\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1746-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
\t\t\t\t\t\tTabiat anam\u0131z en do\u011fal \u00e7\u00f6z\u00fcmleri kendi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Do\u011fru \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir\u00e7ok bitki \u015fifa kayna\u011f\u0131d\u0131r. Ancak, bitkiler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapan bilim insanlar\u0131 her bitkinin farkl\u0131 \u00f6zelli\u011finden kaynakl\u0131 do\u011fru kullan\u0131lmas\u0131na dikkat \u00e7ekiyorlar. Bitkilerin faydalar\u0131 yan\u0131nda yan etkileri de olabiliyor. Bir bitki bilin\u00e7sizce uzun s\u00fcreli al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda mide, ba\u011f\u0131rsak, b\u00f6brek ve mesane tahri\u015flerine yol a\u00e7abilir. Kronik hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde uygulanan bitki \u00e7ay\u0131 k\u00fcrlerine zaman zaman 1-2 haftal\u0131k aralar vermek \u015fartt\u0131r.
Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir insan\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi vard\u0131r. Zararl\u0131 ve zarars\u0131z maddelerin fark\u0131n\u0131 kesinlikle saptayabilir. Baz\u0131 bitkilerin deriye de\u011fmesiyle de alerjik tepkiler olu\u015fabilir. \u015eifal\u0131 bitki \u00e7aylar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda da \u00e7ok ender olmakla birlikte, ba\u011f\u0131rsak mukozas\u0131nda(s\u00fcm\u00fckdoku) alerjik tepkiler olu\u015fabilir. Bu ki\u015filerdeki belirtiler, mide bulant\u0131s\u0131, mide a\u011fr\u0131s\u0131 ve ishal bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7ay i\u00e7imine son verildi\u011finde rahats\u0131zl\u0131klar da sona erer.
Ki\u015fi kendi bedenini, metabolizmas\u0131n\u0131, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini tan\u0131d\u0131k\u00e7a, ona kulak verdik\u00e7e hangi bitkinin kendisine zarar ya da yayar verebilece\u011fini takip edebilir. Tekrarlayal\u0131m \u201cher insan ayn\u0131 zamanda kendi doktorudur .<\/p>\n
\u015eifal\u0131 bitkilerin toplanmas\u0131 ve kurutulmas\u0131na ili\u015fkin bir ka\u00e7 uyar\u0131:<\/p>\n
Yanl\u0131\u015fl\u0131kla zehirli bir bitki toplamamak i\u00e7in, toplanmadan \u00f6nce, s\u00f6z konusu bitkinin kesin olarak tan\u0131nmas\u0131 gerekir. Bitkiler ya\u011fmurlu, sisli ve nemli havalarda toplanmamal\u0131d\u0131r. Toplama i\u00e7in en uygun saat ise 10-16 aras\u0131d\u0131r. Bu saate kadar g\u00fcne\u015f y\u00fckselmi\u015f ve sabah k\u0131ra\u011f\u0131s\u0131 ile nemlenmi\u015f olan bitkileri kurutmu\u015f olacakt\u0131r. Temiz ve lekesiz olan bitkiler toplanmal\u0131d\u0131r. Kurutulmak \u00fczere toplanan bitkiler y\u0131kanmamal\u0131d\u0131r. Karar\u0131r ve k\u00fcflenirler. Bitki toplanan yerlerin, \u00e7evre kirlili\u011fi etkisine girmemi\u015f olmas\u0131 gerekir.
Bitki yapraklar\u0131 gen\u00e7, ama tam geli\u015fmi\u015f olduklar\u0131nda, \u00e7i\u00e7ekler ise tam olarak a\u00e7t\u0131klar\u0131nda, gen\u00e7 ve tazeyken toplanmal\u0131d\u0131r. Topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcndeki bitkinin t\u00fcm\u00fc, \u00e7i\u00e7eklenme a\u015famas\u0131nda, meyveler ise tam olarak olgunla\u015ft\u0131klar\u0131nda toplan\u0131r. K\u00f6kler, ancak geli\u015fmelerini tamamlad\u0131klar\u0131nda, genellikle ilkbaharda veya sonbaharda s\u00f6k\u00fclmelidir. A\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131 ise ilkbaharda, gen\u00e7 dallardan soyulmal\u0131d\u0131r. Dallar bu mevsimde hen\u00fcz kurumam\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, kabuklar daldan kolayca ayr\u0131lacakt\u0131r.
\u015eifal\u0131 bitkilerin kurutulmas\u0131 i\u00e7in en uygun ortam, havadar ve g\u00f6lgeli bir yer olacakt\u0131r. G\u00fcne\u015f alt\u0131nda kurutulmak istenen bitkiler, \u00e7i\u00e7ek, yaprak ve meyvelerinde bulunan u\u00e7ucu ya\u011flar\u0131 yitirirler. En ideali, bitkileri b\u00fcy\u00fccek bir elek \u00fcst\u00fcne yat\u0131r\u0131larak veya demet halinde saplar\u0131ndan ba\u011flan\u0131p, y\u00fcksek bir yere as\u0131larak kurutulmas\u0131d\u0131r. Bitkilerin tam anlam\u0131yla kurumas\u0131na \u00e7ok dikkat edilmelidir. Kuruma a\u015famas\u0131 sona erdi\u011finde, bitkiler hava almayan kaplarda, kullan\u0131ma haz\u0131r bi\u00e7imde saklanmal\u0131d\u0131r.
\u015eifal\u0131 bitkiler toplama s\u0131ras\u0131nda \u00f6zen g\u00f6sterilmesi gereken konular\u0131n ba\u015f\u0131nda, do\u011fay\u0131 koruma yer almal\u0131d\u0131r. Rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir bitki k\u00fcmesinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc toplamamal\u0131s\u0131n\u0131z ki, bir sonraki mevsimde orada ayn\u0131 bitkileri yine bulabilesiniz. \u00c7i\u00e7eklerini, yapraklar\u0131n\u0131 veya meyvelerini toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z a\u011fa\u00e7lar\u0131 veya \u00e7al\u0131 t\u00fcr\u00fc bitkileri h\u0131rpalamamal\u0131s\u0131n\u0131z, dallar\u0131n\u0131 k\u0131rmamal\u0131s\u0131n\u0131z, \u00e7ay\u0131rlar\u0131, \u00e7imenlikleri, \u00e7i\u011fneyip ezmeden, dikkatle girmelisiniz. \u0130htiyac\u0131n\u0131zdan fazla bitkiyi toplamamaya \u00f6zen g\u00f6stermelisiniz. K\u00f6klerinden yararlan\u0131lan bitkilerin soylar\u0131n\u0131n kurutulmas\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011finizi hi\u00e7bir zaman unutmamal\u0131s\u0131n\u0131z. Kesin olarak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bitkileri toplamamal\u0131s\u0131n\u0131z. Bitkinin kalite d\u00fczenini hi\u00e7bir zaman d\u0131\u015fardan bilemezsiniz dolay\u0131s\u0131yla zehirli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilemezsiniz.
Bitki \u00e7aylar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin ise, unutulmamas\u0131 gereken bir husus bitki \u00e7aylar\u0131na \u015feker at\u0131lmamas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015feker bitki \u00f6zlerini ve vitaminlerini \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor.\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\u015eimdi de a\u011f\u0131rl\u0131kta K\u00fcrdistan\u2019da ve gerillan\u0131n bulundu\u011fu alanlarda kullan\u0131lan baz\u0131 bitkileri tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. Gerilla denince da\u011flar akla gelir. Da\u011flar ise g\u00fczelim kekik kokular\u0131yla bilinir. Ba\u015fta kekikle ba\u015flamak kekik kokusunu hat\u0131rlayarak okumak rahatlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
KEK\u0130K(CATIR)<\/p>\n
Antibakteriyal ve balgam s\u00f6kt\u00fcr\u00fcc\u00fc ila\u00e7 olarak kullan\u0131l\u0131r. U\u00e7ucu ya\u011f\u0131ndan kaynakl\u0131 bron\u015flarda spazm giderici ve salg\u0131 artt\u0131r\u0131c\u0131 etkiye sahiptir. Solunum yollar\u0131 enfeksiyonlar\u0131nda, so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda kuru ve balgaml\u0131 \u00f6ks\u00fcr\u00fcklerde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Baharat olarak kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7ay\u0131 i\u00e7ilir. Buhar\u0131ndan yararlan\u0131l\u0131yor. Burun ve sin\u00fczit i\u00e7in bu buharlar faydal\u0131d\u0131r. Ayak banyosu i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Ayak t\u0131rnaklar\u0131ndaki bakterileri de gideriyor. Mantara kar\u015f\u0131 iyidir. Kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r. Ayak-bacak masaj\u0131 i\u00e7in losyon olarak kullan\u0131l\u0131r(400 ml. S\u0131cak suya 3-4 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 konur). \u00c7ay\u0131 bo\u011faz a\u011fr\u0131lar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r(150 ml. Suya 2 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 bitki konur). Fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ishal yapar.
K\u00fcrdistan\u2019da yayg\u0131n olarak yeti\u015fen catir, kokusuyla cezbedici, tad\u0131yla lezzetli bir bitkimizdir. \u015eark\u0131larda, \u015fiirlerde ad\u0131n\u0131 \u00e7ok\u00e7a duyar\u0131z. Edebiyata esin vermi\u015ftir.
Baharat olarak yemeklerde, salatalarda, cac\u0131kta, zeytin terbiyesinde kullan\u0131l\u0131r. Tazesi de salata olarak kullan\u0131l\u0131r.
Gerillada \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fidi tan\u0131n\u0131r. En keskin olan \u00e7e\u015fidi da\u011flar\u0131n y\u00fcksek yama\u00e7lar\u0131nda yeti\u015fir. Yapraklar\u0131 ince, uzun ve sivri u\u00e7ludur. Keskin bir kokusu vard\u0131r. Ke\u00e7iler bol bol yer. \u0130kinci \u00e7e\u015fidi limonlu kekiktir. Limon tad\u0131 verdi\u011finden limonlu kekik denilir. Yapraklar\u0131 yuvarlak ve parlak renktedir. Baharda erken a\u00e7\u0131p erken sarar\u0131rlar.
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7e\u015fidi ise, T\u00eanav (t\u00eenav, t\u00eahnavk da denilir) denilen \u00e7e\u015fididir. T\u00eanav ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi suyu \u00e7ok sever. Da\u011flar\u0131n y\u00fcksek yama\u00e7lar\u0131nda sulak yerlerde yeti\u015fir. Tazeyken \u00e7ok lezzetlidir. Salatada yenilir. Ayr\u0131ca kurutulup \u00e7ay\u0131 i\u00e7ilir. Uludere k\u00f6ylerinde sar\u0131l\u0131k olan \u00e7ocuklar\u0131n banyosu t\u00eanav suyu ile yap\u0131l\u0131r. \u0130yi geldi\u011fi s\u00f6ylenir.<\/p>\n
ISIRGAN OTU(GEZGEZK) <\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019da tan\u0131nan ve \u00e7ok\u00e7a yeti\u015fen bir bitkidir. Gezgez, baharda ve yaz aylar\u0131nda gerillalar\u0131n salata, yemek ve b\u00f6reklerde kulland\u0131klar\u0131 bir bitkidir.
Anadolu’da ‘Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015famak i\u00e7in y\u0131lda en az bir defa \u0131s\u0131rgan yemeli’ inanc\u0131 h\u00e2kimdir. Is\u0131rgan\u0131n kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin Yunanl\u0131 Hekim Dioskurides (MS 1.y\u00fczy\u0131lda) \u015funlar\u0131 s\u00f6yler: \u201cTaze toplanm\u0131\u015f yapraklar\u0131 yaralar\u0131n mikrop kapmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemekte, burun kanamalar\u0131nda ve mirayla birlikte haz\u0131rlanan yeme\u011fi ise menst\u00fcrasyan kanamalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Sebze olarak pi\u015firilerek yenilir. \u0130\u00e7inde mineral ve protein \u00e7oktur. Yapraklar\u0131 kurutulup \u00e7ay\u0131 yap\u0131l\u0131r. Is\u0131rgan yapra\u011f\u0131, potasyum tuzlar\u0131, organik asitler ve C vitamini i\u00e7erir. Anne s\u00fct\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131r. \u0130drar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Haricen romatizmadan kaynakl\u0131 a\u011fr\u0131lara kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131yor. Prostat ve idrar yollar\u0131 sorunlar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7lendirir. B\u00f6brek ta\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucudur. \u0130\u00e7indeki y\u00fcksek demir ile kemik ili\u011fini uyar\u0131c\u0131 etkisiyle kans\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 yararl\u0131d\u0131r. \u00c7ay olarak i\u00e7ildi\u011finde y\u00fcksek ate\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Kafa derisi i\u00e7in losyon olarak kullan\u0131l\u0131r. Is\u0131rgan otu kaynat\u0131l\u0131r ve so\u011futulur. Il\u0131k halde ba\u015f derisi ( sa\u00e7lar\u0131 y\u0131kad\u0131ktan sonra) bu suyla masaj yap\u0131l\u0131r. Ka\u015f\u0131nt\u0131, kepek i\u00e7in iyidir.
Sa\u00e7\u0131 d\u00f6k\u00fclenler i\u00e7in, sivilce i\u00e7in iyi geliyor( ya\u011fl\u0131 asitler i\u00e7in iyi gelir). Sorun gidinceye kadar uygulanabilir. Yani suyu kullan\u0131l\u0131r. Tazesi kullan\u0131l\u0131rsa daha iyidir.
Yapraklar\u0131 suda ha\u015flan\u0131yor. Kaynat\u0131lmadan. Yan\u0131k, yara(kur\u015fun, kesik vb) \u00fczerine konulur. D\u00fczenli pansuman yap\u0131l\u0131r.\u00a0 \u0130yile\u015ftiricidir.
Is\u0131rgan yapra\u011f\u0131 uzun s\u00fcreli ve tek ba\u015f\u0131na kullan\u0131mlarda di\u00fcretik etkisi nedeniyle v\u00fccuttan su ve mineral kayb\u0131na neden olabilir. Bu nedele kullan\u0131mlarda belli aral\u0131klarla ara vermek faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
I\u015eKIN(R\u00caVAZ)<\/p>\n
Bitkinin sap\u0131 ye\u015fil, k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131d\u0131r. Lif\u00e7e zengindir. \u015eekere ya da tuza banarak da yenilir. C vitamini, kalsiyum ve potasyumca zengindir. Kan damarlar\u0131n\u0131 temizliyor. Kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yor ve dolay\u0131s\u0131yla kalp i\u00e7in iyidir.
Taze yenmelidir. Meyvesi kurutulmaz.
R\u00eavaz hakk\u0131nda(\u015eehit Haki Urfa, K\u00eenda): K\u00fcrdistan\u2019da k\u00f6k\u00fc kurutularak \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 tedavisinde kullan\u0131l\u0131yor. Bu tedavi pek bilinmez. Kuru k\u00f6k yeniliyor. Ac\u0131d\u0131r.
Biz ad\u0131na \u201cgerilla muzu da diyoruz. 7 farkl\u0131 tat veriyor. Bir sene eril, bir sene di\u015fil \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
KU\u015eBURNU(\u015e\u00ceLAN) <\/p>\n
G\u00fcl ailesindendir. Meyvelidir. C vitaminini bolca i\u00e7erir. So\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve nezle i\u00e7in iyidir. Meyvesinden \u00e7ay, \u015furup, re\u00e7el yap\u0131labilir.
K\u00fcrdistan\u2019da \u00e7ok\u00e7a yeti\u015fen, tan\u0131nan, kullan\u0131lan bir bitkidir. Gerillada \u015e\u00eelan g\u00fcl\u00fcnden ve meyvesinden re\u00e7eli ve \u00e7ay\u0131 yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
EBEG\u00dcMEC\u0130(TOLIK)<\/p>\n
Yaprak ve \u00e7i\u00e7eklerinden \u00e7ay yap\u0131l\u0131r. Bo\u011faz iltihab\u0131, yanmas\u0131, kuru \u00f6ks\u00fcr\u00fck, mide ve ba\u011f\u0131rsak sorunlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Deri iltihaplar\u0131nda iyi gelir. 2-4 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 aras\u0131 kuru \u00e7i\u00e7ek veya \u00e7i\u00e7e\u011fi 150 ml suya konur ve demlenir. Losyon olarak so\u011fuk suya, \u00e7ay olarak s\u0131cak suya konur\u2026 Hamilelikte kullan\u0131l\u0131rsa erken do\u011fuma yol a\u00e7ar. <\/p>\n
YARPUZ(P\u00dbNG)<\/p>\n
Bitkinin yapraklar\u0131nda toksin(zehirli madde) var. \u0130\u00e7ildi\u011finde hamile kad\u0131nlarda erken do\u011fuma yol a\u00e7ar Baz\u0131 yerlerde \u00f6zsuyundan 1-2 ka\u015f\u0131k \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7m\u0131\u015f. Adet kanamas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Zehirli \u00f6zelli\u011fi oldu\u011fu i\u00e7in dikkatli kullan\u0131l\u0131yor.
Pung hakk\u0131nda(\u00c7i\u011fdem Ard\u0131l): Biz pungu \u00e7ok kullan\u0131yoruz. Nane gibi baharat olarak kullan\u0131yoruz. \u0130\u015ftah a\u00e7\u0131yor. Buhar banyosu yap\u0131l\u0131yor. Zehirlenme gibi durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131m. Ama \u00e7ay\u0131 fazla al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda mide bulant\u0131s\u0131na neden oluyor. Buhar\u0131 yap\u0131l\u0131yor, kar\u0131ndaki \u015fi\u015flikleri indiriyor. \u0130la\u00e7tan anlayan kad\u0131nlar da buhar\u0131n\u0131 tavsiye ediyorlar. Bir de ben bir yerde okumu\u015ftum. Mide bulant\u0131s\u0131 yapabilece\u011fi, zehirli olabilece\u011fi yaz\u0131yordu, o nedenle d\u00e2hilen kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi, haricen kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi yaz\u0131yordu. Gribe kar\u015f\u0131 da kullan\u0131l\u0131r. \u00c7ok koklay\u0131nca zehirli olabilir. <\/p>\n
SUMAK(SIMAQ) <\/p>\n
Baharat olarak kullan\u0131l\u0131yor. Baz\u0131 \u00fclkelerde bu bitki yasaklanm\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde kumarin(latince ismi) diye bir asit varm\u0131\u015f. Bu asit derinin alt\u0131ndaki kaslar\u0131 gev\u015fetiyormu\u015f, cilt i\u00e7in iyi de\u011filmi\u015f. Fakat bu bitki sindirim ve kolon sisteminin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor.
Sumak hakk\u0131nda(Kinda ve Beritan Van): Yapraklar\u0131 ayak mantarlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Y\u0131lan sokmalar\u0131nda ezilip i\u00e7ine so\u011fan konuyor, yaran\u0131n \u00fcst\u00fcne konuyor. Ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131 i\u00e7in, ezilip i\u00e7ine tuz konulup ba\u015fa kompres yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
YABAN\u0130 SARMA\u015eIK(REZK\u00ca ROV\u00ce) <\/p>\n
Suyu bo\u011faz i\u00e7in iyidir. Ondan fazla \u00e7e\u015fidi var. \u0130yi olanlar\u0131 \u00e7ay olarak i\u00e7ilir. Yapraklar\u0131 kaynat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kaygan hal al\u0131r. Ac\u0131ms\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in balla veya \u015fekerle tatland\u0131r\u0131l\u0131r. Bo\u011faz i\u00e7in gargara yap\u0131l\u0131r. Bu gargaray\u0131 sonra d\u0131\u015far\u0131 atars\u0131n\u0131z, i\u00e7memelisiniz. Bu \u00e7e\u015fitlerin i\u00e7eri\u011fini bilmeden kullanmay\u0131n. <\/p>\n
GEL\u0130NC\u0130K(GANGUL\u00ceLK) <\/p>\n
\u00c7i\u00e7eklerinden \u00e7ay veya \u015furup yap\u0131l\u0131yor, \u00e7ok g\u00fczel bir tad\u0131 vard\u0131r. \u00c7i\u00e7ekleri ezilerek \u015ferbet suyu i\u00e7iliyor. 1 bardak i\u00e7in 1,5 gr \u00e7i\u00e7ek ezilip buharda 10 dk. bekletiliyor.
Gelincik hakk\u0131nda(\u00c7i\u011fdem Ard\u0131l): Bu \u00e7i\u00e7e\u011fi g\u00fcne\u015fte kurutmak gerekiyor. de di\u011fer bitkiler g\u00f6lgede kurutuluyor. Ayr\u0131ca kaynat\u0131lmadan da g\u00fcne\u015fe b\u0131rak\u0131l\u0131p \u015ferbeti yap\u0131labiliyor.<\/p>\n
SU TERES\u0130(T\u00dbZIK) <\/p>\n
Sindirimi ve d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. A, E, K ve C vitaminlerini ta\u015f\u0131r. A\u011f\u0131zda \u00e7i\u011fnendi\u011finde bo\u011faz i\u00e7in iyi gelir. Yapraklar\u0131 kaygan ve ac\u0131d\u0131r. Salatada \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r. Pi\u015firilerek de yenilir.<\/p>\n
KUZUKULA\u011eI( TIR\u015eOK)<\/p>\n
Minerali \u00e7ok olan bir bitkidir. Salatada kullan\u0131l\u0131yor. Direk yenilme yerine pi\u015firilmelidir. \u00c7i\u011f yemekten ziyade pi\u015firilmesi daha iyidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc rahats\u0131z edebilir. Eklem, romatizma ve bel a\u011fr\u0131lar\u0131na iyi gelir. B\u00f6brek ta\u015flar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr. Mesaneyi g\u00fc\u00e7lendirir. \u00c7orbas\u0131 yap\u0131l\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc mineralce zengindir. \u00c7ok kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ishale ve mide sorunlar\u0131na yol a\u00e7abiliyor ve tansiyonu d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Romatizma i\u00e7in tedavide kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
B\u00d6\u011e\u00dcRTLEN(DIR\u00ce) <\/p>\n
\u0130\u00e7inde vitamin C ve fibre vard\u0131r. K\u0131rm\u0131z\u0131lar\u0131 \u00e7ok yenildi\u011finde ve olgunla\u015fmadan yenince mide sorunu \u00e7\u0131kar. Olgunla\u015f\u0131nca i\u00e7indeki vitamin C \u00e7o\u011fal\u0131r. Siyahlar\u0131nda vitamin C daha \u00e7oktur.
Yaprak ve k\u00f6k\u00fcnden \u00e7ay yap\u0131l\u0131r. \u0130shal, bo\u011faz sorunlar\u0131, grip-nezle, gastrit sorunlar\u0131nda bol miktarda taze yapraklar\u0131 s\u0131cak suya konur\u2026 1 gr yaprak 250 ml. s\u0131cak suya konup 15 dk bekletilir. G\u00fcnde 1 bardak i\u00e7ilir.
Dir\u00ee hakk\u0131nda(\u00c7i\u011fdem Ard\u0131l): K\u00f6klerinden ast\u0131ma kar\u015f\u0131 ila\u00e7 yap\u0131l\u0131r. K\u00f6kler topraktan ay\u0131klan\u0131r. G\u00f6lgede havaland\u0131r\u0131l\u0131r. Daha sonra rengi pembe oluncaya kadar iyice kaynat\u0131l\u0131r. Sonra s\u00fcz\u00fcl\u00fcr. Ve en son dinlendirilir. Her ak\u015fam ve sabah a\u00e7 kar\u0131na birer bardak i\u00e7ilir. Bir ay kullan\u0131l\u0131yor. Newroz Mardin arkada\u015f\u0131m\u0131z kullanm\u0131\u015f. Onun da ast\u0131m\u0131 var. Kulland\u0131ktan sonra ast\u0131m\u0131 azalm\u0131\u015f. Mardin y\u00f6resinin bildi\u011fi, kulland\u0131\u011f\u0131 bir ila\u00e7t\u0131r. <\/p>\n
ALI\u00c7( GIV\u00ceJ) <\/p>\n
Meyvesinin \u00e7ay\u0131 i\u00e7ilir. Kalp i\u00e7in ve kan dola\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00e7ok iyidir. Kurutarak kullanmak gerekiyor. Y\u00fcksek kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Hamile ve emziren kad\u0131nlar kullanmamal\u0131d\u0131r. Meyvesi olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kurutulan 1 gr meyve 1 bardak s\u0131cak suya konur 15 dk. bekletilir ve i\u00e7ilir. G\u00fcnde 3 defa kullan\u0131l\u0131r. Yaprak ve \u00e7i\u00e7ekleri de kullan\u0131l\u0131r ama meyvalar\u0131 kadar etkili de\u011fildir. Sezonluktur. Kalp ve damar sorunlar\u0131nda etkilidir. Damar \u00e7eperlerini temizliyor. Y\u00fcksek tansiyonda kullan\u0131l\u0131r. Yaprak ve \u00e7i\u00e7ekleri de kullan\u0131l\u0131r ama meyvelerine g\u00f6re etkisi azd\u0131r, kullanmadan \u00f6nce kurutulur.
Giv\u00eej hakk\u0131nda(Zelal Anitos, \u00c7i\u011fdem Ard\u0131l): Sar\u0131 olan meyvenin kendisi ve yapra\u011f\u0131 kaynat\u0131l\u0131p i\u00e7ilir. \u00c7ay\u0131 b\u00f6brek iltihab\u0131 i\u00e7in iyidir. Ta\u015flar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr.
\u00c7i\u011fdem: Kaynatt\u0131m, ezdim, komposto yapt\u0131m. \u0130\u00e7tim. O d\u00f6nem kalp spazm\u0131 oluyordu bende. Bana iyi geldi. \u00c7ok kaynatt\u0131m ve \u00e7ok i\u00e7tim. <\/p>\n
ANASON(ANAS\u00dbN) <\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019da yeti\u015fen bir bitkidir. Anasonun \u00e7ekirdeklerini s\u00fct\u00fcn i\u00e7inde, ekmekte baharat olarak kullan\u0131yoruz. Yine s\u0131cak s\u00fct i\u00e7inde baharat olarak kullan\u0131yoruz. Uykuyu h\u0131zland\u0131r\u0131yor. Kolon sistemindeki kramp, \u00f6ks\u00fcr\u00fck, gaz sorunu, bo\u011faz sorunu i\u00e7in iyidir. Mide ve ba\u011f\u0131rsak \u015fik\u00e2yetlerine, haz\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa ve so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na iyi gelir. A\u011fr\u0131 kesici \u00f6zelli\u011fi bulanmaktad\u0131r. Emzirme a\u015famas\u0131nda s\u00fct\u00fc art\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda \u015feker olarak kullan\u0131l\u0131yor. Hollanda\u2019da b\u00f6\u011f\u00fcrtlenle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p geleneksel bir \u015fekerleme olarak kullan\u0131l\u0131yor.
Anason hakk\u0131nda(\u00c7i\u011fdem Ard\u0131l, Ev\u00een \u015e\u0131rnak, Pel\u00een, K\u00eenda): Adet sanc\u0131lar\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r. Yeni do\u011fan bebeklerin gaz\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in bebeklere verilir. Baharat olarak cac\u0131kta kullan\u0131l\u0131r. Rak\u0131 yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Pastalarda, ekmek ve \u00e7\u00f6reklerde kullan\u0131l\u0131yor. <\/p>\n
YABAN\u0130 MAYDANOZ(ALO) <\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019da bolca yeti\u015fir. Gerillada baharda yemeklerde, salatada \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r. Baharat olarak da kullan\u0131l\u0131r. Daha \u00e7ok sebze olarak ele al\u0131yoruz. \u0130\u00e7inde A ve C vitamini \u00e7oktur. Mineral olarak \u00e7ok demir bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Kan\u0131 temizliyor. Karaci\u011ferin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 destekliyor. Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Ta\u015flar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcyor. \u0130drar\u0131n iyi akmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Menapoz d\u00f6neminde ayaktaki \u015fi\u015fliklere iyi geliyor. Salata, baharat, sebze olarak kullan\u0131l\u0131r. Kurutulabilir.\u00a0 Adet sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131, ak\u0131nt\u0131y\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Adet d\u00f6neminde kan kayb\u0131ndan dolay\u0131 o d\u00f6nem kullan\u0131m\u0131 iyidir. Demir i\u00e7erir, kans\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 iyidir. \u00c7ay olarak da i\u00e7ilir. En iyisi \u00e7i\u011f kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Sar\u0131msak yendikten sonra, a\u011f\u0131zda \u00e7i\u011fnendi\u011finde kokuyu giderir. Yorgun, k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6zler i\u00e7in g\u00f6zlere \u00e7ay kompresi yap\u0131l\u0131r. S\u0131cak suyun i\u00e7ine yabani maydanoz koyulup biraz bekletilip, demlendiriliyor. Sonra bir bezi bu suya bat\u0131r\u0131yorsunuz ve g\u00f6zlere koyuyorsunuz. Kurutulup \u00e7ay\u0131 da i\u00e7ilir ama minerali azal\u0131r. <\/p>\n
MEYANK\u00d6K\u00dc(S\u00dbS)<\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde yeti\u015fir. Meyank\u00f6k\u00fcn\u00fc Amed\u2019de \u201cava s\u00fbs\u00ea, ava s\u00fbs\u00ea… sesleriyle tan\u0131r\u0131z. \u015eerbeti lezzetlidir. Beyaz \u015fekerden 50 kat daha tatl\u0131d\u0131r. A\u011f\u0131zda ho\u015f bir tat b\u0131rak\u0131r.
Eski Yunan\u2019da ast\u0131m, solunum yolu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 ve a\u011f\u0131z b\u00f6lgesi iltihaplar\u0131na kar\u015f\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6kleri kullan\u0131l\u0131r. Sonbaharda toplan\u0131r. \u00dcst solunum yollar\u0131 enfeksiyonlar\u0131nda ve bron\u015fitte balgam s\u00f6kt\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. \u00d6ks\u00fcr\u00fck yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve iltihab\u0131 \u00f6nleyici etkisinden dolay\u0131 ses k\u0131s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na da giderir.
K\u00f6k\u00fc kullan\u0131l\u0131r. 100 ml. s\u0131cak suya 0,5-1 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 meyank\u00f6k\u00fc kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, so\u011futulur ve 10 dk. bekletilir. Di\u015feti a\u011fr\u0131lar\u0131nda a\u011f\u0131z \u00e7alkalan\u0131r.
\u00c7ay olarak kullan\u0131labilir. 1-1,5 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 250 ml. suya konur, yar\u0131m saat bekletilir. Mide enfeksiyonlar\u0131, \u00fclser i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. G\u00fcnde 3 defa kullan\u0131l\u0131r. Kahvalt\u0131 \u00f6ncesi, \u00f6\u011fle yeme\u011fi ve ak\u015fam yeme\u011fi sonras\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Bundan \u00e7\u0131kan madde mide duvar\u0131n\u0131 s\u0131vad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mideye \u00e7ok faydal\u0131d\u0131r.
Ayba\u015f\u0131 sorunlar\u0131, menopoz, di\u015fi cinsel organ\u0131 enfeksiyonlar\u0131, kas a\u011fr\u0131lar\u0131, kolon sistemi problemleri, yorgunluk, stres i\u00e7in kullanabilirsiniz. K\u00f6k\u00fc yenildi\u011finde, \u00e7ayla a\u011f\u0131z \u00e7alkaland\u0131\u011f\u0131nda, bo\u011faz sorunlar\u0131 i\u00e7in, a\u011f\u0131z enfeksiyonlar\u0131 i\u00e7in iyidir. Canl\u0131l\u0131k verir, \u00f6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc azalt\u0131r ve d\u00fc\u015f\u00fck tansiyonu dengeler, yorgunlu\u011fa kar\u015f\u0131 birebirdir. Kesinlikle hamilelikte ve y\u00fcksek tansiyonda kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kandaki hareketi h\u0131zland\u0131r\u0131r.<\/p>\n
REYHAN(FESLE\u011eEN, RIHAN)<\/p>\n
Hint k\u00f6kenli olan fesle\u011fen, kutsal bir anlama sahiptir. Taze veya kurutulmu\u015f yapraklar\u0131 baharat olarak da yemeklerde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, midevi, idrar artt\u0131r\u0131c\u0131 ve gaz s\u00f6k\u00fcc\u00fc etkilere sahiptir. Di\u015f eti sorunlar\u0131 i\u00e7in yapraklar\u0131 kullan\u0131l\u0131yor, gargara yap\u0131l\u0131r. Ayba\u015f\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131yor. Burundan buhar banyosu ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ve so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda iyidir. Enfeksiyonlara kar\u015f\u0131 koruyucudur. Al\u0131n k\u0131sm\u0131nda burunun yan\u0131ndaki damarlarda enfeksiyon oldu\u011funda iyi geliyor. Canland\u0131r\u0131c\u0131 etkisi vard\u0131r. Kolan sistemi rahats\u0131zl\u0131klar\u0131nda \u00e7ay olarak i\u00e7ilir. 8 yaprak yeterlidir. Hamilelikte fazla al\u0131nmamal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc di\u015filik organlar\u0131na etkisi oluyor. Suyu ile kompres yap\u0131l\u0131rsa(al\u0131na) ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131na, y\u00fcksek ate\u015fe iyidir. <\/p>\n
PAPATYA(BEYB\u00dbN) <\/p>\n
Edebiyata, m\u00fczi\u011fe ve esteti\u011fe esin vermi\u015f, g\u00f6zde bir bitki olan beyb\u00fbnun K\u00fcrdistan\u2019da hemen hemen her yerde t\u00fcrlerine rastlan\u0131l\u0131r. G\u00fczel kokulu bir \u00e7i\u00e7ektir. Gerillada kurutulan papatyalar\u0131n \u00e7ay\u0131 i\u00e7ilir, suyu ile sa\u00e7lar y\u0131kan\u0131r.
Eski M\u0131s\u0131r, Yunan ve Roma ila\u00e7lar\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olmu\u015ftur. Hippokrates, Galenos, Dioskurides taraf\u0131ndan da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\u00c7ay\u0131 i\u00e7ilir. Yemekten sonra sindirimi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Uyumadan \u00f6nce sakinle\u015ftirir. Sa\u00e7 rengini a\u00e7mada kullan\u0131l\u0131r(200 ml suya 2 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 papatya konulur, 15 dk. bekletilip sa\u00e7a s\u00fcr\u00fcl\u00fcr).
Yanm\u0131\u015f ve yan\u0131k deriler i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Genel yaralar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Hayvan \u0131s\u0131r\u0131klar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.\u00a0 Di\u015f eti problemleri i\u00e7in a\u011fza gargara yap\u0131l\u0131r. G\u00f6z iltihab\u0131 ve k\u0131zar\u0131kl\u0131klar\u0131nda g\u00f6zler papatya suyu ile y\u0131kan\u0131r ya da g\u00f6zlere konmpres(papatya suyuna bez bat\u0131r\u0131larak g\u00f6zlere konulur) yap\u0131l\u0131r. Bron\u015fitte buhar\u0131 buruna \u00e7ekilir.
Kramplarda ve kar\u0131n a\u011fr\u0131lar\u0131nda \u00e7ocuklara papatya \u00e7ay\u0131 i\u00e7irilebilir. Papatya \u00e7i\u00e7e\u011fi, gaz birikimine, ishale, mide rahats\u0131zl\u0131klar\u0131na, uykusuzlu\u011fa, adet d\u00fczensizliklerine, y\u00fcksek ate\u015fe kar\u015f\u0131 etkilidir. Sakinle\u015ftirici olarak da kullan\u0131l\u0131r. \u0130ltihaplanmalarda antibiyotik tedavisine destek ama\u00e7l\u0131 uygulanabilir. Papatya \u00e7ay\u0131yla gargara yap\u0131lmas\u0131 bo\u011faz a\u011fr\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 yararl\u0131d\u0131r.
G\u00fcnde 2-3 bardaktan fazla \u00e7ay al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda mide bulant\u0131s\u0131 yapar.
A\u011f\u0131r hastal\u0131klardan sonra papatya banyolar\u0131 hastan\u0131n toparlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Y\u00fcz ve cilt g\u00fczelli\u011fi i\u00e7in kaynat\u0131lm\u0131\u015f bitki suyuyla haftada bir-iki kez y\u00fcz y\u0131kan\u0131r. Papatya merhemi, hemoroid(basur), an\u00fcs yaralar\u0131na ve \u00e7atlaklar\u0131na kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilir. Bu merhem, ayr\u0131ca v\u00fccutta olu\u015fan yaralar\u0131n tedavisinde de doktor taraf\u0131ndan \u00f6nerilen tedaviye ek olarak uygulanabilir. Papatya bu\u011fusu, nezle ve sin\u00fczit gibi rahats\u0131zl\u0131klarda kullan\u0131l\u0131r. Bu\u011fu tedavisinden sonra hemen so\u011fuk havaya \u00e7\u0131kmamak gerekir. Nedeni bilinen kronik a\u011fr\u0131larda (sinir a\u011fr\u0131lar\u0131, romatizma gibi) papatya ya\u011f\u0131 ile masaj yap\u0131labilir.<\/p>\n
ARDI\u00c7(DARA QA\u00c7\u00ca, DARE HERVIST) <\/p>\n
\u00c7ama benziyor. Olgunla\u015fan siyah meyvesi kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7i\u011f yenmez. Pi\u015firmeden yenilmemelidir. Baharat olarak kullan\u0131l\u0131r. \u00c7ocuklar i\u00e7in zehirlidir. \u0130shale ve zehirlenmeye g\u00f6t\u00fcrebilir. Kolonu temizlemede yararl\u0131 oluyor. \u0130drar yolu yanmalar\u0131na kar\u015f\u0131 iyi gelir. B\u00f6brek problemlerinde(b\u00f6brek ta\u015flar\u0131) kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda v\u00fccudun b\u00fct\u00fcn suyunu toplad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6bre\u011fi zorlar. Eklemlerdeki yan\u0131klar\u0131 giderici rol oynar. Hamilelikte ve emzirme s\u00fcrecinde kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.\u00a0 250 ml suya 1,5 gr meyve konur. 10 dk. bekletilip s\u00fcz\u00fcld\u00fckten sonra i\u00e7ilir. 1 bardaktan fazla i\u00e7ilmemelidir. Tonik \u015feklinde masajda da kullan\u0131labilir. Romatizma ve eklemler i\u00e7in kaslar i\u00e7in haricen kullan\u0131l\u0131r. So\u011fuk ayaklara banyo yap\u0131l\u0131nca kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r, ayba\u015f\u0131 sanc\u0131lar\u0131n\u0131 giderir. Adeti h\u0131zland\u0131r\u0131r. Kurutulup ezilip yeme\u011fe kat\u0131labiliyor. Pi\u015firilmeden kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda toksin(zehirli) etkisi olabiliyor.<\/p>\n
Pel\u00een D\u00eecle<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\t<\/p>\n