\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/885-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
07 Mart 2010 tarihinde yap\u0131lan Irak parlamento se\u00e7imleri arada sekiz ay ge\u00e7mesine ra\u011fmen hala h\u00fck\u00fcmet kurulamad\u0131. Bu g\u00fcne kadar Irak h\u00fck\u00fcmet kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fczerine \u00e7ok yaz\u0131lar yaz\u0131ld\u0131 ve analizler yap\u0131ld\u0131. Bu g\u00fcn hala g\u00fcncel bir konu olmas\u0131 itibariyle s\u00fcreci yak\u0131ndan takip eden YNK\u2019nin pilot b\u00fcro \u00fcyesi ve Soran B\u00f6lgesinin \u00f6rg\u00fctlenmeden sorumlu ayn\u0131 zamanda YNK\u2019nin eski parlamenteri olan Ar\u00eas Abdulla ile bu durumu konu\u015ftuk. <\/p>\n
-07 Mart 2010 tarihinde Irak Parlamento se\u00e7imleri yap\u0131ld\u0131. Yakla\u015f\u0131k olarak sekiz ayd\u0131r h\u00fck\u00fcmet kurulamad\u0131. H\u00fck\u00fcmetin kurulmamas\u0131n\u0131n as\u0131l nedeni nedir sizce? <\/p>\n
H\u00fck\u00fcmet kurulmamas\u0131n\u0131n temelinde \u00f6nemli baz\u0131 nedenler vard\u0131r. Nedenlerin ba\u015f\u0131nda birincisi Irak devleti kurulurken sorunlu kurulmu\u015ftur. Irak devleti zorla bir araya getirerek kurulan bir devlettir. Irak devleti \u00fc\u00e7 temel g\u00fcc\u00fcn bir araya gelerek olu\u015fturdu\u011fu bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bunlar K\u00fcrtler, \u015eii ve S\u00fcnni Araplar bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ok etkin olmasalar da T\u00fcrkmen, Asur\u00ee ve Ermeniler de s\u00f6z konusudur. Irak\u2019\u0131n temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131 olan K\u00fcrtler, \u015eii ve S\u00fcnni Araplar zorla bir araya getirilerek Irak devleti olu\u015fturulmu\u015ftur. Irak devleti kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda zorla kurulmu\u015f ve bu g\u00fcne kadar da Irak devleti hi\u00e7 bir zaman bir b\u00fct\u00fcn olamad\u0131 ve s\u00fcrekli sorunlu halde ya\u015fad\u0131. K\u00fcrd\u00fcn ama\u00e7, k\u00fclt\u00fcr ve inan\u00e7lar\u0131 S\u00fcnni Araplardan, S\u00fcnni Araplar\u0131n \u015eii Araplardan farkl\u0131d\u0131r. Bu farkl\u0131l\u0131klar hi\u00e7bir zaman kayna\u015fma, b\u00fct\u00fcnle\u015fme ortam\u0131 bulmad\u0131, aksine bask\u0131 ve \u015fiddet sebebi olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Irak devleti Irak\u2019ta ya\u015fayan t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n\u0131n devleti olamad\u0131. <\/p>\n
\u0130kincisi d\u0131\u015f \u00fclkelerin Irak i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale etmesi, \u0130ran, Suriye, T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan, M\u0131s\u0131r, \u00dcrd\u00fcn ve di\u011fer devletlerin m\u00fcdahalesine maruz kal\u0131yor. Bu \u00fclkelerin her biri kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kendileriyle ili\u015fki i\u00e7inde olan Irak\u2019l\u0131 partiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile m\u00fcdahale ediyorlar. <\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc Demokrasi ve hukuk devleti anlay\u0131\u015f\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn oturmam\u0131\u015f olmas\u0131 \u00a0 seksen y\u0131l boyunca Arap S\u00fcnni \u015fovenizmi ba\u015f\u0131m\u0131zda iktidard\u0131. Hala da bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ciddi etkileri s\u00f6z konusudur. Saddam rejimi y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra bile kurulan partiler demokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7lerine sindiremediler. Seksen y\u0131l boyunca S\u00fcnnilerin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda y\u00f6netilen \u015eiiler bu f\u0131rsatt\u0131 iyi de\u011ferlendirerek Irak h\u00fck\u00fcmetinin ele ge\u00e7irip bundan sonra S\u00fcnnilerin bir daha iktidara gelmesine f\u0131rsat vermek istememektedirler. S\u00fcnniler de seksen y\u0131l boyunca oturmu\u015f olduklar\u0131 iktidardan vazge\u00e7mek gibi niyetleri s\u00f6z konusu de\u011fildir. S\u00fcnniler ile \u015eiiler aras\u0131nda b\u00f6ylesi ciddi bir m\u00fccadele s\u00f6z konusudur. Her iki grupta kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn Irak \u00e7\u0131karlar\u0131nda bulmad\u0131klar\u0131 m\u00fcddet\u00e7e bu sorunun hal olmas\u0131 da zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
En fazla d\u0131\u015f \u00fclkelerle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olan El Irakiye dir.<\/p>\n
Irak parlamento se\u00e7imlerinde d\u00f6rt temel liste \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131. El Irakiye (\u0130yad Allavi), Hukuk listesi (Nuri El Maliki), Ulusal \u0130ttifak (Ammar El Hekim), K\u00fcrt Karde\u015flik Listesi (K\u00fcrtler) bu listelerden hangileri bir di\u011ferine daha yak\u0131n ya da birbirleriyle i\u015fbirli\u011fi yapabilir?<\/p>\n
K\u00fcrt karde\u015flik listesi ile \u015eiilerin Ulusal \u0130ttifak listesi birbirlerine daha yak\u0131n hem de h\u00fck\u00fcmet kurma programlar\u0131 birbirlerine en yak\u0131n anlay\u0131\u015fta olanlard\u0131r. El Irakiye listesi ki S\u00fcnni Araplar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu listedir. Bu liste hem \u015eiilere hem de K\u00fcrtlere uzak olan bir listedir. Fakat onsuz da h\u00fck\u00fcmet kurmak neredeyse m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurulacak bir h\u00fck\u00fcmette \u015eii, S\u00fcnni ve K\u00fcrtlerin temsil edildi\u011fi bir h\u00fck\u00fcmet olmas\u0131 gerekiyor. \u00c7evre \u00fclkelerle en fazla ili\u015fkide olan bu listedir.
\u00c7evre \u00fclkeleri El Irakiye listesinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp kendi iradesiyle h\u00fck\u00fcmet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmas\u0131n\u0131 engelliyorlar. \u00c7evre \u00fclkelerin Irak\u2019\u0131n i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmas\u0131nda iki \u00f6nemli amac\u0131 vard\u0131r. Birincisi \u00f6zg\u00fcr, demokratik Federal bir Irak\u2019\u0131n kurulmas\u0131ndan yana de\u011filler. Bunu engelliyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylesi bir Irak onlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na de\u011fildir.\u00a0 \u0130ki yeni in\u015fa edilen bir \u00fclkeyi in\u015fa a\u015famas\u0131nda kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u015fekillendirmek istiyorlar. \u00d6rne\u011fin Amerika, Suudi Arabistan, \u0130ran, T\u00fcrkiye v.b ama bunlar i\u00e7erisinde baz\u0131 \u00fclkelerin etkileri daha fazlad\u0131r. \u00d6rnek verecek olursak \u0130ran ve Suudi Arabistan\u2019\u0131n Irak\u2019\u0131n bu durumda olmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck etkileri vard\u0131r. <\/p>\n
D\u00f6rt Grup Anla\u015famazlarsa H\u00fck\u00fcmet Kurulamaz<\/p>\n
-Bir Irakl\u0131 Yetkili Irak\u2019ta son d\u00f6nemlerde arka arkaya meydana gelen patlamalarda Suudi Arabistan\u2019\u0131n eli oldu\u011fu s\u00f6yledi sizce do\u011fru mu?\u00a0\u00a0 <\/p>\n
Sanm\u0131yorum bu eylemleri yapanlar Baas partisinden geri kalanlard\u0131r. Bunlar\u0131n as\u0131l ama\u00e7lar\u0131 Irak devletinin durumunu daha k\u00f6t\u00fcye g\u00f6t\u00fcrmedir. Ben sanm\u0131yorum bu t\u00fcr ter\u00f6rist eylemlerde hi\u00e7bir \u00fclkenin eli olsun. Ter\u00f6ristler yard\u0131m eden \u00fclkeler vard\u0131r. Fakat Suudi Arabistan\u2019\u0131n bu eylemlerin arkas\u0131nda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. <\/p>\n
-Mevcut durumda Irak h\u00fck\u00fcmetini kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n geldi\u011fi d\u00fczey nedir?<\/p>\n
Bir ihtimal pazartesi g\u00fcn\u00fc parlamentoda Irak h\u00fck\u00fcmeti kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na y\u00f6nelik bir toplant\u0131 olacak. Fakat bu toplant\u0131da bir \u015fey \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc Irakiye listesi bu toplant\u0131ya kat\u0131lmak istemiyor. Bas\u0131na a\u00e7\u0131klamada bulunarak bu toplant\u0131ya kat\u0131lmayacaklar\u0131na s\u00f6ylediler. H\u00fck\u00fcmet kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir ilerleme olsa da Irak\u2019ta ki d\u00f6rt temel liste h\u00fck\u00fcmet kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda anla\u015famazlarsa h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 olduk\u00e7a zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. <\/p>\n
K\u00fcrtler Birle\u015ftirici Bir Rol \u00dcslenmi\u015fler<\/p>\n
-K\u00fcrtlerin bu i\u015fin neresinde ya da h\u00fck\u00fcmet kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kimlere daha yak\u0131n?<\/p>\n
K\u00fcrtler t\u00fcm Irak halk\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcp siyaset yap\u0131yorlar. K\u00fcrtler h\u00fck\u00fcmet kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hi\u00e7bir grubun d\u0131\u015far\u0131dan b\u0131rak\u0131lmas\u0131nda yana de\u011fildir. D\u00f6rt grubunda kurulacak h\u00fck\u00fcmette yer almas\u0131ndan yanad\u0131r. Bunun i\u00e7in K\u00fcrtler t\u00fcm gruplara e\u015fit mesafede yakla\u015f\u0131yorlar. \u015eu anda K\u00fcrtler gruplar aras\u0131 birle\u015ftirici bir rol \u00fcstlenmi\u015f. B\u00f6ylesi bir kriz d\u00f6neminde K\u00fcrtler gruplar aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k yaparak sorunun daha da derinle\u015fmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyorlar. Demokratik federal bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 i\u00e7in K\u00fcrtlerin oynad\u0131\u011f\u0131 rol olduk\u00e7a \u00f6nemli ve t\u00fcm Irak halklar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na olan bir rold\u00fcr. <\/p>\n
Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrtlerin Ulusal Hakk\u0131d\u0131r<\/p>\n
-Ge\u00e7enler de El Irakiye ile Hukuk devleti anla\u015fmaya yak\u0131n olduklar\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n El Irakiye, h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Hukuk devleti listesine K\u00fcrtlere ise meclis ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n verilece\u011fi s\u00f6ylendi. Bu durumu K\u00fcrtler kabul eder mi?\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
Anayasal olarak se\u00e7imleri birincilikle bitiren liste h\u00fck\u00fcmeti kuracak olan listedir. Bu durumda ikinci listeye cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n verilmesi gerekiyor. Burada bir \u015feye a\u00e7\u0131kl\u0131k getirelim ki yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya meyil vermeyelim. Burada Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011fu listeye g\u00f6re verilmiyor. Irak anayasas\u0131nda Irak\u2019\u0131n iki temel ulustan olu\u015ftu\u011funu s\u00f6yler. Bunlardan biri Araplar di\u011feri ise K\u00fcrtlerdir. Bunun i\u00e7in anayasal hak olarak Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 bir ulusal hak olarak K\u00fcrtlere aittir. \u0130kincisi K\u00fcrtler, S\u00fcnni, \u015eii Araplar ve T\u00fcrkmenler de tekrardan Celal Talabani\u2019n Cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131ndan yanad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Celal Talabani\u2019n Irak\u2019ta ki rol\u00fc olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemsenen bir rold\u00fcr. Fakat baz\u0131 milliyet\u00e7i kesimler ve K\u00fcrt kar\u015f\u0131t\u0131 baz\u0131 \u00e7evre \u00fclkeleri K\u00fcrtlerin tekrardan Irak\u2019ta cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131n\u0131 almaktan yana de\u011filler ve bunu engellemek i\u00e7in \u00e7aba i\u00e7indeler. \u015eimdiye kadar da t\u00fcm Irakl\u0131 gruplar tekrardan Celal Talabani\u2019n cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131ndan yana. <\/p>\n
K\u00fcrtler Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan Vazge\u00e7mezler<\/p>\n
-\u015eimdi \u015funu tekrardan s\u00f6yl\u00fcyorum cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 K\u00fcrtlere vermezlerse K\u00fcrtler ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc raz\u0131 olurlar m\u0131? <\/p>\n
K\u00fcrtlere cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vermezlerse K\u00fcrtler hi\u00e7bir \u015fekilde kabul etmezler. Bu mevki K\u00fcrtlere gerekli ve olmas\u0131 gerekiyor. <\/p>\n
-K\u00fcrtlerin Kendi i\u00e7inde anla\u015fmazl\u0131k var m\u0131? Varsa hangi noktalarda vard\u0131r?<\/p>\n
K\u00fcrtler Irak h\u00fck\u00fcmetini kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, 140. maddenin ve anayasan\u0131n uygulanmas\u0131 ve Irak h\u00fck\u00fcmeti ile K\u00fcrtler aras\u0131nda temel anla\u015fmazl\u0131k noktalar\u0131n\u0131n hepsinde birlikte hareket ediyorlar. Fakat Federal K\u00fcrdistan b\u00f6lgesine y\u00f6nelik Goran hareketinin farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri s\u00f6z konusu bu noktada baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in K\u00fcrdistan Karde\u015flik listesine bask\u0131 uyguluyor. Bundan dolay\u0131 kendini bu listeden geri \u00e7ekmi\u015f. \u015eu anda da diyaloglar s\u00fcrmekte umut ediyoruz ki tekrardan K\u00fcrdistan listesine d\u00e2hil olur.\u00a0\u00a0 <\/p>\n
Yusuf Mesut<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n