\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1209-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
1- \u0130ktidar ve Devlet Sorunu<\/p>\n
S\u0131k\u00e7a vurgulamak durumunday\u0131m ki, tarih \u2018\u015fimdi\u2019 oldu\u011fu gibi, \u015fimdi\u2019nin herhangi bir unsuru da tarihtir. Tarih ile \u015fimdiki aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck kopukluk b\u0131rak\u0131lmas\u0131, her yeni uygarl\u0131ksal y\u00fckseli\u015fin ilk giri\u015fti\u011fi me\u015fruiyet sa\u011flay\u0131c\u0131 ve kendini \u2018ezel-ebed\u2019 k\u0131lmak isteyen propagandalar\u0131n\u0131n sonucudur. Ger\u00e7ek toplum ya\u015fam\u0131nda b\u00f6ylesi kopukluklar yoktur. Vurgulanan di\u011fer husus, tarih evrensel k\u0131l\u0131nmadan, yerel veya tekil bir tarih in\u015fas\u0131n\u0131n anlam ifade edemeyece\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla ilk in\u015fa edildikleri halleriyle iktidar ve devlet sorunu, \u00e7ok az farkla g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn de sorunudur. Aralar\u0131ndaki fark ise, zaman ve mek\u00e2n ko\u015fullar\u0131n\u0131n ekledi\u011fi paylard\u0131r. Farkl\u0131l\u0131k ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kavramlar\u0131na bu anlam\u0131 y\u00fckledi\u011fimizde, yorumlar\u0131m\u0131z\u0131n hakikat pay\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve geli\u015fmeyi k\u00fc\u00e7\u00fcmseme veya \u00f6nemsiz k\u0131lmay\u0131 da ayn\u0131 sak\u0131ncalar i\u00e7inde g\u00f6rmek gerekir. Evrensel tarih yoksunlu\u011fu ne denli k\u00f6relticiyse, tarihsel geli\u015fmeyi hep tekerr\u00fcrden ibaretmi\u015f gibi ele almak, farkl\u0131l\u0131k ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden yoksun saymak da o denli ger\u00e7e\u011fi perdeleyicidir. \u0130ndirgemecili\u011fin bu iki bi\u00e7imine d\u00fc\u015fmemek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.\u00a0<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan iktidar ve devlet konusunda yap\u0131labilecek ilk tespit, toplum \u00fcst\u00fcnde ve i\u00e7inde ola\u011fan\u00fcst\u00fc hacim kazanmalar\u0131d\u0131r. 16. y\u00fczy\u0131la kadar h\u00fck\u00fcmranl\u0131k daha \u00e7ok toplumun d\u0131\u015f\u0131nda, hem de g\u00f6z al\u0131c\u0131 ve korkutucu bi\u00e7imiyle in\u015fa edilirdi. \u00c7a\u011flar boyunca uygarl\u0131k bu y\u00f6nl\u00fc \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imlere tan\u0131kt\u0131r. \u0130ktidar\u0131n resmi ifadesi olarak devlet, s\u0131n\u0131r \u00e7izgilerini \u00f6zenle \u00e7izerdi. Devlet-toplum fark\u0131 ne kadar keskin \u00e7izilirse, o denli yarar umulurdu. Daha toplum i\u00e7i bir olgu olarak iktidarda bile \u00e7izgiler a\u00e7\u0131k se\u00e7ikti. Erkek kar\u015f\u0131s\u0131nda kad\u0131n\u0131n, ya\u015fl\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda gen\u00e7lerin, a\u015firet reisi kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131radan a\u015firet \u00fcyelerinin, mezhebin ve dinin temsilcisi kar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcmin cemaatin duru\u015f \u00e7izgileri \u00e7ok net kurallar ve adaplarla belirlenmi\u015fti. Ses tonlar\u0131ndan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ve oturu\u015flar\u0131na kadar iktidar otoritesi ve y\u00f6netilen konusu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kurallara sahipti. \u015e\u00fcphesiz daha az olan iktidar ve devletin kendini hissettirmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan otoritelerinin bu y\u00f6nl\u00fc tesisi anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. Me\u015fruiyet ara\u00e7lar\u0131, e\u011fitim ve buna g\u00f6re hizmet sunarlard\u0131.\u00a0<\/p>\n
Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131ndaki iktidar ve devlet otoritelerinde meydana gelen k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn fark\u0131, giderek h\u0131zlanacak bi\u00e7imde toplumun t\u00fcm g\u00f6zeneklerine s\u0131zma ihtiyac\u0131 duymas\u0131d\u0131r. Bunda iki temel etkenden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Birincisi, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen kitlenin b\u00fcy\u00fcmesidir. Y\u00f6netim b\u00fcy\u00fct\u00fclmeden s\u00f6m\u00fcr\u00fc ger\u00e7ekle\u015femezdi. B\u00fcy\u00fcyen s\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7ok \u00e7obana ihtiya\u00e7 duymas\u0131 gibi, devlet b\u00fcrokrasisinin \u015fi\u015fmesi bu olgunun a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131d\u0131r. Buna y\u00f6netimin devasa b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f d\u0131\u015f savunmas\u0131n\u0131n i\u00e7 toplumu bast\u0131rma pay\u0131n\u0131 da eklemek gerekir. Sava\u015flar her zaman b\u00fcrokrasi do\u011furmu\u015ftur. Ordunun kendisi en b\u00fcy\u00fck b\u00fcrokratik \u00f6rg\u00fctt\u00fcr. \u0130kinci etken, toplumun artan bilinci ve direnmesidir. Gerek Avrupa toplumunun s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc derinden ya\u015famam\u0131\u015f olmas\u0131, gerek s\u00fcrekli direnmesi, iktidar-devlet in\u015falar\u0131n\u0131 hacimli k\u0131lmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Burjuvazinin aristokrasiye, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n her ikisine kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesi, Avrupa\u2019da iktidar ve devlet in\u015fas\u0131n\u0131 derinle\u015ftirmeye zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Burjuvazinin (orta s\u0131n\u0131f) tarihte belki de ilk defa bir orta s\u0131n\u0131f olarak devletle\u015fmesi, iktidar ve devletin konumuna b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fiklik getirmi\u015ftir. Toplumun i\u00e7inden do\u011fan bir k\u00fctlenin devletle\u015fmesi, dolay\u0131s\u0131yla artan iktidar olay\u0131 kendisini toplum i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlemek zorunda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Burjuvazi kendini d\u0131\u015ftan iktidar ve devlete h\u00fck\u00fcmran k\u0131lmayacak kadar b\u00fcy\u00fck bir s\u0131n\u0131fla\u015fmad\u0131r. Kendini devletle\u015ftirdik\u00e7e, i\u00e7te toplumsal \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7erisinde bulunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. S\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 denilen olgu bu ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131klar. Burjuva ideolojisi olarak liberalizm, bu soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in bin dereden su getirir. Fakat ge\u00e7en s\u00fcrede ya\u015fanan, devlet ve iktidar\u0131n daha da b\u00fcy\u00fcmesi ve b\u00fcrokratik kanserle\u015fmedir. Toplumda devlet ve iktidar ne kadar b\u00fcy\u00fcrse, bu o kadar i\u00e7 sava\u015f var demektir. Avrupa toplumunda geli\u015fen en temel sorun ba\u015ftan itibaren bu nitelikte olmu\u015ftur. B\u00fcy\u00fck anayasa, demokrasi, cumhuriyet, sosyalizm, anar\u015fizm m\u00fccadelesi iktidar ve devletin olu\u015fum tarz\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru bulunan en g\u00f6zde \u00e7are, kesin anayasal kurallara ba\u011flanm\u0131\u015f temel insan haklar\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve demokrasidir. Kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcmden ziyade, devlet ve toplumu iktidar \u00fczerinde uzla\u015fmaya zorlayarak, eskinin b\u00fcy\u00fck kavgal\u0131 d\u00f6nemini a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130ktidar ve devlet sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmemi\u015ftir. Sadece s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir konuma ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Daha yak\u0131ndan bak\u0131nca, milliyet\u00e7ilik, cinsiyet\u00e7ilik, dincilik ve \u00e7e\u015fitli bilimciliklerle toplum, iktidar ve devletin i\u00e7 i\u00e7eli\u011fi geli\u015ftirilerek, yani \u201cHerkes hem iktidar hem toplumdur, hem devlet hem toplumdur paradigmas\u0131na \u00e7ekilerek, ulus-devlet s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6ylece i\u00e7te s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 bast\u0131r\u0131l\u0131p, d\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 savunma pozisyonu hep a\u00e7\u0131k tutularak, burjuva ulus-devletin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulunmu\u015f varsay\u0131lmaktad\u0131r. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda denenen sorun \u00e7\u00f6zmekten ziyade bast\u0131rma y\u00f6nteminin en belli ba\u015fl\u0131s\u0131 bu olmaktad\u0131r. Ulus-devletin kendisinin azami devlet ve iktidar olmas\u0131n\u0131n fa\u015fizm niteli\u011fi en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde Alman fa\u015fizminde g\u00f6zlemlendi.\u00a0<\/p>\n
Ulus-devletin ilk \u00f6rne\u011fi, Hollanda ve \u0130ngiltere\u2019nin \u0130spanyol \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na kar\u015f\u0131 direni\u015f s\u00fcrecinde kendini g\u00f6sterdi. Ulus-devlet t\u00fcm toplumu d\u0131\u015f g\u00fcce kar\u015f\u0131 seferber ederek me\u015fru gerek\u00e7esini yarat\u0131r. Ulusal toplum olma do\u011frultusunda ba\u015flang\u0131\u00e7ta nispeten olumlu \u00f6\u011feler ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Ama daha do\u011fu\u015funda s\u0131n\u0131fsal s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve bask\u0131y\u0131 perdeleme g\u00f6revi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131. Ulus-devlet kesinlikle burjuva s\u0131n\u0131f etiketini ta\u015f\u0131r. O s\u0131n\u0131f\u0131n devlet modelidir. Daha sonra Napolyon seferleri bu modeli Fransa\u2019da daha da g\u00fc\u00e7lendirerek, Avrupa \u00e7ap\u0131nda yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Alman ve \u0130talyan burjuvazisinin geri kalm\u0131\u015f olmas\u0131 ve birlik konusundaki zorluklar\u0131 daha milliyet\u00e7i politikalar\u0131 getirdi. D\u0131\u015ftan i\u015fgal, i\u00e7ten aristokratik ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan gelen direni\u015fler burjuvaziyi a\u015f\u0131r\u0131 \u015foven, milliyet\u00e7i devlet modeline zorlad\u0131. Yenilgi ve bunal\u0131m, Almanya ve \u0130talya ba\u015fta olmak \u00fczere, bir\u00e7ok \u00fclkeyi ya sosyal devrim ya fa\u015fizm ikilemine \u00e7ekti. Kazanan fa\u015fist devlet modeli oldu. Belki Hitler, Musollini ve benzerleri yenildi fakat sistemleri kazand\u0131.
Ulus-devlet, \u00f6z itibariyle toplumun devletle, devletin toplumla \u00f6zde\u015fle\u015fmesi olarak tan\u0131mlanabilir ki, fa\u015fizmin tan\u0131m\u0131 da budur. Do\u011fal olarak ne devlet toplumla\u015f\u0131r, ne toplum devlet olabilir. Olsa olsa topyek\u00fbncu (totaliter) ideolojilerin savlar\u0131 b\u00f6yle olabilir. Bu sloganlar\u0131n fa\u015fist niteli\u011fi bilinmektedir. Fa\u015fizm, bir devlet bi\u00e7imi olarak, her zaman burjuva liberalizminin ba\u015fk\u00f6\u015fesinde bir yere sahiptir. Bunal\u0131m d\u00f6nemlerinin y\u00f6netim bi\u00e7imidir. Bunal\u0131m b\u00fcnyesel oldu\u011fundan, y\u00f6netim bi\u00e7imi de b\u00fcnyeseldir. Ad\u0131 ulus-devlet y\u00f6netimidir. Finans kapital \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n bunal\u0131m\u0131n\u0131n zirve yapmas\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00fcresel zirve yapan kapitalist tekelin devleti de en gerici zorba d\u00f6neminde genel olarak fa\u015fisttir. Her ne kadar ulus-devletin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden bahsediliyorsa da, yerine in\u015fa edilenin demokrasi olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek safdillik olur. Belki de hem makro k\u00fcresel, hem mikro yerel fa\u015fist siyasi olu\u015fumlar g\u00fcndemdedir. Ortado\u011fu, Balkanlar, Orta Asya ve Kafkasya\u2019da olup bitenler dikkat \u00e7ekicidir. Latin Amerika ve Afrika yeni deneyimler arefesindedir. Avrupa ulus-devlet fa\u015fizminden evrimle \u00e7\u0131k\u0131\u015f pe\u015findedir. Rusya ve \u00c7in\u2019in ne olaca\u011f\u0131 belli de\u011fildir. S\u00fcper hegemon ABD her devlet bi\u00e7imiyle al\u0131\u015fveri\u015f halindedir.\u00a0<\/p>\n
A\u00e7\u0131k ki, iktidar ve devlet sorunu en a\u011f\u0131r d\u00f6nemlerinden birini daha ya\u015famaktad\u0131r. Ya demokratik devrim ya fa\u015fizm ikilemi g\u00fcndemde en can al\u0131c\u0131 \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Sistemin t\u00fcm b\u00f6lgesel ve merkezi BM \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u015flevsel olamamaktad\u0131r. Finans-kapital tarihin en k\u00fcresel d\u00f6neminde zirve yaparken, bunal\u0131m\u0131 en \u00e7ok azd\u0131ran sermaye kesimi rol\u00fcndedir. Finans-sermaye tekelinin siyasi-askeri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, topluma kar\u015f\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sava\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok d\u00fcnya cephesinde ya\u015fanan ger\u00e7eklik budur. D\u00fcnya sisteminin yap\u0131sal bunal\u0131m\u0131ndan hangi siyasi ve ekonomik olu\u015fumlar\u0131n \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 kehanetle de\u011fil, entelekt\u00fcel, siyasi ve ahlaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n d\u00fczeyiyle belirlenebilir.\u00a0<\/p>\n
Kapitalist modernitenin en sanal sermaye tekeli olarak finans-kapital \u00e7a\u011f\u0131nda, toplum tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar da\u011f\u0131lmayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Toplumun politik ve ahlaki dokusu parampar\u00e7a edilmi\u015ftir. Ya\u015fanan, soyk\u0131r\u0131mdan da a\u011f\u0131r bir toplumsal olgu olan \u2018toplumk\u0131r\u0131md\u0131r\u2019. Sanal sermayenin medya egemenli\u011fi, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan daha a\u011f\u0131r bir toplumk\u0131r\u0131m\u0131 y\u00fcr\u00fcten silah konumundad\u0131r. Milliyet\u00e7ilik, dincilik, cinsiyet\u00e7ilik, bilimcilik ve sanat\u00e7\u0131l\u0131k (spor, dizi vb.) toplar\u0131n\u0131 yirmi d\u00f6rt saat boyunca topluma kustururcas\u0131na vuran medya silah\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda toplum nas\u0131l savunulabilir?<\/p>\n
Medya da bir nevi ikinci analitik ak\u0131l gibi toplum \u00fczerinde i\u015flevseldir. Nas\u0131l ki analitik ak\u0131l kendi ba\u015f\u0131na iyi veya k\u00f6t\u00fc de\u011filse, medya da kendi ba\u015f\u0131na n\u00f6tr bir ara\u00e7t\u0131r. Her silah gibi, rol\u00fcn\u00fc kullanan belirler. Hegemonik g\u00fc\u00e7ler her zaman en etkili silahlara sahip olduklar\u0131 gibi, medya silah\u0131n\u0131n da h\u00e2kim g\u00fcc\u00fcd\u00fcrler. Medyay\u0131 ikinci analitik ak\u0131l gibi kulland\u0131klar\u0131ndan, toplumun direnme g\u00fcc\u00fcn\u00fc etkisizle\u015ftirmede \u00e7ok etkilidirler. Bu silahla sanal toplum in\u015fa ediliyor. Sanal toplum, toplumk\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015fka bir bi\u00e7imidir. Ulus-devleti de toplumk\u0131r\u0131m\u0131n bi\u00e7imlerinden biri saymak m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. Her iki bi\u00e7imde de toplum kendisi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor, y\u00f6nlendiren tekelin bir arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Toplumsal do\u011fay\u0131 basite almak \u00e7ok tehlikeli oldu\u011fu gibi, kendisi olmaktan \u00e7\u0131karmak da s\u0131n\u0131r\u0131 belli olmayan tehlikelere a\u00e7\u0131k tutmak anlam\u0131na gelir. Finans-sermaye gibi sanal tekel \u00e7a\u011f\u0131 da ancak kendisi olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f toplumla var olabilir. \u0130kisinin ayn\u0131 d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 rastlant\u0131 olmay\u0131p, birbirleriyle ba\u011f i\u00e7indedir. Ulus-devletin kendisi olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f (kendisini ulus-devlet sanan) toplumuyla medyan\u0131n ba\u015ftan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 toplum, tam anlam\u0131yla yenik toplumdur ve enkaz\u0131ndan ba\u015fka \u015feyler in\u015fa edilmektedir. B\u00f6ylesi bir toplumsal \u00e7a\u011f\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan ku\u015fku duyulamaz.\u00a0<\/p>\n
Sadece en sorunlu toplumu ya\u015fam\u0131yoruz, bireyine de hi\u00e7bir \u015fey vermeyen toplumda ya\u015f\u0131yoruz. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z toplumlar sadece ahlaki ve politik dokular\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f de\u011filler, varl\u0131klar\u0131 da tehdit alt\u0131ndad\u0131r. Sorun de\u011fil, k\u0131r\u0131m tehlikesi ya\u015f\u0131yorlar. E\u011fer g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sorunlar t\u00fcm bilimsel g\u00fcce ra\u011fmen s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyor ve kanserle\u015fiyorsa, o zaman toplumk\u0131r\u0131m sadece varsay\u0131m de\u011fil, ger\u00e7ek bir tehlikedir demektir. Ulus-devlet iktidar\u0131n\u0131n toplumu korudu\u011fu iddias\u0131 ise, en b\u00fcy\u00fck yan\u0131lsamay\u0131 yarat\u0131p tehlikeyi ad\u0131m ad\u0131m ger\u00e7ek k\u0131l\u0131yor. Toplum sadece sorunlarla de\u011fil, k\u0131r\u0131mla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.
\u00a0\u00a0\u00a0
2- Toplumun Ahlak ve Politika Sorunu<\/p>\n
Sorunlar\u0131 b\u00f6lmenin sak\u0131ncalar\u0131n\u0131n fark\u0131nday\u0131m. Avrupa merkezli bilimin analitik akl\u0131 s\u0131n\u0131r tan\u0131madan kullanarak geli\u015ftirdi\u011fi bu y\u00f6ntemin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte baz\u0131 kazan\u0131mlar\u0131 olsa da, hakikatin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybetme tehlikesini birlikte ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Bu tehlikenin sak\u0131ncal\u0131 y\u00f6nlerini s\u00fcrekli g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak ko\u015fuluyla, toplumsal sorunu \u2018sorunlar\u2019 olarak b\u00f6lme riskini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilerek y\u00f6ntem kullanmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fim. Epistemoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 tart\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
Toplumsal sorunlar\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcne iktidar ve devleti bo\u015f yere almad\u0131k. Sorunlar\u0131n ana kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131 bunun temel nedenidir. \u00d6nce olanca a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla toplumun \u00fczerinde, 16. y\u00fczy\u0131lla birlikte yo\u011fun olarak i\u00e7inde \u00fcslenen iktidar ve devlet ili\u015fki ve ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n temel fonksiyonu, toplumu g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve savunmas\u0131z b\u0131rakarak tekel s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne haz\u0131r hale getirmektir. \u0130ktidar ve devletin rol\u00fcn\u00fc b\u00f6yle tan\u0131mlamak \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130ktidar ve devlete sadece zor ayg\u0131t\u0131 ve ili\u015fkilerinin toplam\u0131d\u0131r demek ciddi eksiklikler ta\u015f\u0131r. En \u00f6nemli rol\u00fcn\u00fcn toplumun g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Bu rol\u00fcn\u00fc ise, toplumun \u2018varolu\u015f\u2019 ara\u00e7lar\u0131 olan ahlaki ve politik dokula\u015fmas\u0131n\u0131 s\u00fcrekli zay\u0131flat\u0131p i\u015f yapamaz, rol\u00fcn\u00fc oynayamaz duruma d\u00fc\u015f\u00fcrerek ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Toplum ahlak ve politika dedi\u011fimiz iki alan\u0131 olu\u015fturmadan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez.\u00a0<\/p>\n
Ahlak\u0131n temel rol\u00fc, toplumun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclme, ayakta kalma kurallar\u0131na sahip olma ve uygulama g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Varl\u0131k kurallar\u0131n\u0131 ve uygulama g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitiren toplum hayvan toplulu\u011funa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f demektir ki, bu halde istenildi\u011fi kadar kullan\u0131l\u0131p s\u00f6m\u00fcr\u00fclebilir. Politikan\u0131n rol\u00fc ise, \u00f6z\u00fcnde topluma gerekli ahlaki kurallar\u0131 sa\u011flamak ve bununla birlikte temel maddi ve zihni ihtiya\u00e7lar\u0131 gidermenin yol ve y\u00f6ntemlerini s\u00fcrekli tart\u0131\u015farak kararla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Toplumsal politika, bu gerek\u00e7eler temelinde s\u00fcrekli tart\u0131\u015fma ve karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc geli\u015ftirerek toplumu zinde ve a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc k\u0131lar kendini y\u00f6netebilme ve i\u015flerini \u00e7\u00f6zme yetene\u011fine kavu\u015fturarak onun en temel varl\u0131k alan\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Politikas\u0131z toplum, ba\u015f\u0131 kopmu\u015f tavuk gibi, daha can vermeden sa\u011fa sola savrulan toplumdur. Bir toplumu i\u015flevsiz ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz b\u0131rakman\u0131n en etkili yolu, kendi \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131, temel maddi ve manevi ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in zorunlu tart\u0131\u015fma ve karar organ\u0131 olarak POL\u0130T\u0130KAs\u0131z (siyasetsiz, \u0130slami deyimle \u015feriats\u0131z) b\u0131rakmakt\u0131r. Hi\u00e7bir yol bu denli sak\u0131ncal\u0131 olamaz.<\/p>\n
Tarih boyunca iktidar ve devlet ayg\u0131tlar\u0131 ve ili\u015fkilerinin ilk elde toplumun ahlak\u0131 yerine \u2018hukuk\u2019, politikas\u0131 yerine \u2018devlet\u2019 idaresi adl\u0131 kurumlar\u0131 yerle\u015ftirmesi bu nedenlerledir. Toplumu iki temel varl\u0131k stratejisi rol\u00fcn\u00fc oynayan ahlak ve politika g\u00fcc\u00fcnden al\u0131koyma, yerine hukuk ve h\u00fck\u00fcmranl\u0131k idaresini koyma, her d\u00f6nemin temel iktidar ve devlet g\u00f6revleridir. Sermaye birikimi, s\u00f6m\u00fcr\u00fc tekelleri bu iki g\u00f6rev olmadan olmaz. Be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k tarihinin t\u00fcm sayfalar\u0131 toplumun ahlaki ve politik g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u0131rmak, yerine sermaye tekellerinin hukukunu ve idaresini ge\u00e7irmekle doludur. Uygarl\u0131k tarihi \u00e7\u0131plak ve ger\u00e7ek nedenleriyle b\u00f6yledir ve do\u011fru yaz\u0131m\u0131 ancak bu nedenlerle anlam ifade edebilir. Tarihin t\u00fcm toplumsal kavgalar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnde de bu ger\u00e7eklik gizlidir. Toplum kendi ahlak ve politikas\u0131nca m\u0131 ya\u015fayacakt\u0131r, yoksa azg\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fc tekellerinin hukuku ve idaresi do\u011frultusunda s\u00fcr\u00fc gibi mi ya\u015fat\u0131lacakt\u0131r? Sorunlar\u0131n ana kayna\u011f\u0131 iktidar ve devletin hukuk ve idaresinin ak\u0131l almaz \u2018kanserolojik b\u00fcy\u00fcmesi\u2019dir derken, bu ger\u00e7e\u011fi ifade etmek istiyorum.<\/p>\n
Bir hususu daha a\u00e7\u0131klamakta yarar vard\u0131r. \u0130lk hiyerar\u015fi kuruldu\u011funda ve toplum ad\u0131na \u2018tecr\u00fcbe\u2019 ve \u2018uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u2019 \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 durumlarda, ad\u0131na ne dersek diyelim, devlet veya otorite fark etmez, yararl\u0131l\u0131k beklenir. Toplum e\u011fer devleti ve otoriteyi (iktidar\u0131) hepten olumsuzla\u015ft\u0131rmam\u0131\u015fsa, bu iki yararl\u0131l\u0131k beklentisi nedeniyledir. Yani devlet ve otorite ad\u0131na tecr\u00fcbe ve uzmanl\u0131k bekleyerek i\u015flerini kolayla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 sanmaktad\u0131r. Katlanmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli gerek\u00e7eleri bu iki etkendir. Tecr\u00fcbe herkeste bulunmaz. Uzmanl\u0131k da herkesin i\u015fi olamaz. Fakat otorite ve devlet, tarih boyunca bu iki hakl\u0131 beklentiyi istismar ederek, en tecr\u00fcbesiz ve uzmanl\u0131ktan yoksun beceriksizlerin hukuk yerine entrika, tecr\u00fcbe yerine aylakl\u0131k alan\u0131 haline getirdi. B\u00fcy\u00fck yozla\u015fmalar ve felaketler bu b\u00fcy\u00fck sapt\u0131rma ve tersy\u00fcz etmeyle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Tarihte \u00f6zellikle orta s\u0131n\u0131f\u0131n kanserolojik geli\u015fmesini ifade eden burjuvazinin, toplumun orta yerine, \u2018g\u00f6be\u011fine\u2019 oturarak kendi en bencil \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u2018hukuk\u2019, en soysuz y\u00f6netimini ise \u2018anayasal idare\u2019 olarak sunmas\u0131, bunun i\u00e7in iktidar ve devleti s\u0131n\u0131r tan\u0131maz \u2018ayg\u0131t\u2019 ve s\u00f6zde \u2018uzmanl\u0131k\u2019 alanlar\u0131na b\u00f6lerek \u00e7o\u011faltmas\u0131 tam bir felaket olmu\u015ftur. Toplum \u201cya\u011fmurdan kurtulay\u0131m derken doluya tutulmu\u015ftur . Burjuvazinin ak\u0131l inceli\u011fi olan liberalizmin s\u0131n\u0131r tan\u0131maz \u2018cumhuriyet\u2019, \u2018demokrasi\u2019, \u2018anayasa\u2019, \u2018idarenin k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclmesi\u2019, \u2018devletin ve iktidar\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131\u2019 tart\u0131\u015fmalar\u0131 ger\u00e7e\u011fi perdelemek kadar, tersine ifadelerle y\u00fckl\u00fc anlamlar olarak de\u011ferlendirilmelidir. Antik\u00e7a\u011f kadar bile burjuva orta s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n anayasa, cumhuriyet, demokrasi, idarenin k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclmesi, devlet ve iktidar\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 yetene\u011fi yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu soylu kavramlar\u0131 i\u015flevsiz hale getiren, orta s\u0131n\u0131f\u0131n maddi yap\u0131s\u0131d\u0131r, onun varl\u0131k tarz\u0131d\u0131r. Toplum ilk\u00e7a\u011flar\u0131n bir kral\u0131n\u0131, bir hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorbela ta\u015f\u0131rken, s\u0131n\u0131rs\u0131z hale gelmi\u015f burjuva ayg\u0131t ve hanedanl\u0131klar\u0131 nas\u0131l ta\u015f\u0131s\u0131n? Bilerek \u2018burjuva aile ve hanedan\u2019 kavram\u0131n\u0131 kullan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 kaynaktan geliyor. T\u00fcm y\u00f6netim ve kural sanat\u0131n\u0131 \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck soylu aristokrasi ve kral g\u00fc\u00e7lerinden dev\u015firmi\u015ftir. \u00d6z yarat\u0131m yetene\u011fi yoktur. Devlet ve iktidar ili\u015fkilerinin toplumdaki kanserolojik etkisi bu s\u0131n\u0131fsal do\u011fas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Orta s\u0131n\u0131f\u0131n do\u011fas\u0131 fa\u015fizm y\u00fckl\u00fcd\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla toplumun ahlaki ve siyasi (politik) dokular\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcr\u00fcmle\u015ftirilerek i\u015f g\u00f6remez hale getirilmesi en temel sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelir. \u015e\u00fcphesiz ahlak ve politik dokular, alanlar t\u00fcm\u00fcyle yok edilemez. Toplum var olduk\u00e7a, ahlak ve politika da var olacakt\u0131r. Ama iktidar ve devletin bir uzmanl\u0131k ve tecr\u00fcbe alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131, \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 nedeniyle yarat\u0131c\u0131 ve i\u015flevsel yeteneklerini yerine getirememektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde en ince g\u00f6zeneklerine kadar iktidar ve devlet ayg\u0131t ve ili\u015fkileri s\u0131zd\u0131r\u0131larak (medya, her t\u00fcr istihbarat ve \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f operasyon birlikleri, ideolojik \u00f6\u011fretiler vb.), toplumun nefessiz, kendini tan\u0131maz, hi\u00e7bir ahlaki ilkesini uygulayamaz, en temel ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in politik tart\u0131\u015fma yapamaz ve karar (demokratik siyaset) olu\u015fturamaz duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yine g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan ve ger\u00e7ek h\u00fck\u00fcmran g\u00fc\u00e7leri olan \u2018k\u00fcresel \u015firketler\u2019in, yani \u2018ezel-ebed\u2019 tekellerin tarihin en b\u00fcy\u00fck sermaye patlamas\u0131n\u0131 bu d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri, toplumun bu hale d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Toplum d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcp da\u011f\u0131t\u0131lmadan, bu kadar sanal yolla, yani hi\u00e7bir \u00fcretim arac\u0131na el de\u011fdirmeden paradan para kazanma ger\u00e7ekle\u015ftirilemezdi. Tekellerin t\u00fcm tarih boyunca kazand\u0131klar\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn bu en hacimli havadan kazan\u0131mlar\u0131, toplumun varl\u0131\u011f\u0131ndan, s\u0131rt\u0131ndan ve beyninden bo\u015falt\u0131lmas\u0131 temelinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201chavada para yoktur! \u00a0<\/p>\n
Tekrarlamal\u0131y\u0131m ki, yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00e7o\u011falt\u0131lm\u0131\u015f iktidar ve devlet ayg\u0131t ve ili\u015fkileri toplumu bu duruma d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fcyor. Hegemonyan\u0131n en az bunun kadar etkili di\u011fer ana kayna\u011f\u0131 olan medya arac\u0131yla toplumun ideolojik fethi ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Milliyet\u00e7ilik, dincilik, cinsiyet\u00e7ilik, bilimcilik, sanat\u00e7\u0131l\u0131k (sanat\u0131n end\u00fcstrile\u015fmesi, \u00f6zellikle sporun) sapt\u0131rmalar\u0131yla sersemletilmeden, sadece devlet ve iktidar ayg\u0131t ve ili\u015fkileriyle toplum bu denli d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclemez k\u00fcresel sanal (finans-kapital, para-sermaye kastediliyor) \u015firketler, tarihsel tekeller, toplumu kendisi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p toplumk\u0131r\u0131m uygularcas\u0131na bu denli s\u0131n\u0131r tan\u0131maz s\u00f6m\u00fcr\u00fcye tabi tutamazlar. <\/p>\n
3- Toplumun Zihniyet Sorunlar\u0131<\/p>\n
\u015e\u00fcphesiz bir toplumu s\u00f6m\u00fcr\u00fcye a\u00e7\u0131k hale getirmenin ilk ko\u015fullar\u0131ndan biri olan ahlak ve politika yoksunlu\u011fuyla, bu iki dokunun d\u00fc\u015f\u00fcnsel temeli olan toplumsal zihniyet \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc sa\u011flanmadan, bu yoksunluk ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. Tarih boyunca egemenler, s\u00f6m\u00fcrgen tekeller ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in ilk i\u015f olarak \u2018zihniyet hegemonyas\u0131n\u0131\u2019 bu nedenle in\u015fa ederler. S\u00fcmer toplumunu verimlili\u011fe, dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6m\u00fcr\u00fcye a\u00e7mak i\u00e7in, S\u00fcmer rahiplerinin ilk i\u015f olarak tap\u0131nak (Ziggurat) in\u015fa etmeleri bu ger\u00e7e\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde kan\u0131tlamaktad\u0131r. S\u00fcmer tap\u0131na\u011f\u0131, tarihin bilinen ve etkisi halen s\u00fcren toplumsal zihni fethetme ve \u00e7arp\u0131tman\u0131n orijinal kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Toplumsal do\u011fan\u0131n en esnek zihni yap\u0131lanmalardan olu\u015ftu\u011funu \u00f6nemle belirtmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Toplumun en zek\u00e2l\u0131 do\u011fa oldu\u011fu iyi anla\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a, anlaml\u0131 bir sosyoloji geli\u015ftirilemez. Dolay\u0131s\u0131yla toplumu s\u00f6m\u00fcr\u00fc kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6z\u00fcne kestiren zorbalar, egemenler, kurnazlar, ilk i\u015fleri olarak toplumun zek\u00e2 ve d\u00fc\u015f\u00fcnme olanaklar\u0131n\u0131 zay\u0131flatmay\u0131, ilk tekeli zihniyet tekeli yani tap\u0131nak olarak geli\u015ftirmeyi temel g\u00f6rev edinmi\u015flerdir. Tap\u0131nak orijinali itibariyle iki i\u015flev birden g\u00f6r\u00fcr. Birincisi, zihni egemenlik, hegemonik ara\u00e7 olarak son derece \u00f6nemlidir. \u0130kincisi, toplumu \u00f6z zihni de\u011ferlerinden koparmak i\u00e7in \u00e7ok elveri\u015flidir.\u00a0<\/p>\n
Toplumun \u00f6z zihniyeti kavram olarak iyi anla\u015f\u0131lmay\u0131 gerektirir. \u0130nsanl\u0131k daha eline ilk ta\u015f ve sopay\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda bu i\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnerek yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fc de\u011fil, analitik d\u00fc\u015f\u00fcncenin ilk tohumlar\u0131 s\u00f6z konusudur. Deneyim biriktik\u00e7e toplumun geli\u015fmesi, \u00f6z\u00fcnde bu d\u00fc\u015f\u00fcnce yo\u011funla\u015fmas\u0131d\u0131r. Bir toplum ne kadar deneyim, dolay\u0131s\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcnce yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131rsa, o denli yetenek ve g\u00fc\u00e7 kazan\u0131r. Kendini daha iyi besler, korur ve \u00fcretir. Bu s\u00fcre\u00e7 toplumsal geli\u015fmenin ne oldu\u011funu ve neden \u00e7ok \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Toplum kendini s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fck\u00e7e, ortak ak\u0131l veya vicdan da dedi\u011fimiz ahlaki gelene\u011fini, yani kolektif d\u00fc\u015f\u00fcncesini olu\u015fturur. Ahlak bu nedenle \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o toplumun en b\u00fcy\u00fck hazinesi, deneyim birikimi, ayakta kalma gerek\u00e7esi, ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinin ve geli\u015ftirmesinin temel organ\u0131d\u0131r. Bunu yitirirse da\u011f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, ya\u015fam deneyiminden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00e7ok iyi bilmektedir. Adeta i\u00e7g\u00fcd\u00fc keskinli\u011fiyle ahlak\u0131 \u00f6nemsemektedir. Eski klan-kabile toplumlar\u0131nda ahlak kurallar\u0131na uymayanlar\u0131n cezas\u0131 \u00f6l\u00fcmd\u00fc ya da toplumun d\u0131\u015f\u0131na at\u0131l\u0131p \u00f6l\u00fcme terk edilirlerdi. Halen \u00e7ok sapt\u0131r\u0131lsa da, \u2018namus cinayeti\u2019nin k\u00f6keninde bu kurallar yatmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Ahlak kolektif d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011fini temsil ederken, politikan\u0131n i\u015flevi biraz daha farkl\u0131d\u0131r. Daha \u00e7ok g\u00fcncel kolektif i\u015fler \u00fczerinde tart\u0131\u015fmak ve kararla\u015fmak i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnce g\u00fcc\u00fcn\u00fc gerektirir. G\u00fcncel yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce politika i\u00e7in \u015fartt\u0131r. Yine de kaynak olarak, d\u00fc\u015f\u00fcnce birikimi olarak ahlaka dayanmadan ne politik d\u00fc\u015f\u00fcncenin, ne de politikan\u0131n kendisinin yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 toplum \u00e7ok iyi bilmektedir. Politika g\u00fcnl\u00fck kolektif (toplumun ortak \u00e7\u0131kar\u0131) i\u015fler i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir eylem alan\u0131d\u0131r. \u0130\u015fler konusunda farkl\u0131, hatta ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler olsa bile, tart\u0131\u015fma ve karar almalar\u0131 i\u00e7in \u015fartt\u0131r. Politikas\u0131z toplum ya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kurallar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fc misali takip eden, ya da ba\u015f\u0131 kopar\u0131lan tavuk misali z\u0131playan hayvandan farks\u0131zd\u0131r. Toplumun \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnce g\u00fcc\u00fc bir \u00fcstyap\u0131 kurumu de\u011fildir toplumun beynidir. Organlar\u0131 ahlak ve politikad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Toplumun di\u011fer organ\u0131, kutsal mek\u00e2n olarak elbette tap\u0131nakt\u0131r. Ama bu tap\u0131nak hegemon g\u00fc\u00e7 (hiyerar\u015fi ve devlet) tap\u0131na\u011f\u0131 de\u011fil, kendi \u00f6z kutsal mek\u00e2n\u0131yd\u0131. Toplumun \u00f6z kutsal mek\u00e2n aray\u0131\u015f\u0131, arkeolojik bulu\u015flarda ba\u015fk\u00f6\u015feyi i\u015fgal etmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ayakta kalan belki de tek \u00f6nemli yap\u0131d\u0131r. Bu ger\u00e7eklik tesad\u00fcf\u00ee say\u0131lamaz. Toplumun ilk kutsal mek\u00e2n\u0131 t\u00fcm ge\u00e7mi\u015finin, atalar\u0131n\u0131n, kimli\u011finin, ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temsil edildi\u011fi yerdir. Toplu anma, ibadet yeridir. Kendini hat\u0131rlama, y\u00e2d etme mek\u00e2n\u0131d\u0131r gelece\u011fe ta\u015f\u0131man\u0131n i\u015faretidir bir arada olman\u0131n \u00f6nemli gerek\u00e7esidir. Toplum, tap\u0131nak ne kadar dikkat \u00e7ekici, g\u00f6rkemli, g\u00fczel ya\u015fanmaya de\u011fer yerde in\u015fa edilirse, o denli temsil kabiliyeti ve ya\u015famsal de\u011feri olaca\u011f\u0131n\u0131n bilincindeydi. Dolay\u0131s\u0131yla en \u00e7ok g\u00f6rkemlilik tap\u0131naklarda sergilenirdi. S\u00fcmer \u00f6rne\u011finin de yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 gibi, tap\u0131nak ayn\u0131 zamanda \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, emek\u00e7ilerin depo ve bar\u0131nak yeriydi. Yani imece usul\u00fc \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yeriydi. Yaln\u0131z ibadet de\u011fil, toplu tart\u0131\u015fma ve karar yeriydi. Politik merkezdi. Zanaatk\u00e2r yuvas\u0131yd\u0131. \u0130cat yeriydi. Mimar ve bilginlerin h\u00fcnerlerini denedikleri merkezdi. \u0130lk akademi \u00f6rne\u011fiydi. \u0130lk\u00e7a\u011f\u0131n t\u00fcm kehanet merkezlerinin tap\u0131naklarda olmas\u0131 tesad\u00fcf\u00ee de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn bu etkenler ve daha y\u00fczlercesi tap\u0131na\u011f\u0131n \u00f6nemini ortaya koymaktad\u0131r. Bu duruma da rahatl\u0131kla toplumun ideolojik, zihniyet merkezi demek ger\u00e7ek\u00e7i olacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Urfa\u2019daki dikilita\u015flar\u0131n \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc harabe on iki bin y\u0131l \u00f6ncesine aittir. Daha tar\u0131m devrimi yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ama o ta\u015f oymac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve dikiminin, anlam\u0131 \u00e7ok geli\u015fkin insanlar\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla toplumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kimlerdi onlar, nas\u0131l konu\u015fuyorlard\u0131, nas\u0131l beslenip \u00e7o\u011fal\u0131yorlard\u0131? D\u00fc\u015f\u00fcnce ve adetleri nas\u0131ld\u0131? Ge\u00e7imlerini nas\u0131l temin ediyorlard\u0131? Bu sorular\u0131 yan\u0131tlayacak hi\u00e7bir iz yoktur. Yaln\u0131z dikilita\u015f an\u0131t\u0131, b\u00fcy\u00fck ihtimalle tap\u0131nak kal\u0131nt\u0131lar\u0131 geriye iz olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn bile s\u0131radan k\u00f6yl\u00fcler o ta\u015flar\u0131 oyup, anlaml\u0131 bi\u00e7imde o yere \u00e7\u0131kararak dikme g\u00fcc\u00fcnde olmad\u0131klar\u0131na g\u00f6re, demek ki o insanlar ve toplumlar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc k\u00f6yl\u00fcler ve k\u00f6y toplumlar\u0131ndan geri de\u011fillerdi. Sadece buna benzer hususlar\u0131 tahmin edebiliyoruz. Urfa\u2019n\u0131n kutsall\u0131\u011f\u0131 (sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa) da, belki bu tarih \u00f6tesi gelenekten bir \u0131rmak misali s\u00fcz\u00fcl\u00fcp geliyor. Bu anlamda toplumsal tap\u0131na\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6nemini tart\u0131\u015fm\u0131yorum. Hegemonik tap\u0131na\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u015flevinin \u00f6nemini tart\u0131\u015f\u0131yorum.\u00a0<\/p>\n
M\u0131s\u0131r rahipleri de en az S\u00fcmer \u00f6rne\u011fi kadar hegemonik tap\u0131nak olu\u015fumunda rol oynad\u0131lar. Hint Brahmanlar\u0131 onlardan daha a\u015fa\u011f\u0131 kalmad\u0131lar. Uzakdo\u011fu t\u00fcm\u00fcyle daha a\u015fa\u011f\u0131 kal\u0131r durumda de\u011fildi. G\u00fcney Amerika tap\u0131naklar\u0131 da hegemonikti. Bo\u015funa gen\u00e7ler kurban se\u00e7ilmiyordu. T\u00fcm uygarl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n egemen tap\u0131naklar\u0131 hegemonikti. Orijinalin kopyas\u0131 gibiydiler. Toplumun egemenler yarar\u0131na kullan\u0131ma haz\u0131r hale getirilmesi bu merkezlerin ba\u015f i\u015fleviydi. Tekelin askeri kolu deh\u015fetengiz kelle kopar\u0131p kale ve sur duvarlar\u0131nda kullan\u0131rken, ruhani kolu zihniyet fethiyle ayn\u0131 i\u015fi tamamlard\u0131. Her iki faaliyet topluluklar\u0131n k\u00f6lele\u015ftirilmesinde at ba\u015f\u0131 rol oynad\u0131. Biri korku, di\u011feri ikna \u00fcretti. Binlerce y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k toplumunun bu tarzdaki s\u00fcreklili\u011fini kim ink\u00e2r edebilir?<\/p>\n
Avrupa hegemonik uygarl\u0131\u011f\u0131 bu konuda b\u00fcy\u00fck bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fini sa\u011flad\u0131. \u00d6z\u00fcn\u00fc ise oldu\u011fu gibi korudu. Toplumun \u00fczerindeki devasa ulus-devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n bununla yetinmeyip en ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kadar toplumun i\u00e7 g\u00f6zeneklerini kendine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirdi\u011fi g\u00fcnl\u00fck g\u00f6zlemlerdendir. Zihniyet olu\u015fum merkezleri olarak \u00fcniversite, akademi, daha a\u015fa\u011f\u0131da lise, ortaokul, ilk ve anaokulun verdi\u011fi, kilise, havra ve caminin tamamlad\u0131\u011f\u0131, k\u0131\u015flan\u0131n keskinle\u015ftirdi\u011fi, toplumun kal\u0131nt\u0131s\u0131 kalan zihni, ahlak\u0131 ve politik dokular\u0131n\u0131n fethi, i\u015fgali, asimilasyonu ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi net de\u011fil de nedir? Demek ki toplumun \u2018kitlele\u015ftirilmesi\u2019 s\u00fcr\u00fcle\u015ftirilmesidir derken, baz\u0131 de\u011ferli yorumcular bo\u015f konu\u015fmuyorlar. Ayn\u0131 zamanda fa\u015fizmin toplumuna bu zihin s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesiyle gidildi\u011fi taze an\u0131lar\u0131m\u0131zdand\u0131r. Yak\u0131n tarihin kan banyosu da bu zihin fethinin sonucudur.\u00a0<\/p>\n
Tekrarlaman\u0131n sak\u0131ncas\u0131 yoktur: Milliyet\u00e7ilik, dincilik, cinsiyet\u00e7ilik, sporculuk, sanat\u00e7\u0131l\u0131k ikonlar\u0131n\u0131 sallarsan toplumu \u2013pardon, s\u00fcr\u00fcy\u00fc-, kitleyi diledi\u011fin her hedefe ta\u015f\u0131yabilirsin. Zihnin fethi hi\u00e7bir zorun ba\u015faramayaca\u011f\u0131 kadar toplumu bug\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel finans-sermayesine a\u00e7\u0131k hale getiren geli\u015fmenin temelidir. Bir kez daha S\u00fcmer rahiplerine ve tap\u0131nak icatlar\u0131na selam durmak gerekir! Ne yaman fatihlermi\u015fsiniz de, aradan be\u015f bin y\u0131l ge\u00e7ti\u011fi halde, bug\u00fcnk\u00fc son temsilcileriniz ve tap\u0131naklar\u0131 ellerini s\u0131cak sudan so\u011fuk suya sokmadan tarihin en b\u00fcy\u00fck sermaye birikimini ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyorlar! Tanr\u0131lar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc imgeleri, g\u00f6lgeleri (Zillullah) bile bu kadar kazan\u00e7 sa\u011flayamad\u0131lar. Demek ki, sermayenin s\u00fcrekli ve k\u00fcm\u00fcl\u00e2tif birikimi bo\u015f bir kavram de\u011filmi\u015f. Zihni \u00e7arp\u0131tmalar basit operasyonlar de\u011filmi\u015f. Dr. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 ve \u0130talyan Antonio Gramsci de hegemonik fethi benzer tan\u0131mlamalara kavu\u015ftururken, ulus-devletin \u00e7ok en y\u00fccele\u015ftirildi\u011fi d\u00f6nemin hapishanelerindeydiler. Bildikleri ya\u015fad\u0131klar\u0131ndand\u0131. Ben de son tahlilde k\u00fcresel sermaye \u2018mahk\u00fbmuyum\u2019. Onu do\u011fru tan\u0131mamak, kendi zihnim \u015fahs\u0131nda (kimli\u011fimde) toplumun \u00f6z zihnine ihanet olurdu. <\/p>\n
4- Toplumun Ekonomik Sorunlar\u0131<\/p>\n
Ekonomik sorunlar denince kar\u0131ncalar akl\u0131ma gelir. Kar\u0131nca kadar ufak bir hayvan\u0131n bile ekonomik (ne de olsa her varl\u0131k i\u00e7in ekonomi beslenmedir) sorunlar\u0131 olmuyor. \u0130nsan gibi geli\u015fkin ak\u0131l ve tecr\u00fcbe sahibi bir varl\u0131\u011f\u0131n yaman ekonomik sorunlar\u0131, hatta i\u015fsizlik gibi y\u00fcz k\u0131zartan durumlar nas\u0131l ya\u015fan\u0131yor? Do\u011fada insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131p i\u015f haline getiremeyece\u011fi ne olabilir? Sorun kesinlikle ne do\u011fal i\u015fleyi\u015ftedir, ne de \u00e7evreyle ilgilidir. \u0130nsan\u0131n zalim kurdu kendi i\u00e7indedir. Her ekonomik sorun, ba\u015fta i\u015fsizlik, toplumun sermayele\u015ftirilmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Marks\u2019\u0131n sermaye tahlili \u015f\u00fcphesiz de\u011ferlidir. Bunal\u0131m s\u00fcreciyle ilgili i\u015fsizli\u011fi de a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ac\u0131 olan odur ki, pozitivizmcilik hastal\u0131\u011f\u0131 onu da \u00e7ok k\u00f6t\u00fc durumda yakalam\u0131\u015ft\u0131r. Bilimcilik hastal\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok daha kapsaml\u0131 tarihsel-toplum analizini yapmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. Benim yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015fey sermayenin ekonomi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tersine ekonomiyi ekonomi olmaktan \u00e7\u0131karman\u0131n etkili arac\u0131 oldu\u011funu tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Bunun i\u00e7in en ba\u015fta gelen nedenim, toplumun geli\u015fiminde k\u00e2r ve sermayenin hi\u00e7bir zaman hedef olmad\u0131\u011f\u0131, yer bulmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Zengin, refah i\u00e7inde toplum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ahlak ve politika buna a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak toplum ihtiya\u00e7 ve i\u015fsizlik i\u00e7inde k\u0131vran\u0131rken, etrafta zenginlik ve sermayeden bahsetmek, su\u00e7 olman\u0131n \u00f6tesinde toplumsal k\u0131r\u0131mla ilgili olmal\u0131d\u0131r. Uygarl\u0131\u011f\u0131 bizzat sorun yuma\u011f\u0131n\u0131n kendisi olarak tan\u0131mlamak, sermaye tekeline dayanmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
Rosa Luxemburg, sermayenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini kapitalist olmayan toplum ko\u015fuluna ba\u011flarken, \u00e7ok \u00f6nemli bir hakikatin k\u0131y\u0131s\u0131nda seyretmektedir. K\u0131y\u0131dan daha i\u00e7eri y\u00fcr\u00fcyebilseydi, onun sadece kapitalist olmayan toplumun varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, o toplumu kene gibi emerek \u015fi\u015fti\u011fini, bundan bir damla kan\u0131 da i\u015f\u00e7iye i\u00e7irerek kendisine su\u00e7 orta\u011f\u0131 haline getirdi\u011fini g\u00f6rebilecekti. Net vurguluyorum i\u015f\u00e7inin \u00e7abas\u0131n\u0131 da ink\u00e2r etmiyorum. Ama sermaye olu\u015fumunun i\u015f\u00e7inin eme\u011fine ancak \u00e7ok c\u00fcz\u00ee miktarda ba\u011flanabilece\u011fini, hatta felsefi-tarihsel-toplumsal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse bu c\u00fcz\u00ee miktar\u0131n da anlam\u0131n\u0131 yitirece\u011fini belirtiyorum. End\u00fcstriyalizmin toplumun ve \u00e7evrenin s\u0131rt\u0131ndan bir vurgun oldu\u011fu, ekolojik sorunlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc giderek a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u015fletme y\u00f6neticilerinin ve usta i\u015f\u00e7ilerin toplumun en ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kesimi haline geldi\u011fini, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcyen i\u015fsizlik oldu\u011funu hangi bilgi ve izan sahibi insan ink\u00e2r edebilir? Geli\u015fmi\u015f end\u00fcstri katmanlar\u0131, tekelci ticaret ve finansal kesimler, yani sermaye tekelleri \u2018\u00e7ok hisseli ortakl\u0131k\u2019 projeleriyle i\u015f\u00e7i kavram\u0131n\u0131 iyice anlams\u0131zla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015f\u00e7inin giderek sermaye tekelini topluma ba\u011flayan kay\u0131\u015f rol\u00fcne indirgendi\u011fini g\u00f6rmek \u00f6nemlidir. Reel sosyalizmin rol\u00fc nas\u0131l devlet kapitalizmi olarak, bir \u2018tavizci i\u015f\u00e7i\u2019 olarak tan\u0131mlanabilirse, klasik \u00f6zel kapitalizmin de benzer tavizci i\u015f\u00e7isi vard\u0131r. Bunlar her zaman toplum i\u00e7inde bir arada olagelmi\u015flerdir. Geriye kalan toplum, Rosa\u2019n\u0131n akl\u0131na gelen kapitalist olmayan toplumdur.\u00a0<\/p>\n
Dikkat edilirse, burada kapitalist olan ve olmayan fark tarif edilmektedir. Rosa\u2019da her ikisi de toplum bi\u00e7imidir. Ben daha farkl\u0131 olarak, kapitalizmi bir toplum bi\u00e7imi olarak de\u011fil, toplumun \u00fczerinde art\u0131k-de\u011fer s\u0131zd\u0131ran, ekonomiyi kurutan, i\u015fsizli\u011fi do\u011furan, devlet ve iktidarla kayna\u015f\u0131p g\u00fc\u00e7l\u00fc ideolojik hegemonya ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanan geni\u015f bir \u015febeke, \u00f6rg\u00fctlenme olarak de\u011ferlendiriyorum. Bu \u00f6rg\u00fctlenmenin i\u00e7ine son d\u00f6nemde tavizci i\u015f\u00e7i kesimini de eklemi\u015flerdir. Tekelci a\u011f\u0131n i\u00e7eri\u011fini bir kez daha b\u00f6yle tan\u0131mlarken, bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f anlamay\u0131 gidermeyi ama\u00e7l\u0131yorum. \u00d6zellikle \u2018kapitalist toplum\u2019 kavram\u0131n\u0131n tuzak karakterini de\u015fifre etmek durumunday\u0131m. Kapitalist tekele b\u00f6yle bir s\u0131fat ba\u011f\u0131\u015flamak fazlas\u0131yla l\u00fctufk\u00e2rl\u0131kt\u0131r. Sermaye \u015febeke, \u00f6rg\u00fctsel a\u011f olu\u015fturabilir. Mafyan\u0131n da de\u011fme bir sermaye \u015febekesi oldu\u011fu \u00e7ok iyi anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sermaye \u015febekesinin mafya olarak adland\u0131r\u0131lamamas\u0131n\u0131n tek nedeni, toplumdaki hegemonik g\u00fcc\u00fc ve resmi iktidarla ba\u011flant\u0131lar\u0131d\u0131r. Yoksa mafya kadar bile etik kurallar\u0131 olmayan bir \u015febeke olarak kalacakt\u0131.\u00a0<\/p>\n
\u015eu hususu da \u00f6nemle eklemeliyim ki, orta boy sanayici, t\u00fcccar ve tar\u0131mc\u0131y\u0131 kapitalist saym\u0131yorum. Bunlar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ek ekonomik ihtiya\u00e7lar i\u00e7in olup, sermaye taraf\u0131ndan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc k\u0131skaca al\u0131nsalar da, \u00fcretim yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan toplumsal kesimlerdir. Ayr\u0131ca pazardaki k\u00fc\u00e7\u00fck meta al\u0131\u015fveri\u015fini ve bu metalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerinde ger\u00e7ekle\u015ftirenleri de kapitalist saym\u0131yorum. \u00c7e\u015fitli meslek sahipleri haliyle kapitalist say\u0131lmaz. Tavizci kesim d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm i\u015f\u00e7iler, k\u00f6yl\u00fcler, \u00f6\u011frenciler, memurlar, zanaatk\u00e2rlar, \u00e7ocuklar, kad\u0131nlar toplumun belkemi\u011fini olu\u015fturur. Kapitalist olmayan toplum olarak bu tan\u0131m\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Yani \u00e7o\u011fu Marksist\u2019in sand\u0131\u011f\u0131 gibi kapitalist olmayan toplum derken feodal, Asya tipi, yar\u0131-feodal gibi kavramlarla dillendirilen toplumu kastetmiyorum. Bu kavramlar\u0131n ger\u00e7e\u011fi \u00f6\u011fretici k\u0131lmad\u0131klar\u0131na, daha \u00e7ok perdelediklerine dair ikna olmu\u015f durumday\u0131m. Kald\u0131 ki, bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi sadece 16. y\u00fczy\u0131l sonras\u0131 Avrupa\u2019da merkezile\u015fen sermaye \u015febekeleri i\u00e7in de\u011fil, tarih boyunca art\u0131k-de\u011fer gasp eden t\u00fcm sermaye \u015febekeleri (ticaret-siyaset-askerlik-ideolojik, tar\u0131msal, end\u00fcstriyel tekeller) kapsam\u0131nda geli\u015ftiriyorum. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fcresel finans sermayesinin bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in fazla incelemeye gerek olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Toplumsal do\u011fan\u0131n anti-sermaye karakterini g\u00f6rmek kilit \u00f6nemdedir. Binlerce y\u0131ll\u0131k y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde toplum, sermaye birikiminin en \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc etkiye sahip oldu\u011funun fark\u0131ndayd\u0131. \u00d6rne\u011fin sermaye birikiminin etkili y\u00f6ntemlerinden biri olan faizcili\u011fi mahk\u00fbm etmeyen hi\u00e7bir din yok gibidir.
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcyen i\u015fsizli\u011fi sermayenin ucuz i\u015f\u00e7i, esnek i\u015f\u00e7i yaratmak i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fini s\u00f6ylemek \u00e7ok eksik bir de\u011ferlendirmedir. Ger\u00e7e\u011fin bir y\u00f6n\u00fc bu olmakla birlikte, as\u0131l nedeni sermayenin toplumu k\u00e2r pe\u015finde ko\u015fturan faaliyetlere ba\u011flamas\u0131d\u0131r. K\u00e2r-sermaye i\u00e7in faaliyet kesinlikle toplumun temel ihtiya\u00e7lar\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmez. E\u011fer toplumun doyurulmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan \u00fcretim k\u00e2r getirmiyorsa, toplumun a\u00e7l\u0131k ve yoksulluktan k\u0131r\u0131lmas\u0131 -Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde milyonlarca insan bu durumdad\u0131r- sermayenin umurunda bile de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin eldeki sermaye miktar\u0131 biraz tar\u0131ma yat\u0131r\u0131lsa, asla a\u00e7l\u0131k sorunu kalmaz ve olmaz. Ama tam tersine, sermaye tar\u0131m\u0131 s\u00fcrekli bo\u015falt\u0131yor, bozuyor. Bunun nedeni tar\u0131mda k\u00e2r oran\u0131n\u0131n ya hi\u00e7 olmamas\u0131 ya da \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131d\u0131r. Paradan dev miktarda para kazan\u0131l\u0131rken, hi\u00e7bir sermayedar tar\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez. Sermayenin karakterinde bu t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye asla yer yoktur. Eskiden devlet tekel olarak tar\u0131ma \u00e7ok yard\u0131m yapard\u0131. Ama kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00fcr\u00fcn veya para-vergi olarak al\u0131rd\u0131. \u015eimdiki sermaye piyasalar\u0131 bu y\u00f6nl\u00fc devlet faaliyetlerini de anlams\u0131zla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Aksi halde o devletler iflasla kar\u015f\u0131la\u015fmaktan kurtulamazlar.\u00a0<\/p>\n
Demek ki, sermayenin toplumun ana g\u00f6vdesini giderek i\u015fsiz ve yoksul b\u0131rakmas\u0131 g\u00fcnl\u00fck, ge\u00e7ici politikalar nedeniyle de\u011fil, yap\u0131sal karakteri nedeniyledir. \u00c7ok ucuza \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmak istense de toplumdaki i\u015fsizli\u011fin \u00e7\u00f6z\u00fclemeyece\u011fi, incelemeye gerek olmadan s\u0131radan bir g\u00f6zlemle rahatl\u0131kla anla\u015f\u0131labilir. Art\u0131k-de\u011fer \u00fczerine kurulu k\u00e2rl\u0131l\u0131k politikalar\u0131 ve sistemi ortadan kalkmadan, toplumun i\u015fsizlikten ve yoksulluktan kurtulamayaca\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha iyi bilmek gerekir diyorum.\u00a0<\/p>\n
Yoksa \u00f6rne\u011fin tarih boyunca \u00e7ok say\u0131da toplumu doyuran, neolitik topluma on be\u015f bin y\u0131ld\u0131r anal\u0131k eden Mezopotamya ovalar\u0131nda neden i\u015fsizlik, a\u00e7l\u0131k ve yoksulluk kol geziyor? K\u00e2r ama\u00e7lamayan bir \u00fcretim hamlesi planlansa, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fclerinde yirmi be\u015f milyon insan\u0131 rahatl\u0131kla besleyebilecek ve \u00fczerine fazla b\u0131rakacak bu ovalar\u0131n ve insanlar\u0131n\u0131n tek ihtiyac\u0131 sermayenin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmayan eli de\u011fil, tersine i\u015fsizli\u011fin, a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n ve yoksullu\u011fun tek nedeni olan bu elin (\u00f6zel veya devlet eliyle olmas\u0131 hi\u00e7 fark etmez) yakas\u0131n\u0131 b\u0131rakmas\u0131d\u0131r. \u0130htiya\u00e7 duyulan tek \u015fey, ger\u00e7ek emek\u00e7i eliyle topra\u011f\u0131n bulu\u015fmas\u0131d\u0131r buna f\u0131rsat yaratacak toplumsal zihniyet devriminin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir toplumsal ahlak ve politikan\u0131n tekrar temel dokular, organlar olarak i\u015flevine kavu\u015fmas\u0131d\u0131r demokratik siyasetin bu nedenlerle d\u00f6rt elle ve g\u00f6zle ger\u00e7ek beyinlerle g\u00f6revine ko\u015fmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
5- Toplumun End\u00fcstriyalizm Sorunu<\/p>\n
Tar\u0131m devrimi kadar \u00f6nem ta\u015f\u0131yan end\u00fcstri devriminin, binlerce y\u0131ll\u0131k tarihsel birikim temelinde, 18. y\u00fczy\u0131l sonu ve 19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda niteliksel s\u0131\u00e7rama yap\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ini\u015fli-\u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 seyrini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nerede, ne zaman, nas\u0131l duraca\u011f\u0131, durdurulaca\u011f\u0131 kestirilememektedir. Bu devrim analitik akl\u0131n patlamas\u0131 gibi bir \u00f6zelli\u011fe sahip olup, zaten bu akl\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Sermayenin kesin h\u00e2kimiyetindedir. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz sermayenin kendisi \u00e7oklukla end\u00fcstriyel ara\u00e7lar\u0131n mucidi de\u011fildir. Ama onlar\u0131 sermaye arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in her zaman ivedilikle \u00fczerinde durmu\u015f, gerekli g\u00f6rd\u00fcklerini m\u00fclkiyetine ge\u00e7irmi\u015ftir. Seri, ucuz \u00fcretmek, toplum i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme imk\u00e2n\u0131d\u0131r. Ak\u0131l gibi toplumun hizmetindeki end\u00fcstri de de\u011ferlidir. Sorun end\u00fcstrinin kendisinde de\u011fildir, kullan\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131ndad\u0131r. End\u00fcstri t\u0131pk\u0131 n\u00fckleer imk\u00e2n gibidir. Tekellerin \u00e7\u0131kar\u0131na kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ekolojik felaketlerden sava\u015flara kadar ya\u015fam\u0131 en \u00e7ok tehdit eden araca d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Nitekim k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131m\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde iyice belirginle\u015fti\u011fi gibi, \u00e7evresel y\u0131k\u0131m\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Sanal toplum do\u011frultusunda h\u0131zla yol ald\u0131rmaktad\u0131r. \u0130nsan organlar\u0131n\u0131n yerini h\u0131zla robotla\u015fma almaktad\u0131r. B\u00f6yle giderse insan\u0131n kendisi gereksizle\u015fecektir.\u00a0<\/p>\n
\u00c7evrenin bug\u00fcnk\u00fc halinde bile sadece toplumun de\u011fil, t\u00fcm canl\u0131 ya\u015fam\u0131n tehdit alt\u0131na girdi\u011fi ortak g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6nemle vurgulamak gerekir ki, bu gidi\u015fte end\u00fcstriyi olgu olarak kendi ba\u015f\u0131na sorumlu ilan etmek tam bir sapt\u0131rmad\u0131r. Kendi ba\u015f\u0131na end\u00fcstri n\u00f6tr bir olanakt\u0131r. Toplumun varl\u0131k gerek\u00e7eleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmi\u015f bir end\u00fcstri, kesinlikle d\u00fcnyay\u0131 insan i\u00e7in, hatta t\u00fcm ya\u015famlar i\u00e7in \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Do\u011fa haline getirmede belirleyici rol oynayabilir. B\u00f6ylesi bir potansiyel ta\u015f\u0131maktad\u0131r. B\u00f6yle olursa end\u00fcstriyi kutsamak da gerekir. Fakat k\u00e2r-sermayenin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kontrol\u00fcne girerse, d\u00fcnyay\u0131 bir avu\u00e7 tekelcinin d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm insanl\u0131k i\u00e7in cehenneme de \u00e7evirebilir. Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gidi\u015fat biraz da bu y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Bu gidi\u015fat\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131 derin bir endi\u015feye kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ink\u00e2r edilemez. End\u00fcstriyel tekel olarak toplum \u00fczerinde ger\u00e7ek imparatorluklar kurmu\u015ftur. Bir tek ABD s\u00fcper hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, onlarca end\u00fcstriyel hegemon vard\u0131r. Siyasal-askeri hegemon durdurulsa bile, end\u00fcstriyel hegemonlar kolay durdurulamazlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k onlar da k\u00fcreselle\u015fmi\u015flerdir. Bir \u00fclke merkez olarak dar gelirse, hemen ba\u015fka bir mek\u00e2n\u0131, yeni \u00fclkeleri, merkezleri haline getirebilirler. Ne mal\u00fbm ABD\u2019nin bir end\u00fcstri imparatorlu\u011fu yar\u0131n \u00c7in\u2019i merkez se\u00e7mesin? Ko\u015fullar daha elveri\u015fli olduktan sonra, bug\u00fcn bile bunun yava\u015f yava\u015f m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmektedir.\u00a0<\/p>\n
End\u00fcstriyalizm tar\u0131m\u0131 can evinden vurmu\u015ftur. \u0130nsan toplumunun asli unsuru, varl\u0131k arac\u0131 olan tar\u0131m, end\u00fcstri kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m ya\u015famaktad\u0131r. On be\u015f bin y\u0131ld\u0131r insanl\u0131\u011f\u0131 var eden bu kutsal faaliyet, bug\u00fcn kendi haline b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. End\u00fcstrinin egemenli\u011fine b\u0131rak\u0131lmaya haz\u0131rlan\u0131lmaktad\u0131r. K\u00e2r-sermaye g\u00fcd\u00fcml\u00fc end\u00fcstrinin tar\u0131ma girmesi, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi seri \u00fcretim, bol \u00fcretim olarak yorumlanamaz. Genlerle oynanarak toprak, end\u00fcstri tekellerince suni d\u00f6llenme gibi bir anal\u0131k durumuna sokulacakt\u0131r. Nas\u0131l ki yabanc\u0131 bir spermle sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir hamilelik, annelik m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse, genleriyle oynanm\u0131\u015f tohumlarla topra\u011f\u0131 d\u00f6llendirmek, iyi bir anal\u0131k durumuna sokamayacakt\u0131r. End\u00fcstri tekelleri tar\u0131ma y\u00f6nelik bu \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa haz\u0131rlan\u0131yorlar. \u0130nsanl\u0131k tarihi belki de en b\u00fcy\u00fck kar\u015f\u0131devrimi tar\u0131mda ya\u015fayacakt\u0131r, hatta ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r bile. Toprak, tar\u0131m, her ikisi bir \u00fcretim arac\u0131 ve ili\u015fkisi de\u011fildir toplumun ayr\u0131lmaz, oynanmaz varl\u0131k par\u00e7alar\u0131d\u0131r. \u0130nsan toplumu a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak toprak ve tar\u0131m \u00fczerinden in\u015fa edilmi\u015ftir. Onu bu mek\u00e2nlardan ve \u00fcretimden koparmak, varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck darbeye maruz b\u0131rakmakt\u0131r. Kanser gibi b\u00fcy\u00fcyen kent ger\u00e7e\u011fi, daha \u015fimdiden bu tehlikeyi b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla sergilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kurtulu\u015f b\u00fcy\u00fck ihtimalle ve b\u00fcy\u00fck oranda tersi bir harekette g\u00f6r\u00fclmektedir: Kentten topra\u011fa ve tar\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015f hareketi. Bu hareketin ana slogan\u0131 herhalde \u201cvar olu\u015f i\u00e7in ya tar\u0131m, toprak ya yok olma bi\u00e7iminde belirlenecektir. K\u00e2r-sermaye end\u00fcstriyle topra\u011f\u0131, tar\u0131m\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ftirip dost, simbiotik ili\u015fkilerle ba\u011flam\u0131yor. Aralar\u0131na da\u011f gibi \u00e7eli\u015fkiler y\u0131\u011f\u0131p d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131yor.\u00a0<\/p>\n
Toplumdaki s\u0131n\u0131fsal, etnik, ulusal ve ideolojik \u00e7eli\u015fkiler \u00e7at\u0131\u015fmalar ve sava\u015flara kadar gidebilir. Fakat bunlar giderilmesi olanaks\u0131z \u00e7eli\u015fkiler de\u011fildir. \u0130nsan eliyle in\u015fa edildikleri gibi da\u011f\u0131t\u0131labilirler de. Sermayenin arac\u0131 olarak end\u00fcstriyle toprak ve tar\u0131m\u0131n \u00e7eli\u015fkisi insan kontrol\u00fcn\u00fc a\u015far. Toprak ve tar\u0131m milyonlarca y\u0131l ekolojik olarak kendilerini haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131r. Bozulmalar\u0131 halinde, insan eliyle in\u015fa edilemezler. Toprak imali insan\u0131n eliyle olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131, \u00f6rne\u011fin bitkileri insan eliyle yaratmak da \u015fimdilik olanakl\u0131 de\u011fildir, olanakl\u0131 olmas\u0131 da beklenemez. Zaten bu olanak insan olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olan\u0131 tekrarlaman\u0131n anlam\u0131 ve imk\u00e2n\u0131 yoktur.\u00a0<\/p>\n
Derin bir felsefi konu oldu\u011fu i\u00e7in fazla girmeyece\u011fim. Yaln\u0131z firavun, pramit tarz\u0131 mezarlarla nas\u0131l kendi gelece\u011fini haz\u0131rlamak istemi\u015fse, end\u00fcstriyalizmin robotla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 tarz\u0131 da pek ya\u015fan\u0131l\u0131r bir gelecek yaratamaz. Bu, insana da sayg\u0131s\u0131zl\u0131kt\u0131r. Do\u011fa gibi muhte\u015fem bir varl\u0131k ortadayken, robot ve kopyalar\u0131n\u0131n ne anlam\u0131 ve \u00f6nemi olabilir? Sermayenin k\u00e2r \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 burada bir kez daha kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Robotlar en ucuz \u00fcretimi ger\u00e7ekle\u015ftirdi diyelim. Peki, kullan\u0131c\u0131s\u0131 olmadan bunlar neye yarayacaklar? End\u00fcstriyalizm bu y\u00f6n\u00fcyle toplumu i\u015fsiz k\u0131lman\u0131n en temel etkenidir toplumun \u00fcretkenli\u011fine kar\u015f\u0131 sermayenin en b\u00fcy\u00fck silah\u0131d\u0131r. Sermaye hem en az i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmada, hem de ucuzlam\u0131\u015f fiyatlarla piyasay\u0131 diledi\u011fi gibi manip\u00fcle etmede end\u00fcstri silah\u0131n\u0131 s\u0131k\u00e7a kullanmaktad\u0131r. Tekelci fiyatlar ve i\u015fsizli\u011fin temel etkeni olan bunal\u0131mlar\u0131n\u0131 (fazla \u00fcretim bunal\u0131mlar\u0131) ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta \u00e7\u00fcr\u00fcyen mallar ve i\u015fsiz, a\u00e7, yoksul milyonlarca insan bu bunal\u0131mlar\u0131n kurban\u0131 olmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Toplumun do\u011fas\u0131 ancak milyonlarca y\u0131l\u0131n ve uygun mek\u00e2n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan \u00e7evreyle s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131 i\u00e7inde kendini s\u00fcrd\u00fcrebilir. Hi\u00e7bir end\u00fcstriyel olu\u015fum, evren harikas\u0131 \u00e7evrenin yerini tutamaz. Daha \u015fimdiden yerde, havada, denizde ve uzayda trafik felaket boyutlar\u0131na eri\u015fmi\u015ftir. Fosil yak\u0131tlarla y\u00fcr\u00fcyen end\u00fcstri, iklim ve \u00e7evreyi s\u00fcrekli zehirlemektedir. T\u00fcm bu felaketlerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k k\u00e2r birikimidir. Bu birikim bunca tahribatlara de\u011fer miydi? Bu y\u00fczden ya\u015fanan tahribat\u0131 toplam sava\u015flar yapmad\u0131\u011f\u0131 gibi, verilen canl\u0131 kayb\u0131 da ne insan ne de do\u011fa eliyle ba\u015fka hi\u00e7bir t\u00fcr olay y\u00fcz\u00fcnden verilmemi\u015ftir.<\/p>\n
End\u00fcstriyalizm, bir tekelci ideoloji ve ayg\u0131t olarak, toplumun en temel sorunlar\u0131ndand\u0131r. Derinden sorgulanmas\u0131 gerekir. Sadece ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 tehlikeler bunun i\u00e7in yeterlidir. Canavar\u0131n daha da b\u00fcy\u00fcy\u00fcp kontrolden \u00e7\u0131kmas\u0131, sorgulanmas\u0131n\u0131 ve hakk\u0131nda al\u0131nmas\u0131 gereken tedbirleri ge\u00e7 ve anlams\u0131z k\u0131labilir. Toplumun kendisi olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve sanal toplum haline gelmesini engellemek i\u00e7in, bu canavar\u0131 tekellerin elinden alarak, \u00f6nce ehlile\u015ftirip, sonra toplumun do\u011fas\u0131na dost k\u0131lman\u0131n tam zaman\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
End\u00fcstriyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederken, end\u00fcstriyel tekni\u011fin tekelci ideolojik yap\u0131s\u0131 ve kullan\u0131m\u0131 ile toplumun genel \u00e7\u0131karlar\u0131yla uyumlu yap\u0131 ve kullan\u0131m tarz\u0131n\u0131 birbirinden ayr\u0131\u015ft\u0131rmak, bu y\u00f6nl\u00fc bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma ve ideolojik m\u00fccadelenin en \u00f6nemli g\u00f6revidir. Sosyal ve s\u0131n\u0131fsal konumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir end\u00fcstriyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi h\u00fcmanistlik (insanc\u0131ll\u0131k) temelinde verdi\u011fini idea eden gruplar\u0131n ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmalar\u0131 beklenemez. Bu gruplar objektif olarak ama\u00e7lar\u0131na ters d\u00fc\u015f\u00fcp, tekelcilik olarak end\u00fcstriyalizme hizmet eder duruma d\u00fc\u015fmekten kurtulamazlar. End\u00fcstriyalizm san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla ideolojik, militarist ve s\u0131n\u0131fsal karakterdedir. \u0130deoloji olarak bilim ve tekniktir. Hatta bu y\u00f6nl\u00fc kullan\u0131mda olan bilim ve tekni\u011fin en tehlikeli boyutlar\u0131n\u0131 temsil eder. End\u00fcstri canavar\u0131 kendi ba\u015f\u0131na ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f de\u011fildir. Hat\u0131rlayal\u0131m: \u0130ngiltere burjuvazisi adada, Avrupa\u2019da ve d\u00fcnyada tarihi emperyalizm hamlesine giri\u015firken, end\u00fcstriyalizmi hem \u00f6rg\u00fctleyen hem de en kapsaml\u0131 ve h\u0131zl\u0131 kullanan s\u0131n\u0131ft\u0131. End\u00fcstriyalizm daha sonra s\u0131ras\u0131yla t\u00fcm \u00fclke burjuvazilerinin m\u00fc\u015fterek silah\u0131 olmu\u015ftur. Finans-ticaret-end\u00fcstri \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc i\u00e7inde en \u00e7ok end\u00fcstri y\u00fczy\u0131llar\u0131 olan 19. ve 20. y\u00fczy\u0131llarda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen burjuva egemenli\u011fi bu ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a kan\u0131tlamaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Ne yaz\u0131k ki, Karl Marks ve reel sosyalist hareketin kapitalist olmayan toplumu gerici olarak ilan etmeleri ve sanayi burjuvazisiyle ittifak\u0131 stratejik olarak benimsemeleri, bilin\u00e7li olmasa da, tarihte ama\u00e7lar\u0131na en ters d\u00fc\u015fen ve hatta objektif olarak ihanet anlam\u0131na gelen hareketlerin en trajik olan\u0131 ve belki de ba\u015fta gelenidir. T\u0131pk\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l boyunca bar\u0131\u015f dini olan H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n devlet ve iktidarla ittifak\u0131n\u0131n objektif ve \u00e7o\u011funlukla bilin\u00e7li olarak ama\u00e7lar\u0131na ters d\u00fc\u015fmesi ve ihanet etmesinde oldu\u011fu gibi. H\u0131ristiyanl\u0131k da son tahlilde iktidar tekelinin cazibesine kap\u0131larak \u00e7\u0131k\u0131\u015f amac\u0131na ters d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve uygarl\u0131k dini haline gelmekten kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slamiyet\u2019te olan ise, daha Hz. Muhammed hayattayken ya\u015fanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7ta iktidar end\u00fcstrisine yenik d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oluyorlar.\u00a0<\/p>\n
E\u011fer bug\u00fcn \u00e7evre ad\u0131na b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k k\u0131yamet saatleri yak\u0131nm\u0131\u015f gibi feryat etmeye ba\u015flam\u0131\u015fsa, bu olay\u0131n tarihsel-toplum ve s\u0131n\u0131f boyutlar\u0131n\u0131 benzer \u00f6rnek hareketler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda kavramak, toplumun varl\u0131k hareketi olarak benimsemek ve yeni bir kutsal dini hareket gibi m\u00fccadele etmek durumundad\u0131r. Ate\u015fi nas\u0131l ate\u015fle s\u00f6nd\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse, end\u00fcstriyalizm bata\u011f\u0131nda ya\u015famay\u0131 sorgulamaks\u0131z\u0131n, ondan vazge\u00e7meksizin de ekolojik m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. Yeni H\u0131ristiyanl\u0131k, \u0130slaml\u0131k ve reel sosyalistlik trajediler ya\u015famak istemiyorsak, ders \u00e7\u0131karmak ve bilimsel-ideolojik, ahlaki-politik m\u00fccadeleyi do\u011fru ele almak gerekir.<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n