\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/741-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
-Tanr\u0131n\u0131n Yery\u00fcz\u00fcne \u0130nmi\u015f Hali-<\/p>\n
Kapitalist moderniteyi kavramla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ekonomiyle i\u015fe ba\u015flamak hem yetersiz, hem de y\u00f6ntem a\u00e7\u0131s\u0131ndan sapt\u0131r\u0131c\u0131, ili\u015fkiyi ve \u00f6z\u00fc kavramaktan uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, bulan\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara, yarg\u0131lara yol a\u00e7ar. Kapitalizme ili\u015fkin \u015fimdiye kadar yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tan\u0131mlama ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler, ekonomik sahada ancak d\u0131\u015ftan dayatmac\u0131 tekelci bir g\u00fc\u00e7 olabilece\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131. Demek ki, \u00f6z olarak kapitalizmi ba\u015fka yerde aramak, y\u00f6ntem olarak da daha isabetli bulgulara yol a\u00e7abilir. Onu as\u0131l gizlenmeye, s\u0131k\u0131 perdelenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerde, devlet sahas\u0131nda aramay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fiz.
Kapitalizmi ekonomik sahada arayan K. Marks\u2019\u0131n bunun i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm metodolojik, felsefi, tarihsel ve sosyolojik haz\u0131rl\u0131klar, sonucunu olumlu olarak tespit etti\u011fi yo\u011fun bir kriz sistemiyle kendini karakterize eden kapitalizmin tekelci yap\u0131s\u0131na i\u015faret ediyordu. Ekonomiye h\u00fckmetmek, ekonomik olmak anlam\u0131na gelmez. Ekonomiye yap\u0131 dayatmak da ekonomi de\u011fildir. Pazarda fiyatlarla oynayarak bunun i\u00e7in para arac\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendirip k\u00e2r-sermaye y\u0131\u011fmakta kullanmak, sosyolojik olarak siyasal iktidar olmadan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Siyasal iktidar\u0131 ve onun zor karakterini t\u00fcm sonu\u00e7lar\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeden, soyut ekonomi-politik analizlerle kapitali kavramla\u015ft\u0131rmak, s\u00fcrekli bilince ta\u015f\u0131mak, bilerek veya iyi niyetle y\u00f6ntem hatas\u0131na d\u00fc\u015fmek ve kapitalist paradigmaya kurban gitmektir.\u00a0<\/p>\n
K. Marks\u2019\u0131 kapsaml\u0131 analizlere gitmeden, ucuz ve y\u00fczeysel tezlerle ele\u015ftirmenin sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 biliyorum. \u00d6zellikle Marksist ge\u00e7inenlerin dogmatik-pozitif yakla\u015f\u0131mlar\u0131 tarikat m\u00fcritli\u011fini a\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan, b\u0131kt\u0131r\u0131c\u0131, tekrarlayan idealar\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131 geli\u015ftirmez. Fakat \u2018Kapita\u2019in yeni bir totem hizmeti g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, i\u015f\u00e7ilerin pek i\u015fine yaramad\u0131\u011f\u0131, y\u00fcz elli y\u0131ll\u0131k teorik-pratik deneyimle y\u00fczlerce kez do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ben bunun temel nedenini kapitalizmi ekonomi olmad\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka yerde arama, ekonomi olmayana temel ekonomik konular olarak yakla\u015f\u0131m g\u00f6sterme hatas\u0131na ba\u011fl\u0131yorum. Tekelci devlet politikalar\u0131n\u0131, t\u00fcm ekonomi d\u0131\u015f\u0131 \u00f6zelliklerine ra\u011fmen, ekonominin ba\u015f k\u00f6\u015fesine oturtmay\u0131 muazzam zihin buland\u0131r\u0131c\u0131, kapitalizmi \u00f6rt\u00fcc\u00fc ve politik-ideolojik olarak da feci trajik sonu\u00e7lar getiren \u2018ayd\u0131nlanmac\u0131\u2019 bir sapma olarak de\u011ferlendiriyorum.<\/p>\n
Hegel ve Marks uzman\u0131 de\u011filim. Pek okumad\u0131m da. Haklar\u0131nda ana fikir d\u0131\u015f\u0131nda bilgili de\u011filim. Bunun pek gerekli oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda da de\u011filim. Fakat \u00f6nemsiyorum ve yorum hakk\u0131n\u0131n bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck g\u00f6revi oldu\u011funa kaniyim. Belki de kapitalist modernite toplumunu en \u00e7ok etkilemi\u015f olmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131yorum. Marks ve Engels, bilimsel sosyalizmin kaynaklar\u0131ndan birini Alman Felsefesi olarak belirlerken, herhalde en \u00e7ok etkilendikleri Hegel\u2019i g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruyorlard\u0131. Ele\u015ftirilerinden bunu \u00e7\u0131karsamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
\u0130deolojik olarak Hegel, metafizi\u011fin zirvesi ve diyalekti\u011fin en b\u00fcy\u00fck \u00e7a\u011fda\u015f temsilcisidir. Ger\u00e7ek bir Alman filozofudur. Bununla kastetti\u011fim, Alman milliyet\u00e7ili\u011finin fikir babal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Marks\u2019la Engels, Alman kapitalizminin geri seviyesinin Alman burjuvazisini, burjuvazinin de Alman felsefesindeki konumunu irdelemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken iyi yoldalar. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Hegel\u2019in Hukuk Felsefesini Ele\u015ftiri\u2019leri de bu tutumlar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. Bunun akabinde Kom\u00fcnistler Ligi ve Kom\u00fcnist Manifesto \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 pratik olarak da konumlar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131r. 1848 Devrimlerinden umduklar\u0131n\u0131 bulamamalar\u0131, kanaatimce k\u00f6kl\u00fc k\u0131r\u0131lmalar\u0131ndan birine yol a\u00e7ar ve ekonomizme sapman\u0131n ilk belirtileri bu d\u00f6nemden sonrad\u0131r. Ekonomiye ba\u015fat yer vermelerini tart\u0131\u015fm\u0131yorum. Ekonomiyi ara\u015ft\u0131rman\u0131n da gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemiyorum. \u2018Kapital\u2019 ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 da yanl\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in ele\u015ftirmiyorum. Ele\u015ftirdi\u011fim temel nokta, tam da Hegel\u2019i ele\u015ftirdikleri noktad\u0131r. O da neden devlete ve hukuka \u00f6ncelik tan\u0131d\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Hegel bence en gerekli noktadan d\u00fc\u015f\u00fcncesini geli\u015ftiriyor. Ba\u015flanmas\u0131 gereken yerden ba\u015fl\u0131yor. Tarihi hata yapan Marks\u2019la Engels\u2019in kendileridir yani ekonomizm sapmas\u0131d\u0131r. Bu sapma san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha fazla y\u00fcz elli y\u0131ll\u0131k sosyalizmin, yani e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, dolay\u0131s\u0131yla demokratik toplum m\u00fccadelesinin beklenen ba\u015far\u0131y\u0131 g\u00f6sterememesinin temel nedenidir.<\/p>\n
Hegel\u2019in do\u011fruyu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken, bunu onun teorik-eylem hatt\u0131n\u0131 benimsedi\u011fim anlam\u0131nda s\u00f6ylemiyorum. Do\u011frulu\u011fu i\u015fe nereden ba\u015flanmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkindir. Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in tekrarl\u0131yorum.\u00a0<\/p>\n
Sorun Avrupa\u2019da geneldir. Devletle\u015fen Avrupa\u2019n\u0131n iktidarla\u015fma sorunlar\u0131yla ilgilidir. Modern Leviathan nas\u0131l \u015fekillenecek? Hobbes ve Grotius\u2019un belirledikleri, devletin mutlak gereklili\u011fi ve merkeziyet\u00e7ili\u011fidir. Yapt\u0131klar\u0131, mutlak\u0131yet\u00e7ili\u011fin teorisyenli\u011fidir. Feodal \u00e7a\u011fdan kapitalist \u00e7a\u011fa ge\u00e7i\u015fteki devlet modeli olarak modern mutlak\u0131yet\u00e7ili\u011fi temel \u00e7\u0131k\u0131\u015f, \u00e7\u00f6z\u00fcm arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Fakat bu \u00e7\u00f6z\u00fcm arac\u0131 krizi tam \u00e7\u00f6zm\u00fcyor. Devlet sorunu olanca a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcr\u00fcyor. Kapitalizmin Hollanda ve \u0130ngiltere\u2019de ba\u015fat rol oynamas\u0131, bu \u00fclkelerin hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmeleri Fransa ve Almanya\u2019y\u0131 sars\u0131yor, etkiliyor. Fransa hegemonya u\u011fruna m\u00fccadeleyi pe\u015f pe\u015fe kaybetmi\u015ftir. Almanya hen\u00fcz \u2018ulusal birlik\u2019 denilen davay\u0131 kazanmam\u0131\u015ft\u0131r. Zaten Avrupa\u2019n\u0131n \u2018ikbal\u2019 bekleyen di\u011fer t\u00fcm iktidar adaylar\u0131 devlet\u00e7ilik sorunlar\u0131yla ha\u015fir ne\u015firdirler. Krall\u0131k ve mutlak\u0131yet bu sorunlar\u0131 tam \u00e7\u00f6zemiyor. Frans\u0131z \u00f6rne\u011fi ortadad\u0131r. G\u00fcne\u015f Kral, Muhte\u015fem 14. Louis mutlak\u0131yet\u00e7ili\u011fi Hollanda-\u0130ngiltere ittifak\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olamamakta, i\u00e7te devletin sorunlar\u0131 s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcmektedir. Di\u011ferleri ne yapabilirler ki? Hollanda-\u0130ngiltere devlet modelinin pe\u015fine tak\u0131lmaya ise, maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcrel durumlar\u0131 ve \u00e7\u0131kar \u00e7eli\u015fkileri elvermemektedir.\u00a0<\/p>\n
Frans\u0131z Devrimi denilen olay bu ortam ve sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda patlak vermi\u015f, ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 devlet sorununa ilaveten bir de devrim sorunlar\u0131n\u0131 eklemesi olmu\u015ftur. Lenin bo\u015funa \u2018Devlet ve Devrim\u2019 demiyor. \u0130ktidar sorunu tam bir kriz halindedir. Feodal krize \u00e7\u00f6z\u00fcm amac\u0131yla geli\u015fen kapitalistik hegemonya, krizi daha da derinle\u015ftirip genellemi\u015ftir. Mutlak\u0131yet \u00e7\u00f6k\u00fcyor, cumhuriyet ilan ediliyor, m\u00fcthi\u015f bir ter\u00f6r d\u00f6nemi ba\u015fl\u0131yor ve ard\u0131 s\u0131ra \u00e7\u0131lg\u0131n bir imparator tasla\u011f\u0131 ve imparatorlu\u011fu sanki g\u00f6kten yere inmi\u015f gibi t\u00fcm Avrupa\u2019y\u0131 sars\u0131yor. Frans\u0131zlar ortal\u0131\u011f\u0131 beklenmedik bi\u00e7imde laf ve eyleme, daha kibarcas\u0131 teori ve sava\u015fa bo\u011fuyorlar. Giyotin de neyin nesi oluyor?<\/p>\n
Hegel\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 yorum \u015fahanedir. Napolyon\u2019un \u015fahs\u0131nda devlete ili\u015fkin \u015fu belirlemeyi yap\u0131yor: \u201cTanr\u0131n\u0131n yery\u00fcz\u00fcne inmi\u015f hali . Napolyon i\u00e7in de \u201cYery\u00fcz\u00fcnde y\u00fcr\u00fcyen tanr\u0131 diyor. Bu, hayat\u0131mda en b\u00fcy\u00fclendi\u011fim, yararland\u0131\u011f\u0131m bir izah tarz\u0131d\u0131r. Hem eski devleti, hem yeni devleti bundan daha m\u00fckemmel izah edecek c\u00fcmle bulmak zordur. Bir c\u00fcmleyle binlerce kutsal ve laik kitab\u0131n anlatmak istedi\u011fini s\u00f6ylemeyi ak\u0131l etmi\u015ftir. Ger\u00e7ekten felsefe yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eunu s\u00f6ylemem m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u0130ngilizler ekonomik i\u015fi, Frans\u0131zlar toplum i\u015fini, Almanlar ise felsefe i\u015fini iyi yaparlar. Ama bunlardan sentez yapman\u0131n \u00e7ok sak\u0131ncal\u0131 olabilece\u011fini de belirtiyorum.<\/p>\n
Napolyon, etraf\u0131ndaki Avrupa mutlak\u0131yet\u00e7ili\u011fini da\u011f\u0131tmak i\u00e7in, san\u0131yorum, 1802\u2019de \u2018ulus-devlet\u2019 diyebilece\u011fimiz modeli dillendirir. Frans\u0131zlar\u0131n topyek\u00fbn olarak devletle\u015fmesini, aya\u011fa kalkarak Avrupa\u2019y\u0131 dize getirmesini istiyor. Ba\u015far\u0131yor da. Napolyon feodal uygarl\u0131k\u00e7\u0131 de\u011fildir. Zaten onu devrim temelinde tufan i\u00e7inde bo\u011fmak istiyor. Roma imparatorlar\u0131na, Sezar ve \u0130skender\u2019e \u00f6zeniyor. Ama d\u00f6nem buna elvermiyor. \u00d6ylesi bir imparator olman\u0131n maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcrel ortam\u0131 yoktur. \u0130ngiltere ise kar\u015f\u0131s\u0131nda daha sinsi, ince ve de \u2018ekonomi-politi\u011fe\u2019 uygun hegemonyac\u0131l\u0131k sanat\u0131n\u0131 ustaca icra ediyor. Napolyon \u00e7\u0131ld\u0131racak gibidir. Elbe Adas\u0131na s\u00fcrg\u00fcnden hi\u00e7 ders \u00e7\u0131karmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u0131karsa da, daha doludizgin bir Napolyon\u2019dur. M\u00fcthi\u015f sava\u015f\u0131r, fakat Waterloo\u2019da yenik d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve \u00e7ok peri\u015fand\u0131r. Atlas Okyanusunun ortas\u0131ndaki Saint Hellen Adas\u0131nda be\u015f y\u0131ll\u0131k s\u00fcrg\u00fcnden sonra (1821) \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde son s\u00f6zleri \u201cFransa! Ordular, Josefine! dir. Bunlar bir ulus-devlet eylemcisini m\u00fckemmelen \u00f6zetleyen s\u00f6zlerdir.\u00a0<\/p>\n
Teorisine Almanlar, onlar\u0131n ad\u0131na da Hegel giri\u015fir. Muazzam bir ideolojik k\u00fclliyat olu\u015fuyor. Bo\u015funa Alman ideolojisi dememi\u015fler. Pratikte Prusya Devleti ad\u0131m ad\u0131m in\u015fa edilir. Y\u00fckseli\u015ftedir. \u0130ngiltere Fransa ve Avusturya devletlerini (ba\u015fta imparatorluklar\u0131n\u0131) geriletmek i\u00e7in Prusya\u2019y\u0131 destekler. 1870\u2019teki Sedan zaferi ve Alman birli\u011finin kurulu\u015fuyla Prusya, \u0130ngiltere\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131na ikinci hegemonik g\u00fc\u00e7 olarak \u00e7\u0131kar. D\u00fcnyan\u0131n adaletsiz pay edili\u015finden rahats\u0131zd\u0131r. Pay\u0131n\u0131 ister. Birinci ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131yla o da Fransa gibi yenilmi\u015f olarak hegemonik ideas\u0131n\u0131 kaybeder.\u00a0<\/p>\n
Frans\u0131z Devriminden 1945\u2019e kadar kapitalizmin krizinin (devrevi de\u011fil, s\u00fcrekli) ne kadar derin oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndaki Alman F\u00fchrer\u2019i (Lideri) Hitler\u2019dir. Gamal\u0131 ha\u00e7la temsil edilir. Fa\u015fizmin bir\u00e7ok tahlili yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fta Marksistlerce liberaller, muhafazak\u00e2rlar ve anar\u015fistlerce yap\u0131lanlar da d\u00e2hil, hepsi fena yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Hi\u00e7biri olup biteni d\u00fcr\u00fcst\u00e7e ve doyurucu olarak a\u00e7\u0131klamak g\u00fcc\u00fcnde veya niyetinde de\u011fildir. Soyk\u0131r\u0131m kurban\u0131 Yahudilerin m\u00fcthi\u015f entelekt\u00fcelleri de bu yan\u0131ltmada ba\u015fta gelirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hitler hepsinin ortak entelekt\u00fcel pisli\u011fi, siyasi pratiklerinin ortak \u2018kusmu\u011fudur.\u2019 \u201cKargaya yavrusu Z\u00fcmr\u00fcd\u00fc Anka ku\u015fu gibi gelir derler. Hi\u00e7biri ideolojik ve eylemsel olarak \u201cPislik kustum der mi?
Yahudi k\u00f6kenli olan Alman filozofu Adorno\u2019nun, aynen olmasa da, \u00f6zcesi \u015fu anlama gelen bir yarg\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ok anlaml\u0131 buluyorum. Birinci yarg\u0131s\u0131n\u0131 vermi\u015ftim. Kapitalist moderniteye ili\u015fkin, derin anlaml\u0131 s\u00f6z olarak, \u201cYanl\u0131\u015f hayat, do\u011fru ya\u015fanmaz demi\u015fti. \u0130kincisi, soyk\u0131r\u0131m kamplar\u0131n\u0131 kastederek, anlamlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zerek \u015funu s\u00f6yl\u00fcyordu: \u201cT\u00fcm tanr\u0131sall\u0131klar ad\u0131na, kutsall\u0131klar ad\u0131na insano\u011flunun s\u00f6z s\u00f6yleme hakk\u0131 bitmi\u015ftir. Yan\u0131labilirim, ama \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00f6yle yorumlad\u0131m. Soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n izah\u0131 olamaz demektedir. Uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n maskesi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00f6z hakk\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Frankfurt Felsefe Okulu ger\u00e7e\u011fin izi \u00fczerindedir. Ama su\u00e7a bula\u015fm\u0131\u015f olman\u0131n ezikli\u011fi, itiraflar\u0131 onlar\u0131 derinden \u00fczm\u00fc\u015f, k\u00fcsk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Benjamin ve Adorno\u2019da Yahudi ideolojisinin bundaki pay\u0131n\u0131n kavranmas\u0131 ve itiraf\u0131 (k\u00fcsk\u00fcnl\u00fck, melankoli) \u00f6nemlidir. Avrupa Birli\u011fi (AB) mevcut haliyle bu pisli\u011fin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rtme hareketidir. Alt\u0131n\u0131 temizledi\u011fini sanm\u0131yorum. Krizin derinli\u011fi devam ediyor.\u00a0<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck k\u00fcreselle\u015fme (finans \u00e7a\u011f\u0131 k\u00fcreselcili\u011fi) hamlesi, krizi zamana ve mek\u00e2na derinli\u011fine yayarak kontrol etme prati\u011fidir. 1989\u2019da resmen de da\u011f\u0131lmas\u0131yla Sovyet sisteminin hem ulus-devlet niteli\u011fi, hem de daimi krizdeki rolleri itiraf edilmi\u015ftir. 1945 sonras\u0131n\u0131n yeni hegemon g\u00fcc\u00fc ABD, so\u011fuk sava\u015f\u0131n galip g\u00fcc\u00fc olarak, sistemin uzun s\u00fcreli ana kriz b\u00f6lgesi olan Ortado\u011fu\u2019yu stratejik sava\u015f b\u00f6lgesi ilan etmi\u015ftir. Ortado\u011fu\u2019da ulus-devletin 16. Louis\u2019i olarak Irak Devlet Ba\u015fkan\u0131 Saddam\u2019\u0131n idam\u0131 sembolik olarak neyi ifade ediyor? Bu kapsaml\u0131 bir tart\u0131\u015fmay\u0131 gerektiriyor. <\/p>\n
A- Ulus Geli\u015fmesi, Ulus Olgusu<\/p>\n
Toplumlar\u0131n ilkel kom\u00fcnal toplum, devlet-toplum ve demokratik toplum olarak kendi i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmesi s\u0131n\u0131fla\u015fma ve y\u00f6netim sorunlar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ulus ger\u00e7ekli\u011fi temelinde b\u00f6l\u00fcnmeler ise daha \u00e7ok dil, k\u00fclt\u00fcr, hukuk ve siyasal geli\u015fmelerle belirlenir. Tek bir ulus tipinden de\u011fil, \u00e7ok farkl\u0131 ulus bi\u00e7imlerinden bahsetmek daha anlaml\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 temelde de\u011fil, \u00e7ok farkl\u0131 temellerde in\u015fa edilmi\u015f uluslardan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
Ulus kategorisini anlamland\u0131r\u0131rken, genel bir toplumsal olguyu s\u00fcrekli g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak \u00f6\u011fretici olacakt\u0131r. Ba\u015fta klanlar olmak \u00fczere, t\u00fcm topluluklar\u0131n bir kendilik sorunlar\u0131 vard\u0131r. Ben nas\u0131l bir toplumum veya toplulu\u011fum? Bu bir nevi kimlik sorgulamas\u0131d\u0131r. Nas\u0131l ki her insan\u0131n bir ad\u0131 ve kimli\u011fi varsa, her topluluk i\u00e7in de ad ve kimlik gere\u011finden bahsetmek gereklilikten \u00f6teye zorunluluktur. Ortada g\u00f6ze batarcas\u0131na farkl\u0131 niteliklerden olu\u015fan bir\u00e7ok toplumsal olgu varsa, bunlar\u0131n kimlik ve ifadeleri de do\u011fald\u0131r. Aksi halde bir ailedeki fertlerin birbirlerinin ad\u0131n\u0131 ve kimli\u011fini belirtmeden ili\u015fki kurmalar\u0131 anlam\u0131na gelir ki, klan toplumunda bile bunun m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Biri en basitinden \u2018gel!\u2019 derken bile, bunun ads\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131 gibi. Kald\u0131 ki, toplumlar\u0131n kendilerine \u00f6zg\u00fc binlerce farkl\u0131l\u0131k arz eden \u00f6zelliklerini adland\u0131rmadan, s\u0131fat takmadan anlamland\u0131rmak, ileti\u015fim kurmak, bilim yapmak, toplumsal eyleme ge\u00e7mek, geli\u015fmekten bahsetmek abestir. Bu durumda dilsiz bir toplum akla gelir ki, bu, hayvanlarda bile m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Onlar\u0131n bile i\u015faret dilleri vard\u0131r. \u00c7ok dillilik, k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck, siyasetlilik, hukukluk m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat t\u00fcm bu ili\u015fkiler a\u011f\u0131nda ad ve kimlik yine \u015fartt\u0131r. \u0130ki dilli, k\u00fclt\u00fcrl\u00fc, siyasetli, hukuklu ulus olabilir fakat bu, ad ve kimlik gere\u011fini ortadan kald\u0131rmaz. \u00c7ok kimliklilik ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bir arada ya\u015famas\u0131n\u0131n y\u00f6ntemlerinin do\u011fru se\u00e7imini gerektirir. Zaten toplumlar ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olu\u015fmaz ve y\u00f6netilmez.
Dolay\u0131s\u0131yla bir klan\u0131n kendi aidiyetini toteminde dile getirmesi bu ger\u00e7e\u011fin ne kadar eskiye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaktad\u0131r. Totem en basitiyle klan\u0131n kendi kimli\u011fi demektir. Halen baz\u0131 klan ve kabilelerde bu ili\u015fkiyi g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
S\u00fcmer toplumu kendini tap\u0131nak kimli\u011finde ifade etmekle adland\u0131rma ve inan\u00e7 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. Tap\u0131nak bir imgesel ili\u015fkiler a\u011f\u0131d\u0131r. Toplumun kendini anlamland\u0131rmas\u0131 daha analitik bir d\u00fczey kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Tap\u0131naktaki toplam ili\u015fkilere bakmak, yani kimli\u011fe bakmak, o toplumu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tan\u0131mak anlam\u0131na geliyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki gibi \u00e7ok soyut, simgesel bir ad ve soyad da \u00e7ok daha kapsaml\u0131d\u0131r ve toplumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda yans\u0131tmaktad\u0131r. Kent tap\u0131na\u011f\u0131, kent tanr\u0131 ve tanr\u0131\u00e7as\u0131, toplumun hangi kavramlara, g\u00fcce sahip oldu\u011funa dair ipu\u00e7lar\u0131 da veriyor. Halen kutsal mek\u00e2nlara de\u011fer verilmesi, ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 kimliksel de\u011ferlerden \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. B\u00f6ylelikle kendilerini bulmu\u015f oluyorlar. \u00d6z bilin\u00e7 dedi\u011fimiz olay budur. Kimlik bilin\u00e7lilik olay\u0131d\u0131r. Kendi \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda en etkin bilin\u00e7 kavram\u0131 olay\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Tek tanr\u0131l\u0131 dinlerde toplumun kimli\u011fi, dinin ve tanr\u0131n\u0131n kendisidir. Dinden ayr\u0131 toplum, toplumdan ayr\u0131 din imgesi tasavvur edilemez. Bu ili\u015fkinin sonucu olarak din ve tanr\u0131s\u0131, toplumun kendi \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki bilin\u00e7lenme olay\u0131 olarak da tan\u0131mlanabilir. \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131 tan\u0131mak, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6z\u00fcmsedikleri dinsel bilin\u00e7 kapsam\u0131ndad\u0131r. Di\u011fer aidiyetler de vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin cinsel kimlik, siyasal kimlik, kabilesel kimlik, s\u0131n\u0131fsal kimlik, entelekt\u00fcel kimlik gibi…<\/p>\n
\u00a0Ama t\u00fcm bunlar genel kimlik olarak din kimli\u011finin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. <\/p>\n
Atina ve Roma kendi ba\u015f\u0131na kimliktir. Antik\u00e7a\u011fdan bahsediyorum. Atina ve Roma vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 en se\u00e7kin kimliktir. Herkese kolay verilmez. Kentin ne kadar ki\u015filik sahibi ve onurlu oldu\u011funu g\u00f6sterir. Grek ve \u0130talik kimli\u011fi hen\u00fcz \u00e7ok siliktir.<\/p>\n
Orta\u00e7a\u011fda kavimsellik geli\u015fmektedir. Dinler bu konuda \u00f6nemli i\u015flev g\u00f6rmektedir. \u00d6rne\u011fin \u0130slam ayn\u0131 zamanda Arapl\u0131l\u0131k bilinci ve y\u00fcceli\u011fidir. Musevilik Yahudilikle \u00f6zde\u015ftir. H\u0131ristiyanl\u0131k erken d\u00f6nemde H\u0131ristiyanla\u015fan Ermeni, S\u00fcryani ve Grekler i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir kavimsel kimli\u011fi de ifade ediyor. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 birbirlerini besliyorlar. Tek tanr\u0131l\u0131 dinlerin en \u00f6nemli bir i\u015flevi de kabile ve a\u015firet kimli\u011fini a\u015fmad\u0131r. Ulus bilinci, kimli\u011fi kadar olmasa da, kavimsel bilin\u00e7 b\u00fcy\u00fck oranda orta\u00e7a\u011fda Ortado\u011fu\u2019da tek tanr\u0131l\u0131 dinlerin etkili olduklar\u0131 sosyolojik bir olu\u015fumdur. Dinler i\u00e7in kavimsellikle ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, proto (\u00f6n) milliyet\u00e7ilik demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrklerde din \u00e7ok \u00f6nemli bir kimlik arac\u0131d\u0131r. \u0130slam olmasayd\u0131, Ortado\u011fu\u2019da T\u00fcrk ve Arap kavimli\u011fi b\u00fcy\u00fck ihtimalle daha s\u00f6n\u00fck olurdu. \u00d6rne\u011fin Musevi Hazar T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcyle H\u0131ristiyan Araplar\u0131n durumunda bu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her halk, kavim i\u00e7in din ili\u015fkisi farkl\u0131 roller oynam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Avrupa orta\u00e7a\u011f\u0131nda H\u0131ristiyanl\u0131k yay\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda kavimsel geli\u015fmeyle i\u00e7 i\u00e7e olmu\u015ftur. Daha \u00f6nceki kabile topluluklar\u0131nda ortak kavim bilinci t\u0131pk\u0131 Arap ve T\u00fcrk kabilelerinde g\u00f6zlemlendi\u011fi gibi \u00e7ok zay\u0131ft\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131k, modernite \u00f6ncesi kavimsel bilincin objektif bir etkeni rol\u00fcnde olmu\u015ftur. Yani gitti\u011fi toplulu\u011fa \u201cSiz Frans\u0131z veya Almans\u0131n\u0131z dememi\u015ftir. Ama t\u00fcm Alman ve Frans\u0131z kabilelerine ayn\u0131 din bilincini vermesi, ortak kimlik anlam\u0131nda kavimsel geli\u015fme i\u00e7in dev bir ad\u0131m olmu\u015ftur. \u0130kinci ad\u0131m krall\u0131klar bi\u00e7imindeki siyasi geli\u015fmedir. Kabilelerde ortak dinlerinden ayr\u0131 olarak ortak bir krall\u0131klar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 da ulus olmaya do\u011fru son b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m olmu\u015ftur. Fransa i\u00e7in bu durum tipiktir.\u00a0<\/p>\n
Pazar\u0131n geli\u015fmesiyle artan sosyal ili\u015fkisellikle art\u0131k ulusun do\u011fu\u015fundan bahsedebiliriz. Avrupa\u2019da ba\u015flang\u0131\u00e7 uluslar\u0131n\u0131n do\u011fu\u015fu bu modele g\u00f6re olmu\u015ftur. \u015eu halde ulus kabile bilinci + din bilinci + ortak siyasi otorite + pazar etraf\u0131nda geli\u015fen sosyal bir olgu veya ili\u015fkiler toplam\u0131d\u0131r. Buna ulus toplumu demek daha anlaml\u0131 k\u0131labilir. Ulusla\u015fmak devletle\u015fmekle ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin Frans\u0131z Krall\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131lsa da, Frans\u0131z ulusu olarak kalmak devam eder. Ulusu dil ve k\u00fclt\u00fcr birimleri olarak genel bir tarife ba\u011flamak \u00f6\u011fretici olabilir. Ama yaln\u0131z dil ve k\u00fclt\u00fcr ulusu belirler demek \u00e7ok dar ve eksik bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Ulusu, ulus olmay\u0131 sa\u011flayan \u00e7ok kaynak vard\u0131r. Siyaset, hukuk, devrim, sanatlar, \u00f6zellikle edebiyat, m\u00fczik, ekonomik pazar hepsi ulusla\u015fmada rol oynar. Uluslar\u0131n ekonomik ve siyasi sistemlerle direkt ili\u015fkisi yoktur. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkileyici olabilirler.
Ulus son derece m\u00fcphem bir konudur. Hakk\u0131nda \u00e7ok duyarl\u0131 ve dengeli olmak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ulusla\u015fm\u0131\u015f toplumlard\u0131r. Ulusla\u015fmam\u0131\u015f marjinal gruplar olsa da, ezici \u00e7o\u011funluk ulus toplumudur. Ulusu olmayan birey yok gibidir. Uluslu olmak do\u011fal bir toplum hali olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Uygarl\u0131klar tarihi boyunca ulus ancak kriz olarak kapitalist sistemde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha do\u011frusu, ulus ad\u0131na girilen korkun\u00e7 spek\u00fclasyonlar b\u00fcy\u00fck felaketleri haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Ulusu olu\u015fturan etkenlere a\u015f\u0131r\u0131 vurgu felaketlerin ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6rneklersek, ulus-siyaset ba\u011f\u0131 milliyet\u00e7i ideolojinin olu\u015fumunda ba\u015f etkendir. Ulusal siyasetin son dura\u011f\u0131 fa\u015fizm iktidar\u0131 olacakt\u0131r. Ekonominin, dinin, edebiyat\u0131n k\u00f6r\u00fckledi\u011fi ulus\u00e7uluk ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kar. Kapitalist tekel, krizleri \u00e7\u00f6zme ad\u0131na, en kolay yol olarak ulusu olu\u015fturan etkenlerin hepsini siyaset, ekonomi, din, hukuk, sanat, spor, diplomasi, yurtseverlik olarak ne varsa t\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 ulusla\u015ft\u0131rarak sistematik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe kavu\u015fturmu\u015f b\u00f6ylelikle iktidarla\u015fmam\u0131\u015f tek bir toplum \u00f6\u011fesi b\u0131rakmayarak, en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 (her ulus a\u00e7\u0131s\u0131ndan) hesaplam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonu\u00e7lar\u0131 korkun\u00e7 olmu\u015ftur. Avrupa\u2019y\u0131 kan deryas\u0131na \u00e7evirerek ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda sava\u015flara yol a\u00e7arak, tarihte misli g\u00f6r\u00fclmemi\u015f sonu\u00e7lara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu eylem ulusla\u015fma de\u011fildir ulusla\u015fman\u0131n dinselle\u015ftirilmesidir. Bu da milliyet\u00e7ilik dinidir. Sosyolojik anlam\u0131yla milliyet\u00e7ilik dindir. Bu konuyu ilgili ba\u015fl\u0131kta ele alaca\u011f\u0131m.<\/p>\n
Dinler bile kavmiyet\u00e7ili\u011fin tehlikesini bildiklerinden, olduk\u00e7a tutarl\u0131 ve enternasyonalist (\u00fcmmet\u00e7i) tutum tak\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Uygarl\u0131k tarihi bu konuda en kirli d\u00f6nemini kapitalizmde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Uluslar i\u00e7in en verimli model demokratik ulustur. Demokratik toplumun ulus konusunda en \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici, geli\u015ftirici toplum tipi oldu\u011funu \u00f6nemle anlamak gerekir. Uluslar en iyi demokratik toplum sisteminde olu\u015fup geli\u015febilirler. Kavga, sava\u015f arac\u0131 de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrel zenginlik i\u00e7inde dayan\u0131\u015fmal\u0131, hatta uluslar\u0131n ulusu olma (\u00fcst ulus) gibi tarihi bir evreyi de m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilirler. Uluslar\u0131n kendi ba\u015f\u0131na kavga etkeni de\u011fil, dayan\u0131\u015fma ve k\u00fclt\u00fcrel zenginlik i\u00e7inde bar\u0131\u015f, karde\u015flik etkeni olabilmeleri demokratik sistemle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Konuyu \u00f6neminden \u00f6t\u00fcr\u00fc yeri geldik\u00e7e kapsaml\u0131 tart\u0131\u015fmay\u0131 umuyorum.<\/p>\n
Ulusu ink\u00e2r etmemek, kendini olu\u015fturan fakt\u00f6rleri a\u015f\u0131r\u0131 ulusalla\u015ft\u0131rmamak, ulusu fakt\u00f6rlerine indirgememek, \u00f6zellikle siyasalla\u015ft\u0131r\u0131p a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i iktidar olu\u015fumlar\u0131na ara\u00e7 yapmamak, buna kar\u015f\u0131l\u0131k demokratik ulus bilin\u00e7 ve uygulanmas\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek ulus sorunlar\u0131ndan kurtulman\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici yoludur. <\/p>\n
B- Devleti Tan\u0131mlamak<\/p>\n
Devlet tarihte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde en \u00e7ok kullan\u0131lan kavramd\u0131r. Fakat en az tan\u0131nan ve tan\u0131mlanan kavramd\u0131r da. B\u00fcy\u00fck karanl\u0131klar i\u00e7inde kalm\u0131\u015f bir kavramd\u0131r. Devletin ne oldu\u011fu konusunda korkun\u00e7 bir cehalet s\u00f6z konusudur. Tarihi oldu\u011fu kadar g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00e7\u00f6zmek ve krizli toplum halini a\u015fmak i\u00e7in devleti do\u011fru tan\u0131mlamak, yorumlamak halen en temel mesele h\u00fcviyetini korumaktad\u0131r. En vahimi, kendini devlette sananlar\u0131n bindikleri arac\u0131n ne t\u00fcrde oldu\u011funu bilememeleri kadar, devletin d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f olanlar\u0131n (kalm\u0131\u015flarsa tabii) da devleti yanl\u0131\u015f tan\u0131malar\u0131 (\u00f6zellikle reel-sosyalizm facias\u0131) tam bir k\u00f6rler ve sa\u011f\u0131rlar diyaloguna, Babil Kulesinin yetmi\u015f iki dil konu\u015fan topluluklar\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015fmesinden sonra olu\u015fan karma\u015fa haline benzemektedir. Devlet \u00e7o\u011funluk\u00e7a sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm alan\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Devlette olmak b\u00fct\u00fcn sorunlardan kurtulmakla \u00f6zde\u015f say\u0131l\u0131r. Bir ad\u0131m \u00f6tesi, devletin tanr\u0131-devlet olarak d\u00fc\u015flenmesi halidir.\u00a0<\/p>\n
Derinli\u011fine sosyolojik kavray\u0131\u015f, uygarl\u0131k tarihi boyunca geli\u015ftirilen tanr\u0131sall\u0131kla devletle\u015fmenin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir. Devletle\u015fmedeki rahip katk\u0131s\u0131, devlet-tanr\u0131 i\u00e7 i\u00e7eli\u011finin geli\u015fmesinin temel nedenidir. Rahipler devleti in\u015fa ederken, \u00f6zellikle S\u00fcmer tap\u0131nak kimli\u011finde ideolojik \u00f6\u011fe olarak yer bulan tanr\u0131lar panteonunun siyasi y\u00f6neticinin ideolojik maskesi olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kesindir. Rahip-kral\u0131n bir ad\u0131m \u00f6tesi tanr\u0131-krald\u0131r. Roma \u0130mparatorlu\u011funa kadar S\u00fcmer tap\u0131nak k\u00f6kenli bu tanr\u0131-kral veya imparator kavram\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130brahim\u00ee dinler bu kavram\u0131 tanr\u0131-peygamber veya tanr\u0131-el\u00e7i platformuna \u00e7ekerek biraz insani fig\u00fcr katmak istemi\u015flerdir. Ba\u015far\u0131l\u0131 da olmu\u015flard\u0131r.\u00a0<\/p>\n
\u00c7ok ilgin\u00e7 bir durum, Yunan mitolojisindeki (S\u00fcmerlerden al\u0131nan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc versiyon) tanr\u0131sall\u0131k ve insanl\u0131k ayr\u0131m\u0131d\u0131r. Hesiodos\u2019un bilin\u00e7 d\u00fczeyiyle orant\u0131l\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi panteon, insanla ba\u011flant\u0131lanmay\u0131 yasaklar gibidir ay\u0131p say\u0131l\u0131r. Israrla tanr\u0131-tanr\u0131\u00e7alar ili\u015fkisi bir kast gibi tutulur. Tanr\u0131-kral imgesinin silik bir hali olan Hintlilerdeki Brahmanlar kast\u0131 \u00e7ok daha kat\u0131d\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n insanla\u015fmas\u0131n\u0131, ili\u015fkilenmesini kolay kabul etmiyorlar. Bilim diline \u00e7evirirsek, devletin bir insani in\u015fa oldu\u011funu ideoloji d\u00fczeyinde (mitoloji ve dinlerde bariz, felsefede k\u0131smen) asla kabul etmeye yana\u015fm\u0131yorlar. Devletin kat kat perdeli olmas\u0131n\u0131 ve tanr\u0131sal kalmas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir inan\u00e7 kat\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde muhafaza etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Devlet y\u00fccedir, kutsald\u0131r, temel kurtulu\u015f arac\u0131d\u0131r vb. kavramsalla\u015ft\u0131rmalar k\u00f6kenini ger\u00e7ekten ilk devlet in\u015fac\u0131lar\u0131 olan S\u00fcmerli rahiplerden al\u0131r. Daha \u00f6nce kapsaml\u0131ca \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m tap\u0131na\u011f\u0131n d\u00f6l yata\u011f\u0131nda in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Hegel\u2019in Napolyon\u2019la ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ulus-devleti \u2018tanr\u0131n\u0131n yery\u00fcz\u00fcne inmesi\u2019 bi\u00e7iminde de\u011ferlendirmesi, yine Napolyon\u2019un \u015fahs\u0131nda \u2018tanr\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc\u2019 olarak sembolize etmesi ideas\u0131 yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klama \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda son derece \u00f6\u011freticidir. Ulus-devlet, tanr\u0131-devletin en son bi\u00e7imidir. Ayn\u0131 zamanda devletin en tehlikeli bi\u00e7imidir.<\/p>\n
Sosyolojik bilimsel yorum ise, bu ili\u015fki yuma\u011f\u0131n\u0131 (devleti) yeni yeni tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Uzun s\u00fcredir \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu konuyu tart\u0131\u015fmayla payla\u015fmay\u0131 en temel g\u00f6rev bilmekteyim. Ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 nitelikte olaca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum. Devleti iktidar ba\u011flam\u0131nda tan\u0131mlamak iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olabilir. \u0130ktidar\u0131n hukukla\u015fm\u0131\u015f bi\u00e7imlerinin t\u00fcm\u00fcne devlet demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7er\u00e7eveye al\u0131nm\u0131\u015f, kurallar\u0131 belirlenmi\u015f kurumlar b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f iktidar, devleti hukuki a\u00e7\u0131dan iyi tan\u0131mlamaktad\u0131r. Fakat yeterli de\u011fildir. \u0130\u00e7eri\u011fini a\u00e7\u0131klayarak bi\u00e7imle b\u00fct\u00fcnledikleri, kapsam ve bi\u00e7imi birlikte ele ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in daha tamamlay\u0131c\u0131 bir bak\u0131\u015f sunmaktad\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131 tarihsel-toplumsal geli\u015fmeyle birle\u015ftirdi\u011fimizde, anlam ve anlat\u0131m de\u011feri y\u00fcksek kapsaml\u0131 bir tan\u0131mlamaya eri\u015febiliriz.<\/p>\n
Devletin bir\u00e7ok tan\u0131m\u0131n\u0131n fark\u0131nday\u0131m. Hem liberal, hem sosyalist kampta uzun s\u00fcre ezberlenen kli\u015feleri tekrarlamak \u00f6\u011fretici de\u011fildir. \u00d6nce devletin ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmem gerekir.\u00a0<\/p>\n
a- S\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ya susturmak, ya da dengede (Status) tutmak de\u011fildir. A\u011f\u0131r basan yan\u0131 olarak dile getirilen s\u0131n\u0131fsal bask\u0131 arac\u0131 kavram\u0131 da pek geli\u015ftirici de\u011fildir.<\/p>\n
b- Kaos halinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hi\u00e7 de\u011fildir. G\u00fcvenlik, d\u00fczen idealar\u0131 ger\u00e7e\u011fi ifade etmekten uzakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n
c- Sorunlar\u0131n, hedeflerin \u00e7\u00f6z\u00fcm alan\u0131 ise hi\u00e7 de\u011fildir. Tersine sorunlar\u0131 kangrene, krize sokma ve s\u00fcrd\u00fcrme platformudur.<\/p>\n
d- Tanr\u0131sall\u0131klarla, kutsall\u0131klarla ili\u015fkisi ise sadece mitolojiktir, ideolojiktir.<\/p>\n
e- Ulusun, dinin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fturucu, y\u00f6netici g\u00fcc\u00fc olarak da hi\u00e7bir \u015fey ifade etmez.<\/p>\n
Daha da artt\u0131rabilece\u011fimiz bu \u015f\u0131klar\u0131n hepsi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak birer propagandad\u0131r. Devlet bahsedilen durumlarla u\u011fra\u015f\u0131r. Ama tarih g\u00f6steriyor ki, t\u00fcm devletler ortal\u0131\u011f\u0131 mezbahaya \u00e7evirmekten, asimilasyondan, tembel toplum yaratmaktan, insan\u0131 spek\u00fclatif akl\u0131n aptal\u0131 k\u0131lmaktan \u00f6teye asli olarak pek fazla rol icra etmemi\u015ftir. Devletin toplumu y\u00f6netmedeki konumunu ink\u00e2r etmiyorum. Anar\u015fistler gibi devlet tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 ve devletsiz olma bi\u00e7imini anlaml\u0131 ve uygulanabilir bulmuyorum. Sosyalistler gibi onlar\u0131n da a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan ger\u00e7e\u011fi, y\u00fcz elli y\u0131ll\u0131k pratikleriyle ba\u015far\u0131l\u0131 olmad\u0131klar\u0131d\u0131r. Bir\u00e7ok do\u011fruyu s\u00f6ylemeleri temel yakla\u015f\u0131m hatalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Liberallerin \u2018en az devlet\u2019 dedikleri durum ise bir a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131d\u0131r. Devletin ekonomik tekelci dayatma oldu\u011funu fark etmi\u015flerdir. Ama kapitalizmin en verimli ekonomi oldu\u011funu hararetle savunmalar\u0131, onlar\u0131 t\u00fcm devlet tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakan en b\u00fcy\u00fck yalanc\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermekten kurtarmaz.<\/p>\n
Devleti dar anlamda art\u0131k-\u00fcr\u00fcn-de\u011fer \u00fczerine kurulu ekonomik tekel olarak tan\u0131mlamak daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r. Devlet art\u0131k-\u00fcr\u00fcn ve de\u011feri toplumdan s\u0131zd\u0131rmak i\u00e7in, ideolojik ara\u00e7lardan zor ara\u00e7lar\u0131na kadar kendini toplum \u00fczerinde bir \u00fcstyap\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctleyip tekelle\u015ftirir. Devletin bu dar tan\u0131m\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bakarsak, siyaset, devlet politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131 son tahlilde art\u0131k-\u00fcr\u00fcn ve de\u011ferlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi koordine eden bir y\u00f6netim sanat\u0131d\u0131r. En kaba bir form\u00fclle\u015ftirmeye ba\u011flarsak, DEVLET = ARTIK \u00dcR\u00dcN-DE\u011eER + \u0130DEOLOJ\u0130K ARA\u00c7LAR + ZOR AYGITLARI + Y\u00d6NET\u0130M SANATI diyebiliriz. T\u00fcm tarihsel geli\u015fimi i\u00e7inde de\u011ferlendirirsek, devlet deyince bu fakt\u00f6rlerin devrede oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu unsurlar veya fakt\u00f6rler d\u0131\u015f\u0131nda ne bir b\u00fct\u00fcnsellik olarak, ne de tek tek her ara\u00e7sall\u0131\u011f\u0131 devlet olarak tan\u0131mlamak, devlet adl\u0131 ili\u015fkisel yumakl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye imk\u00e2n tan\u0131r.\u00a0<\/p>\n
1- Devlet art\u0131k-de\u011fer gasp\u0131d\u0131r demek do\u011fru, ama \u00e7ok eksik bir tan\u0131mlamad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
2- Devleti ideolojik olarak bir tanr\u0131sall\u0131k, kutsall\u0131k veya yery\u00fcz\u00fcne inmi\u015f tanr\u0131 g\u00f6lgesi (z\u0131llullah), tanr\u0131n\u0131n somutla\u015fm\u0131\u015f hali olarak tan\u0131mlamak, her t\u00fcrl\u00fc zorbal\u0131k i\u00e7in ideolojik k\u0131l\u0131f bi\u00e7mekten ba\u015fka sonu\u00e7 vermez.\u00a0<\/p>\n
3- Devlet zorbal\u0131kt\u0131r deyimi, di\u011fer unsurlar\u0131 d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bilimsel de\u011feri en zay\u0131f bir ahlaki yarg\u0131 olmaktan \u00f6teye gitmez.<\/p>\n
4- Devleti y\u00f6netim sanat\u0131, idarecilik olarak yorumlayan anlay\u0131\u015flar, en az ahlaki yorumlar kadar di\u011fer vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ettikleri i\u00e7in, devletin ger\u00e7ek i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00f6rtbas etmek gibi \u00f6nemli bir sak\u0131nca ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n
\u015e\u00fcphesiz belirtilen her unsurun devletin varl\u0131\u011f\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir yeri vard\u0131r, ama tek ba\u015f\u0131na devlet olarak tan\u0131mlanamaz. Yap\u0131lan tan\u0131mlar\u0131n \u00e7o\u011fu her unsuru \u00f6ne \u00e7\u0131karmalar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k arz edip eksik de\u011ferlendirmelere yol a\u00e7maktan kurtulamazlar.
Devleti tarih boyunca \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcnmeler halinde tasnif etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
a- Art\u0131k-de\u011fer ve \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn s\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sosyal s\u0131n\u0131flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan:\u00a0<\/p>\n
1- K\u00f6leci Devlet: \u0130nsanlar\u0131n kar\u0131n toklu\u011fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, devlete ve devletli \u00f6zel efendilere eme\u011fiyle de\u011fil, t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131yla ait oldu\u011fu devlet bi\u00e7imidir. \u0130lk\u00e7a\u011f uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temel s\u00f6m\u00fcr\u00fc bi\u00e7imidir. K\u00f6leler temel \u00fcretim arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2- Feodal Devlet: K\u00f6leli\u011fin s\u0131n\u0131rl\u0131 yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imidir. Serf olarak eski k\u00f6leden fark\u0131, serfin aile kurma hakk\u0131d\u0131r. Pratikte ger\u00e7ekle\u015fmesi zor ve epey \u015fartlara ba\u011fl\u0131 bulunsa da, art\u0131k-\u00fcr\u00fcn ve de\u011fere daha \u00e7ok imk\u00e2n verdi\u011fi i\u00e7in orta\u00e7a\u011f uygarl\u0131\u011f\u0131nda denenen bi\u00e7imdir.\u00a0<\/p>\n
3- Kapitalist Devlet: \u0130\u015f\u00e7i ad\u0131 verilen, sadece eme\u011fini emek pazar\u0131nda mal gibi satan sosyal s\u0131n\u0131f\u0131 esas alan devlet bi\u00e7imidir. Bi\u00e7im demekten \u00e7ok, b\u00f6l\u00fcm veya yap\u0131 demek daha uygun d\u00fc\u015fer. Kapitalist uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n devletidir.\u00a0<\/p>\n
b- Ba\u015fka bir b\u00f6l\u00fcnme tarz\u0131, y\u00f6netici kesimin etnik varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin olarak yap\u0131lan\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1- Rahip Devleti: \u0130lk in\u015fa ediciler olarak rahip grubunun damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu adland\u0131rma verilir. Tap\u0131nak, kutsal devlet veya tanr\u0131-devlet gibi kavramlar hep bu kategoriye aittir.\u00a0<\/p>\n
2- Hanedan Devleti: Y\u00f6netimlerinde yer alan hanedana g\u00f6re tan\u0131mlan\u0131r. S\u00fclale devleti demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00fct\u00fcn uygarl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131nda, hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fcz devletlerinde bile yayg\u0131n etkisi bulunan bir y\u00f6netici devlet tarz\u0131d\u0131r. Bir aile veya hanedan\u0131n esas y\u00f6netici grubu olu\u015fturdu\u011fu devlettir.\u00a0<\/p>\n
3- A\u015firet veya Kavim Devleti: Daha \u00e7ok bir a\u015firet veya kavmin etkisi alt\u0131nda bulunan devlettir. \u00d6zellikle orta\u00e7a\u011fda a\u015firet veya kavim bilincinin geli\u015fti\u011fi d\u00f6nemde kendini hissettirir. H\u0131ristiyan, \u0130slam, Yahudi, Hint, \u00c7in vb. bir\u00e7ok kavim ve dinde devletin durumu b\u00f6yle bir tan\u0131ma yer verebilir. Din burada kavimle\u015fme rol\u00fc g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
4- Ulusal Devlet: Temelinde ulusla\u015fm\u0131\u015f toplumlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 devlettir. Yeni\u00e7a\u011f\u0131n (dar anlamda kapitalist \u00e7a\u011f) devletidir. Sadece kapitalist \u00e7a\u011f\u0131n de\u011fil, demokratik \u00e7a\u011f\u0131n da temel ald\u0131\u011f\u0131 veya daha do\u011frusu uzla\u015farak (devlet\u00a0 + demokrasi) y\u00f6netimde rol alma durumudur. \u0130kisi birlikte olduklar\u0131nda, yani devlet + demokrasi rejimi ge\u00e7erli oldu\u011funda da ulusal devlet demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ulus-devletten farkl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir ulusal devlette \u00e7ok ulus bulunabilir.<\/p>\n
5- Ulus-Devlet: B\u00fcnyesinde tek bir ulusun bulundu\u011fu ve t\u00fcm ulus \u00fcyelerinin milliyet\u00e7ilik dini temelinde kendini devletle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirdi\u011fi devlettir. Ulusla devlet adeta tekle\u015fmi\u015ftir. Kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n esas devlet bi\u00e7imidir. Fa\u015fist denen devlet de ulus-devletin kar\u015f\u0131devrim veya s\u00fcrekli bir kriz rejimi olarak kapitalizmde ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imi oldu\u011fundan, ikisini birbirinden ay\u0131rt etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
c- Bir b\u00f6l\u00fcnme tarz\u0131 da se\u00e7ilmek veya atanmak, babadan o\u011fula ya da zorla y\u00f6netime gelmek bak\u0131m\u0131ndan yap\u0131labilir.\u00a0<\/p>\n
1- Monar\u015fik Devlet: Y\u00f6netici olarak bir ki\u015finin sembolize etti\u011fi devlettir. Burada devlet-y\u00f6netici tekle\u015fmesi vard\u0131r. Bu ki\u015fi bir monark, kral veya imparator olabilir. Babadan ge\u00e7me veya zor g\u00fcc\u00fc de kullan\u0131larak monar\u015fik idareye ge\u00e7ilebilir. T\u00fcm uygarl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Devlet kurumla\u015fmas\u0131n\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n
2- Cumhuriyet: Y\u00f6netimin ana grubunun se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na gelmesi halidir. Bir ki\u015fi de se\u00e7ilebilir, bin ki\u015fi de, pek fark etmez. Etse de \u00f6z\u00fc de\u011fi\u015ftirmez. Bazen cumhuriyetle demokrasi kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bu vahim bir yanl\u0131\u015fl\u0131kt\u0131r. Cumhuriyet bir devlet bi\u00e7imidir. Se\u00e7im, \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olu\u015fturulmu\u015f bulunan devlet kurumlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. Yoksa halk\u0131n y\u00f6netimi olarak demokrasi i\u00e7in yap\u0131lmaz. Demokrasi bamba\u015fka bir sistemdir. Devlet tarz\u0131nda olmayan bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir. Elbette demokrasinin de kurumlar\u0131 vard\u0131r. Bu kurumlar i\u00e7in de se\u00e7im yap\u0131l\u0131r. Fakat demokrasi ve devlet \u00f6z olarak birbirinden ayr\u0131l\u0131r. Marksistler de d\u00e2hil, t\u00fcm ayd\u0131nlanmac\u0131 entelekt\u00fceller bu durumu kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Lenin\u2019de bile kar\u0131\u015ft\u0131rma vard\u0131r. Demokrasi durumuyla devletin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturdu\u011fu resmi uygarl\u0131klar aras\u0131nda niteliksel bir farkl\u0131l\u0131k hali vard\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla demokratik y\u00f6netimle devlet y\u00f6netimini (se\u00e7imli olsun veya olmas\u0131n, her ikisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da) kar\u0131\u015ft\u0131rmamak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Kald\u0131 ki, devlet esas olarak bir y\u00f6netim gelene\u011fidir. Bin y\u0131llara dayanan kurumsal y\u00f6netimdir. Se\u00e7imlerin y\u00f6netimdeki i\u015flevi son derece s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Se\u00e7imlerle ger\u00e7ekle\u015fen, esas olarak DEVLET \u0130\u00c7\u0130NDEK\u0130 \u00c7E\u015e\u0130TL\u0130 TEKELC\u0130 KL\u0130KLER\u0130N (tar\u0131m tekelci kli\u011fi, ticaret tekelci kli\u011fi, end\u00fcstri veya finans kli\u011fi gibi) g\u00fc\u00e7 durumlar\u0131na g\u00f6re birbirlerine kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamalar\u0131d\u0131r. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan se\u00e7ilir. Yoksa ortada demokrasi veya demokrasinin kazanmas\u0131 diye bir durum s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n
Her demokraside de herkesin mutlaka se\u00e7imle g\u00f6revlendirilmesi diye bir durum yoktur. Se\u00e7ilmemi\u015fler de demokrasilerde y\u00f6netimde rol oynayabilir. Fakat esas olan, demokratik toplumun kendi y\u00f6netimini k\u0131sa aral\u0131klarla farkl\u0131 geli\u015fme ve verimliliklere, yarat\u0131c\u0131l\u0131klara, haklara, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere, e\u015fitliklere ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 vermek i\u00e7in se\u00e7imle belirlemesidir.\u00a0<\/p>\n
d- Bir di\u011fer b\u00f6l\u00fcnme bi\u00e7imi art\u0131k-de\u011feri s\u0131zd\u0131ran gruplara dayal\u0131 olan\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1- Tar\u0131mc\u0131 Devlet: \u0130lk kuruldu\u011fundaki devlet esas olarak tar\u0131msal art\u0131k-\u00fcr\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irme y\u00f6netimi olarak \u00f6rg\u00fctlendi\u011finden, b\u00f6yle tan\u0131mlanmas\u0131 olduk\u00e7a a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r. Tarih boyunca bir\u00e7ok devlet veya devlet i\u00e7indeki tar\u0131mc\u0131 kli\u011fin g\u00fcc\u00fcyle orant\u0131l\u0131 olarak tar\u0131m devletinden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
2- Ticaret Devleti (Merkantilist Devlet): Art\u0131k-de\u011fer ve \u00fcr\u00fcn s\u0131zd\u0131rma y\u00f6ntemini ticari \u00f6rg\u00fctlendirmeye dayand\u0131ran devlettir. \u00d6rne\u011fin tarihte Asur, Fenike devletleri b\u00f6yledir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ticaret kli\u011fi halen \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olan devletler vard\u0131r.<\/p>\n
3- Finans Devleti: Para g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 devlet durumudur. \u00d6rnek olarak \u0130svi\u00e7re\u2019yi g\u00f6sterebiliriz. Daha da \u00f6nemlisi, kapitalizmin son k\u00fcresel \u00e7a\u011f\u0131 finans \u00e7a\u011f\u0131 olarak da de\u011ferlendirilebilece\u011fi i\u00e7in, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde mali finans kli\u011finin, tekelinin t\u00fcm devletlerde \u00e7ok g\u00fc\u00e7lendi\u011fi ve y\u00f6netim \u00fczerinde belirleyici a\u011f\u0131rl\u0131k te\u015fkil etti\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
4- End\u00fcstri Devleti: \u00d6zellikle end\u00fcstri devrimiyle birlikte ekonomide ba\u015fat rol oynayan end\u00fcstriyel \u00fcretim nedeniyle bu nitelikte adland\u0131r\u0131lan bir\u00e7ok devlet vard\u0131r. End\u00fcstri devleti olmak 19. y\u00fczy\u0131lda ba\u015f idealdi. End\u00fcstrile\u015fmek zenginle\u015fmekle e\u015fanlaml\u0131yd\u0131. Kurulan t\u00fcm devletlerin gayesi bir an \u00f6nce end\u00fcstrile\u015fmekti. Dolay\u0131s\u0131yla en g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet kli\u011fi end\u00fcstricilerden olu\u015fuyordu. 18. y\u00fczy\u0131lda b\u00fcy\u00fck t\u00fcccar (merkantilizm), 19. y\u00fczy\u0131lda sanayiciler (end\u00fcstriyalizm), 20. y\u00fczy\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak maliyeciler (finans\u00e7\u0131lar) devlet i\u00e7inde yuvalanan temel tekelci kliklerdir. Devlet denen ili\u015fkiler yuma\u011f\u0131n\u0131 esas olarak bunlar idare eder.\u00a0<\/p>\n
e- Daha ilgin\u00e7 bir b\u00f6l\u00fcnme olarak kapitalist devlet tekellerini \u00f6rtbas etmek, \u00f6rt\u00fclemek i\u00e7in ideolojik ayg\u0131t rol\u00fcn\u00fc oynayan sahte devlet adland\u0131rmalar\u0131 vard\u0131r. Devlet kavram\u0131n\u0131 tan\u0131mlanamaz hale getiren, bunun i\u00e7in ideolojik in\u015falardan ibaret olan bu devletin s\u00f6zde modellerini de g\u00f6zden ge\u00e7irmek \u00f6\u011fretici olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcnl\u00fck ortam bu kavramlar\u0131n i\u015fgali alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
1- Liberal Devlet: Politik-ekonomicilerin g\u00f6zde ideolojik kavram\u0131d\u0131r. Terc\u00fcmesi, \u00f6zg\u00fcr devlet demektir ki, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle devlet kavram\u0131 aras\u0131nda \u00f6rt\u00fc\u015fme de\u011fil z\u0131tl\u0131k esast\u0131r. Devlet \u00f6z itibariyle \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131d\u0131r. Tarih boyunca en b\u00fcy\u00fck sorunlardan biri, ki\u015fi ve grup \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini devlete kar\u015f\u0131 savunmakt\u0131r bu m\u00fccadele en temel siyasi ve hukuki sava\u015flardan ba\u015fta geleni olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca ekonomiye en az m\u00fcdahale eden devlet olarak da tan\u0131mlan\u0131r. H\u00e2lbuki devletin varl\u0131\u011f\u0131 ancak ekonomik tekel olmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla \u2018en az m\u00fcdahale eden devlet\u2019 bir safsatadan ibarettir. \u00d6z\u00fcne, devlet olman\u0131n kimli\u011fine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Belki bu kavramla devlet olarak kapitalist ekonomik tekellerin \u00f6n\u00fc ve pay\u0131 a\u00e7\u0131lmak ve \u00e7o\u011falt\u0131lmak istenmektedir.\u00a0<\/p>\n
2- Sosyalist Devlet: \u00d6zellikle reel-sosyalist kampta \u00e7ok i\u015flenen bu kavram en az liberal devlet kadar bir safsatad\u0131r. Bir defa ger\u00e7ek sosyalizmin devletle alakas\u0131 yoktur. Devlet sosyalizmle en az demokrasi kadar z\u0131tl\u0131k i\u00e7indedir. Tarihsel b\u00fcy\u00fck ekonomik tekelci klikler toplam\u0131 olan devleti e\u015fitlik rejimi olarak sosyalizmle kar\u0131\u015ft\u0131rmak oport\u00fcnizmin en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah\u0131d\u0131r. \u2018Firavun sosyalizmi\u2019 bi\u00e7iminde kavramla\u015ft\u0131r\u0131lan olgunun g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan sosyalist devlet, kapitalizmin en a\u00e7\u0131k devlet \u015fekli olmas\u0131 nedeniyle de proto-fa\u015fizmle \u00e7ok alakal\u0131d\u0131r: Ulus-devletin (fa\u015fizmin) reel sosyalizm kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ulus-devlet hem liberalizmin, hem de reel sosyalizm (devlet sosyalizmi) olarak sosyalizmin ger\u00e7ek karakteridir ki, fa\u015fizmle ili\u015fkisini (otoritarizm ve totalitarizm kapsam\u0131nda) de\u011ferlendirmek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Liberal ve sosyal veya sosyalist devleti fa\u015fizme giden yolda pro-fa\u015fizm olarak de\u011ferlendirmek hayli \u00f6\u011fretici olacakt\u0131r.
Sosyalizm yanda\u015f\u0131 olanlar\u0131n \u015funu \u00e7ok iyi bilmesi gerekir ki, sadece d\u00f6rt y\u00fczy\u0131ll\u0131k kapitalist gelene\u011fin de\u011fil, be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k gelene\u011finin art\u0131k-\u00fcr\u00fcn ve de\u011fer s\u0131zd\u0131rmas\u0131n\u0131n temel kurumu olan devlet eliyle sosyalizm in\u015fa etmek, bunu savunmak bilerek yap\u0131l\u0131yorsa fa\u015fizmdir, bilmeyerek alet olunmu\u015fsa gaflet ve ihanettir. Bu konular\u0131 \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisi\u2019nde kapsaml\u0131 tart\u0131\u015fmay\u0131 umuyorum.<\/p>\n
3- Fa\u015fist Devlet: Fazla anlam\u0131 olmayan bir kavramd\u0131r. Ulus-devlet olarak fa\u015fizm \u00f6zde benzerdir. Fa\u015fizm sanki istisnai, kapitalizm d\u0131\u015f\u0131nda sisteme musallat olmu\u015f bir \u015feymi\u015f gibi tan\u0131mlama geli\u015ftirmek, liberal ve sosyalist ge\u00e7inen entelekt\u00fcellerin en b\u00fcy\u00fck sefaletidir. Kapitalizm, uygarl\u0131k ve devlet olarak ulus-devleti, dolay\u0131s\u0131yla her zaman fa\u015fizmi kap\u0131da tutman\u0131n sistematik ifadesidir. Fa\u015fizm kurald\u0131r. \u0130stisna olan demokratik yap\u0131yla uzla\u015fma zorunlulu\u011fudur!<\/p>\n
4- Demokratik Devlet: Devletin neden demokratik olamayaca\u011f\u0131n\u0131 defalarca belirttik. Devletle demokrasinin zihniyeti, toplum yap\u0131s\u0131, i\u015fleyi\u015f tarz\u0131 \u00f6z itibariyle farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in demokratik devlet olmaz. Fakat \u00e7ok esasl\u0131 bir etken olarak tarih boyunca, ama daha \u00e7ok g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n gittik\u00e7e daha da a\u011f\u0131rla\u015fan krizsel yap\u0131s\u0131 nedeniyle demokratik uygarl\u0131k sistemiyle uzla\u015fma zorunlulu\u011fu do\u011fmu\u015ftur. Yani devlet tek ba\u015f\u0131na y\u00f6netememektedir. Demokratik g\u00fc\u00e7lerle ortak y\u00f6netmeye mecbur bir konuma gelmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla uzla\u015fmalar m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tarihte de bunun bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer devlet (bi\u00e7imi ne olursa olursun) demokratik ilke ve yap\u0131larla ortakl\u0131k arar ve kurarsa, demokrasiye a\u00e7\u0131k olma anlam\u0131nda demokratik devlet kavram\u0131 anlaml\u0131 olabilir. Bana g\u00f6re en do\u011fru tan\u0131m\u0131 devlet + demokrasidir. Devlet bi\u00e7imleri \u00fczerinde durman\u0131n siyaset felsefesinin en g\u00fcncel (acil) g\u00f6revi oldu\u011funu daha \u00f6nce belirtmi\u015ftim. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumlar\u0131n\u0131 klasik devlet mant\u0131\u011f\u0131yla y\u00f6netmek art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn olamamaktad\u0131r. Sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri bu nedenle devreye sokulmu\u015ftur. Ama \u00e7ok yetersizdirler. Bu \u00f6rg\u00fctlerin y\u00f6netim bo\u015flu\u011funu doldurmalar\u0131, payla\u015fmalar\u0131 mevcut durumlar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir.\u00a0<\/p>\n
Daha radikal \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f demokratik toplum yap\u0131lanmalar\u0131yla daha verimli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f devlet kurumlar\u0131 aras\u0131ndaki uzla\u015fma tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Mevcut tarihsel a\u015famada (kimse ka\u00e7 y\u0131l s\u00fcrece\u011fini tahmin edemez) ya tek ba\u015f\u0131na kapitalist uygarl\u0131k, ya tek ba\u015f\u0131na demokratik uygarl\u0131k veya sosyalist sistem demek, v\u00fccut bulmu\u015f pratikler taraf\u0131ndan feci trajik sonu\u00e7lar vererek iflas etmi\u015ftir. Kaybedilen insan toplumu oluyor. Sadece ac\u0131, kan ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fc uzat\u0131l\u0131yor. (Bu konular \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisi\u2019nde geni\u015f\u00e7e i\u015flenecektir.)\u00a0<\/p>\n
Di\u011fer baz\u0131 kavramlar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ba\u015fta gelen hukuk devleti vard\u0131r. Ekonomik tekel olarak devlet zaten art\u0131k-\u00fcr\u00fcne el koyarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00f6z\u00fcnde adil veya hukuki olamaz. Fakat kendi mensuplar\u0131na ve vatanda\u015flar\u0131na in\u015fa etti\u011fi kurallar gere\u011fi, e\u015fit ve \u00f6nceden belirlenmi\u015f kanunlara g\u00f6re davranmas\u0131na kurall\u0131 veya kanun, hukuk devleti denmi\u015ftir. \u015e\u00fcphesiz her g\u00fcn kural uyduran veya her s\u00f6z\u00fc ferman olan despot ve padi\u015fah devletlerine g\u00f6re bu bir olumluluk olabilir. Ama \u00f6z\u00fc itibariyle farkl\u0131 bir devlet tan\u0131m\u0131 te\u015fkil etmez. \u00d6rne\u011fin din devleti, fazla anlaml\u0131 de\u011fildir. Rahip devleti nedeniyle devlet tarih boyunca hep kutsall\u0131k kisvesi alt\u0131nda sunulmu\u015ftur. Devletin ideolojik ara\u00e7lar\u0131 olarak din, mitoloji, felsefe, hatta \u2018bilimcilik\u2019 kaynakl\u0131 adland\u0131rmalar daha \u00e7ok propaganda kapsam\u0131na girer. Laik devlet zaten din devletinin z\u0131dd\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki, ayn\u0131 anlama sahiptir. Laik veya dini devlet izahlar\u0131 (ideolojik ama\u00e7l\u0131) propaganda de\u011feri d\u0131\u015f\u0131nda fazla i\u00e7erik arz etmezler.\u00a0<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak devlet, uygarl\u0131\u011f\u0131n ve uygarl\u0131k tarihinin \u00e7ekirde\u011fi olup, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru hep \u00e7o\u011falarak gelmi\u015ftir. Say\u0131s\u0131z bi\u00e7imlenmelerle kesi\u015ferek kendini s\u00fcrekli kamufle etmeye \u00f6zen g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130lk defa kapitalist uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131nda t\u00fcm ideolojik sapt\u0131rmalara ra\u011fmen ger\u00e7ek i\u015flevi i\u00e7inde devleti tan\u0131mlama \u015fans\u0131na kavu\u015fulmu\u015ftur. Bu tan\u0131mlanma b\u00fcy\u00fck zihinsel ve eylemsel \u00e7abalar sonucu kapitalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin en anlaml\u0131 kazan\u0131m\u0131d\u0131r. Yak\u0131c\u0131 sorun, bu tan\u0131mlanma \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda demokratik uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fim ve ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 anlaml\u0131 i\u00e7erik ve bi\u00e7imlenmelerle (\u00f6rg\u00fct ve eylemlilikle) daha da y\u00fckseltmek ve kal\u0131c\u0131 k\u0131lmakt\u0131r.<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n