\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/738-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Bir halk deyi\u015fidir. Do\u011fru haber al\u0131nmak istendi\u011finde, \u201c\u00c7ocuktan al haberi olarak deyimlenir. Bir kez daha hem t\u00fcm \u00e7ocuklara sayg\u0131 gere\u011fi, hem de ger\u00e7ek haber kayna\u011f\u0131na inmek i\u00e7in \u00e7ocuk imgelemelerimi yeniden yorumlamak durumunday\u0131m.\u00a0<\/p>\n
Kom\u015fumuz ailenin \u00e7ocu\u011fu Emin\u2019in \u2018\u0130lmihal\u2019 adl\u0131 kitab\u0131 okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duydu\u011fumda, \u0130slam ve camiye olan ilgim artm\u0131\u015ft\u0131. Birka\u00e7 dua ezberleme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda imam M\u00fcslim\u2019in hemen arkas\u0131nda saflara s\u0131zmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131m. Daha sonra duydu\u011fumda, M\u00fcslim\u2019in, \u201cAbdullah bu h\u0131zla giderse u\u00e7ar deyi\u015fini hi\u00e7 unutmad\u0131m. Demek ki do\u011fru giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131m. Yine hala hat\u0131r\u0131mdad\u0131r zeytin a\u011fac\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcne sar\u0131lm\u0131\u015f olarak, ilkokul arkada\u015f\u0131m olacak Aziz\u2019e (sonradan silik kadastro m\u00fchendisi ve tapu m\u00fcd\u00fcr\u00fc oldu\u011funu duydum), okul ve \u00f6\u011fretmenin nas\u0131l olabilece\u011fini sormu\u015f ve tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bana daha \u00e7ok canavar (modern Leviathan) imgesi gibi gelmi\u015fti. Bunda da yan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc okul, yeni tanr\u0131 ulus-devletin ezberletildi\u011fi yerdi. \u00c7ok sonralar\u0131 Hegel felsefesinde yeni tanr\u0131n\u0131n ulus-devlet olarak yery\u00fcz\u00fcne indi\u011fini, Napolyon bi\u00e7iminde y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7ti\u011fini okudu\u011fumda ve bunun ilkokuldan itibaren rahip-\u00f6\u011fretmenleri taraf\u0131ndan \u00e7ocuklara ezberletildi\u011fini yorumlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda, \u00e7ocuklu\u011fumdan haberi do\u011fru ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark ettim. M\u00fcslim\u2019in cami tanr\u0131s\u0131 silikle\u015firken, \u00c7orumlu \u00f6\u011fretmen Mehmet\u2019in ilkokul tanr\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7mi\u015fti. Bir de kom\u015fu Arg\u0131l k\u00f6y\u00fcn\u00fcn kamyon \u015fof\u00f6r\u00fc Haydar\u2019\u0131n arabas\u0131n\u0131n farlar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 y\u0131lda birka\u00e7 kez \u015fafak vaktinde \u00e7ardak \u00fczerinde yar\u0131 uykulu beklenti halindeyken g\u00f6zlerime vurdu\u011funda, makinenin b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, yar\u0131-tanr\u0131 olarak imgelemime iyice sinmi\u015fti. Yeni tanr\u0131n\u0131n arabas\u0131 s\u00f6z konusuydu. Yine \u00e7ok sonralar\u0131 end\u00fcstriyalizmin yeni Leviathan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc aya\u011f\u0131 veya s\u0131fatlar\u0131ndan biri olarak yorumlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda, \u00e7ocuklu\u011fumun hayallerinden bir kez daha do\u011fru haber ald\u0131\u011f\u0131ma inand\u0131m.
Hemen burada \u015funu belirteyim ki, hi\u00e7bir tanr\u0131sall\u0131k end\u00fcstriyalizm kadar canavarla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6y\u00fcm\u00fcz Suriye hududuna yakla\u015f\u0131k elli kilometre uzakl\u0131ktayd\u0131. Hudut ayd\u0131nlatma projekt\u00f6rleri ikide bir y\u0131ld\u0131r\u0131m \u015favk\u0131 gibi kendini g\u00f6z\u00fcme yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131nda, devlet-tanr\u0131 kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir imgenin olu\u015ftu\u011funu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00e7ocukluk haberim olarak hep an\u0131msamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m.<\/p>\n
T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, ulus-devlet haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen kapitalist modernitenin yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerde geli\u015fen ilk \u00f6rneklerinden biridir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kurulu\u015funda Fransa Cumhuriyeti\u2019nin izlerini ta\u015f\u0131r. Onun gibi ilk ba\u015flarda demokrasi ve devlet olarak i\u00e7 i\u00e7edir. T\u0131pk\u0131 \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti, ilk \u0130slam Medine Cumhuriyeti, hatta ilk SSCB gibi\u2026 S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde kapitalist iktidar bi\u00e7imi olarak demokratik \u00f6\u011feler budan\u0131p yal\u0131nkat ulus-devletlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Bu konular\u0131 ilgili b\u00f6l\u00fcmlerde daha kapsaml\u0131 \u00e7\u00f6zmeye ve tart\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Belki de ilkidir. \u0130lk \u00f6rnekler hep dikkatle yorumlamay\u0131 gerektirir. Cumhuriyet imgelemelerimi ayr\u0131, uzun bir hik\u00e2ye-roman olarak anlatmak isterdim. Ancak tek c\u00fcmleyle s\u00f6ylemek isterim ki, en g\u00fczide Cumhuriyet Okulu olan Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi\u2019ni (M\u00fclkiye-Devlet Mektebi) bitirme y\u0131l\u0131na girdi\u011fimde, analitik ve duygusal zek\u00e2s\u0131 fel\u00e7 olmu\u015f, hi\u00e7bir \u015feyi duyumsay\u0131p anlamayan, tam da yeni Leviathan\u0131n tenekeden yap\u0131lma ve onun sesini vermeye zorlanan kara cahili haline geldi\u011fimi, daha sonraki anlay\u0131\u015f\u0131m olarak belirtebilirim.\u00a0<\/p>\n
K\u00f6ydeki eski dinin etkisini uzun y\u0131llardan sonra \u00f6zellikle reel-sosyalizm mezhep okulundan ezberlediklerimle k\u0131rmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131m. \u015eunu da belirteyim ki, bu y\u0131llarda korkun\u00e7 bir septik (\u015f\u00fcpheci) durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcm. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e bat\u0131yor, adeta bo\u011fuluyordum. \u00c7ok sonralar\u0131 gerek T\u00fcrkiye Cumhuriyeti k\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, gerek Sovyet Reel Sosyalizmi k\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kendini dayatan\u0131n modern Leviathan oldu\u011funu fark etti\u011fimde, biraz kendime gelmeye ba\u015flad\u0131m. B\u00fct\u00fcn dinlerin tanr\u0131s\u0131ndan daha korkun\u00e7 modern dinin tanr\u0131s\u0131yla (her taraf\u0131m\u0131 ku\u015fatan say\u0131s\u0131z imge ve putlar\u0131yla) kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumu, bunun do\u011fu\u015funu ve egemen hale geli\u015fini anlamakla bu dinin bana g\u00f6re olmayaca\u011f\u0131n\u0131, kendimi bu dine kapt\u0131rmamay\u0131 ve sapt\u0131rmamay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m oranda \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam se\u00e7ene\u011fimin geli\u015febilece\u011fini hissetmeye ve anlamaya ba\u015flad\u0131m. \u0130lk defa duygusal ve analitik zihnim el ele vererek beni kendime getirdi. Bu sat\u0131rlarla bu s\u00fcreci yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.\u00a0<\/p>\n
K. Marks ve F. Engels \u2018bilimsel sosyalizmi\u2019, yani kendi sosyolojilerini yorumlarken \u201c\u0130ngiliz ekonomi-politi\u011fi, Alman felsefesi ve Frans\u0131z sosyalizminden bir sentez olu\u015fturduk derler. Bu \u00fc\u00e7 ekol, t\u00fcm Avrupa ya\u015fam\u0131na h\u00fckmetmeye \u00e7al\u0131\u015fan modernitenin teorik \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerini geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130ngiliz ekonomi-politik ekol\u00fc, olup bitenin yeni ekonominin zaferi oldu\u011funu kan\u0131tlamaya (veya yeni din olarak inand\u0131rmaya) \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Alman felsefesi ba\u015f akt\u00f6r\u00fcn (tanr\u0131-kral\u0131n yeni bi\u00e7iminin) ulus-devlet olarak esas al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini, Frans\u0131z sosyalizmi ise t\u00fcm toplum ad\u0131na (uygarl\u0131k ve demokrasinin birli\u011fi olarak) eski dinsel anlat\u0131m\u0131n geriye \u00e7ekildi\u011fi laik-pozitivist (sistemin yeni dini) toplumun zaferinin s\u00f6z konusu oldu\u011funu teorikle\u015ftirmeye ba\u015f koyar.\u00a0<\/p>\n
16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Avrupa\u2019da geli\u015fen d\u00fc\u015f\u00fcnce devriminin temelinde kapitalist tekelin muazzam alt\u00fcst edici etkisi vard\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce devrimini tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, benzer birka\u00e7 tarihi \u00f6rne\u011fi s\u0131k s\u0131k dile getirmek gerekir. \u0130lk \u00f6rne\u011fimiz S\u00fcmer rahip devletinin tap\u0131na\u011f\u0131n (ziggurat) d\u00f6l yata\u011f\u0131nda do\u011fmas\u0131na ili\u015fkindir. Art\u0131k-\u00fcr\u00fcn \u00fczerinde devlet tipi \u00f6rg\u00fctlenme ko\u015fullar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce devrimiyle birlikte de\u011ferlendirilmektedir. Art\u0131k-\u00fcr\u00fcn hangi denetim ayg\u0131t\u0131yla kapat\u0131labilir? Temel me\u015frula\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131 (toplumu yeni d\u00fczene inand\u0131rma) nas\u0131l geli\u015ftirilip d\u00fczenlenmelidir? Bulunan \u00e7areler devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi ve t\u00fcm uygarl\u0131k dinlerinin ilk \u00f6rne\u011fi olan yeni tanr\u0131lar\u0131n in\u015fa edilmesidir. \u00c7ok radikal bir cevap \u00fcretilmi\u015ftir. Devlet ilk defa rahip-kral olarak \u00f6rg\u00fctlenmektedir. Ekonomi ilk defa devlet sosyalizmi olarak devletle i\u00e7 i\u00e7e \u00f6rg\u00fctlendirilip denetim alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Geleneksel hiyerar\u015fik g\u00fc\u00e7ler ise yeni g\u00f6k, yer, hava, su, \u015fehir tanr\u0131lar\u0131 olarak in\u015fa edilip maskelenmektedir. \u0130nsan\u0131n ilk k\u00f6lele\u015ftirilmesi yarat\u0131l\u0131\u015f destan\u0131nda tanr\u0131lar\u0131n d\u0131\u015fk\u0131s\u0131 olarak simgele\u015ftirilmektedir. T\u00fcm bu icatlar\u0131n yeri ise zigguratt\u0131r. Tap\u0131nak olarak ziggurat\u0131n en \u00fcst kat\u0131 tanr\u0131 panteonu (tanr\u0131lar birli\u011fi, hiyerar\u015fik \u00fcst tabaka otoriteleri), onun alt\u0131ndaki kat rahip-kral\u0131n (sistem yarat\u0131c\u0131s\u0131 ilk y\u00f6netici hegemon) yeridir en alt kat ise art\u0131k-de\u011fer-\u00fcr\u00fcn \u00fcreten k\u00f6leler ve zanaatk\u00e2rlara ayr\u0131lmaktad\u0131r. Tap\u0131nak \u015fehrin, devletin, s\u0131n\u0131flar\u0131n ilk prototipi, d\u00f6l yata\u011f\u0131d\u0131r derken, t\u00fcm uygarl\u0131k sistemati\u011finin form\u00fcl\u00fcn\u00fc de belirlemi\u015f oluyoruz. En son Avrupa modeline kadar hepsi bu \u00f6rne\u011fin izini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Onun i\u00e7in S\u00fcmer \u00f6rne\u011fine muhte\u015fem orijinal kaynak demenin do\u011fru oldu\u011funu savunuyorum. Hi\u00e7bir versiyon, t\u00fcrev orijinali kadar \u00e7ekici ve etkileyici olamaz diyorum.\u00a0<\/p>\n
\u0130onya-Grek versiyonu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u00fcr. S\u00fcmerlerin ikinci versiyonu, Yukar\u0131 Mezopotamya kaynakl\u0131 Hurriler ve onlarla i\u00e7 i\u00e7e olan Hitit uygarl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Greklerin fark\u0131, klasik mitolojik s\u00f6ylemi a\u015f\u0131p felsefi tarz\u0131 in\u015fa etmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Do\u011fa ve toplum felsefesini in\u015fa etmelerinin temel nedeni, ortaya \u00e7\u0131kan ve daha geli\u015fmi\u015f kent devletle\u015fmelerini mitolojiyle izah etmenin inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011ferinin zay\u0131flamas\u0131d\u0131r. Her ne kadar alt tabakalarda mitolojik anlat\u0131m\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fc devam ediyorsa da, somut y\u00f6netim sorunlar\u0131yla bo\u011fu\u015fanlar i\u00e7in daha ikna edici bir s\u00f6ylem gittik\u00e7e kendini dayatan bir ihtiya\u00e7 haline geliyor. Sosyal ya\u015fam prati\u011fi kentlerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 problemler nedeniyle felsefi izah tarz\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Fakat Zeus\u2019la ba\u015flat\u0131lan Olympos tanr\u0131lar panteonu halen \u00e7ok etkilidir. Sokrates ilk ku\u015fkucu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 hayat\u0131yla \u00f6derken, \u00f6\u011frencileri taslak halindeki \u00f6\u011fretisini felsefenin temel kayna\u011f\u0131 haline getirmeyi ba\u015far\u0131rlar. \u00d6zellikle Eflatun ve Aristo\u2019ya felsefenin babalar\u0131 demek yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015fmez.\u00a0<\/p>\n
\u0130branileri S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r mitolojisinden ilk tek tanr\u0131l\u0131 dinsel anlat\u0131ma ge\u00e7en kabile olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayr\u0131 bir koldan versiyonla\u015ft\u0131rmad\u0131r. Bir\u00e7ok yan kollar\u0131 da (Zerd\u00fc\u015ftizm, Yunan felsefesi ba\u015fta olmak \u00fczere) katarak Musevilik, \u0130sevilik ve Muhammed\u00ee t\u00fcrevleri do\u011fururlar.\u00a0<\/p>\n
Avrupa\u2019da 16. y\u00fczy\u0131lda b\u00fcy\u00fck bir hamle g\u00fcc\u00fc kazanan yeni maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr birikimleri, esas olarak bu tarihi orijin ve versiyonlar\u0131na dayan\u0131r. Onlars\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnmek, tarihi Avrupa ile ba\u015flatmak, ancak inand\u0131r\u0131c\u0131 olamayaca\u011f\u0131 ba\u015ftan belli olan yeni mitoloji ve din icat etmekle olur. Pozitivizm, laiklik, liberalizm, hatta sosyalizm ad\u0131 alt\u0131nda yap\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fcnce in\u015fa faaliyetleri her ne kadar yenilik ta\u015f\u0131salar da, tarihsel ana kayna\u011f\u0131n derin etkisi alt\u0131nda olu\u015fturuldular. Kavram ve i\u00e7erikleri ezici \u00e7o\u011funlukta \u00f6nceki versiyonlarda geli\u015ftirilmi\u015ftir. Sadece Greko-Romen felsefe, bilim, sanat ve hukukuna de\u011fil, M\u0131s\u0131r ve S\u00fcmer miras\u0131na dayanmadan Avrupa R\u00f6nesans\u2019\u0131n\u0131n, Reformasyon ve Ayd\u0131nlanma d\u00f6neminin izah\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olamaz.\u00a0<\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n katk\u0131s\u0131 \u015f\u00fcphesiz vard\u0131r. 16. y\u00fczy\u0131lla birlikte zaten meyvelerini vermeye ba\u015flar. Francis Bacon, Montaigne, Machiavelli, Kopernik ba\u015fta olmak \u00fczere bilim, felsefe ve din kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 anlat\u0131mlar\u0131 yeni versiyonu belirlemektedir. Uygarl\u0131k sadece \u015fehir, devlet, s\u0131n\u0131f, t\u00fcccar, para ve pazar sunmad\u0131 felsefe, din, bilim ve sanat da sundu. Avrupa kadim tarihin maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc en \u00e7ok alma ve kendi potas\u0131nda laboratuar inceli\u011fi i\u00e7inde inceleyip sentezle\u015ftirme yetene\u011fine sahip oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bunu Hint ve \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Ortado\u011fu uygarl\u0131\u011f\u0131 da son hamlesini yapma g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6sterememi\u015ftir. Nedenlerine s\u0131k s\u0131k de\u011findim.\u00a0<\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n uygarl\u0131k tarihinde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck versiyonudur derken, k\u0131saca bu tarihi ger\u00e7ekleri yeniden hat\u0131rlamak \u00f6\u011freticidir.
Antony Giddens, Avrupa\u2019n\u0131n katk\u0131lar\u0131n\u0131 \u2018s\u00fcreksizlikler\u2019 olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131r. Bununla orijin belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015e\u00fcphesiz Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n orijinalleri vard\u0131r. Ama Giddens\u2019in s\u00fcreksizlikleri (kapitalizm, ulus-devlet ve end\u00fcstriyalizm) k\u0131smen kan\u0131tlay\u0131c\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz kapitalizmini kurtarma anlam\u0131 ta\u015f\u0131yan Giddens\u2019in sosyolojisini ileriki b\u00f6l\u00fcmlerde de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Fakat a\u00e7\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 temel konu derinli\u011fine \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeyi gerektirir. Bu nedenle ba\u011flant\u0131 kurmak \u00f6nemlidir.\u00a0<\/p>\n
Yeniden Marksizm\u2019in \u00fc\u00e7 \u00f6nemli kayna\u011f\u0131na d\u00f6nelim. Avrupa\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce kaynaklar\u0131n\u0131 toparlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7 ayr\u0131m anlaml\u0131d\u0131r. Fakat \u00fc\u00e7\u00fc aras\u0131ndaki benzerli\u011fi yakalayamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yakalasayd\u0131 kendisini de ele verecekti. Marksizm de d\u00e2hil, \u0130ngiliz ekonomi-politi\u011fi, Alman felsefesi ve Frans\u0131z sosyalizmini ortak k\u0131lan Ayd\u0131nlanma ideolojisidir. Esas \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken bu ideolojidir. D\u00fcnyada hala \u00e7ok etkili ve egemen olan bu ideolojidir. Her ne kadar sosyoloji bilim olarak sunuluyorsa da, ayn\u0131 ideolojinin \u00e7er\u00e7evesi d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir yenilik i\u00e7ermemektedir. Yan\u0131lm\u0131yorsam g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ABD\u2019li \u00fcnl\u00fc Sosyolog E. Wallerstein, Marksizm de dahil Avrupa d\u00fc\u015f\u00fcncesini yorumlarken, \u015funa benzer bir itiraf yapar: \u201cBiz konu\u015furken, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve sosyalizmi tart\u0131\u015f\u0131rken, korkar\u0131m ilahlar\u0131n gazab\u0131na u\u011frar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 zehirli kaynaktan i\u00e7tik. Bahsedilen d\u00fc\u015f\u00fcnce, Ayd\u0131nlanma ideolojisidir. Frankfurt Felsefe Okulu\u2019nun g\u00fc\u00e7l\u00fc temsilcisi Adorno\u2019nun me\u015fhur itiraf\u0131 ise, \u201cYanl\u0131\u015f hayat do\u011fru ya\u015fanmaz \u015feklinde bizzat kendisi taraf\u0131ndan deyimlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Nietzsche ve benzer ard\u0131llar\u0131 Ayd\u0131nlanma ideolojisini \u00e7ok daha a\u00e7\u0131k ele\u015ftirirler. Nietzsche, Ayd\u0131nlanman\u0131n b\u00fct\u00fcn kavramlar\u0131 dinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r der. Carl Schmitt siyaset felsefesinin t\u00fcm kavram ve varsay\u0131mlar\u0131n\u0131n dinsel k\u00f6k\u00fcn\u00fc ayd\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131ndan ku\u015fkusunun derinle\u015fti\u011fine ili\u015fkin zengin bir literat\u00fcr ve \u00f6rnek ki\u015filikler listesi vard\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Uygarl\u0131\u011f\u0131n Avrupa\u2019daki hali \u00e7ok karma\u015f\u0131k ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Sadece korkun\u00e7 s\u00f6m\u00fcrgeci, emperyalist din ve ulus sava\u015flar\u0131yla de\u011fil, ekonominin kontrol alt\u0131na al\u0131n\u0131p y\u00f6nlendirilmesiyle, iktidar\u0131 ve devletle\u015ftirilmesiyle de tarihin hi\u00e7bir d\u00f6nemiyle k\u0131yaslanmaz b\u00fcy\u00fckl\u00fcklere ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada bir\u00e7ok \u2018s\u00fcreksizli\u011fi\u2019 ink\u00e2r edilemez. Hatta baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan kapitalizm, end\u00fcstriyalizm ve ulus-devlet \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok \u00f6nemli \u2018s\u00fcreksizlikler\u2019 arz eder.\u00a0<\/p>\n
Fakat ba\u015fta Ayd\u0131nlanma ideolojisi olmak \u00fczere, t\u00fcm bu anlat\u0131mlar Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u2018s\u00fcreksizli\u011fini\u2019 a\u00e7\u0131klam\u0131yor. Bilin\u00e7lice olmasa da, her din mensubunun kendi dini propagandas\u0131n\u0131 yapmak durumunda kalmas\u0131 gibi, son tahlilde bir din olarak benimsenip ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sunmada anlat\u0131m sahipleri benzer konumdad\u0131r. \u0130stisnalar\u0131n her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131n\u0131n genel yarg\u0131y\u0131 bozmay\u0131p do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak isterim. K\u00f6kleri tarihin derinliklerinde olan, birka\u00e7 versiyondan ge\u00e7mi\u015f, kendi orijinleri olan \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir maddi uygarl\u0131k ortam\u0131nda olu\u015fan Avrupa\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131n dinsel metafizik niteli\u011fi asla g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Her din gibi, ifade etti\u011fi maddi k\u00fclt\u00fcr ko\u015fullar\u0131n\u0131 savunmak ve ebedile\u015ftirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. T\u00fcm d\u00fcnyaya yaymak stratejik g\u00f6revleridir. \u0130lk rahiplerinden okul ve akademileriyle t\u00fcm resmi \u00fcniversitelerine, ilkokuldan k\u0131\u015flaya, fabrikadan b\u00fcy\u00fck al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerine, medyadan m\u00fczelerine, eski dinlerin kal\u0131nt\u0131lar\u0131na, hastaneden hapishanelerine, mezarlar\u0131na kadar k\u00fcresel ve yerel, \u00f6zellikle ulusal \u00e7apta t\u00fcm toplumu zihniyet alan\u0131nda fethetti\u011fi gibi, politik iktidar teknikleri ve askeri zoruyla z\u0131rh gibi sarmalam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm toplum \u201cDemir kafese kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Dinler ve izlerini ta\u015f\u0131yan d\u00fc\u015f\u00fcnceler resmile\u015ftik\u00e7e ideolojile\u015firler. \u0130deolojiler ise, somut olarak insan gruplar\u0131n\u0131 ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan program ilkeleridir. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda resmile\u015fen Avrupa d\u00fc\u015f\u00fcncesi veya dini art\u0131k bir ideolojidir. Uygarl\u0131k olarak \u00fcst tabakas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle savunmak, ebedile\u015ftirmek ve egemen k\u0131lmak zorundad\u0131r. Ayr\u0131ca yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu ele\u015ftiriler sadece Avrupal\u0131 insana yap\u0131lm\u0131yor kendim, b\u00f6lgem, d\u00fcnyam d\u00e2hil, fethedilmi\u015f insanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm\u00fcne yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Ayd\u0131nlanma ideolojisinin neden bu kadar etkili oldu\u011fu yerinde bir sorudur. En geli\u015fmi\u015f kozmopolit din niteli\u011findedir. Kendisinden \u00f6nceki t\u00fcm din mensuplar\u0131na seslenir. Ulusald\u0131r ulus-devlete tapmayan bir ulusall\u0131k, toplumsall\u0131k neredeyse d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmez k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ulus-devletsiz insan dinsiz insan durumuna sokulmu\u015ftur. En zay\u0131f din durumundad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kabullenmek eski dinler kadar zor de\u011fildir. Bilimcilikle s\u00fcrekli beslenmektedir. Maddi ya\u015fam tarz\u0131 bir nevi dinin rit\u00fceli haline getirilmi\u015ftir. Manevi k\u00fclt\u00fcr ara\u00e7lar\u0131, ba\u015fta medya organlar\u0131 s\u00fcrekli propagandas\u0131n\u0131 yapmaktad\u0131r. Siyasi ve ekonomik ya\u015fam tam kontrol\u00fcndedir. K\u00fcreselle\u015fmi\u015ftir.
Bu genellemeleri yaparken, i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir d\u00fcnya imaj\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131n fark\u0131nday\u0131m. \u015eunu hemen eklemek durumunday\u0131m ki, kendini b\u00f6yle sunan bir uygarl\u0131k, \u00f6zg\u00fcveni kalmayan Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son d\u00f6nemine benzer. Ne kadar g\u00f6rkemli ve g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6z\u00fckse de, y\u0131k\u0131ma u\u011fratt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm toplumun i\u00e7indeki \u00e7okluklarla \u00e7evrenin ekolojik savunmas\u0131 \u00e7oktand\u0131r m\u00fccadele halindedir. Uygarl\u0131\u011f\u0131n imparatorlukla\u015fmas\u0131 kadar demokrasinin konfederasyonla\u015fmas\u0131 devam ediyor. <\/p>\n
A- Kapitalizm Ekonomi De\u011fil \u0130ktidard\u0131r<\/p>\n
Kapitalizmin ekonomi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek, en az Marks\u2019\u0131n Das Kapital kitab\u0131 kadar sonu\u00e7lar\u0131 olmas\u0131 gereken bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. Burada a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncenin iktidar indirgemecili\u011fiyle ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 pe\u015finen belirtmeliyim. Ayr\u0131ca kapitalizmi ekonomi olarak devletle ba\u011flant\u0131land\u0131ran d\u00fc\u015f\u00fcnceyle de ele\u015ftirilmeyi kabul etmem. Kapitalizm, kapitalist ve kapitalist ekonomi diye kavramla\u015ft\u0131r\u0131lan\u0131n, ekonomiyi kontrol eden politik bir g\u00fcc\u00fcn, kli\u011fin olu\u015fumundan bahsediyorum. Bu g\u00fc\u00e7 ilk defa 16. y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131nda etkili olmu\u015f, Hollanda ve \u0130ngiltere\u2019de bizzat bu adlarla bu \u00fclkelerin esas politik egemeni olmu\u015ftur. Ekonomiyi kullanmas\u0131 ekonomik oldu\u011funu g\u00f6stermez. Fernand Braudel, denilebilir ki, bu ger\u00e7e\u011fi ilk fark eden de\u011ferli bir sosyolog-tarih\u00e7idir. Fakat d\u00fc\u015f\u00fcncesini sistematize edememi\u015ftir. Hatta t\u00fcm Avrupa d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir ament\u00fcs\u00fcn\u00fc ne denli bozdu\u011funu fark etse de pek dillendirmemi\u015ftir. Belki de bu y\u00f6nl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncesini geli\u015ftirememi\u015ftir. Kapitalizmin pazar kar\u015f\u0131t\u0131, tekel talan\u0131 ve d\u0131\u015ftan dayatma oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemektedir. O zaman sormak gerekiyor: Bu d\u0131\u015ftan kendini dayatan, pazara kar\u015f\u0131t ve ekonomi olmayan nedir? Bu soruya yan\u0131t \u00e7ok yetersizdir. Politik g\u00fc\u00e7 m\u00fcd\u00fcr, din midir, d\u00fc\u015f\u00fcnce okulu mudur?
Teorik d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00e7atalla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ili\u015fki alanlar\u0131nda pratik geli\u015fmeyi incelemek, irdelemek daha \u00f6\u011fretici sonu\u00e7lar verebilir. \u00d6rne\u011fimize Venedik \u00fczerinde irdelemeyle ba\u015flayal\u0131m. 13. y\u00fczy\u0131lda Venedik\u2019te b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar bir grup vard\u0131r. Fakat bu grup ayn\u0131 zamanda kentin y\u00f6netimine de egemendir. Rakipleriyle sava\u015f\u0131yor. Deniz armadalar\u0131 vard\u0131r. Yani askeri olan bir Venedik de vard\u0131r. Ayr\u0131ca R\u00f6nesans\u2019a hamilik yap\u0131yor. Ekonomi ve toplum \u00fczerinde denetimi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. T\u00fcm bu ili\u015fkilerin i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011fu, bunda paran\u0131n bir zamk i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de rahatl\u0131kla belirtilebilir. O zaman bu ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne hangi kavram yan\u0131t verebilir? A\u00e7\u0131klanabilecek hususlar olarak ekonomiyi b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar ad\u0131 verilen grupla denetlemekte ve art\u0131k-de\u011ferin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 s\u0131zd\u0131rmaktad\u0131r. Bunun i\u00e7in politik erkin ya kendisini ya da kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutmaktad\u0131r. Zor uygulamak gerekti\u011finde ordu g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanabilmektedir.\u00a0<\/p>\n
Dikkat edilirse, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 grubun komple bir hareketi s\u00f6z konusudur. Grubun i\u00e7inden baz\u0131 isimler de\u011fi\u015fse de, en az\u0131ndan Venedik \u00e7ap\u0131nda belirleyici konumda olan bir grup vard\u0131r. Tekrar bu grubu niteleyelim. T\u00fcccar tekelidir, devlettir, ordudur, b\u00fcrokrasidir. \u00d6nde gelen kilise ve sanat camias\u0131n\u0131n hamisidir. Devleti de a\u015fan, ekonomiye kendini d\u0131\u015ftan tekel gibi dayatan, ama ekonomi olmayan, topluma devleti de a\u015fan bir hegemonya dayatan bu gruba iktidar yo\u011funlu\u011fu demek, bizzat iktidar olarak adland\u0131rmak do\u011fruluk pay\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yorumdur. E\u011fer grubumuz t\u00fcm \u0130talya \u00e7ap\u0131nda etkili olsayd\u0131, ona ulusal iktidar diyecektik. Toplumun t\u00fcm kesimlerine kendisini yaysayd\u0131, ulus-devlet diyecektik. \u00dclke ekonomisini denetimine ge\u00e7irseydi, ekonomik iktidar olarak adland\u0131racakt\u0131k. T\u00fcm Avrupa\u2019ya, oradan d\u00fcnyaya konumunu ta\u015f\u0131racak olsayd\u0131, Avrupa ve d\u00fcnya imparatorlu\u011fu diyecektik.\u00a0<\/p>\n
Bu varsay\u0131mlar temelinde 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n bug\u00fcnk\u00fc Hollanda ve \u0130ngiltere co\u011frafyas\u0131na bakal\u0131m. Belirleyici olay, Fransa ve \u0130spanya Krall\u0131klar\u0131 taraf\u0131ndan s\u00fcrekli s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131d\u0131r. Bu krall\u0131klar kendilerini imparatorluk olarak ilan edip \u0130ngiltere ve Hollanda\u2019y\u0131 da kendi eyaletleri haline getirmek istemektedirler. H\u00e2lbuki bu iki \u00fclkenin kral ve prensi siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek istemektedir. Bunun i\u00e7in \u015fiddetle g\u00fcce ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Aksi halde yutulmalar\u0131 an meselesidir. \u0130htiya\u00e7 duyulan g\u00fc\u00e7 siyasi, askeri, parasal ve entelekt\u00fceldir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve sanatk\u00e2rlar\u0131 davet ediyorlar. Descartes, Spinoza, Erasmus oradalar. Yahudi sarraflar para sahibi olarak oraya ak\u0131n ediyorlar. Yeni bir ordunun temeli at\u0131l\u0131yor. Bu profesyonel, talim, disiplin ve tekni\u011fi yeni olan bir ordudur. Toplumsal dayan\u0131\u015fma ve destek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe \u00f6nem veriyorlar. \u0130\u00e7 siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 gideriyorlar. En \u00f6nemlisi de, Avrupa \u00e7ap\u0131nda verimli olan bir ekonomik beceri sa\u011fl\u0131yorlar. T\u00fcm bu etkenleri bir arada d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, Hollanda ve \u0130ngiltere rakiplerine kar\u015f\u0131 kendilerini g\u00fc\u00e7l\u00fc savunuyorlar. Hatta y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda kendilerini hegemon k\u0131lma \u015fans\u0131n\u0131 yakal\u0131yorlar. Geli\u015fmelerin pratikteki ana \u00e7izgisinin b\u00f6yle oldu\u011funu az \u00e7ok bilgisi olanlar kabul edecektir.\u00a0<\/p>\n
O zaman sorular\u0131m\u0131z\u0131 yeniden soral\u0131m. T\u00fcm bu i\u00e7 i\u00e7e ve birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 ili\u015fki a\u011flar\u0131na ne ad verelim? Nas\u0131l bir sistem olarak tan\u0131mlayal\u0131m? T\u00fcm bu geli\u015fmeyi yeni bir ekonomik yarat\u0131c\u0131 s\u0131n\u0131f m\u0131 sa\u011flad\u0131? Ortada verimli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f bir ekonomi vard\u0131r. Kimdir bunu yaratanlar? Bin bir \u00e7e\u015fit zanaatk\u00e2r, \u00e7ift\u00e7i, i\u015f\u00e7i, k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcccar, d\u00fckk\u00e2nc\u0131, pazar ve dola\u015f\u0131m\u0131 h\u0131zland\u0131ran para ve senetler. En \u00f6nemlisi, bu ekonomik verimlilik art\u0131k-de\u011feri b\u00fcy\u00fct\u00fcyor. Kim aslan pay\u0131n\u0131 al\u0131yor? Herhalde ekonomiyi para ve siyasi-askeri g\u00fc\u00e7le denetleyenler. \u00c7\u00fcnk\u00fc para olmazsa sat\u0131\u015f olmaz. O olmazsa verim durur. Ordu ve siyasi g\u00fc\u00e7 olmazsa i\u015fgal g\u00f6r\u00fcr, o zaman yine verim d\u00fc\u015fer. Demek ki belirleyicilikte para ve t\u00fcrevlerinin etkileri olmakla birlikte, ekonomiyi ancak kontrol d\u00fczeyine getirmek ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da b\u00fcy\u00fcyen art\u0131k-de\u011feri gasp etmek i\u00e7in bu denetimi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Bunlar muhtemelen siyasi ve askeri erkle s\u0131k\u0131 ili\u015fki i\u00e7inde olan kesimlerdir. Prensin ve kral\u0131n ordunun ba\u015f\u0131 oldu\u011fu, paraya da \u00e7ok ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla art\u0131k-de\u011fer toplayanlarla ya ayn\u0131 gruptan ya da yo\u011fun ili\u015fkiler i\u00e7inde olduklar\u0131 y\u00fcksek bir ihtimaldir. Bu arada sanat ve fikir hareketleriyle de aralar\u0131n\u0131 iyi tutuyorlar. Avrupa\u2019da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe \u00f6nem veren kral ve prens olarak tan\u0131nma i\u015flerine geliyor. Rakiplerindeki muhalefet hareketlerini de desteklemekten geri kalm\u0131yorlar. Bir kez daha soral\u0131m: Bu komple hareketi nas\u0131l kavramla\u015ft\u0131rabiliriz? Ekonomiktir desek, ortada ger\u00e7ek ekonomiyle u\u011fra\u015fan bir ki\u015fi bile yoktur. Olanlar art\u0131k-de\u011feri ele ge\u00e7irenlerdir. Bunlar kimlerdir? Kendilerini d\u0131\u015ftan ekonomiye dayatanlar. Para-de\u011feri dola\u015f\u0131mda h\u0131zland\u0131rarak paray\u0131 \u00e7o\u011faltanlar. Devlete bor\u00e7 olarak aktaranlar. Kar\u015f\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131nda belki de devlete ortak olanlar.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcyoruz ki, kapitalizm, kapitalist ve kapitalist ekonomi dedi\u011fimiz dolayl\u0131 olarak ekonomiyi denetleyenler, ama esas olarak i\u00e7inde yer almayanlar oluyor. Esas u\u011fra\u015flar\u0131 ne bunlar\u0131n? \u0130ktidar tekeliyle ilgililer. Ekonomik tekellerini iktidar tekelleriyle birle\u015ftiriyorlar. Sava\u015f\u0131yorlar \u00fclkede sava\u015f\u0131 kazand\u0131klar\u0131nda \u00fclke i\u00e7inde g\u00fc\u00e7leri art\u0131yor. Bu daha \u00e7ok art\u0131k-de\u011fer demektir. D\u0131\u015fa do\u011fru sava\u015f kazand\u0131klar\u0131nda, bu s\u00f6m\u00fcrge kazan\u0131m\u0131 ve hegemonya demektir. Bu geli\u015fme ise tekel talan\u0131 demektir.\u00a0<\/p>\n
\u0130ngiltere ve Hollanda \u00f6rne\u011fini zamana ve mek\u00e2na yayd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, geli\u015fmeler daha somutluk kazan\u0131yor. Aralar\u0131ndaki ittifak\u0131 \u00f6nce Avrupa\u2019daki hegemonyalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131rlar. 16. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda \u0130spanya \u0130mparatorlu\u011funun boyunduru\u011fu k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Avrupa \u00e7ap\u0131nda imparatorluk emelleri \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir darbe yemi\u015ftir. 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Fransa monar\u015fisi de yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f ve Avrupa \u00fczerindeki hegemonik emelleri a\u011f\u0131r darbe alm\u0131\u015ft\u0131r. Avusturya kar\u015f\u0131s\u0131nda Prusya Almanya\u2019s\u0131n\u0131 destekleyerek, Habsburg s\u00fclalesiyle Avrupa \u00fczerindeki imparatorluk d\u00fc\u015flerine de \u00f6l\u00fcmc\u00fcl darbe vurulmu\u015ftur. Son Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131yla din sava\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131na son verilmi\u015f, 1649 Westphalia Anla\u015fmas\u0131yla kendi \u00e7izgilerinde ulusal devletler dengesine dayal\u0131 sistemin temelini atm\u0131\u015flard\u0131r. Fransa\u2019n\u0131n 1789 Devrimiyle buna cevab\u0131, Napolyon \u015fahs\u0131nda stratejik hegemonya kayb\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6nemlerde s\u00f6m\u00fcrgeler sava\u015f\u0131 da kazan\u0131l\u0131p, 19. y\u00fczy\u0131la end\u00fcstri devrimiyle girilmi\u015ftir. End\u00fcstri devrimi \u0130ngiliz hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesinle\u015ftirmi\u015f, kendisine d\u00fcnya imparatorlu\u011funun yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Prusya\u2019n\u0131n \u015fahs\u0131nda ge\u00e7 uyanan Alman devi, 1870\u2019te Fransa\u2019ya kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 zaferden sonra, Avrupa ve D\u00fcnya hegemonu olmak i\u00e7in iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131yla iki defa a\u011f\u0131r yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci \u0130ngiltere olarak ABD iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan da kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u0130kinci Cihan Harbinden beri yeni D\u00fcnya hegemonik g\u00fcc\u00fc olmu\u015ftur. Almanya\u2019n\u0131n rol\u00fcn\u00fc tekrarlamak isteyen Rusya Sovyet \u0130mparatorlu\u011fu hegemonya sava\u015f\u0131ndan yenik \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k D\u00fcnya \u0130mparatorlu\u011funa oynayan bir ABD var ki, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc engellemek i\u00e7in bir nevi savunma sava\u015f\u0131yla \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatma pe\u015findedir.
\u0130ktidar\u0131n ana do\u011frultusu b\u00f6yledir. Uruk sitesinden ba\u015flayan iktidar nehri, ak\u0131\u015f\u0131na binlerce yan kol alarak, ABD\u2019nin Newyork kenti yak\u0131nlar\u0131nda art\u0131k okyanus sular\u0131nda kaybolmaktad\u0131r. Ba\u015fka dola\u015faca\u011f\u0131 k\u0131y\u0131 olarak \u00c7in\u2019in Okyanus k\u0131y\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir ki, \u015fimdilik bunun varsay\u0131m\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Oraya varmas\u0131 ihtimali, varmamas\u0131 ihtimalinden d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Uygarl\u0131k toplumunun \u00e7\u00f6z\u00fclme \u015fans\u0131 daha y\u00fcksek bir ihtimaldir. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda dev boyutlara varan toplumsal ve \u00e7evresel sorunlar, demokratik toplumlar\u0131n devreye girmelerini ve kendi uygarl\u0131klar\u0131n\u0131 in\u015fa etmelerini \u00f6ncelikli olas\u0131l\u0131klardan biri haline getirmi\u015ftir. Eski devlet sistemlerinden kalma imparatorluk k\u00fclt\u00fc yerine, demokrasilerin konfederatif birli\u011finin k\u00fcresel sorunlarla ba\u015f etme \u015fans\u0131 daha y\u00fcksektir.<\/p>\n
Bu varsay\u0131mlar kapitalizmi yerli yerine oturtmak i\u00e7in yap\u0131lmaktad\u0131r. Ufuk turu gibi bir \u015feydir. Uygarl\u0131k ana nehrinin \u0130ngiltere ve Hollanda dura\u011f\u0131 derin bir girdap yapt\u0131ktan sonra devam ediyor. Yeni bir h\u0131z ve renk kazanarak\u2026 Girdapla birlikte ana nehre kat\u0131lan s\u00fcreksizlerin uygarl\u0131\u011f\u0131n sonraki ak\u0131\u015f\u0131na yeni bir renk ve h\u0131z verdikleri a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilebilir. Geleneksel devletin ulus-devlet olarak yeni versiyonu, yine neolitik devrimden sonra en b\u00fcy\u00fck ekonomik devrim olarak end\u00fcstrisi, iki \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc akarsudur. Geleneksel uygarl\u0131\u011f\u0131 h\u0131zland\u0131ran ve renklendiren de bu iki etkendir.\u00a0<\/p>\n
Yine s\u00fcrekli sordu\u011fum soru devreye giriyor. Kapitalizm nerede? Kapitalizm ulus-devlet ve end\u00fcstrinin neresinde? Bu sorular\u0131 ekonomik i\u00e7erik a\u00e7\u0131s\u0131ndan soruyorum. Cevab\u0131n\u0131 \u00e7ok s\u0131k\u0131 aramama ra\u011fmen ekonomi i\u00e7inde bulam\u0131yorum. Bi\u00e7iminde tekrarl\u0131yorum.
Belki tuhaf kar\u015f\u0131lanabilir, ama bana g\u00f6re ekonominin ger\u00e7ek sahibi, t\u00fcm i\u015fgal ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen kad\u0131nd\u0131r. Ekonomiyi sosyolojik a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131 de\u011ferlendirmek istiyorsak, en do\u011fru yakla\u015f\u0131m, mademki \u00e7ocu\u011fu karn\u0131nda beslemekten tutal\u0131m, en zor do\u011fum sonras\u0131 ayakta durabilecek hale getirinceye kadar kad\u0131n besliyor, evin besleme zanaatk\u00e2r\u0131 da kad\u0131nd\u0131r o halde en temel g\u00fc\u00e7 kad\u0131nd\u0131r. Cevab\u0131m ger\u00e7e\u011fe daha sayg\u0131l\u0131 sosyolojik bir cevapt\u0131r. Biyolojiyle ba\u011f\u0131n\u0131 da kesin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak. Kald\u0131 ki, tar\u0131m devrimindeki rol\u00fc ve milyonlarca y\u0131l bitki toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, halen sadece ev i\u00e7inde de\u011fil, ekonomik ya\u015fam\u0131n bir\u00e7ok alan\u0131nda \u00e7ark\u0131 d\u00f6nd\u00fcren kad\u0131nd\u0131r. Bilimlerin temelini atma onurunu ta\u015f\u0131yan Antik Yunanl\u0131lar\u0131n ekonomiye ev yasas\u0131, kad\u0131n yasas\u0131 olarak ad koymalar\u0131 da bu ger\u00e7e\u011fi binlerce y\u0131l \u00f6nce tespit etmi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
\u0130kinci s\u0131rada \u015f\u00fcphesiz uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin ba\u015f sanat olarak belledikleri art\u0131k-\u00fcr\u00fcn ve art\u0131k-de\u011fer gasp\u0131 i\u00e7in s\u00fcrekli ve ac\u0131mas\u0131z y\u00f6ntemlerle hep denetim alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 k\u00f6le, serf ve i\u015f\u00e7i kategorisinde yer alanlar vard\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada biraz daha \u00f6zg\u00fcr her t\u00fcr zanaatk\u00e2r, k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcccar, d\u00fckk\u00e2nc\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck arazi sahibi \u00e7ift\u00e7iler gelir. Bunlara sanatk\u00e2r, mimar, m\u00fchendis, doktor vb. serbest meslek erbab\u0131n\u0131 da d\u00e2hil etmekle tabloyu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 tamamlam\u0131\u015f oluruz. Ekonomik \u00e7ark\u0131 tarih boyunca \u00e7eviren toplumsal grup veya s\u0131n\u0131flar\u0131n bunlar oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Yine aralar\u0131nda kapitalist, seny\u00f6r, a\u011fa, efendi yoktur. Bunlar \u00e7ok a\u00e7\u0131k ki, ekonomik g\u00fc\u00e7ler de\u011fil, insan ve eme\u011fi \u00fczerine her t\u00fcr s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc, i\u015fgali, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi ve asimilasyonu d\u0131\u015ftan ve tekelci olarak dayatan i\u015fgalci, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc, s\u00f6m\u00fcrgeci ve asimilasyoncu g\u00fc\u00e7lerdir. D\u0131\u015ftan dayatmac\u0131 ve ekonomi olmayan sadece kapitalist de\u011fildir. B\u00fcy\u00fck t\u00fcccar, sanayici ve bankac\u0131 olarak kapitalistten ba\u015fka seny\u00f6r, efendi, politikac\u0131, asker ve uygarl\u0131k\u00e7\u0131 entelekt\u00fcel de ekonomik olmayan, ekonomiye d\u0131\u015ftan kendilerini dayatan g\u00fc\u00e7lerdir. <\/p>\n
B- Kapitalizmin Ekonomi Olmad\u0131\u011f\u0131na \u0130li\u015fkin Veriler<\/p>\n
Kapitalizmin sadece ekonomi olmad\u0131\u011f\u0131na, daha da vahimi ekonomi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funa ili\u015fkin de eldeki veriler \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1- Ekonomik krizler. Kapitalizmi bir ekonomik sistem olarak kan\u0131tlama \u00e7abas\u0131ndaki \u2018pozitivist-bilimci\u2019 rahip tak\u0131m\u0131, krizler sorununu da yanl\u0131\u015f alg\u0131lamakta ve alg\u0131latmaktad\u0131r. Ekonomik krizlerin tek bir izah\u0131 vard\u0131r. O da ekonominin can d\u00fc\u015fman\u0131, kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 kimli\u011finde yatmaktad\u0131r. Bazen fazla \u00fcretimden kaynaklanan krizler diye bir tan\u0131m geli\u015ftirilmektedir. Bir yandan d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 a\u00e7l\u0131ktan k\u0131r\u0131lacak, di\u011fer yandan \u00fcretim fazlas\u0131 bulunacak! Kapitalizmin ekonomi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 en \u00e7ok bu t\u00fcr bilin\u00e7li olarak yarat\u0131lm\u0131\u015f bunal\u0131mlarda kan\u0131tlanmaktad\u0131r. Nedeni de gayet a\u00e7\u0131kt\u0131r: Tekel k\u00e2r\u0131. Yok, pahas\u0131na \u00fcretti\u011fi emek\u00e7i g\u00fc\u00e7lere b\u0131rak\u0131lan paylar al\u0131m g\u00fcc\u00fcne yetmeyince, s\u00f6zde bunal\u0131mlar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Daha do\u011frusu, \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f oluyor. Bu durumda hangi sahte rahip, daha do\u011frusu s\u00f6zde ekonomist imdada yeti\u015fiyor? Keynes! Ne diyor? Harcamalar\u0131 devlet artt\u0131rs\u0131n. Nas\u0131l? Emek\u00e7ilerin al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u00fckselterek! Oyun b\u00fct\u00fcn i\u011fren\u00e7li\u011fiyle nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? Bir yandan cebini bo\u015faltacaks\u0131n, di\u011fer yandan elinle di\u011fer cebini dolduracaks\u0131n! Bu, bal gibi emek\u00e7ileri ve t\u00fcm uygarl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 toplumu \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6sterip s\u0131tmaya raz\u0131 etme politikas\u0131d\u0131r. \u00c7ok a\u00e7\u0131k ki, politik bir ili\u015fkiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Uygarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 demokratik g\u00fc\u00e7lerin eylemi bast\u0131r\u0131lmak istendi\u011finde \u00f6nce a\u00e7 b\u0131rak\u0131l\u0131r. Sonra yalvart\u0131larak kar\u0131nlar\u0131 doyurulur. En eski sava\u015f taktikleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z: Bir halk\u0131, bir \u015fehri teslim almak istiyorsan, \u00f6nce ablukaya alacak, a\u00e7 b\u0131rakacaks\u0131n! Sonra teslim olma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda karn\u0131n\u0131 doyuracaks\u0131n!
Kapitalizmin sahte bunal\u0131m teorisinin ger\u00e7ek \u00f6z\u00fcn\u00fcn bu oldu\u011funu y\u00fczlerce \u00f6rnekle kan\u0131tlayabilirim. Sadece me\u015fhur 1930 bunal\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlersek, t\u00fcm mant\u0131\u011f\u0131 s\u00f6km\u00fc\u015f oluruz. Bu d\u00f6nemde neler oluyor? \u0130ngiltere\u2019nin hegemonyas\u0131n\u0131 kabul etmeyen Sovyetler Birli\u011fi kal\u0131c\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir rejim haline geliyor. Hem de kapitalist ad\u0131 verilen d\u00fcnyay\u0131 tehdit ederek. Avrupa i\u00e7inde a\u011f\u0131r \u015fartlarla teslimiyet antla\u015fmas\u0131 dayat\u0131lan Almanlar ve ba\u011fla\u015f\u0131klar\u0131 sa\u011f\u0131 ve soluyla direni\u015f halindedir. \u00c7in, Mao \u00f6nderli\u011finde b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6yl\u00fc ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 y\u00f6netiyor. Anadolu ba\u015fta olmak \u00fczere, \u0130ngiliz hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 s\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkeler ulusal dirili\u015f m\u00fccadelesiyle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ba\u015fkald\u0131rmaktad\u0131r. \u0130ngiliz d\u00fcnya hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bunlara verdi\u011fi yan\u0131t, 1929-30 bilin\u00e7li bunal\u0131m\u0131d\u0131r. Bir yandan da\u011f gibi y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f mallar, di\u011fer yandan a\u00e7l\u0131ktan k\u0131r\u0131lan halklar, emek\u00e7iler. \u0130ngiliz Keynes\u2019in ilac\u0131 her \u015feyi a\u00e7\u0131\u011fa vuruyor: D\u00fcnya emek\u00e7ilerine ve halklar\u0131na k\u0131r\u0131nt\u0131lar kabilinden ayakta kalma \u015fans\u0131. S\u00f6zde sosyal devlet politikalar\u0131\u2026 Sonucu ne olmu\u015ftur bu \u2018kapitalist sosyal devlet politikalar\u0131n\u0131n\u2019? Ekim Sovyet \u0130htilali ile ba\u015flayan d\u00fcnya demokratik toplumunun, uygarl\u0131\u011f\u0131n yeni hegemon g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda ad\u0131m ad\u0131m geriletilmesi, \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131, asimile edilmesi 1990\u2019larda Sovyet sisteminin \u00e7ok \u00f6nceden ba\u015flat\u0131lan (1930\u2019larda Stalin\u2019in antidemokratik politikalar\u0131, yani diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc Ni\u00e7in? 1929-30 bunal\u0131m\u0131n\u0131n etkisini bertaraf etmek i\u00e7in. Kim bertaraf oldu? Stalin ve ekibi, Sovyet ekonomisi) i\u00e7ten \u00e7\u00f6kertilme politikalar\u0131yla resmen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ilan\u0131. Ulusal kurtulu\u015f devletlerinin sosyal i\u00e7eri\u011finden (demokratik devrim ve toplum i\u00e7eri\u011finden) bo\u015falt\u0131larak hegemon kapitalist sisteme entegre edilmesi. T\u00fcm bunal\u0131mlar\u0131n ana amac\u0131n\u0131n bu oldu\u011fu, bilin\u00e7li devlet politikalar\u0131yla hegemonik sistemin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesiyle amaca eri\u015fildi\u011fi, en az\u0131ndan kritik bir a\u015faman\u0131n geride b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131.
2- K\u0131tl\u0131\u011fa dayal\u0131 krizleri de ayn\u0131 kategoride de\u011ferlendirebiliriz. Bilin\u00e7li mal \u00fcretiminden vazge\u00e7ilmesi veya hastal\u0131k ve afetler kar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar\u0131n \u00e7aresizli\u011finden medet umulmas\u0131. Mevcut teknik ve donan\u0131mlarla ciddi bir a\u00e7l\u0131k ve kitlevi hastal\u0131klar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ama\u00e7 hegemonik sistemin varl\u0131k sorunu oldu\u011funda bu yapay bunal\u0131m t\u00fcr\u00fcne ba\u015fvurulmakta, hastal\u0131k ve afetler koz olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bir kez daha \u2018kapitalist ekonomi ve toplumu\u2019 denilen ayg\u0131t\u0131n resmi hegemonik uygar g\u00fc\u00e7le ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 net\u00e7e g\u00f6r\u00fcp yorumlayabiliyoruz. Metot ayn\u0131d\u0131r: A\u00e7 b\u0131rak, hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve felaket halini kullan! Hem de kurtar\u0131c\u0131 melek ve hatta tanr\u0131s\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015f olursun. Kullar\u0131n sana bol bol \u015f\u00fckretsin!<\/p>\n
3- Kapitalizmin sadece ekonomi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, toplum kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu da iyi anlamak gerekir. Teorik olarak toplumun b\u00fct\u00fcn olarak kapitalistle\u015femeyece\u011fini, bunun imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu \u00e7ok \u00f6nceden Roza Luxemburg kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bence ince teorilere pek gerek yoktur. Herkes, her toplum, i\u015f\u00e7i ve kapitalist olarak ikiye b\u00f6l\u00fcnse, k\u00e2r amac\u0131yla satacak mal \u00fcretemezsin! Kaba \u00f6rnek: Y\u00fcz i\u015f\u00e7inin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir fabrika varsayal\u0131m. Y\u00fcz araba \u00fcretebilsinler. Toplum da bir kapitalist fazlas\u0131yla 1+100 ki\u015fiden olu\u015fsun (\u00c7\u00fcnk\u00fc toplum sadece i\u015f\u00e7i ve kapitalistlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Saf kapitalist toplum denilen olay budur. Tabii Marksistlerin en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f\u0131). Y\u00fcz arabay\u0131 elden \u00e7\u0131karal\u0131m ki k\u00e2r gelsin. Y\u00fcz i\u015f\u00e7i \u00fccretleri ile arabalar\u0131 ald\u0131lar. Geriye patrona ne kald\u0131? \u20180\u2019 (s\u0131f\u0131r). Demek ki, daimi olarak kapitalistle\u015ftirilmeyen, benim sistem analizimle \u2018uygarl\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 demokratik toplum\u2019 her zaman var olmal\u0131 ki, uygarl\u0131k toplumu s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilsin. Yeni hegemon g\u00fc\u00e7 olarak \u2018kapitalist uygarl\u0131k\u2019 da di\u011ferleri gibi ancak demokratik toplum kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, eylem zamanlar\u0131nda daha da azg\u0131nla\u015farak demokratik toplum d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 temelinde var olabilir: Ya sava\u015flarla ya bar\u0131\u015flarla. T\u00fcm uygarl\u0131k tarihinde oldu\u011fu gibi, kapitalist uygarl\u0131k tarihinde de bu anlat\u0131m\u0131 do\u011frulayacak say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok olay ve sava\u015flar vard\u0131r.<\/p>\n
4- \u0130\u015fsizlik. Kapitalizm sistem olarak art\u0131k-de\u011ferden k\u00e2r oran\u0131n\u0131 y\u00fcksek tutmak i\u00e7in daima bir yedek i\u015fsizler ordusunu devrede tutmak zorundad\u0131r. Hatta yoksa yaratmak zorundad\u0131r. \u0130\u015fsizlik bilin\u00e7li yarat\u0131lan s\u00fcre\u00e7tir. En s\u0131radan canl\u0131 hayvan ve bitkiler i\u015fe yararken, insan gibi bir varl\u0131k nas\u0131l i\u015fsiz b\u0131rak\u0131larak yarars\u0131z k\u0131l\u0131ns\u0131n? \u00d6rne\u011fin i\u015fsiz kar\u0131nca olabilir mi? Kar\u0131nca bile i\u015fsiz olam\u0131yorsa, insan gibi geli\u015fmi\u015f bir varl\u0131k nas\u0131l i\u015fsiz olsun? Evrende i\u015fsizlik kavram\u0131na yer yoktur. Ancak analitik zek\u00e2n\u0131n sap\u0131k bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak, toplumsal ya\u015fam\u0131n en vah\u015fi eylemi olarak i\u015fsizlik yapay olarak yarat\u0131lmakta ve canl\u0131 tutulmaktad\u0131r. Kapitalist sistemin ekonomik ya\u015fama kar\u015f\u0131 en amans\u0131z d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7bir olay \u2018i\u015fsizlik\u2019 kadar a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karamaz. En a\u011f\u0131r ele\u015ftirdi\u011fimiz firavun rejiminde bile \u2018i\u015fsiz k\u00f6le\u2019 kavram\u0131na yer yoktur. Nas\u0131l ki i\u015fsiz firavun olmaz ise, i\u015fsiz k\u00f6le de kavram olarak bile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bir k\u00f6lenin her zaman de\u011feri ve i\u015fi olmu\u015ftur. Sadece kapitalizmde i\u015fsizlik, yani amans\u0131z ekonomi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
5- Kapitalizm ekonomik tekni\u011fin de d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r. Mevcut bilim ve teknik d\u00fczeyi, ad\u0131na ister \u2018refah toplumu\u2019 ister \u2018cennetteki toplum\u2019 diyelim, herhangi bir toplumun rahatl\u0131kla hem siyasi sistem olarak demokratik toplum bi\u00e7iminde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilecek, hem de ekonomik olarak sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zebilecek bir tarzda geli\u015fmi\u015f bulunmaktad\u0131r. \u0130nsan ihtiya\u00e7lar\u0131na bu bilim ve teknik d\u00fczeyin optimum (en verimli tarzda) uygulanmas\u0131na kapitalist sistemin \u2018k\u00e2r yasas\u0131\u2019 engel koymaktad\u0131r. K\u00e2r yasas\u0131 olmazsa, sadece insan\u0131n beslenme ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015f bir ekonomiye, mevcut bilim ve teknik d\u00fczeyi rahatl\u0131kla gerekli her \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulabilecek kapasitededir. Bu kapasite hi\u00e7bir zaman tam kulland\u0131r\u0131lmamakta bilakis s\u00fcrekli krizler, i\u015fsizlik, toplumsal \u015fi\u015fkinlikler yarat\u0131larak kapitalist uygarl\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmek istenmektedir. Demek ki kapitalizm sadece ekonomi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, ekonomiyi optimal d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek bilim ve tekni\u011fin de d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r.
6- Kapitalizm ekonominin en temel ilkesi olan ahlak\u0131n, moral de\u011ferlerin de d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131k ancak ahlaki ilkeyle ekonomik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyebilir. Aksi halde \u00f6rne\u011fin kar\u0131ncalar gibi \u00e7o\u011falabilir ki, buna on tane d\u00fcnya gibi gezegen bile yetmez. Ahlak olmazsa \u2018aslan toplumuna\u2019 d\u00f6n\u00fc\u015febilir ki, geriye yenilecek s\u0131\u011f\u0131r, hayvan kalmaz. O zaman aslana da d\u00fcnya kalmaz. Yani kapitalizm s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131p durdurulamazsa, ya toplumu \u2018kar\u0131ncalar toplumuna\u2019 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek y\u0131k\u0131m\u0131n e\u015fi\u011fine getirecek (\u00f6rne\u011fin \u00c7in ve Japonya\u2019n\u0131n durumu), ya da \u2018aslanlar toplumu\u2019 durumuna getirecektir (\u00f6rnek ABD toplumu). Her toplum ABD, \u00c7in ve Japonya gibi olursa, insan toplumunun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik \u015fans\u0131n\u0131n gittik\u00e7e azalaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Burada kapitalizm esasta ahlaki ilkeyi s\u00f6zde \u2018kapitalist ekonomiye\u2019 kurban etmi\u015ftir. Bir d\u00f6nem \u00e7ocuklar, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131 da fazlal\u0131kt\u0131r diye kurban edilirdi. Varsa ancak b\u00f6yle bir ahlakla insan kurban edilerek toplum s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir. Nitekim t\u00fcm kapitalist damgal\u0131 sava\u015flara \u2018insan kurban etme ayinleri\u2019 olarak bakarsak, nas\u0131l bir \u2018kapitalist ekonomi ilkesi\u2019 ya da ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu anlar\u0131z. Yaln\u0131z toplumun i\u00e7 sosyal dokular\u0131n\u0131 tahrip etmiyor bu ahlaks\u0131zl\u0131k. \u00c7evreyi, do\u011fay\u0131 da ilk defa h\u00fckm\u00fc alt\u0131na alarak, b\u00fcy\u00fck bir katliam s\u00fcrd\u00fcrerek sadece insan ya\u015fam\u0131n\u0131 de\u011fil, t\u00fcm canl\u0131 ya\u015fam\u0131 da tehdit edecek boyuta var\u0131yor. Bundan daha b\u00fcy\u00fck ahlaks\u0131zl\u0131k ve canl\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 olabilir mi?\u00a0<\/p>\n
7- Kapitalizm ekonominin ana g\u00fcc\u00fc, yarat\u0131c\u0131s\u0131 kad\u0131n\u0131n da d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r. T\u00fcm \u00e7\u00f6z\u00fcmlememiz kad\u0131n\u0131n toplumsal ya\u015famdaki yerinin, ekonomik de\u011ferinin birincil d\u00fczeyde ve y\u00fcksek seviyede oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r. T\u00fcm uygarl\u0131k tarihinde oldu\u011fu gibi, en ac\u0131mas\u0131z d\u00f6nemini kapitalist uygarl\u0131k a\u015famas\u0131nda ya\u015famaya ba\u015flayan \u2018ekonomisiz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f kad\u0131n\u2019 ger\u00e7e\u011fi, en \u00e7arp\u0131c\u0131 ve derinlikli toplum \u00e7eli\u015fkisi haline gelmi\u015ftir. Kad\u0131n n\u00fcfusu ezici olarak i\u015fsiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ev i\u015fleri en zor i\u015fler oldu\u011fu halde, be\u015f metelik de\u011fer etmemektedir. \u00c7ocuk do\u011furma ve yeti\u015ftirme hayat\u0131n en zor i\u015fi oldu\u011fu halde, sadece de\u011fer etmemekle kalmamakta, giderek ba\u015fa bela olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Hem ucuz, i\u015fsiz, \u00e7ocuk do\u011furma ve bin bir zahmetle b\u00fcy\u00fctme makinesi, hem \u00fccretsiz ve hatta su\u00e7ludur! Kad\u0131n uygarl\u0131k tarihi boyunca toplumun zemin kat\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Ama hi\u00e7bir toplum kapitalizmin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7ok sistemli hale getirdi\u011fi istismar\u0131 geli\u015ftirme g\u00fcc\u00fcnde olamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sefer kad\u0131n sadece zemin katta de\u011fil, t\u00fcm katlarda e\u015fitsizli\u011fin, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn, demokrasisizli\u011fin nesnesidir! Daha da vahimi, tarihin hi\u00e7bir d\u00f6nemiyle k\u0131yaslanamayacak \u015fiddette ve yo\u011funlukta cinsiyet\u00e7i toplum iktidar\u0131n\u0131 insan\u0131n en mahrem organlar\u0131na kadar \u015fartland\u0131r\u0131p \u00e7o\u011faltarak, kad\u0131n\u0131 bir seks end\u00fcstrisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, i\u015fkenceyi toplumun t\u00fcm katmanlar\u0131na yayarak, \u2018erkek egemen toplumu\u2019 kapitalist uygarl\u0131k d\u00f6neminde azamiye \u00e7\u0131kartarak, \u2018ekonomostan\u2019, ekonominin yarat\u0131c\u0131s\u0131 \u00f6zneden intikam al\u0131rcas\u0131na kad\u0131n ve ekonomi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 her yerde ve her zaman\u0131nda kan\u0131tlamaktad\u0131r!<\/p>\n
8- Kapitalizm, ekonomiyi en son k\u00fcresel a\u015famas\u0131nda zirveye \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 \u2018borsa, kur ve faiz\u2019 piyasas\u0131 denilen para-k\u00e2\u011f\u0131t oyununa \u00e7evirerek d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ek ekonomiyle ilgisizli\u011fini fazlas\u0131yla ve t\u00fcm toplumun g\u00f6z\u00fcne sokarcas\u0131na kan\u0131tlamaktad\u0131r. Tarihin yine hi\u00e7bir d\u00f6neminde ekonomi bu t\u00fcr k\u00e2\u011f\u0131t oyunlar\u0131na, sanal bir sisteme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemi\u015ftir. Ekonomi toplumlar\u0131n en hassas dokusu olarak de\u011ferlendirilmi\u015f, hep kutsall\u0131k atfedilecek d\u00fczeyde (kutsall\u0131k kelimesinin kayna\u011f\u0131 S\u00fcmer toplumuna kadar gitmekte ve g\u0131da kavram\u0131yla ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131lmaktad\u0131r) de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Beslenme en \u00f6ncelikli sorun olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn dinlerde ekonomik g\u00fcvenceye dayal\u0131 bir izah yan\u0131 vard\u0131r. Bayramlar ekonomik bolluk veya en az\u0131ndan kriz olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerin an\u0131s\u0131na d\u00fczenlenmektedir. K. Marks’\u0131n hakl\u0131 oldu\u011fu bir nokta olarak, toplumun t\u00fcm alanlar\u0131n\u0131 etkileyecek \u00f6zelliklerin toplam ifadesi olacak kadar \u00f6nemli olan ekonomi, duygusal ve analitik zihnin yo\u011funluk alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p para-k\u00e2\u011f\u0131t oyunlar\u0131na ba\u011flanarak, analitik-spek\u00fclatif zihniyetin en sorumsuz, ger\u00e7ek ya\u015famdan kopuk alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek ger\u00e7ek niteli\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Hi\u00e7bir emek harcamadan, kur, faiz ve senet fiyatlar\u0131yla oynayarak, k\u00fcresel \u00e7apta saatlik s\u00fcreler i\u00e7inde milyarlarca Dolar (k\u00fcresel para) el de\u011fi\u015ftirmektedir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131 a\u00e7l\u0131k ve yoksulluk s\u0131n\u0131rlar\u0131nda gezinirken, bu t\u00fcr de\u011fer transferleri kadar ekonomiye z\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yans\u0131tacak bir sistemi tasavvur etmek zordur. Kapitalizm, finans \u00e7a\u011f\u0131 da denilen son evresinde, sadece bu y\u00fcz\u00fcyle bile ne kadar gereksiz, ekonomi d\u0131\u015f\u0131 ve d\u00fc\u015fmanca sistem oldu\u011funu gayet iyi kan\u0131tlamaktad\u0131r.
9- Kapitalizm ekonominin en temel iki alan\u0131 olan \u00fcretim ve t\u00fcketime el at\u0131p kontrol alt\u0131na alarak, toplumlar\u0131n ger\u00e7ek besin, giyim, bar\u0131nma ve dola\u015f\u0131m ihtiya\u00e7lar\u0131yla ilgisi bulunmayan, sadece k\u00e2r\u0131n\u0131 maksimize etmeyi hedefleyen politikalara a\u011f\u0131rl\u0131k vererek ve daha \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi \u00fcretim ve t\u00fcketim krizleri yaratarak yap\u0131lar\u0131n\u0131 k\u00f6kten bozmaktad\u0131r. \u0130nsanl\u0131k eme\u011finin ger\u00e7ek \u00fcretim ve t\u00fcketim yap\u0131lar\u0131yla ili\u015fkisi bulunmayan veya \u00f6nceli\u011fi olmayan, bilakis b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalar i\u00e7eren n\u00fckleer silahlar ba\u015fta olmak \u00fczere korkun\u00e7 boyutlarda silahlanma, \u00e7ok k\u00e2r getirdi\u011fi i\u00e7in \u00e7evreyi felakete g\u00f6t\u00fcren karbon k\u00f6kenli enerji kaynaklar\u0131na yat\u0131r\u0131m, geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f tar\u0131m, uzay teknolojisi, kara, deniz ve hava ula\u015f\u0131m hatlar\u0131na \u00e7ok pahal\u0131 olmak kadar yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kirlilik bilindi\u011fi halde b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar, moda \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonucu olan ayn\u0131 t\u00fcr mal\u0131n y\u00fczlerce versiyonu i\u00e7in hesaps\u0131z yat\u0131r\u0131mlar sadece birka\u00e7 \u00f6rnek olarak sunulabilir. Bir yandan \u00e7\u0131lg\u0131nca ve gereksiz alanlarda da\u011f gibi y\u0131\u011f\u0131lan e\u015fyalar\u0131n pazars\u0131zl\u0131ktan t\u00fcketim niteli\u011fini yitirip \u00e7\u00fcr\u00fcmeye terk edilmesi, di\u011fer yandan t\u00fcketim g\u00fcc\u00fc olamamaktan kaynaklanan a\u00e7l\u0131k ve hastal\u0131ktan k\u0131r\u0131lmalar. \u0130\u015fsizlik ordular\u0131! Tarihte hi\u00e7bir sava\u015f\u0131n, do\u011fal felaketin insan toplumuna yapamad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 kapitalizm denilen ekonomik bi\u00e7im hem de ekonominin can damarlar\u0131na basarak, s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak, kopartarak, suni damarlar takarak ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir.\u00a0<\/p>\n
Bir uygarl\u0131k a\u015famas\u0131 olarak kapitalizme ili\u015fkin bu sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z dokuz ba\u015fl\u0131k \u015f\u00fcphesiz ciltler dolusu kan\u0131tlamal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleme gerektirmektedir. Yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m savunma d\u00fczeyinde tez belirleme oldu\u011fu i\u00e7in, b\u00f6yle k\u0131sa anlat\u0131mlar\u0131 tercih ettim. Sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle bundan sonraki iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda a\u00e7\u0131mlama ba\u015fka y\u00f6nleriyle devam edecektir.\u00a0 <\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info\u00a0 <\/p>\n
<\/p>\n
\t<\/p>\n