\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/937-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f ayd\u0131n yazarlar\u0131ndan Dr Faik Gulpi ile Irak ve G\u00fcney K\u00fcrdistan ili\u015fkileri ekseninde ba\u015fta Kerk\u00fck ve K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r sorunu olmak \u00fczere bir\u00e7ok sorunu ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 konu\u015ftuk.<\/p>\n
K\u00fcrtler ile Irak devleti aras\u0131nda ki temel sorun K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r. G\u00fcney K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r\u0131 nerede ba\u015flar ve nerede son bulur. Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra Irak devleti kurulurken K\u00fcrtler ile ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu temel sorun budur. Irak devleti kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda K\u00fcrtlere baz\u0131 haklar tan\u0131nm\u0131\u015f fakat hi\u00e7bir zaman K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n nereye kadar oldu\u011fu tart\u0131\u015fma konusu bile yapmam\u0131\u015f. \u0130kincisi K\u00fcrtlerin Federal K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ve Merkezi Irak h\u00fck\u00fcmetinde ne kadar s\u00f6z sahibi ve iktidar oldu\u011fudur. \u00d6rne\u011fin 1970\u2019l\u0131 y\u0131llarda Irak anayasas\u0131 K\u00fcrtlere bulunduklar\u0131 b\u00f6lgede otonom hakk\u0131 verilmi\u015fti. 1991 y\u0131l\u0131nda ki serh\u0131ldanlardan sonra K\u00fcrtler G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da neredeyse ba\u011f\u0131ms\u0131z duruma geldiler. Saddam rejimi y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra Irak\u2019ta K\u00fcrtlere Federasyon hakk\u0131 tan\u0131d\u0131lar. Yer yer Irak\u2019ta ki baz\u0131 siyasi g\u00fc\u00e7ler Irak devletinin anayasal hak olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bu federasyon hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya d\u00f6n\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00f6z konusudur. Burada en \u00f6nemli sorun K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirlenme sorunudur. Irak\u2019ta K\u00fcrdistan olup K\u00fcrdistan\u2019a d\u00e2hil edilmeyen, Arapla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ve bu g\u00fcnde temel sorun haline gelen bu il, il\u00e7e ve k\u00f6ylerdir. K\u00fcrtler bu yerler i\u00e7in K\u00fcrdistan, Araplar Arabistan, T\u00fcrkmen, Asuri ve baz\u0131 d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler ise bu yerlerin \u00f6zerk bir stat\u00fcye kavu\u015fturarak bu yerlerin sadece K\u00fcrtler ve Araplara ait olmamas\u0131 gerekti\u011fini dile getiriyorlar. Bu sorunun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fine dair yol ve y\u00f6ntem Irak anayasas\u0131n\u0131n 140. maddesi \u00e7er\u00e7evesinde belirlenmi\u015ftir. Fakat bu g\u00fcne kadar 140. madde uygulanmam\u0131\u015ft\u0131r. Buda her iki taraf aras\u0131nda ciddi bir sorun olarak duruyor. <\/p>\n
-Bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in nas\u0131l bir mekanizma var ya da olmas\u0131 gerekiyor? <\/p>\n
Bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in ne t\u00fcr bir mekanizmam\u0131z var ona bakal\u0131m \u015fimdi. de mekanizma K\u00fcrtlerin merkezi Irak h\u00fck\u00fcmetinde ki bakanl\u0131klar\u0131 ve temsilcileri olmas\u0131 gerekiyor. Irak cumhurba\u015fkan\u0131, Irak d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131, ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131, Irak Parlamento ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 bu g\u00fcne kadar K\u00fcrtt\u00fc ve ayn\u0131 zamanda Irak parlamentosunda grubumuz var. Bunlar yan\u0131nda bir\u00e7ok bakanl\u0131k ve bakanl\u0131k yard\u0131mc\u0131lar\u0131 K\u00fcrtt\u00fc. K\u00fcrtler Irak merkezi h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7erisinde bu derecede temsilini bulurken K\u00fcrtler ile Merkezi Irak h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda ki sorunlar hi\u00e7bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f de\u011fildir. Neden bu sorunlar bu g\u00fcne kadar \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtlerin Irak h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7erisinde ki temsilleri ne gerekti\u011fi gibi Irak h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in nede K\u00fcrtler i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin 140. maddenin uygulanmas\u0131 i\u00e7in Caferi ve Nuri Maliki\u2019ye ele\u015ftiriler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Maliki biz ba\u015fbakan olarak bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in \u00fczerimize d\u00fc\u015fen her g\u00f6revi yerine getirdik. Fakat sorun cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda t\u0131kand\u0131 dedi. Cumhurba\u015fkan\u0131 kendi yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 ikna edip \u00f6n\u00fcne gelen belgeleri imzalatamad\u0131 dedi.\u00a0\u00a0\u00a0 Irak cumhurba\u015fkan\u0131 ise bu g\u00fcne kadar bu maddenin uygulanmas\u0131n\u0131n bu kadar gecikmesi nedeni hakk\u0131nda bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda a\u00e7\u0131k bir tutum sahibi olmam\u0131\u015ft\u0131r. Neden Irak cumhurba\u015fkan\u0131 bu konuda net bir tutum sahibi de\u011fil? Yine ayn\u0131 \u015fekilde 2008 y\u0131l\u0131nda birle\u015fmi\u015f milletler toplant\u0131s\u0131nda Irak cumhurba\u015fkan\u0131 Kerk\u00fck\u2019\u00fc K\u00fcrdistan\u2019a d\u00e2hil etmekten ziyade Kerk\u00fck\u2019\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131z bir stat\u00fcde kalmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Onun i\u00e7in K\u00fcrtler ile Irak h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda ki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmemesinde sadece Araplar engel de\u011fil baz\u0131 K\u00fcrtlerde engeldir ve bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmemesinde rant sa\u011fl\u0131yorlar. <\/p>\n
<\/p>\n
KDP ve YNK Sorunlar\u0131n \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden Yana De\u011filler<\/p>\n
-Peki, Irak merkezi h\u00fck\u00fcmetinde ki K\u00fcrt temsilcileri ve K\u00fcrdistan\u2019da ki K\u00fcrt kurum ve kurulu\u015flar\u0131 bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinde ne gibi katk\u0131lar\u0131 oldu?<\/p>\n
K\u00fcrtler ile Irak h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda ki temel sorunlar\u0131 yukar\u0131da belirtim. Peki, bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in K\u00fcrdistan parlamentosu ne i\u015f yapm\u0131\u015f? Ya da K\u00fcrdistan B\u00f6lge Ba\u015fkan\u0131 ne i\u015f yapm\u0131\u015f? \u00d6rne\u011fin Kerk\u00fck il meclisi 2007 y\u0131l\u0131nda Kerk\u00fck\u2019\u00fcn gelece\u011fi hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle bir karar almaya haz\u0131rland\u0131 \u015fayet Kerk\u00fck sorunu zaman\u0131nda anayasal yollarla \u00e7\u00f6z\u00fclmese biz Kerk\u00fck halk\u0131 olarak ya federatif bir y\u00f6netim bi\u00e7imi ya da Federatif K\u00fcrdistan b\u00f6lgesine kat\u0131lmay\u0131 karar alt\u0131na alacakt\u0131r. Bu karar Irak, K\u00fcrdistan ve d\u00fcnyada \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu d\u00f6nemde Amerika d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 olan Condoleezza Rice hemen Irak\u2019a geldi Kerk\u00fck il meclisinin bu karar\u0131 almamas\u0131 i\u00e7in diplomatik bask\u0131da bulunda ve ayn\u0131 zamanda K\u00fcrdistan parlamentosuna da Kerk\u00fck il meclisinin b\u00f6yle bir karar almas\u0131 durumunda destek vermemelerini istedi. K\u00fcrdistan parlamentosu Condoleezza Rice\u2019\u0131n bu iste\u011fini oldu\u011fu gibi yerine getirdi. 140. maddenin uygulanmas\u0131n\u0131n ertelemesine destek sundu. K\u00fcrdistan B\u00f6lge Ba\u015fkan\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrdistan\u2019a ayr\u0131lmas\u0131 gereken b\u00fct\u00e7e, petrol anla\u015fmalar\u0131 v.b sorunlar\u0131 dile getirdikleri kadar esas stratejik sorunlar yani K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r\u0131, Kerk\u00fck sorunu ve 140. maddenin uygulanmas\u0131 i\u00e7in bu kadar \u00e7aba harcamad\u0131lar. Yani esas sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in buna ba\u011fl\u0131 olarak yeni yeni ba\u015fka sorunlarda ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015fl\u0131yor. \u0130\u015fte pe\u015fmerge, b\u00fct\u00e7e, petrol sorunlar\u0131 esas sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in bu g\u00fcn varlar. <\/p>\n
-Peki, K\u00fcrt taraf\u0131 neden sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesini erteleyebilir ki burada \u00e7\u0131karlar\u0131 nedir sizce?<\/p>\n
Burada ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015fte \u015fudur YNK ve KDP sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinde yana de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrdistan\u2019daki de\u011fi\u015fimden yana de\u011fil daha do\u011frusu de\u011fi\u015fimden korkuyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendilerinin ba\u015fka projeleri vard\u0131r. Onlar uzun bir s\u00fcre Kerk\u00fck sorununu politik bir malzeme olarak kullanmak istiyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten K\u00fcrdistan ve Irak\u2019ta ki yetkililer Kerk\u00fck sorununu \u00e7\u00f6zmek istemiyorlar. Bu konuda bas\u0131n yay\u0131n ve medya organlar\u0131 halk\u0131 farkl\u0131 bir bi\u00e7imde e\u011fitiyor ya da bilgilendiriyorlar. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan Kerk\u00fck\u2019\u00fcn Arap milliyet\u00e7iler taraf\u0131nda gasp edilmi\u015f ve K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131na d\u00e2hil edilmesini istemedi\u011finin propagandas\u0131n\u0131 yo\u011funca yap\u0131yorlar. Bu konuda bu g\u00fc\u00e7ler iki t\u00fcrl\u00fc siyaset y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Birincisi 140.maddenin uygulanmas\u0131n\u0131 engelleyerek Irakl\u0131 ve uluslar aras\u0131 (ABD, Arap devletleri v.b) g\u00fc\u00e7leri raz\u0131 etmekle me\u015fguller di\u011fer taraftan da bas\u0131n ve yay\u0131n organlar\u0131 K\u00fcrtlerin tek ve ger\u00e7ek temsilcilerinin YNK ve KDP oldu\u011fu Kerk\u00fck sorunu konusunda da en fazla \u00e7aba g\u00f6steren g\u00fc\u00e7lerin yine bu g\u00fc\u00e7ler oldu\u011funu dile getiriyorlar. Onun i\u00e7in K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirlenmesi ve Kerk\u00fck sorunu YNK ve KDP elinde siyaset i\u00e7in bir ticaret konusu olmu\u015ftur. Onun i\u00e7in bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesini istemezler \u015fayet bu sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrse ayakta durmak i\u00e7in ba\u015fka projeleri yoktur. <\/p>\n
<\/p>\n
D\u00f6rt Y\u0131l \u00d6nce K\u00fcrtlerin Eli Daha G\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n
-Peki, Irak merkezi h\u00fck\u00fcmetinde K\u00fcrtlerin konumu nedir? Mevcut konumlar\u0131m\u0131 yoksa bir \u00f6nceki d\u00f6nemdeki konumlar\u0131 m\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc?<\/p>\n
Bir \u00f6nce ki d\u00f6nemde K\u00fcrtlerin Irak merkezi h\u00fck\u00fcmetinde cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 vb. \u00f6nemli mevkilerde temsillerinin yan\u0131 s\u0131ra parlamentoda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir gruplar\u0131 s\u00f6z konusuydu. Fakat anayasada olup ta K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yarar\u0131na olan bu maddeleri ya\u015famsalla\u015ft\u0131ramad\u0131lar. \u00d6rne\u011fin 140.madde, yine Federatif sistem bir kanun \u00e7\u0131kar\u0131p ta Irak\u2019ta federatif sistemi oturtamad\u0131lar. Yine anayasa Irak parlamentosu iki meclisten olu\u015fur bir meclis do\u011frudan se\u00e7imle gelen meclis di\u011feri ise federatif meclis burada da mezhep, etnik ve az\u0131nl\u0131k temsilcilerinin temsil edildi\u011fi meclistir. Bunu da yapamad\u0131lar. E\u011fer Irak parlamentosu iki meclisten olu\u015fursa bu t\u00fcr etnik sorunlar hakk\u0131nda federatif meclis karar mekanizmas\u0131d\u0131r. Yerel ile merkez aras\u0131nda ki ili\u015fki, K\u00fcrtler ile Araplar aras\u0131nda ki ili\u015fki yine K\u00fcrtler, Araplar ve T\u00fcrkmenler aras\u0131nda ki ili\u015fkilerin nas\u0131l olaca\u011f\u0131na y\u00f6nelik kararlar bu meclisten \u00e7\u0131kar ve tek karar mekanizmas\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr sorunlar hakk\u0131nda ki karar se\u00e7imle \u00e7\u00f6z\u00fclmez \u00e7\u00fcnk\u00fc se\u00e7imle olursa Arap n\u00fcfusu K\u00fcrtlerden daha fazlad\u0131r. Y\u00e2da T\u00fcrkmenlerin sorunlar\u0131 se\u00e7imle hal edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa T\u00fcrkmenler hi\u00e7bir hakk\u0131 elde edemezler \u00e7\u00fcnk\u00fc n\u00fcfuslar\u0131 buna yetmez. \u00c7ok uluslu olan t\u00fcm \u00fclkelerde parlamentolar iki meclisten olu\u015fur. Bir meclis etnik ve mezhepsel unsurlar\u0131n temsil g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenir. \u00d6rne\u011fin Irak\u2019ta federatif meclis kurulursa burada Araplar, T\u00fcrkmenler, Asuriler, K\u00fcrtler ve Ermeniler ayn\u0131 oranda temsil edilir. Birinin di\u011ferine g\u00f6re daha fazla temsil edilmesi s\u00f6z konusu olamaz. E\u011fer se\u00e7im olsa dahi anla\u015fma sonucunda gidilmeli zorla de\u011fil. \u00d6rne\u011fin Temmuz 2007 tarihinde Irak parlamentosu bir yasa \u00e7\u0131kart\u0131 tamam\u0131yla 140. madde kar\u015f\u0131t\u0131 bir yasayd\u0131. \u015eimdi K\u00fcrtler az\u0131nl\u0131kta oldu\u011fu i\u00e7in ne yapabilirlerdi ki onun i\u00e7in bu demokrasi de\u011fildir.
D\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce K\u00fcrtleri eli daha g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc. Mesela Irak ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n g\u00fcvenlik ve asayi\u015f sorununda pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7lerine b\u00fcy\u00fck bir rol d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Irak h\u00fck\u00fcmeti de bunu kabul ediyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc mecburdular. Pe\u015fmergeler, Ba\u011fdat, Musul, Diyala, Kerk\u00fck ve K\u00fcrdistan\u2019da g\u00fcvenlik ve asayi\u015f sorununu \u00fcslenmi\u015flerdi. \u015eimdi Irak\u2019ta asayi\u015f sorunu daha iyiye do\u011fru gitmi\u015f ve Irak g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri bu konuda kendini toparlam\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik sorununu \u00fcslenmi\u015ftir. Dolays\u0131yla pe\u015fmerge g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Irak h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in o kadar ciddi bir rol\u00fc kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Yine Arap milliyet\u00e7iler d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce bu kadar \u00f6rg\u00fctl\u00fc de\u011fillerdi. Ama \u015fimdi \u00e7ok ciddi bir bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015fler. \u00d6rne\u011fin Irak parlamento ba\u015fkan\u0131 Usama Necufi ve grubu onlardan biridir. Ki bunlar 140. maddenin uygulanmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlardand\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Irak\u2019ta ki K\u00fcrt temsilcilerinin ise K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n nezdinde g\u00fcven kayb\u0131na u\u011frad\u0131lar. Halk bunlar\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in bir \u015fey yapaca\u011f\u0131na inanm\u0131yor. 2006 y\u0131l\u0131nda ilk defa Celal Talabani Irak cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda K\u00fcrt halk\u0131 b\u00fcy\u00fck bir moral ald\u0131 ve destekledi. Ama bu sefer Cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131 halk\u0131 ayn\u0131 oranda sevindirmedi \u00e7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkan\u0131n K\u00fcrt olmas\u0131 onlar a\u00e7\u0131s\u0131nda bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmiyor. Onlar i\u00e7in bir \u015fey yapaca\u011f\u0131na olan inan\u00e7 zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131r. Onun i\u00e7in Irak\u2019ta ki K\u00fcrt temsilciler bu sefer yeterince K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n deste\u011fini alamazlar. Irak d\u0131\u015fi\u015fleri ya da cumhurba\u015fkan\u0131 bu g\u00fcn Irak h\u00fck\u00fcmetiyle bir sorun ya\u015fasalar K\u00fcrt halk\u0131 yeterli deste\u011fi bunlara vermez. \u00c7\u00fcnk\u00fc merkezi h\u00fck\u00fcmete g\u00f6ndermi\u015f olduklar\u0131 temsilciler onlar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131lar. Bunlar K\u00fcrt katliam\u0131nda bulunan baz\u0131 \u015fah\u0131slar\u0131 serbest b\u0131rakt\u0131lar. Yine Saddam d\u00f6nemde cah\u015f olup ta bizzat Halep\u00e7e ve Enfal katliamlar\u0131nda bulunan ki\u015filer K\u00fcrdistan\u2019a getirildi. Bunlara \u00f6nemli g\u00f6revler verildi. T\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131 bu g\u00fcn K\u00fcrt taraf\u0131n\u0131n Irak h\u00fck\u00fcmetinde ki konumu ge\u00e7mi\u015f d\u00f6neme g\u00f6re zay\u0131f oldu\u011funu ortaya koyuyor.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\u00d6rnek vermek istiyorum cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na Celal Talabani ge\u00e7mi\u015f d\u00f6rt y\u0131l\u0131k s\u00fcre\u00e7te K\u00fcrtler i\u00e7in ne yapm\u0131\u015f? Zaman\u0131nda Baas istihbarat sorumlusu Tar\u0131k Ramazan\u0131 serbest b\u0131rakt\u0131 ki az\u0131l\u0131 K\u00fcrt d\u00fc\u015fman\u0131yd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019ye gidiyor K\u00fcrt devleti bir \u015fiirsel r\u00fcyad\u0131r diyor. Enfal g\u00fcn\u00fcnde ba\u015fka mezarl\u0131klara giderek orada a\u011fl\u0131yor. Halep\u00e7e ve Enfal i\u00e7in ne yapm\u0131\u015f bu g\u00fcne kadar. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer par\u00e7alar\u0131nda ki K\u00fcrt sorunu i\u00e7in ne yapm\u0131\u015f, \u00f6rne\u011fin \u0130ran\u2019da ki t\u00fcm muhalif K\u00fcrt \u00f6rg\u00fctlerini getirip K\u00fcrdistan\u2019da bir kampta toplam\u0131\u015f onlarla da bir anla\u015fma imzalayarak \u0130ran kar\u015f\u0131t\u0131 hi\u00e7bir demokratik eylemin bile yap\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 imzalatm\u0131\u015f. Yine cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve bu yasaya g\u00f6re Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ancak Irak vatanda\u015f\u0131 olan kimselerin demokratik eylem yapma hakk\u0131 vard\u0131r diyor. Yani G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da ki di\u011fer K\u00fcrtlerin demokratik eylem yapma hakk\u0131 yoktur.\u00a0 Irak d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Ortado\u011fu\u2019da ve uluslar aras\u0131 alanda hi\u00e7bir zaman K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n mazlumlu\u011fundan bahsetmemi\u015f. Fakat bir\u00e7ok defa T\u00fcrkiye, \u0130ran, Arap ve di\u011fer \u00fclkelerde ki halklar\u0131n mazlumlu\u011fundan bahsetmi\u015f. Araplar i\u00e7in o kadar \u00e7ok \u015fey yapt\u0131 ki Muammer Kaddafi ile \u00d6mer Musa Arap birli\u011fi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00d6mer Musa\u2019dan sonra Araplar i\u00e7in en iyi olan ki\u015fi Ho\u015fyar Zebari diyorlard\u0131. Neden b\u00f6yle diyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt sorununu bir g\u00fcnde olsa Araplar g\u00fcndemine ta\u015f\u0131y\u0131p bu konuda onlar\u0131 rahats\u0131z etmemi\u015ftir. <\/p>\n
K\u0131sacas\u0131 bunlar i\u00e7in \u00f6nemli olan \u015fey bu t\u00fcr mevkilerle Irak ve K\u00fcrdistan\u2019da kendi iktidarlar\u0131n\u0131 peki\u015ftirerek b\u00fcy\u00fck maddi vurgunlar yapmak ve daha uzun s\u00fcre iktidarda kalmakt\u0131r.
\u00d6rne\u011fin bu g\u00fcne kadar tek bir K\u00fcrt yetkili K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n tahrip edildi\u011finden bahsetmemi\u015ftir. Neden s\u00f6yleyemiyorlar milliyet\u00e7i Araplar\u0131n hat\u0131rlar\u0131 i\u00e7in s\u00f6yleyemiyorlar. Maliki bile bu konuda tahrip edilmi\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 gidermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. \u015eii Araplar b\u00f6yle bir \u015feyin oldu\u011funu kabul ediyorlar ve dile de getiriyorlar ama K\u00fcrtler dile getirmekten \u00e7ekiniyorlar. <\/p>\n
<\/p>\n
140. Maddenin Uygulanmas\u0131 \u00dczerine YNK ve KDP\u2019e Farkl\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar<\/p>\n
-K\u00fcrtlerin Suni ve \u015eii Araplarla ili\u015fkileri nedir?\u00a0 <\/p>\n
Irak devleti kuruldu\u011fundan beri Arap milliyet\u00e7ili\u011fin dayand\u0131\u011f\u0131 kesim hep S\u00fcnni Araplar olmu\u015ftur. Irak\u2019ta S\u00fcnnilerin temel u\u011fra\u015f\u0131 Araplar i\u00e7in kat\u0131 bir Arap milliyet\u00e7ili\u011fi kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bunun i\u00e7in milliyet\u00e7ilik Irak\u2019ta ilerledi. \u015eii Araplar ise milliyet\u00e7ilikten ziyade daha fazla mezhep\u00e7ili\u011fe kaym\u0131\u015flar. Onun i\u00e7in K\u00fcrtler ile \u015eiiler aras\u0131nda ciddi sorunlar ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun i\u00e7in ta ba\u015ftan beri K\u00fcrtleri ile \u015eiiler aras\u0131nda ciddi bir \u00e7eli\u015fki s\u00f6z konusu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Irak kuruldu\u011funda da iktidar S\u00fcnnilerin eline ge\u00e7mi\u015f ve iktidar Irak\u2019ta \u015eii Araplar ile K\u00fcrtleri bask\u0131 alt\u0131nda tutup ezmi\u015ftir. Bu K\u00fcrt ile \u015eii ac\u0131s\u0131n\u0131 ortakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 dostumdur mant\u0131\u011f\u0131 ile her iki taraf\u0131 birbirlerine yak\u0131nla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yine 1979 \u0130ran \u015eii devriminden sonra farkl\u0131 ko\u015fullar olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda \u0130ran bask\u0131 alt\u0131nda ki K\u00fcrtleri ve \u015eiileri Irak\u2019a kar\u015f\u0131 desteklemeye ba\u015flad\u0131 ve her iki taraf\u0131 ortak hareket etmesi i\u00e7in baz\u0131 ortak anla\u015fmalara raz\u0131 etti. Bu yolla da K\u00fcrtler ile \u015eiiler bir kez daha birbirlerine yak\u0131nla\u015ft\u0131lar. Yine Saddam rejimi y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra da S\u00fcnniler bir\u00e7ok y\u00f6nde sorun yaratt\u0131lar, radikal \u0130slami gruplar\u0131 desteklediler, bir\u00e7ok bombalama eylemi ger\u00e7ekle\u015ftirdiler, yine anayasay\u0131 ve se\u00e7imleri boykot ettiler. Yine S\u00fcnnilerin hi\u00e7bir grubu 140. maddenin uygulanmas\u0131n\u0131 desteklemiyor hatta kar\u015f\u0131d\u0131rlar. Ama hi\u00e7bir \u015eii grup bu maddeye kar\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131ktan dile getirmemi\u015ftir. Yine K\u00fcrtler S\u00fcnni Araplarla s\u0131n\u0131rd\u0131r. Kerk\u00fck, Diyala, Musul gibi s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerde K\u00fcrler ile S\u00fcnni Araplar i\u00e7 i\u00e7e ya\u015f\u0131yorlar. \u015eiiler olsa da az\u0131nl\u0131ktad\u0131rlar. K\u00fcrtler Federasyonu savunuyorlar. S\u00fcnniler Federasyona kar\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ideolojik olarak merkezi Irak\u2019tan yanad\u0131rlar. Ekonomik olarak ta \u015fayet Irak birka\u00e7 par\u00e7a federatif b\u00f6lgeye b\u00f6l\u00fcn\u00fcrse S\u00fcnni Araplar\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgeler yoksul b\u00f6lgelerdir. B\u00f6lgede ki \u00fclkelerinde bu konuda etkileri s\u00f6z konusudur. \u00d6rne\u011fin \u0130ran\u2019\u0131n K\u00fcrtlere ve \u015eiilere yakla\u015f\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye ve S\u00fcnni Arap devletlerinkinden farkl\u0131d\u0131r. Suudi Arabistan ve T\u00fcrkiye Irak\u2019ta S\u00fcnnilerin temsiline soyunmu\u015flar ama bu g\u00fcne kadar K\u00fcrdistan\u2019\u0131 tan\u0131ma gibi bir siyasetleri s\u00f6z konu olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran \u00f6yle de\u011fildir. \u0130ran Irak merkezi h\u00fck\u00fcmetini kendi y\u00f6netiminin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. Irak\u2019ta ve K\u00fcrdistan\u2019da konsolosluklar a\u00e7m\u0131\u015f ve her iki g\u00fcce stratejik olarak yakla\u015f\u0131yor gelecekte dost yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Onun i\u00e7in K\u00fcrtler ile \u015eiiler aras\u0131nda ki ili\u015fki K\u00fcrtler ile S\u00fcnniler aras\u0131ndaki ili\u015fkiden daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n
-Maliki ile Mesut Barzani\u2019nin Kerk\u00fck sorununu iki y\u0131lda \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in anla\u015ft\u0131klar\u0131 s\u00f6yleniyor? Ger\u00e7ekten bu sorun iki y\u0131lda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr m\u00fc? <\/p>\n
Kerk\u00fck sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesinin K\u00fcrtler ve \u015eii Araplar aras\u0131nda ciddi bir sorunun ya da anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011faca\u011f\u0131na inanm\u0131yorum. Fakat b\u00f6lgesel ve uluslar aras\u0131 g\u00fc\u00e7ler bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesine kolay kolay m\u00fcsaade etmezler. \u00d6rne\u011fin bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn ilk ad\u0131m\u0131 olan N\u00fcfus say\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na T\u00fcrkmenler ile S\u00fcnni Araplar kar\u015f\u0131d\u0131rlar. Neden buna kar\u015f\u0131d\u0131rlar \u00e7\u00fcnk\u00fc 140.maddenin uygulamas\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131rlar. E\u011fer n\u00fcfus say\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rsa Kerk\u00fck\u2019te ne kadar T\u00fcrkmen, ne kadar K\u00fcrt ve Arab\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 belli olacakt\u0131r. B\u00f6ylelikle T\u00fcrkmenlerin ne kadar oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kacak bu durumda sadece T\u00fcrkmenler de\u011fil T\u00fcrkiye devleti de siyaseten kaybedece\u011fi \u015feyler var. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkmenler Kerk\u00fck\u2019\u00fcn bir T\u00fcrkmen kenti oldu\u011fu bir milyondan fazla T\u00fcrkmen oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar.\u00a0 E\u011fer K\u00fcrtler ile \u015eiiler bu maddenin uygulanmas\u0131 i\u00e7in anla\u015fm\u0131\u015f olsalar bile bu sorunun iki y\u0131lda hal edilmesi olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Olabilmesi i\u00e7in taraflar\u0131n ciddi \u00fczerinde durmas\u0131 gerekiyor. Bu olursa sorun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Yok, e\u011fer i\u015fler ciddiyetle takip edilip \u00fczerinde durulmasa bu sorun hal olmaz diyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc 140. maddenin uygulanmas\u0131 \u00fczerine YNK ve KDP\u2019e farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bu konuda ortak d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yok. \u00d6rne\u011fin 1976 y\u0131l\u0131nda Irak rejimi alm\u0131\u015f oldu\u011fu bir kararla Kerk\u00fck\u2019\u00fcn \u00c7em\u00e7emal, D\u00fczxormato, Kifri, Keler il\u00e7eleriyle birlikte nahiye ve k\u00f6ylerinin baz\u0131lar\u0131n\u0131 Tikrit, Diyala ve S\u00fcleymaniye\u2019ye ba\u011flam\u0131\u015f. Peki, ne zaman K\u00fcrtler Irak merkezi h\u00fck\u00fcmetinde 1976 y\u0131l\u0131nda al\u0131nan bu karar\u0131n bozulmas\u0131n\u0131 talep etti ya da bu y\u00f6nde bir diplomatik bask\u0131 uygulad\u0131. Yani baz\u0131 \u015feyler vard\u0131r ki sadece engel Arap milliyet\u00e7ileri de\u011fildir. Bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in K\u00fcrtlerde engel te\u015fkil ediyorlar. \u00d6rne\u011fin Kifri, \u00c7em\u00e7emal, Kelar e\u011fer Kerk\u00fck\u2019e d\u00e2hil edilirse K\u00fcrtlerin Kerk\u00fck\u2019te ki n\u00fcfuslar\u0131 \u00e7ok fazla olur. Neden b\u0131rak\u0131lm\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu il\u00e7eler S\u00fcleymaniye\u2019ye ba\u011fl\u0131 oda YNK\u2019nin denetimindedir. B\u00f6yle olursa YNK\u2019nin denetiminden \u00e7\u0131kabilir kayg\u0131s\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r. Yine Kerk\u00fck\u2019te KDP\u2019nin bir asayi\u015f g\u00fcc\u00fc YNK\u2019nin bir asayi\u015f g\u00fcc\u00fc vard\u0131r. Bu g\u00fcne kadar KDP ve YNK Kerk\u00fck\u2019te y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f oldu\u011fu politikalarla Asuri, T\u00fcrkmen, Arap ve di\u011fer etnik gruplar\u0131n tepkisini \u00e7ektiler. Oysa bu kesimlere \u00f6yle yakla\u015f\u0131lmal\u0131yd\u0131 ki onlar biz K\u00fcrdistan\u2019a d\u00e2hil olmak istiyoruz diyebilmeliydiler.\u00a0 YNK ve KDP\u2019nin bu yanl\u0131\u015f politikalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 140. madde ve Kerk\u00fck sorununun iki y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. <\/p>\n
<\/p>\n
ile KDP aras\u0131nda ki stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131 iki aile konfederalizmine benzetebiliriz.<\/p>\n
-K\u00fcrt grup ve partilerinin Irak merkezi h\u00fck\u00fcmetiyle ya\u015fanan sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in ortak bir stratejileri ya da \u00fczerinde anla\u015ft\u0131klar\u0131 bir metin var m\u0131?\u00a0 <\/p>\n
Konu\u015furlarken herkes 140. maddenin uygulanmas\u0131ndan yana oldu\u011funu s\u00f6yler fakat pratik olarak bu maddenin uygulanabilmesi i\u00e7in hi\u00e7bir i\u015f yap\u0131lm\u0131yor. Bana g\u00f6re K\u00fcrt \u00f6rg\u00fctlerin bu sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ortak bir politikalar\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Dikkat edilirse Irak parlamento se\u00e7imlerinden sonra h\u00fck\u00fcmet kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda KDP\u2019nin yakla\u015f\u0131mlar\u0131 farkl\u0131 YNK\u2019nin yakla\u015f\u0131mlar\u0131 farkl\u0131yd\u0131. KDP daha fazla Irakiye listesini yani \u0130yad Alavi\u2019yi destekliyordu. KDP K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in YNK ile ortak bir strateji belirlemesi gerekirken ondan daha fazla T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan, M\u0131s\u0131r ve S\u00fcnni Arap \u00fclkeleriyle birlikte Irakiye listesiyle ortak h\u00fck\u00fcmet kurma pe\u015findeydi. Ayn\u0131 zamanda Celal Talabani yani YNK ise ba\u015ftan beri \u015eiiler iyi ili\u015fkiler i\u00e7indeydi Nuri El Maliki\u2019nin Ba\u015fbakan olmas\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019ta ki politikalar\u0131n\u0131 destekler nitelikte politika y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Her ne kadar bu iki \u00f6rg\u00fct biz ortak hareket ediyoruz. Stratejik ortakl\u0131k anla\u015fmam\u0131z vard\u0131r deseler de pratikte hi\u00e7te b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. YNK ile KDP aras\u0131nda ki stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131 iki aile konfederalizmine benzetebiliriz. Olumlu bir ortakl\u0131k de\u011fildir. Bu ortakl\u0131\u011f\u0131n esas amac\u0131 Duhok ve Hewler\u2019in pazar\u0131n\u0131 Barzani ailesine S\u00fcleymani, Germiyan ve Kerk\u00fck pazar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ise Celal Talabani ailesi aras\u0131nda payla\u015f\u0131md\u0131r. Onun i\u00e7in ulusal bir siyasetleri s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda ne K\u00fcrdistan\u2019da ne Irak\u2019ta ne de d\u00fcnya siyasetlerinde ortakl\u0131k s\u00f6z konusu de\u011fildir.
Goran, Yekg\u0131rtu \u0130slami ve Komala \u0130slami bu g\u00fcne kadar iktidar olmam\u0131\u015flar. Bu \u00f6rg\u00fctlerin YNK ve KDP\u2019den farkl\u0131 baz\u0131 yanlar\u0131 vard\u0131r. Baz\u0131 meselelerde bu \u00f6rg\u00fctlerde KDP ve YNK zihniyetini a\u015fmam\u0131\u015flar. YNK ve KDP\u2019nin siyaset akl\u0131n\u0131 hala tam anlam\u0131yla a\u015fmam\u0131\u015flar. Bana g\u00f6re bu \u00f6rg\u00fctlerde bir g\u00fcn iktidar olurlarsa bu g\u00fcnden farkl\u0131 olarak ciddi bir de\u011fi\u015fim yapacaklar\u0131na inanm\u0131yorum. \u00d6rne\u011fin son \u0131rak parlamento se\u00e7imlerinde bu \u00f6rg\u00fctler ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 g\u00f6zetlemi\u015f olsalard\u0131. Kerk\u00fck\u2019te her biri ayr\u0131 bir listeden girip K\u00fcrt oylar\u0131n\u0131 b\u00f6lmezlerdi. Buna kar\u015f\u0131 Araplar ile T\u00fcrkmenler birlikte hareket etti K\u00fcrtlerle e\u015fit de\u011ferde parlamenter \u00e7\u0131kard\u0131lar. E\u011fer K\u00fcrtler Kerk\u00fck\u2019te birlikte hareket etmi\u015f olsalard\u0131. Kerk\u00fck\u2019\u00fcn Irak parlamentosunda K\u00fcrt temsili daha fazla olurdu ve sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131r\u0131rd\u0131. Bunlar\u0131n sorunu \u00e7\u00f6zme gibi bir niyetleri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu \u015fekilde hareket etmeleri de s\u00f6z konusu olmad\u0131. Bu \u00f6rg\u00fctlerin K\u00fcrt ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131ndan ziyade kendi bireysel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Onlar i\u00e7in particilik \u00f6nemlidir.
K\u00fcrdistan\u2019da muhalefet yolsuzlukta, hukuksuz yakla\u015f\u0131mlarda iktidar\u0131 ele\u015ftiriyor. Fakat stratejik meselelerde iktidar\u0131 ele\u015ftirdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi gibi onlardan farkl\u0131da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar. \u00d6rne\u011fin demokrasi, ulusal, K\u00fcrtler ile Irak aras\u0131ndaki, K\u00fcrtler ile uluslar aras\u0131 ve b\u00f6lgesel \u00fclkelerle sorunlar\u0131 konusunda iktidardan \u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar. <\/p>\n
-Bir\u00e7ok \u015feyde gerek se\u00e7imler olsun, gerekse ba\u015fka meselelerde KDP ve YNK\u2019nin ortak hatta tek listeden buna kar\u015f\u0131 ise Goran, Komala \u0130slami ve Yekgirtu \u0130slami g\u00fc\u00e7lerin birlikte hareket etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bunun sebebi nedir sizce?\u00a0\u00a0 <\/p>\n
KDP ile YNK 1991 y\u0131l\u0131ndan sonra K\u00fcrdistan\u2019da iktidar sava\u015f\u0131na girdiler. Tek ba\u015f\u0131na iktidar olmak i\u00e7in her \u015feyi yapt\u0131lar. Her iki \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde bunun m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ve dolays\u0131yla i\u00e7 sava\u015fa y\u00f6neldiler. Birbirlerinden \u00e7ok insan \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. 1998 y\u0131l\u0131na kadar bu i\u00e7 sava\u015f devam etti. Sava\u015fla da bundan sonu\u00e7 alamayacaklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler. Ayn\u0131 zamanda bu durum b\u00f6yle devam ederse arada ba\u015fka g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131kabilece\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. Bu duruma yol a\u00e7mamak i\u00e7in her iki \u00f6rg\u00fct mecburen anla\u015fma yoluna gittiler. Bu anla\u015fmaya YNK ve KDP aras\u0131ndaki ortak strateji ismini verdiler. Bu g\u00fcne kadar bu stratejiyi bas\u0131na ve kamuoyuna a\u00e7\u0131klamad\u0131lar. Ama \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki bu anla\u015fman\u0131n bir \u015fart\u0131 kendi aralar\u0131ndaki sava\u015fa son vermekti. \u0130kincisi ise se\u00e7imler d\u00f6neminde s\u00fcrekli ortak listeden se\u00e7ime girmektir. Yani anla\u015fmalar\u0131 iktidar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7indir. Fakat kendi aralar\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler hala devam ediyor. Bu anla\u015fma \u00e7eli\u015fkileri sona erdirmedi. Ayn\u0131 zamanda bu ortak strateji ile di\u011fer parti ve gruplar\u0131 ezmek ve zay\u0131flatmak i\u00e7indi \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere yol vermiyorlar. Muhalif gruplar ise \u00e7aresiz bir bi\u00e7imde bu her iki \u00f6rg\u00fctte kar\u015f\u0131 birlikte hareket etmek zorundad\u0131r.\u00a0 Fakat bu gruplar YNK ve KDP gibi stratejik bir ortakl\u0131kta bir araya gelecek kadar birbirlerine yak\u0131n de\u011filler. Birbirlerine destek \u00e7\u0131kma durumlar\u0131 var fakat farkl\u0131 listelerden. \u00d6rne\u011fin Irak parlamento se\u00e7imlerinde bu gruplar farkl\u0131 farkl\u0131 listelerden girdiler. Ortak bir liste olu\u015fturamad\u0131lar. Bu g\u00fcnlerde ise \u00f6\u011fretmenler sendikas\u0131n\u0131n konferans\u0131 i\u00e7in se\u00e7imler oldu yine KDP ve YNK ayn\u0131 listeden girerken muhalif gruplar ayr\u0131 listelerden se\u00e7ime girdi. <\/p>\n
-\u00d6\u011fretmenler sendikas\u0131n\u0131n konferans\u0131 i\u00e7in K\u00fcrdistan genelinde se\u00e7imler oldu bu se\u00e7imlerde Goran YNK\u2019e taban\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerlerde oy al\u0131rken Duhok, Zaxo ve Behdinan\u2019da neredeyse oy almad\u0131 bu durumu nas\u0131l a\u00e7\u0131klama biliriz?\u00a0\u00a0 <\/p>\n
Ba\u015fta \u015funu belirtmek gerekir. Goran hareketini olu\u015fturan kadrolar\u0131n t\u00fcm\u00fc daha \u00f6nce YNK i\u00e7inde yer alan kimselerdi. YNK d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka hareketlerde bu gruba ge\u00e7en olmad\u0131. Biliniyor YNK ise Behdinan alan\u0131nda zay\u0131ft\u0131r. YNK nerede g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc Soran b\u00f6lgelerinde yani Kerk\u00fck ve S\u00fcleymaniye\u2019de g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc. Mademki Goran hareketi YNK\u2019nin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. YNK\u2019e den kopan bir harekettir. O zaman Behdinan\u2019da oy almamas\u0131 kadarda do\u011fal bir \u015fey olamaz. \u0130kinci bir nokta ise Goran daha yeni bir harekettir. Behdinan\u2019da \u00f6rg\u00fctlenme f\u0131rsat\u0131na daha bulamam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda KDP Goran hareketinin o alana girmesine izin vermemekte ve bask\u0131 uygulamaktad\u0131r. Di\u011fer bir nokta ise Goran hareketinin lideri No\u015firwan Mustafa ki\u015fili\u011fi ulusal de\u011fil yerel \u00f6zelikleri daha a\u011f\u0131r basan bir karakterdir. No\u015firwan Mustafa hala S\u00fcleymaniye d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f S\u00fcleymaniye\u2019de halk i\u00e7ine \u00e7\u0131kan biri de\u011fildir. Hewler ve Duhok\u2019a gitmiyor halka a\u00e7\u0131ktan konu\u015fmuyor. T\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 S\u00fcleymaniye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131yor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra No\u015firwan Mustafa YNK\u2019nin ikinci adam\u0131yken s\u00fcrekli Hewlerli, Duhoklu, ve Germiyanl\u0131lar\u0131n hi\u00e7bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 iyi insanlar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi insan\u0131n sadece S\u00fcleymaniyelilerin oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f. Ge\u00e7mi\u015fte b\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015f peki bu g\u00fcn de\u011fi\u015fmi\u015f mi \u015fayet de\u011fi\u015fmi\u015f ise halk bunu bilmek ister. Nas\u0131l bilecek \u00e7\u0131kar ge\u00e7mi\u015finin \u00f6zele\u015ftirisini verir. Ge\u00e7mi\u015fte b\u00f6yle hattalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat bu g\u00fcn b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fini s\u00f6yler. Fakat bu g\u00fcne kadar bir \u00f6zele\u015ftiri verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Yine di\u011fer bir nedende G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da yerelcilik \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Nas\u0131l ki Mesut Barzani Soran b\u00f6lgesinde az oy al\u0131yor. Behdinan b\u00f6lgesinde de bu \u00f6rg\u00fctler oy alm\u0131yor. Yine Behdinan\u2019da yap\u0131lan se\u00e7imler KDP\u2019nin denetiminde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok ku\u015fkuludur. Olabilir ki Goran\u2019a oy vermek isteyen kimseler \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bunlar\u0131n farkl\u0131 hilelerle de\u011fi\u015ftirilmesi imk\u00e2n dahilindedir. Birde insanlar hala KDP ve YNK d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka partilere oy verirsem ma\u015f\u0131m\u0131 keser, i\u015fime son verir korkusunu da ya\u015f\u0131yorlar. <\/p>\n
-\u015euan h\u00fck\u00fcmette YNK ve KDP aras\u0131nda bir sorun var m\u0131 sorun varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor? <\/p>\n
Sorun var tabii ki her iki \u00f6rg\u00fct ortak strateji kurarken K\u00fcrdistan\u2019da h\u00fck\u00fcmet kuruldu\u011funda iki y\u0131l ara ile iktidar\u0131n el de\u011fi\u015ftirmesi gerekiyordu. Fakat gecen d\u00f6nemde YNK d\u00f6rt y\u0131l boyunca Ne\u00e7irvan Barzani\u2019n h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131na izin verdi. Bu g\u00fcn ise s\u0131ra YNK\u2019de YNK iki y\u0131ld\u0131r iktidarda fakat ortak stratejiye g\u00f6re iktidar iki y\u0131lda bir el de\u011fi\u015ftirmesi gerekiyor. Dolays\u0131yla YNK\u2019nin iktidar\u0131 devretmesi gerekmektedir. Asl\u0131nda fiilen zaten iktidar\u0131 payla\u015fm\u0131\u015flar. \u0130\u015fin ger\u00e7ekli\u011fine bak\u0131l\u0131rsa K\u00fcrdistan\u2019da ne ba\u015fbakan nede yard\u0131mc\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Resmiyette vard\u0131rlar fakat fiilen Dr Berhem Salih S\u00fcleymaniye ve Germiyan h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Azad Berwari ise Duhok ve Hewler h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Onun i\u00e7in \u00e7okta \u00f6nemli de\u011fildir iki y\u0131l Berhem Salih ba\u015fbakan olmu\u015f ya da ba\u015fkas\u0131 Dr. Berhem Salih yar\u0131n Ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131na getirilirse bile yine pratikte S\u00fcleymaniye ve Germiyan\u2019\u0131n ba\u015fbakan\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Hewler\u2019de \u015eu An KDP G\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr<\/p>\n
-Hewler\u2019de YNK\u2019mi yoksa KDP\u2019mi g\u00fc\u00e7l\u00fc?<\/p>\n
Hewler\u2019de \u015fu an KDP g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. KDP, YNK\u2019yi Hewler\u2019de etkisizle\u015ftirinceye kadar olduk\u00e7a zorland\u0131.\u00a0 1991 y\u0131l\u0131ndan sonra KDP\u2019nin Hewler\u2019de ciddi bir taban\u0131 vard\u0131. Fakat ne zaman ki 1992 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019da h\u00fck\u00fcmeti kuruldu Kosret Resul h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 oldu YNK Hewler\u2019de KDP\u2019den daha fazla g\u00fc\u00e7lendi. Daha sonra her iki \u00f6rg\u00fct aras\u0131nda sava\u015f ba\u015flad\u0131 ve KDP 1996 y\u0131l\u0131nda Saddam\u2019la birlikte gelerek YNK\u2019yi Hewler\u2019den \u00e7\u0131kard\u0131. Burada KDP i\u00e7in \u00f6nemli olan \u015fey YNK bir daha Hewler\u2019de g\u00fc\u00e7lenmemelidir. Dr Berhem Salih h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda KDP \u00e7ok korkmu\u015ftu. Hewler tekrardan YNK\u2019nin eline mi ge\u00e7er diye. Yine YNK\u2019li bir bakan iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda iyi i\u015fler ba\u015fard\u0131\u011f\u0131nda ayn\u0131 \u015fekilde KDP ayn\u0131 kayg\u0131lar\u0131 duyar. Onun i\u00e7in YNK\u2019li hi\u00e7bir bakan\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015f yapmamas\u0131 gerekiyor. \u00d6rne\u011fin Y\u00fcksek \u00f6\u011frenim bakanl\u0131\u011f\u0131 YNK\u2019nin bakanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r ve ayd\u0131n biridir. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir tak\u0131m i\u015fler yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ondan korkuluyor. Acaba \u00f6\u011frencileri, Hewler\u2019de ki halk\u0131 etkiler mi diye.\u00a0 Bu korkulardan kaynakl\u0131 bu g\u00fcne kadar hala K\u00fcrdistan B\u00f6lge Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 hala yoktur. de her iki \u00f6rg\u00fct aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re B\u00f6lge Ba\u015fkan\u0131 Mesut Barzani ise yard\u0131mc\u0131s\u0131 Kosret Resul olmas\u0131 gerekiyor. Ama KDP bu anla\u015fman\u0131n gereklerini yerine getirmiyor. Neden \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011fer Kosret tekrardan o g\u00f6reve getirilirse Hewler halk\u0131n\u0131 etkilemesinden korkuluyor. Onun i\u00e7in \u00f6yle sessiz kalarak B\u00f6lge Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131k koltu\u011funu da bo\u015f b\u0131rak\u0131yorlar. <\/p>\n
Yusuf Mesut<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n