, takviye etmekti. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Roma Cumhuriyetinden kurtulu\u015f
\n\u015fans\u0131 yoktu. Roma\u2019n\u0131n da Kartaca\u2019y\u0131 yenmekten ba\u015fka \u015fans\u0131 yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc yan\u0131
\nba\u015f\u0131nda sonunu getirebilecek bir alternatif olabilirdi. K\u00fcba-ABD ili\u015fkisini nas\u0131l
\nda \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor! Halen \u00fcnl\u00fc bir deyim olarak s\u00f6ylenir: Romal\u0131 senat\u00f6rlerin her
\ntoplant\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda aya\u011fa f\u0131rlay\u0131p ilk s\u00f6yledikleri s\u00f6z, \u201c\u015eu Kartaca i\u015fi ne
\nolacak? olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n
\nkrizlerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 M.S. 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Suriye\u2019nin do\u011fusundaki
\n\u00fcnl\u00fc Palmyra kentinin ba\u015f\u0131na gelenlerdir. Suriye\u2019deyken s\u0131k s\u0131k ziyaret etti\u011fim
\nbu \u015fehrin kal\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fclenerek seyrettim. \u00c7\u00f6lde yer alt\u0131ndan \u00e7\u0131kan bir su
\netraf\u0131ndaki hurma orman\u0131n\u0131n kenar\u0131nda kalesi, surlar\u0131, agoras\u0131, tap\u0131na\u011f\u0131 (\u00fcnl\u00fc
\nDelf Tap\u0131na\u011f\u0131), senato binas\u0131, vadi mezarlar\u0131, uzun \u00e7ar\u015f\u0131lar\u0131, \u00e7ok say\u0131da
\nsaraylar\u0131yla muhte\u015fem bir kenttir. Ta\u015f oymac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam bir harikas\u0131 olma
\nvas\u0131flar\u0131na sahiptir. \u0130nsan\u0131 hu\u015fu ve deh\u015fet i\u00e7inde b\u0131rakan bir kenttir. <\/span><\/p>\n
\nalmas\u0131ndan Roma ve \u0130ran-Sasani \u0130mparatorlu\u011fu aras\u0131ndaki tampon kent-devleti
\nrol\u00fcnden ileri gelmektedir. Uzun y\u00fczy\u0131llar ticaret tekelleri \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e
\nb\u00fcy\u00fcyor, zenginle\u015ftik\u00e7e zenginle\u015fiyor. D\u00f6nemin Amsterdam\u2019\u0131na veya g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn
\nNewyork\u2019una benzetmek bana g\u00f6re az bile gelir. Evrensellik a\u00e7\u0131s\u0131ndan! Roma
\n\u0130mparatorlu\u011fu, t\u0131pk\u0131 Kartaca gibi bu \u00f6rnekten de \u00e7ok rahats\u0131zd\u0131r. Tarih kentin
\nson d\u00f6neminde (M. S. 270\u2019ler) Roma\u2019ya ba\u011fl\u0131 bir nevi krall\u0131k stat\u00fcs\u00fcnde
\ns\u00fclaleye dayal\u0131 bir g\u00fc\u00e7 erki olmayla yetinmedi\u011fini, bizzat Roma\u2019ya alternatif
\nolmaya soyundu\u011funu g\u00f6stermektedir. <\/span><\/p>\n
\nbudur ve tehlikeli bir potansiyel arz etti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Roma \u0130mparatoru Aurelius\u2019un
\nuzun \u00e7at\u0131\u015fmalardan sonra zaptetti\u011finde, kenti d\u00f6nemin g\u00fc\u00e7l\u00fc krali\u00e7esi
\nZennube\u2019ye oldu\u011fu gibi b\u0131rakmak istedi\u011fi s\u00f6ylenir. Kendine ba\u011flad\u0131ktan sonra
\nba\u011f\u0131ml\u0131 bir eyalet olarak Zennube\u2019ye b\u0131rak\u0131r. D\u00f6nerken yar\u0131 yolda kentin tekrar
\nba\u015fkald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k pe\u015finde ko\u015ftu\u011funu duydu\u011funda, b\u00fcy\u00fck bir h\u0131\u015f\u0131mla
\nkentin \u00fczerine y\u00fcr\u00fcr. Bir daha kendine gelmemek \u00fczere, sadece harabesini geride
\nb\u0131rakarak Roma\u2019ya d\u00f6ner. Yan\u0131nda Sasanilere ka\u00e7arken F\u0131rat k\u0131y\u0131lar\u0131nda
\nyakalanm\u0131\u015f Zennubey\u2019le birlikte. B\u00fct\u00fcn zenginli\u011fiyle Zennube\u2019nin bir esir gibi
\nRoma halk\u0131na te\u015fhir edildi\u011fi tarihin di\u011fer bir s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. <\/span><\/p>\n
\nanlad\u0131ktan sonra, bunun s\u0131rr\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015f gibiyim. Roma sadece b\u00fct\u00fcn yollar\u0131n
\nba\u011fland\u0131\u011f\u0131 kent de\u011fil, b\u00fct\u00fcn yetenekli g\u00fc\u00e7 sahibi kral ve krali\u00e7elerin de
\nta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir kenttir. Tabii ba\u015f\u0131ma gelenin (yar\u0131 komik-yar\u0131 trajik Roma
\n\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m) Roma\u2019n\u0131n bu tarihiyle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131s\u0131 olsa gerek. Spartak\u00fcs, Saint
\nPaul ve Bruno\u2019yu iyi \u00f6z\u00fcmsemi\u015f olsayd\u0131m, daha dikkatli olaca\u011f\u0131m a\u00e7\u0131kt\u0131. Bir de
\nGramsci\u2019yi iyi okumam gerekliydi. Ah Sosyalistler!<\/span><\/p>\n
\nyoluydu. Direndi, fakat ba\u015faramad\u0131.<\/span><\/p>\n
\nticaretinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu kent (M.\u00d6. 500-350), d\u00f6neminde uygarl\u0131\u011f\u0131n y\u0131ld\u0131z\u0131
\ngibiydi. \u0130lkel kapitalizmin en \u00e7ok geli\u015fti\u011fi bir kent oldu\u011funu tespit etmek
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00fcy\u00fck ve \u00f6zel (devlet de\u011fil) ticaret tekelleri, y\u00fczlerce mil ve
\nkilometreler \u00f6tesinden i\u015fler halleder. Zenginlikler Atina\u2019ya ak\u0131yor. Do\u011fu
\nAkdeniz\u2019den Marsilya\u2019ya, Kuzey Afrika\u2019dan Makedonya\u2019ya, t\u00fcm Anadolu Karadeniz
\nticaret a\u011flar\u0131yla Atina\u2019ya art\u0131k-\u00fcr\u00fcn ve para ak\u0131tmaktad\u0131r. Felsefeyi yaratm\u0131\u015f,
\nzanaat fabrikan\u0131n e\u015fi\u011fine gelmi\u015ftir gemi yap\u0131m sanat\u0131 zirvede, para
\ndevrededir. Her tarafta kolonileri vard\u0131r. Atina\u2019ya her yandan zenginler, para
\nsahipleri geliyor. \u0130lk defa kozmopolit niteli\u011fi kazan\u0131yor. \u015eahsi yorumum, tek
\neksi\u011fi olarak yar\u0131mada i\u00e7indeki birli\u011fi sa\u011flayamamas\u0131n\u0131n kapitalist zaferin
\n\u00f6n\u00fcndeki tek engel olmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc sorunu da yoktu. Pazarda k\u00f6leler sudan
\nucuzdu. Gelinen a\u015famada Atina ya k\u00f6leli\u011fin eski yap\u0131s\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p, yar\u0131mada
\n\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir ulusal devlet olarak \u00e7\u0131k\u0131\u015f yaparak erkenden bir Hollanda
\nolacakt\u0131, ya da rakipleri taraf\u0131ndan yenilip \u00f6nemsiz bir konumda b\u0131rak\u0131lacakt\u0131.
\nKara g\u00fcc\u00fc olarak Isparta Krall\u0131\u011f\u0131 ve deniz \u00f6tesinden gelen Pers \u0130mparatorlu\u011fu
\nbu kenti y\u00fczy\u0131ldan fazla s\u00fcrekli d\u00f6vd\u00fcler. Ama o demokrasisiyle kendini hep ayakta
\ntutmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Makedon krallar\u0131 baba Filip ve o\u011ful \u0130skender\u2019in pen\u00e7esi
\nAtina\u2019y\u0131 stratejik bir yenilgiye soktu. M.\u00d6. 300\u2019lerden sonra y\u00fckselen Roma ve
\nAnadolu Helenistik krall\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda pek hamle yapacak \u015fans\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131. <\/span><\/p>\n
\nHint yar\u0131madas\u0131 a\u011fz\u0131nda kurulan \u00f6rneklerini sunmak kaba bir tekrar olur. Bu
\nd\u00f6nemin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekleri \u0130talyan yar\u0131madas\u0131ndaki \u00fcnl\u00fc kapitalist
\nkentlerdir. Venedik, Cenova ve Floransa\u2019n\u0131n, eski tarz imparatorluk sevdas\u0131nda
\nolan \u0130spanya, Fransa ve Avusturya kaynakl\u0131 olanlar\u0131 taraf\u0131ndan yar\u0131madan\u0131n
\nb\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde oldu\u011fu gibi her kentin \u00fcst\u00fcndeki egemenlikleri de k\u0131r\u0131l\u0131p
\nellerinden al\u0131n\u0131nca, daha erken bir Amsterdam ve London olma \u015fans\u0131n\u0131
\nkaybettiler.<\/span><\/p>\n
\nyaratm\u0131\u015flard\u0131. Sermaye birikimi, banka, \u015firket, kredi, finans ara\u00e7lar\u0131 olarak
\nsenetler, uzak ve yak\u0131n ticaret, manifakt\u00fcr, zanaatk\u00e2r ve sanatk\u00e2rlar\u0131n her
\n\u00e7e\u015fidi, d\u00f6nemin t\u00fcm end\u00fcstri mamulleri, cumhuriyet ve imparatorluk deneyimleri,
\ndin ve her t\u00fcr mezhepleriyle \u0130talya yar\u0131madas\u0131, 1300-1600 d\u00f6neminde daha sonra
\ndo\u011facak Avrupa\u2019n\u0131n laboratuar\u0131 ve prototipidir. Ayr\u0131ca R\u00f6nesans\u2019\u0131n yurdudur. Bu
\n\u015f\u00fcphesiz di\u011fer Do\u011fulu co\u011frafyayla \u00f6nc\u00fc ili\u015fkileri ve tarihi miras\u0131yla
\nba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu d\u00f6nemin \u0130talya\u2019s\u0131 demek, \u0130slam\u2019\u0131n Ortado\u011fu\u2019su, \u00c7in, Hint ve
\nhatta yeni y\u00fckselen Rusya demektir. Bu co\u011frafyan\u0131n birikimleri Venedik,
\nFloransa ve Cenova ba\u015fta olmak \u00fczere, kent ticaret tekelleri taraf\u0131ndan doymak
\nbilmez bir i\u015ftahla yar\u0131madaya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Daha da \u00f6nemlisi, tarihinde ilk
\ndefa t\u00fcm Avrupa \u00e7ap\u0131nda \u0130talyan kentlerinin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015fen kentle\u015fme
\nhareketleri, sermaye birikimi i\u00e7in muazzam bir hinterland olu\u015fturuyordu. Her
\nAvrupa kentinde bir \u0130talyan t\u00fcccar parma\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Zaten Katolik
\nKilisesi \u00e7oktand\u0131r uygarl\u0131k zeminini d\u00f6\u015femi\u015fti. R\u00f6nesans \u00f6nc\u00fcl\u00fck i\u00e7in son kesin
\ns\u00f6z oluyordu. <\/p>\n
\nco\u011frafyas\u0131yd\u0131. Paradoksal olarak ayn\u0131 co\u011frafya kent kapitalizminde \u00f6nc\u00fc
\nk\u0131l\u0131yor, yar\u0131mada \u00e7ap\u0131nda zaferin e\u015fi\u011fine getiriyor, ama nihai zafer ad\u0131m\u0131n\u0131
\natam\u0131yordu. Att\u0131\u011f\u0131nda ba\u015f\u0131na gelmedik bela kalm\u0131yordu. Nedeni \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. E\u011fer
\n\u0130talya erken d\u00f6nemin \u0130ngiltere\u2019si olsayd\u0131, kendini i\u015fgal etmek isteyen \u0130spanya,
\nFransa ve Avusturya\u2019n\u0131n ta\u00e7lar\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131na y\u0131k\u0131p, t\u0131pk\u0131 Roma\u2019n\u0131n imparatorluk
\n\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 gibi ikinci bir d\u00fcnya emperyali olabilecekti. Ama kapitalist
\nsosyoekonomik temel \u00fczerinde. Ta\u00e7 sahiplerinin \u0130talyan kentlerinin ba\u015f\u0131na
\n\u00fc\u015f\u00fc\u015fmeleri son derece anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. \u0130talyan kentlerinin yeni sosyoekonomik temel
\n\u00fczerinde birli\u011fi imparatorluklar\u0131n sonu olacak, \u00f6nce Avrupa\u2019da ve sonra da t\u00fcm
\nd\u00fcnya \u00fczerinde bir yay\u0131lma d\u00f6nemi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelecekti. Bunun i\u00e7in ba\u015fta
\nsermaye olmak \u00fczere ellerinde her \u015fey vard\u0131. Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck
\n\u015fans\u0131zl\u0131k ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir ulusal gerilik anlam\u0131na geldi. <\/span><\/p>\n
\nka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131. Birinci Roma da kuzeyden uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015ften sonra sald\u0131ran Hannibal\u2019den
\nk\u0131l pay\u0131 kurtulmu\u015ftu. Bu sefer kuzeyden sald\u0131ranlar, bir de\u011fil k\u0131rk Hannibal\u2019e bedel
\ng\u00fc\u00e7lerdi. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fans\u0131 yoktu. Bunun i\u00e7in tek yol, Arap \u0130slam\u2019\u0131n\u0131n t\u00fcm
\nOrtado\u011fu\u2019da yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bir k\u0131l\u0131\u00e7 dini olacakt\u0131. Roma\u2019daki H\u0131ristiyanl\u0131k
\nyerine \u0130slam olsayd\u0131 veya Katolik H\u0131ristiyanl\u0131k dini ve siyasi yay\u0131lmay\u0131
\nbirlikte ve k\u0131l\u0131\u00e7la y\u00fcr\u00fctseydi, d\u00fcnya tarihinin seyri bamba\u015fka olurdu. \u0130nsan
\n\u015funu sormadan edemiyor: H\u0131ristiyanl\u0131k olmasayd\u0131, Roma\u2019n\u0131n sonu nas\u0131l olurdu ve
\nnelere yol a\u00e7ard\u0131? Daha ilginci, Fatih Sultan Mehmet, Papa\u2019n\u0131n davet etti\u011fi
\ngibi bir nevi k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 H\u0131ristiyan olmay\u0131 kabul etseydi, sonu\u00e7lar nas\u0131l olurdu?
\nTarih spek\u00fclasyon alan\u0131 de\u011fildir. Ama her zaman bir\u00e7ok alternatifi de
\nberaberinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ink\u00e2r edilemez bir ger\u00e7ekliktir. \u0130talyan kentlerinin
\nba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Amsterdam ve Londra ba\u015fard\u0131. Nedenleri
\nve sonu\u00e7lar\u0131 tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan en \u00e7ok ara\u015ft\u0131r\u0131lan ve tez konusu olan
\naland\u0131r. Olduk\u00e7a da ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nedenlerini k\u0131saca s\u0131ralarsak:<\/span><\/p>\n
\nuygarl\u0131k alanlar\u0131n\u0131n Atlas Okyanusuna en ge\u00e7 ve en zay\u0131f ula\u015ft\u0131klar\u0131 Kuzeybat\u0131
\nAvrupa\u2019n\u0131n ucunda yer almaktad\u0131rlar. <\/span><\/p>\n
\nb\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc Fransa, Avusturya ve \u0130spanya Krall\u0131klar\u0131 kendi aralar\u0131nda Avrupa
\n\u00fczerinde egemenlik sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedirler. <\/span><\/p>\n
\nkentleri kadar tehlikeli g\u00f6r\u00fclmeyip \u00fczerlerine birle\u015fik ve yeterli g\u00fc\u00e7le
\ngelinmemektedir. <\/span><\/p>\n
\nKuzey Avrupa\u2019daki yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapmaktad\u0131rlar. <\/span><\/p>\n
\nk\u0131y\u0131lar\u0131nda olmalar\u0131 uzak ve yak\u0131n ticarette b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flamaktad\u0131r. <\/p>\n
\ntransfer etmi\u015flerdir. <\/span><\/p>\n
\nmaddi hem manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fc bak\u0131m\u0131ndan zay\u0131f oldu\u011fu alanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda
\ngelmektedirler. <\/span><\/p>\n
\nve end\u00fcstrinin kapitalistle\u015fmesini engelleyecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir feodalizm olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131
\ngibi, uygarla\u015fma bir\u00e7ok b\u00f6lgede belki de ilk defa kapitalistik nitelikte
\ngeli\u015fmektedir. <\/span><\/p>\n
\nco\u011frafik konumla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Jeostrateji ve jeopolitika ger\u00e7ekten
\nen elveri\u015fli konum arz etmektedir. Toplumsal ko\u015fullarla bu konum birle\u015fince
\nba\u015far\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nson buzul d\u00f6nemine kadar insanl\u0131k ser\u00fcveninde \u00f6nc\u00fc konumda oldu\u011fu
\nantropolojinin \u00f6nemli tespitlerindendir. \u00d6nc\u00fc co\u011frafya daha sonra
\nZagros-Toroslar\u0131n \u00e7ok \u00e7ekici m\u00fcmbit eteklerinde neolitik devrim olarak el
\nde\u011fi\u015ftirdi. M.\u00d6. 15000\u2019lerden M.\u00d6. 4000\u2019lere kadar bu da\u011f etekleri daha sonra
\nuygarl\u0131k olacak s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in ne gerekiyorsa hepsini \u00fcretti: Maddi ve manevi
\nk\u00fclt\u00fcr olarak. Neolitik devrime tarihin en b\u00fcy\u00fck devrimi demek yerinde bir
\ntespittir. Dicle ve F\u0131rat sular\u0131 bu da\u011flardan ve eteklerinden sadece en verimli
\ntopraklar\u0131 Hali\u00e7 deltas\u0131na y\u0131\u011fmad\u0131lar ilk gemiler ve gemicilik zanaat\u0131yla
\nkendilerini ve t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerini de ta\u015f\u0131d\u0131lar. Eridu ve Uruk kentleri
\nilk uygarl\u0131k ser\u00fcvenine ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, asl\u0131nda bu kah\u0131rl\u0131 yolculu\u011fun de\u011ferlerini
\nsentezle\u015ftirmi\u015flerdi. B\u00fcy\u00fcme kutsal \u0131rmaklar kenar\u0131nda ve okyanusa d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc
\na\u011fza kadar bir nehir ak\u0131\u015f\u0131 gibi devam ediyordu. Kesintisiz ve b\u00fcy\u00fcyerek. <\/span><\/p>\n
\nmucizenin ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Uruk Tanr\u0131\u00e7as\u0131 \u0130nanna\u2019n\u0131n sesi halen t\u00fcm destanlar\u0131n,
\n\u015fiir ve t\u00fcrk\u00fclerin ana kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bu ses bu muhte\u015fem k\u00fclt\u00fcr\u00fcn sesidir. \u00c7irkin
\nerke\u011fin hen\u00fcz lekelemedi\u011fi kad\u0131n\u0131n sesidir ayn\u0131 zamanda. Uruk k\u00fclt\u00fcr\u00fc kendi
\nco\u011frafyas\u0131nda \u00e7i\u00e7ek a\u00e7t\u0131. Pe\u015f pe\u015fe kentler \u00e7\u0131\u011f gibi artt\u0131. Bir kent ku\u015fa\u011f\u0131
\nolu\u015ftu. G\u00fc\u00e7l\u00fc ve kurnaz adam bu sefer as\u0131l birikim kayna\u011f\u0131n\u0131 kentin artan
\nticari olanaklar\u0131nda g\u00f6rd\u00fc. Da\u011f eteklerine kadar tersinden bir k\u00fclt\u00fcrel ak\u0131\u015f
\nba\u015flad\u0131. Neolitik co\u011frafyan\u0131n kent taraf\u0131ndan yutulmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7
\ns\u00fcrecidir. Giderek k\u0131s\u0131lan \u0130nnana\u2019n\u0131n sesi, etkisizle\u015fen kad\u0131n\u0131n sesidir.
\nKurnaz ve g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u0131n art\u0131k sesi de g\u00fcrd\u00fc. S\u00fcmer dilinin \u00f6n tak\u0131lar\u0131 kad\u0131n
\ncinsi karakterindedir. Bu husus dilin olu\u015fumunda kad\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. <\/span><\/p>\n
\nyoktur. Fakat yaz\u0131lsa iyi olur. Ama bir ana nehir gibi akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve binlerce
\nkilometrelik k\u0131y\u0131 ve engebeli araziyi a\u015farak, en son Amsterdam ve London
\nk\u0131y\u0131lar\u0131nda yeni bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc arkada b\u0131rakarak Atlas Okyanusuna d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc
\nsimgesel olarak belirtmekle yetinelim.<\/span><\/p>\n
\nk\u00fclt\u00fcr\u00fcn en son bu iki kentin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde modern kapitalist ekonomiyi ve ulusu
\ntarih sahnesine \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ayn\u0131 b\u00f6lgeler neolitik k\u00fclt\u00fcr\u00fc de en ge\u00e7
\nalan b\u00f6lgeler konumundayd\u0131lar. Co\u011frafyayla k\u00fclt\u00fcr aras\u0131nda \u015fu t\u00fcr bir ili\u015fkiyi
\nhep g\u00f6r\u00fcyoruz: Eski k\u00fclt\u00fcr\u00fcn k\u00f6kl\u00fc oldu\u011fu alanda, yeni bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fumu \u00e7ok
\nzordur. Eski k\u00fclt\u00fcr yeniyi kolay kolay kabul etmiyor. Kendini savunuyor ki, bu
\nda anla\u015f\u0131l\u0131r bir husustur. Ortado\u011fu\u2019da eski uygarl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yeterince i\u015fgal
\netmedi\u011fi tek alan Arabistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n i\u00e7 b\u00f6lgeleriydi. Bu co\u011frafi bo\u015fluk
\n\u0130slam\u2019\u0131n sosyal co\u011frafyas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu. Bu co\u011frafya olmasayd\u0131 \u0130slam da olmazd\u0131.
\n<\/span><\/p>\n
\nanlam\u0131nda bu d\u00f6nemde yeni yeni ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r), \u0130ngiltere ve Hollanda eski
\nuygarl\u0131klar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bo\u015f denecek kadar bakir topraklard\u0131r. E\u011fer yeni bir tohum
\nat\u0131l\u0131rsa en iyi ye\u015ferebilecek alan olmalar\u0131 bu \u00f6zellikleri nedeniyledir.
\nDerinli\u011fe k\u00f6k salma ve kal\u0131c\u0131 olma \u015fans\u0131 y\u00fcksektir.<\/span><\/p>\n
\nUruk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir k\u0131y\u0131dan di\u011fer bir k\u0131y\u0131ya ta\u015f\u0131nan son miras\u0131d\u0131r. Bu miras\u0131n
\nta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 hep t\u00fcccar olmu\u015ftur. Denilir ki, t\u00fcccarlar k\u00e2r\u0131n bol \u00fcredi\u011fi
\nalanlar\u0131 iyi sezen insanlard\u0131r. G\u00fc\u00e7 odaklar\u0131n\u0131n ufkunda yer almayan bir nevi
\nmarjinal b\u00f6lge konumlar\u0131 ve uzun yol avantajlar\u0131n\u0131n \u015fans\u0131n olumlu y\u00f6nde tecelli
\netmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemle belirtiyorum. \u0130talyan kentlerinin t\u00fcm kapitalistik
\nbulgular\u0131na ve \u0130spanya-Portekiz armadas\u0131n\u0131n ke\u015ffetti\u011fi co\u011frafi yollara
\nkorsanvari konarak \u00f6nc\u00fcl\u00fck \u015fans\u0131n\u0131 peki\u015ftirdiler. Yap\u0131lan, kendi dillerine bir
\nasimile i\u015flemiydi. Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131 i\u00e7 sava\u015f\u0131 d\u0131\u015ftan gelecek
\ntehlikeyi \u00f6nlerken, i\u00e7te yeni ekonominin kesin verimlili\u011fi (ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc ve
\nhammadde), 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda bu co\u011frafyadaki do\u011fu\u015fu ba\u015far\u0131l\u0131 ve kal\u0131c\u0131
\nk\u0131lmaya yeterliydi. <\/span><\/p>\n
\nkurduklar\u0131 ittifakla yeni ekonomiyi d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda temsil etme konumuna
\nge\u00e7tiler. Ekonominin yenili\u011fi devletin de kendini yenilemesine, verimli ve
\nba\u015far\u0131l\u0131 devlet bi\u00e7imine do\u011fru evrilmesine yol a\u00e7t\u0131. Ekonomik \u00fcst\u00fcnl\u00fck askeri
\nve siyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe katk\u0131da bulundu. T\u00fcccar tekelleri ilk defa devlet
\ntekelleriyle ortakl\u0131k (Bat\u0131 ve Do\u011fu Hint Kumpanyalar\u0131) kurarak yar\u0131 resmi g\u00fcce
\neri\u015ftiler. Hep u\u00e7larda ve dehlizlerde gizlenen, tutunan uygarl\u0131k gasp\u00e7\u0131lar\u0131,
\nilk defa me\u015fruiyetleri tart\u0131\u015f\u0131lmaz efendiler haline geldiler. Eskinin t\u00fcm
\naristokrat yaftalar\u0131n\u0131 kral ve krali\u00e7elerinin eliyle \u00fcstlerine takt\u0131lar. Nas\u0131l
\nzaman\u0131nda Uruk aslan\u0131n\u0131n \u2018G\u0131lgame\u015f\u2019in \u00f6n\u00fcnde duracak g\u00fcc\u00fc yok idiyse, en son
\nmiras\u00e7\u0131lar\u0131 Amsterdam ve Londra (aslan demeyelim) y\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda
\nduracak g\u00fc\u00e7 kalmam\u0131\u015f gibidir. Kalsa da, t\u0131pk\u0131 G\u0131lgame\u015f\u2019in aslan\u0131 boynunda tutup
\nbo\u011fmas\u0131 gibi bo\u011fmalar\u0131 zor de\u011fildir. <\/span><\/p>\n
\n(tanr\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f egemen erkek), Eridu kentinin koruyucusu Enki\u2019nin elinden
\nkad\u0131n icad\u0131 99 sanat t\u00fcr\u00fcn\u00fcn eserlerini kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yapt\u0131\u011f\u0131 sava\u015f\u0131
\ndile getiren destan\u0131, asl\u0131nda ilk ve en etkili destand\u0131r. Miras\u00e7\u0131s\u0131 say\u0131lan
\n\u0130ngiltere ve Hollanda krali\u00e7elerinin ise, sanki zorba ve kurnaz erke\u011fin b\u00fct\u00fcn
\n\u00e7irkinliklerinin kad\u0131nda yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015f sembol fig\u00fcrleriymi\u015f gibi bi\u00e7im
\nkazanmalar\u0131, adeta b\u00fct\u00fcn uygarl\u0131k ser\u00fcvenini \u00f6zetler gibidir. <\/p>\n
\nUygarl\u0131k Manifestosu <\/p>\n
\nAra\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
\nwww.lekolin.info<\/p>\n