{"id":3576,"date":"2020-03-15T00:56:01","date_gmt":"2020-03-14T21:56:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lekolin.org\/belgeya-serhildan-u-xiyanete-mesail-i-muhime-i-kurdistan\/"},"modified":"2020-03-15T00:56:01","modified_gmt":"2020-03-14T21:56:01","slug":"belgeya-serhildan-u-xiyanete-mesail-i-muhime-i-kurdistan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/belgeya-serhildan-u-xiyanete-mesail-i-muhime-i-kurdistan\/","title":{"rendered":"Belgeya serhildan \u00fb xiyanet\u00ea: &#8216;Mesail-i Muhime-i Kurdistan&#8217;"},"content":{"rendered":"<p>11 Ocak 2011 Sal\u0131 Saat 11:31<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>Pirt\u00fbka L\u00eakol\u00eener \u00fb Niv\u00eeskar Kerem Soylu ya li ser belgey\u00ean Osmaniyan \u00ean di dema Bedirxan Beg de ku rayedar\u00ean w\u00ea dem\u00ea y\u00ean Osman\u00ee ji hev re<\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1024-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>Pirt\u00fbka L\u00eakol\u00eener \u00fb Niv\u00eeskar Kerem Soylu ya li ser belgey\u00ean Osmaniyan \u00ean di dema Bedirxan Beg de ku rayedar\u00ean w\u00ea dem\u00ea y\u00ean Osman\u00ee ji hev re nivisandine ji nav we\u015fan\u00ean Enst\u00eet\u00fbya Amed\u00ea derket. Pirt\u00fbka bi nav\u00ea &#8216;Mesail-i M\u00fchimme-i K\u00fcrdistan&#8217; ku 400 belgey\u00ean ferm\u00ee di nava xwe dihew\u00eene, radixe ber \u00e7avan ka dewleta Osman\u00ee \u00e7awa kurd bi kurdan dane ku\u015ftin \u00fb \u015fer\u00ea birakujiy\u00ea di nava wan de belav kiriye.<\/p>\n<p>L\u00eakol\u00eener Kerem Soylu ku 15 sal in xebat\u00ean xwe y\u00ean akadem\u00eek di bin ban\u00ea Enst\u00eetuya Stenbol\u00ea de dime\u015f\u00eene, di encama xebat\u00ean 7 salan de pirt\u00fbka xwe ya nav\u00ea &#8220;Mesail-i M\u00fchimme-i K\u00fcrdistan&#8221; l\u00ea kir\u00ee we\u015fand. Pirt\u00fbka ji aliy\u00ea Enst\u00eet\u00fbya Amed\u00ea ve hate we\u015fandin ji belgey\u00ean di navbera sal\u00ean 1840-1847&#8217;\u00ea y\u00ean di dema Bedirxan Pa\u015fa de rayedar\u00ean dewleta Osmaniyan \u00ean li Kurdistan\u00ea ji hev re nivisandine p\u00eak t\u00ea. Gelek belgey\u00ean di pirt\u00fbk\u00ea de cih digirin j\u00ee bersiv \u00fb namey\u00ean Bedirxan Beg ji qadir\u00ean w\u00ea dem\u00ea y\u00ean Osmaniyan re niv\u00eesandine. Pirt\u00fbka ku 400 belgey\u00ean ferm\u00ee p\u00eak t\u00ea, der bar\u00ea pirsgir\u00eak\u00ean w\u00ea dem\u00ea y\u00ean kurdan de, serhildan\u00ean mezin \u00fb bi\u00e7\u00fbk \u00ean m\u00eer\u00ean kurd li hember\u00ee Osmaniyan dane destp\u00eakirin de agahiy\u00ean gir\u00eeng \u00fb berfireh hene. Pirt\u00fbka 1120 r\u00fbpel e piran\u00ee der bar\u00ea pol\u00eet\u00eekay\u00ean Osmaniyan \u00ean ku kurdan bi kurdan didin ku\u015ftin, di bin nav\u00ea ol de dijminahiy\u00ea dixe nava kurdan \u00fb serhildan\u00ean kurdan \u00ean li her\u00eam\u00ean Botan Amed, Colem\u00earg, Wan, M\u00fb\u015f \u00fb Bedlis\u00ea de agah\u00ee dide. Balk\u00ea\u015f e ku behsa van deveran wek\u00ee &#8216;Kurdistan&#8217; t\u00ea kirin.<\/p>\n<p>&#8216;Osmaniyan bi d\u00eenam\u00eek\u00ean civaka kurd l\u00eest&#8217;<\/p>\n<p>Di p\u00ea\u015fgotina pirt\u00fbk\u00ea de niv\u00eeskar Soylu der bar\u00ea v\u00ea xabata xwe de agahiy\u00ean gir\u00eeng dan \u00fb wiha got: &#8220;Di sal\u00ean 1840&#8217;an de li Eyalet\u00ean Erzirom, Erzingan, D\u00ears\u00eem, S\u00eevas, Mere\u015f, Melet\u00ee \u00fb D\u00eelok\u00ea kurdan gelek caran ser\u00ee hilda \u00fb di navbera Dewleta Osman\u00ee \u00fb kurd\u00ean van devaran de nexwe\u015f\u00ee r\u00fbdan \u00fb van b\u00fbyeran j\u00ee cih\u00ea xwe di belgeyan de girtiye. L\u00ea dema behsa van devaran t\u00ea kirin peyva &#8216;Kurd&#8217; \u00fb &#8216;Kurdistan&#8217; nay\u00ea bikaran\u00een.&#8221;<\/p>\n<p>Soylu diyar kir ku zihniyeta der bar\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd de ya \u00eero li Tirkiyey\u00ea \u00e7\u00eab\u00fby\u00ee bingeha xwe ji Osmaniyan digire \u00fb wiha p\u00ea de \u00e7\u00fb: &#8220;N\u00ear\u00eena Osmaniyan di avab\u00fbna zihniyeta niha ya dewleta ferm\u00ee ya tirk de pir diyarker e. Mirov di van belgeyan de dib\u00eene ka Osmaniyan \u00e7awa bi d\u00eenam\u00eek\u00ean civak\u00ee, ol\u00ee \u00fb e\u015f\u00eert\u00ee y\u00ean kurdan l\u00eestine.&#8221; Soylu sedema terc\u00eehkirina nav\u00ea &#8216;Mesail-i M\u00fchimme-i K\u00fcrdistan&#8217; j\u00ee wiha vedib\u00eaje: &#8220;Belgey\u00ean ku min bi dest xist\u00een hem\u00fb di ar\u015f\u00eeva dewleta Osmaniyan de bi w\u00ee nav\u00ee hatine qeydkirin. Wateya w\u00ee nav\u00ee &#8216;Meseley\u00ean Gir\u00eeng \u00ean Kurdistan\u00ea&#8217; ye. Lewre j\u00ee min ev nav terc\u00eeh kir.&#8221;<\/p>\n<p>Pol\u00eet\u00eekaya nehatiye guhertin: Kurdan bi kurdan bide ku\u015ftin!<\/p>\n<p>Belgey\u00ean ku hatin we\u015fandin de gelek aliy\u00ean der bar\u00ea M\u00eer Bedirxan de y\u00ean nay\u00ean zan\u00een j\u00ee ron\u00ee dibin. N\u00eaz\u00eekahiya Dewleta Osmaniyan a ji bo kurdan j\u00ee bi hem\u00fb aliy\u00ean xwe bi belgeyan a\u015fkera dibe. Dema mirov belgeyan dixw\u00eene bi rehet\u00ee dib\u00eene ku di navbera pol\u00eet\u00eekay\u00ean niha t\u00ean me\u015fandin \u00fb y\u00ean w\u00ea dem\u00ea de ferqeke mezin tune ye. Hin r\u00eabaz\u00ean pol\u00eet\u00eek \u00ean w\u00ea dem\u00ea li hember\u00ee kurdan dihatin bikaran\u00een ev b\u00fbn  \u015eikandina kurdan bi dest\u00ea hev, l\u00eest\u00eena bi hest\u00ean ol\u00ee y\u00ean civak\u00ea, bikaran\u00eena mir\u00ean kurd li hember\u00ee hev, bikaran\u00eena ter\u00eeqeta Nex\u015febendiyan li hember\u00ee m\u00eerek\u00ean kurd, bi pere \u00fb meqaman kir\u00eena hin axa \u00fb began \u00fb bikaran\u00eena wan li hember\u00ee serhildanan. Her wiha ev belge bi naveroka xwe d\u00ea n\u00eeqa\u015feke n\u00fb di war\u00ea b\u00eera d\u00eerok\u00ee ya Kurdistan\u00ea de bide destp\u00eakirin.<\/p>\n<p>Di b\u00ea\u00e7areseriy\u00ea de bandora kevne\u015fopiya Osmaniyan<\/p>\n<p>Pirsgir\u00eaka Kurd a ku bi avakirina komar\u00ea ji Osmaniyan derbas\u00ee dewleta Tirkiyey\u00ea b\u00fb heta \u00eero j\u00ee b\u00ea\u00e7areser\u00ee maye. Bi belgey\u00ean ku Soylu di pirt\u00fbka xwe de we\u015fandine, mirov dib\u00eene ku kevne\u015fopiya ferm\u00ee ya Tirkiyey\u00ea bingeha xwe ji pol\u00eet\u00eekay\u00ean Osmaniyan \u00ean w\u00ea dem\u00ea digire. Ziman, n\u00eaz\u00eekah\u00ee \u00fb pol\u00eet\u00eeka rayedar\u00ean dewlet\u00ea y\u00ean w\u00ea dem\u00ea \u00fb y\u00ean niha pir n\u00eaz\u00ee hev in. Bi van belgeyan t\u00ea d\u00eetin ku pol\u00eet\u00eekay\u00ean di sedsala 18&#8217;em\u00een \u00fb 19&#8217;em\u00een de li dij\u00ee kurdan hatine me\u015fandin rew\u015fa abor\u00ee-civak\u00ee ya kurdan hatine guhertin. Her \u00e7iqas bi dest\u00ea rayedar\u00ean dewlet\u00ea ve j\u00ee hatibin niv\u00eesandin, d\u00eesa der bar\u00ea jiyana civak\u00ee ya kurdan a w\u00ea dem\u00ea de ev belge derfetek\u00ee xurt didin l\u00eakol\u00eener\u00ean xwed\u00ee mereq.<\/p>\n<p>Belgey\u00ean aliy\u00ea kurd k\u00eam in<\/p>\n<p>Di pirt\u00fbk\u00ea de belgey\u00ean Dewleta Osman\u00ee y\u00ean ferm\u00ee cih digirin, l\u00ea belge, n\u00ear\u00een \u00fb nivisar\u00ean m\u00eer\u00ean kurd \u00ean ku ser\u00ee li hember\u00ee Osmaniyan rakirine cih nagirin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea j\u00ee Enst\u00eet\u00fbya Amed\u00ea ya pirt\u00fbk we\u015fand\u00ee li ser mijar\u00ea ev \u015f\u00eerove kiriye: &#8220;Em nizanin ka m\u00eerek\u00ean kurd \u00ean li dij\u00ee dewlet\u00ea di nava berxwedan\u00ea de b\u00fbn, rew\u015f\u00ea \u00e7awa dinirx\u00eenin \u00fb bersiv\u00ean \u00e7awa di nava xwe de didin van pol\u00eet\u00eekayan. Lewre j\u00ee ev berhem bi ten\u00ea belgey\u00ean ferm\u00ee, ango n\u00ear\u00eena ferm\u00ee ya dewleta Osmaniyan t\u00eene ziman \u00fb aliy\u00ea kurdan k\u00eam maye. Em bawer dikin ku rojek\u00ea d\u00ea belgey\u00ean di navbera kurdan de hatine nivisandin j\u00ee derkevin hol\u00ea. Wek\u00ee t\u00ea zan\u00een pi\u015ft\u00ee M\u00eer Bedirxan li hember\u00ee Osmaniyan serhildan da destp\u00eakirin, ew hate girtin. \u00ceht\u00eemaleke mezin ew niv\u00ees\u00ean ku ji h\u00eaz\u00ean xwe re \u015fandine di ar\u015f\u00eeva w\u00ee de b\u00fbn \u00fb ev ar\u015f\u00eev j\u00ee ketiye dest\u00ea dewlet\u00ea. Dibe ku Bedirxan Beg beriya ku b\u00ea girtin ar\u015f\u00eeva xwe tesl\u00eem\u00ee hin kesan j\u00ee kiribe. Bi h\u00eaviya ku rojek\u00ea d\u00ea ev yek j\u00ee ron\u00ee bibe.&#8221;<\/p>\n<p>B\u00fbyera Keleha Xo\u015feb\u00ea<\/p>\n<p>Di nameyeke Mu\u015fir\u00ea (General) Erzirom\u00ea Hal\u00eel Kamil\u00ee di 16&#8217;\u00ea qan\u00fbna 1841&#8217;an de ji Bedirxan Beg re \u015fand\u00ee de ji w\u00ee t\u00ea xwestin ku bi art\u00ea\u015fa xwe re bi\u00e7e Keleha Xo\u015feb\u00ea \u00fb serhildana Xan Abdal \u00fb Xan Mehm\u00fbd li hember\u00ee le\u015fker\u00ean Osman\u00ee daye destp\u00eakirin, tepeser bike \u00fb Xo\u015feb\u00ea ji herdu biray\u00ean Xan bist\u00eene. Li ser v\u00ea yek\u00ea M\u00eer Bedirxan bi art\u00ea\u015fa xwe re di\u00e7e Xo\u015feb\u00ea \u00fb pi\u015ftre vedigere Ciz\u00eer\u00ea. L\u00ea v\u00ea car\u00ea Hal\u00eel Kamil\u00ee nameyek\u00ea ji xelef\u00ea (berpirsyar) xwe Hafiz Pa\u015fa re di\u015f\u00eene \u00fb wiha dib\u00eaje: &#8220;Bedirxan Beg\u00ea ku \u00e7\u00fb Xo\u015feb\u00ea, keleh ji Xan Abdal \u00fb Xan Mehm\u00fbd nestand \u00fb ji bo ku xwe li herem\u00ea bike h\u00eaz bi wan \u00fb M\u00eer\u00ea Hekariy\u00ea Nasrullah Beg re li hev kir \u00fb vegeriya Ciz\u00eer\u00ea.&#8221; Li ser v\u00ea \u00eediay\u00ea Bed\u00eerxan Beg nameyek\u00ea ji Waliy\u00ea Amed\u00ea re di\u015f\u00eene \u00fb heqaret\u00ean giran li Nasrullah Beg, Xan Abdal \u00fb Xan Mehm\u00fbd dike \u00fb gir\u00eadana xwe ya bi Osmaniyan re t\u00eene ziman. L\u00ea balk\u00ea\u015f e ku pi\u015ft\u00ee Bedirxan Beg ser\u00ee li hember\u00ee Osmaniyan radike, ziman\u00ea xwe y\u00ea li hember\u00ee rayedar\u00ean Osman\u00ee t\u00fbj dike \u00fb di belgeyan de diyar dibe ku ferman\u00ean Osmaniyan j\u00ee y\u00ean der bar\u00ea Bedirxan Beg de dijwar dibin.<\/p>\n<p>Ji pirt\u00fbk\u00ea belgeyeke balk\u00ea\u015f<\/p>\n<p>Her wiha nameya ku Waliy\u00ea Musil\u00ea Mehmed Abduhu di 2&#8217;y\u00ea Cotmeha 1843&#8217;yan de ji Ped\u00ee\u015fah\u00ea w\u00ea dem\u00ea re \u015fand\u00ee wiha ye:<br \/>&#8220;Qab\u00eeleya Tayar\u00ee (Tiyar\u00ee) ku bi qas\u00ee 40- 50 hezar kes in \u00fb li \u00e7iyay\u00ean bilind \u00ean di navbera \u00cemadiye, Wan \u00fb Colem\u00earg\u00ea wek\u00ee \u015fervan dij\u00een van dem\u00ean daw\u00ee bi hin ke\u015f\u00ee\u015f \u00fb ednezyar\u00ean ewrop\u00ee re dan\u00fbstandina xwe z\u00eade kiriye. Her wiha d\u00eareke mezin \u00fb gelek ode ava kirine. Ev kom her di\u00e7e t\u00eakiliy\u00ean xwe y\u00ean bi ewropiyan re z\u00eadetir dikin. Bedirxan Beg art\u00ea\u015fa xwe \u015fand ser v\u00ea kom\u00ea, hem\u00fb ceza kirin \u00fb d\u00eara ku hatiye avakirin j\u00ee hilwe\u015fandiye. Lewre j\u00ee min bih\u00eest ku der bar\u00ea Bedirxan Beg de li ser v\u00ea meseley\u00ea hin gazinc \u00fb gil\u00ee hene. Heke gazinc ji ber v\u00ea yek\u00ea bin, ti\u015ft\u00ean ku Bedirxan Beg kirin rast in. H\u00eav\u00eedar im ku ew ti\u015ft\u00ean ku xeternak in di demeke kin de d\u00ea b\u00ean sererastkirin.<\/p>\n<p>Ferman a Ped\u00ee\u015fah\u00ea min e<\/p>\n<p>2 Cotmeh 1843 \/ Waliy\u00ea Musil\u00ea Mehmed Abduhu.&#8221;<\/p>\n<p>Tay\u00eep Temel<\/p>\n<p>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek a Kurdistan\u00ea<\/p>\n<p>www.navendalekolin.com www.lekolin.org -www.lekolin.net &#8211; www.lekolin.info<br \/>\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Pirt\u00fbka L\u00eakol\u00eener \u00fb Niv\u00eeskar Kerem Soylu ya li ser belgey\u00ean Osmaniyan \u00ean di dema Bedirxan Beg de ku rayedar\u00ean w\u00ea dem\u00ea y\u00ean Osman\u00ee ji hev re<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3577,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-3576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurdistan-tarihi-ve-dili","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3576"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3576\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}