{"id":3941,"date":"2020-03-15T01:02:20","date_gmt":"2020-03-14T22:02:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lekolin.org\/bayik-imha-u-inkarkirina-kurdan-bi-lozane-dest-pe-kir-1\/"},"modified":"2020-03-15T01:02:20","modified_gmt":"2020-03-14T22:02:20","slug":"bayik-imha-u-inkarkirina-kurdan-bi-lozane-dest-pe-kir-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/bayik-imha-u-inkarkirina-kurdan-bi-lozane-dest-pe-kir-1\/","title":{"rendered":"Bayik: \u00cemha \u00fb \u00cenkarkirina Kurdan Bi Lozan\u00ea Dest P\u00ea Kir-1"},"content":{"rendered":"<p>08 \u015eubat 2011 Sal\u0131 Saat 13:13<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>Endam\u00ea Konseya Serokatiya R\u00eavebir Cem\u00eel Bayik derbar\u00ea d\u00eeroka komploya navnetew\u00ee ya li dij\u00ee qirkirina Kurdan dest p\u00ea kir vegot \u00fb diyar kir <\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1094-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>Endam\u00ea Konseya Serokatiya R\u00eavebir Cem\u00eel Bayik derbar\u00ea d\u00eeroka komploya navnetew\u00ee ya li dij\u00ee qirkirina Kurdan dest p\u00ea kir vegot \u00fb diyar kir \u201cRoja 15 \u00ea Re\u015femiy\u00ea (Sibat\u00ea) di d\u00eeroka gel\u00ea me \u00fb d\u00eeroka tevgera me de rojeke re\u015f e.  Bayik got  \u201cHeyan\u00ee ku t\u00eako\u015f\u00eena xwe bi ser xistin, n\u00eaz\u00eekatiya wan ji Kurdan re li ser v\u00ea tifaq\u00ea me\u015fiya, n\u00eazikatiy\u00ean wan ji Kurdan re ne li ser siyaseta \u00eenkar \u00fb \u00eemhay\u00ea b\u00fb. Kurd qeb\u00fbl dikirin \u00fb tifaqa Kurdan j\u00ee ji bo xwe bingeh werdigirtin.  Bayik bal ki\u015fand ser Peymana Lozan\u00ea \u00fb diyar kir ku \u2018Pol\u00eet\u00eekaya \u00eemha \u00fb \u00eenkarkirina Kurdan bi Peymana Lozan\u00ea \u00fb pi\u015ft\u00ee w\u00ea dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p>Me p\u00eavajoya komloya (planger\u00ee) ku ji sala 1925\u2019an ve heya niha li ser gel\u00ea Kurd hat me\u015fandin, d\u00eesa di pi\u015ft van komloyan de k\u00eejan h\u00eaz heb\u00fbn, di d\u00eerok\u00ea de ev komplo \u00e7awa p\u00ea\u015fketin, komploya ku di sala 1999\u2019an de li hember\u00ee R\u00eaber\u00ea Gel\u00ea Kurd Abdulah Ocalan hat p\u00ea\u015fxistin, sedem \u00fb armanc\u00ean v\u00ea komploy\u00ea \u00e7i b\u00fbn, helwest\u00ean gel\u00ea Kurd li hember\u00ee van komployan \u00e7awa b\u00fb, bi taybet\u00ee j\u00ee tevgera azadiya gel\u00ea Kurd bersivek \u00e7awa da v\u00ea komloy\u00ea  Endam\u00ea Konseya Serokatiya R\u00eavebir Cem\u00eel Bayik pirsiyar kir.<\/p>\n<p>*H\u00fbn rew\u015fa Tirkiyey\u00ea ya di navbera sala 1916-1921\u2019an d\u00eesa n\u00eazikatiy\u00ean Tirkiyey\u00ea bi Kurdan re \u00e7awa dinirx\u00eenin?<\/p>\n<p>-Roja 15 \u00ea Re\u015femiy\u00ea (Sibat\u00ea) di d\u00eeroka gel\u00ea me \u00fb d\u00eeroka tevgera me de rojeke re\u015f e. T\u00ea zan\u00een ku dewleta Osmaniyan belav bib\u00fb, Anatoliya ji gelek aliyan ve hatib\u00fb dagirkirin, \u00cet\u00eehat terak\u00ee di \u015fer\u00ea c\u00eehan\u00ea de wenda kirib\u00fb \u00fb derbe xwarib\u00fb. Neteweya Tirk li ser belavb\u00fbna Osmaniyan dixwest ku dewleteke n\u00fb ava bike. Ji bo ku dewleteke n\u00fb ava bike, p\u00eaw\u00eest\u00ee bi t\u00eako\u015f\u00eenek heb\u00fb. Ji bo ew t\u00eako\u015f\u00een p\u00ea\u015f bikeve, ser bikeve \u00fb encam bigire p\u00eaw\u00eest b\u00fb hem di hundir de hem j\u00ee li derve hin tifaq p\u00eak bian\u00eena. Eger ev p\u00ea\u015f nexistana nikar\u00eeb\u00fbn di w\u00ea belavb\u00fbn \u00fb dagirkirin\u00ea de t\u00eako\u015f\u00eenek p\u00ea\u015f bix\u00eene, encam werbigirin \u00fb dewletek ava bikin.<\/p>\n<p>M\u00dbSTAFA KEMAL D\u00ceT KU BI FERASETA \u00ceT\u00ceHAT TERAK\u00ce NIKARE DEWLETEKE N\u00db AVA BIKE<\/p>\n<p>Li hundir bi Kurdan, \u00ceslam \u00fb Sosyal\u00eestan re tifaq \u00e7\u00ea bikirina. Li derve j\u00ee bi Sovy\u00eat \u00fb d\u00eesa bi \u00ceng\u00eel\u00eezan re p\u00eawend\u00ee \u00fb t\u00eakil\u00ee \u00e7\u00ea bikirina bi v\u00ea bikar\u00eebin ku w\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea p\u00ea\u015f bixin \u00fb encam wergirin. Dervey\u00ea v\u00ea, ne gengaz b\u00fb ku t\u00eako\u015f\u00een p\u00ea\u015f bix\u00eenin \u00fb big\u00eeh\u00eajin encam\u00ea. M\u00fbstafa Kemal d\u00eet ku bi feraseta \u00cet\u00eehat Terak\u00ee nikare dewleteke n\u00fb ava bike. Jixwe \u00cet\u00eehat Terak\u00ee li gel Elmanan ketib\u00fb \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem \u00fb di encama w\u00ea de Osman\u00ee t\u00eak \u00e7\u00fbb\u00fbn, belav bib\u00fbn \u00fb Tirkiye hatib\u00fb dagir kirin. Ew siyaset \u00eeflas kirib\u00fb \u00fb bi v\u00ea siyaset\u00ea nekar\u00eeb\u00fb t\u00eako\u015f\u00eenek p\u00ea\u015f bix\u00eene \u00fb encam werbigire. Ji ber v\u00ea yek\u00ea M\u00fbstafa Kemal bi Kurdan, \u00eeslamiyan \u00fb sosyel\u00eestan re tifaq esas girt.<\/p>\n<p>Di v\u00ea tifaq\u00ea de her\u00ee z\u00eade gir\u00eeng\u00ee da tifaqa bi Kurdan re. L\u00ea derve j\u00ee hem bi \u00ceng\u00eel\u00eez \u00fb hem j\u00ee bi Sovyetan re t\u00eakiliy\u00ean xwe bi p\u00ea\u015f xistin. Xwestin ku ji nakokiy\u00ean derve j\u00ee s\u00fbd\u00ea werbigirin, ji bo ku bikaribin ji her kes\u00ee al\u00eekariy\u00ea wergirin. Ji bo ku v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea bi ser bixin, pewistiy\u00ean wan her\u00ee z\u00eade bi Kurdan heb\u00fb. B\u00ea Kurd j\u00ee nikar\u00eeb\u00fbn encam werbigirin. Dema ku M\u00fbstafa Kemal dest bi t\u00eako\u015f\u00een\u00ea kir, ger mirov ba\u015f bin\u00eare di ser\u00ee de li Kurdistan\u00ea ev t\u00eako\u015f\u00een dest p\u00ea kir \u00fb al\u00eekariya Kurdan wergirt bi v\u00ea yek\u00ea tevger p\u00ea\u015f xist. Di sala 1919\u2019 an de dema ku ev tevger hate destp\u00eakirin li Ko\u00e7gir\u00ee y\u00ea j\u00ee Kurdan raper\u00eenek p\u00ea\u015f xistin.<\/p>\n<p>*Di w\u00ea dem\u00ea de n\u00eazikatiya dewleta Tirk raper\u00eena Ko\u00e7gir\u00ee re \u00e7awa b\u00fb?<\/p>\n<p>N\u00caZ\u00ceKATIYA WAN JI BO KO\u00c7GIR\u00ce BI HESAB \u00db KITAB B\u00db<\/p>\n<p>-Di wan deman de p\u00eadiviya Tirkiyey\u00ea bi Kurdan heb\u00fb. Ji ber v\u00ea \u00e7end\u00ea n\u00eazikb\u00fbn\u00ean wan ji raper\u00eena Ko\u00e7gir\u00ee re bi hesab \u00fb k\u00eetab b\u00fb. Bi teqt\u00eek n\u00eaz\u00eek\u00ee v\u00ea raper\u00een\u00ea b\u00fbn \u00fb nexwastin navbera xwe \u00fb Kurdan xera bikin. Di hin milan de \u00e7\u00fbn ser raper\u00eena Ko\u00e7giriy\u00ea \u00fb p\u00ea\u015fiya serhildan\u00ea girtin, hin ku\u015ftin j\u00ee p\u00eak an\u00een, l\u00ea bel\u00ea di wan \u015fert \u00fb mercan de nikar\u00eeb\u00fbn Kurdan \u00eenkar \u00fb \u00eemha bikin \u00fb jinavbirin\u00ea esas wergirin. Ger ev plan dan\u00eeb\u00fbna p\u00ea\u015fiya xwe nedikar\u00een xwe ji w\u00ea belavb\u00fbn\u00ea bifilitiyana \u00fb dewletek netewey\u00ee ava bikiribana. W\u00ea dem\u00ea d\u00ea derbey\u00ean h\u00een mezintir bixwaribana. \u00c7imk\u00ee ji d\u00eerok\u00ea j\u00ee encam derxistib\u00fbn, keng\u00ea bi Kurdan re tifaq kirib\u00fbn w\u00ea dem\u00ea xwe ji nava metirsiyan (tal\u00fbkan) derxistib\u00fbn \u00fb encam wergirtib\u00fbn. L\u00ea keng\u00ea navbera wan \u00fb Kurdan xera bib\u00fb w\u00ea dem\u00ea j\u00ee derbe xwarib\u00fbn. Ev rastiy\u00ea gelek ba\u015f dizan\u00eeb\u00fbn.<\/p>\n<p>Di dema Raper\u00eena Qo\u00e7gir\u00ee de j\u00ee di rew\u015feke gelek xeter de b\u00fbn. Eger tifaqa xwe bi Kurdan re winda bikirana \u00fb pi\u015ftgiriya Kurdan winda bikirana w\u00ea dem\u00ea nikarib\u00fbn encaman j\u00ee wergirin. Lewra gelek bi hi\u015fk ne\u00e7\u00fbn ser serhildana Ko\u00e7giriy\u00ea, xwestin ku serhildana Ko\u00e7giriy\u00ea weke pirsgir\u00eakeke mezin n\u00ee\u015fan nedin, ji ber v\u00ea bi lezg\u00een\u00ee \u00e7areser kirin. Ji ber ku tifaqa bi Kurdan re gir\u00eaday\u00ee v\u00ea yek\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p>KURD DI MAKEZAGONA 1921\u2019\u00ca DE DIHATIN QEB\u00dbLKIRIN<\/p>\n<p>Heyan\u00ee ku t\u00eako\u015f\u00eena xwe bi ser xistin, n\u00eaz\u00eekatiya wan ji Kurdan re li ser v\u00ea tifaq\u00ea me\u015fiya, n\u00eazikatiy\u00ean wan ji Kurdan re ne li ser siyaseta \u00eenkar \u00fb \u00eemhay\u00ea b\u00fb. Kurd qeb\u00fbl dikirin \u00fb tifaqa Kurdan j\u00ee ji bo xwe bingeh werdigirtin. Ji ber v\u00ea di sala 1921\u2019 an de dema makezagona bingeh\u00een a Tirkiyey\u00ea hat amedekirin, \u00eenkarkirina Kurdan t\u00eade tineb\u00fb. Ne ten\u00ea Kurd hem\u00fb netewey\u00ean din j\u00ee di v\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een (makezagon\u00ea) de dihatin qeb\u00fblkirin.<\/p>\n<p>Di dest\u00fbra bingeh\u00een ya 1921\u2019 an de bingeha dewleta Tirkiyey\u00ea hat av\u00eatin \u00fb p\u00ea\u015fxistin. Di v\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een de hem\u00fb gel\u00ean ku di bingehdan\u00eena dewleta Tirkiyey\u00ea de cih girtin di nav v\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een de cih digirtin. Di v\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een de \u00eenkara gel\u00ea Kurd neb\u00fb, berovaj\u00ee v\u00ea yek\u00ea gel\u00ea Kurd weke netewe t\u00ea qeb\u00fblkirin \u00fb pejirandin. Hem\u00fb netewe \u00fb gel\u00ean din j\u00ee qeb\u00fbl dike.<\/p>\n<p>DI SALA 1922 DE PARLEMENTOYA TIRKIYEY\u00ca DE MAF\u00ca DIYARKIRINA KURDAN HEB\u00db<\/p>\n<p>Di sala 1922\u2019 an de di Parlamentoya Tirkiyey\u00ea de, ji bo Kurdan maf\u00ea diyarkirina \u00e7aren\u00fbsa xwe dihate nas\u00een, hem j\u00ee bi hijmareke mezin ev hate pejirandin (qeb\u00fblkirin). Pi\u015ft\u00ee w\u00ea j\u00ee di nav gotin\u00ean M\u00fbstafa Kemal de \u00eenkara Kurd n\u00eene, berovaj\u00ee v\u00ea Kurd t\u00ea qeb\u00fblkirin \u00fb otonom\u00ee \u00fb xweser\u00ee t\u00eade hey e. Ev rast\u00ee heya sala 1923\u2019 an j\u00ee berdewam dike.<\/p>\n<p>PEYMANA LOZAN\u00ca<\/p>\n<p>Di sala 1923\u2019 an de Peymana Lozan\u00ea \u00e7\u00ea b\u00fb. Di Peymana Lozan\u00ea de h\u00eem \u00fb bingeh\u00ean dewleta Tirkiyey\u00ea hat diyarkirin  karekter \u00fb s\u00eenor\u00ean v\u00ea dewlet\u00ea diyar kirin. Bi peymana Lozan\u00ea dewleta Tirkiyey\u00ea di qada navnetewey\u00ee de xwe dida qeb\u00fblkirin \u00fb h\u00eaz\u00ean navnetewey\u00ee j\u00ee bi v\u00ea tifaq\u00ea dewleta Tirkiyey\u00ea naskirin. Ji ber v\u00ea di sala 1924\u2019 an de li ser Peymana Lozan\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een ya Tirkiyey\u00ea hate p\u00ea\u015f xistin. Heta wan deman j\u00ee di siyaseta dewleta Tirkiyey\u00ea de \u00eemha \u00fb \u00eenkarkirina Kurdan tine b\u00fb. Tirkiye di belavb\u00fbna Osmaniyan \u00fb dagirkirina axa Osmaniyan de t\u00eako\u015f\u00eenek da me\u015fandin \u00fb di v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de dewleta Tirk hate avakirin, ew bi tifaq, al\u00eekar\u00ee \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena Kurd hat avakirin. Ev rastiyek e.<\/p>\n<p>Keng\u00ea ev t\u00eako\u015f\u00een bi serket \u00fb di peymana Lozan\u00ea de tifaqek p\u00eak hat \u00fb dewleta Tirkiyey\u00ea di qada navnetewey\u00ee de hat nas\u00een \u00fb pejirandin \u00fb \u015f\u00fbnde di sala 1924\u2019an de dest\u00fbreke bingeh\u00een a n\u00fb dewleta Tirk p\u00ea\u015f xist. Di v\u00ea dest\u00fbr\u00ea bingeh\u00een de \u00ead\u00ee jinavbirin, \u00eenkar \u00fb \u00eemhakirina Kurdan bingeh hat wergirtin. Di v\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een de cih nedan Kurdan \u00fb Kurd dervey\u00ea v\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een hi\u015ftin. Sedema v\u00ea j\u00ee avakirina dewletek netewe b\u00fb.<\/p>\n<p>Neteweyek bi nav\u00ea Tirk dihat avakirin \u00fb cih nedidan netewey\u00ean din. \u00cad\u00ee ji bo xwe, gir\u00eeng\u00ee nedan tifaq\u00ean hundir. Tifaqa bi Kurdan, \u00eeslam\u00ee \u00fb sosyal\u00eestan re terk dikir \u00fb dest j\u00ea berdidan. Tifaqa xwe bi Sovyetan re ber bi tifaqa \u00ceng\u00eelistan\u00ea ve dibir \u00fb p\u00ea\u015f dixist. Tifaqa xwe ya bi Sovyetan re j\u00ee xera dikir. Ji bo xwe s\u00eestema modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest (n\u00fbjeniya sermayeger\u00ee) esas wergirt. Ji ber ku bi peymana Lozan\u00ea re ligel \u00cengil\u00eez \u00fb pergal\u00ea runi\u015ftin \u00fb bi wan re tifaq p\u00eak an\u00een. \u00cad\u00ee ji bo xwe s\u00eestema n\u00fbjeniya sermayeger\u00ee bingeh werdigirtin. Her wiha \u00ead\u00ee p\u00eadiviya wan bi Sovyet, Kurd, \u00ceslam \u00fb sosyal\u00eestan nemab\u00fb. Li gor\u00ee pergala kap\u00eetal\u00eezm\u00ea (sermayegeriy\u00ea) jiyanek, \u00e7andek \u00fb civakek dihat avakirin \u00fb p\u00ea\u015fxistin. Div\u00ea di nav v\u00ea \u00e7and \u00fb pergal\u00ea de hem\u00fb reng, c\u00fbdah\u00ee \u00fb netewey\u00ean din b\u00ean helandin. Ji ber ku ten\u00ea li ser nijad \u00fb neteweyek jiyan dihat avakirin.<\/p>\n<p>SIYASETA \u00ceNKAR \u00db \u00ceMHAY\u00ca YA KU BI LOZAN\u00ca \u00db PI\u015eT\u00ce W\u00ca DEST\u00dbRA BINGEH\u00ceN YA 1924\u2019AN RE T\u00ca P\u00ca\u015eXISTIN<\/p>\n<p>Ji ber ku \u00cet\u00eehat Terak\u00ee di \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem de winda kirib\u00fb, M\u00fbstafa Kemal li gor\u00ee xwe xetek p\u00ea\u015f xistib\u00fb, lewra rola \u00cet\u00eehat Terak\u00ee heya sala 1924\u2019an k\u00eam e. Weyna (rol) \u00cet\u00eehat \u00fb Terak\u00ee p\u00ee\u015ft\u00ee dest\u00fbra bingeh\u00een ya sala 1924\u2019 an \u00fb \u015f\u00fbnde derdikeve hol\u00ea \u00fb mezin dibe. Siyaseta \u00cet\u00eehat Terak\u00ee li Tirkiyey\u00ea serdest dibe \u00fb \u00ead\u00ee ew \u00ea Tirkiyey\u00ea bide me\u015fandin \u00fb r\u00eavebirin. Siyaseta \u00cet\u00eehat Terak\u00ee \u00fb avakirina netewe-dewlet\u00ea digih\u00eaje hev, ji ber v\u00ea w\u00ea giraniya siyaseta \u00cet\u00eehat Terak\u00ee di Tirkiyey\u00ea de \u00e7\u00ea biba. Y\u00ean ku p\u00ea\u015fiya v\u00ea pergal \u00fb siyaset\u00ea asteng\u00ee \u00e7\u00ea bikin w\u00ea Kurd bin. Ji ber v\u00ea \u00e7end\u00ea w\u00ea Kurdan ji xwe re bikin hedef, w\u00ea bixwazin ku Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea ji her al\u00ee ve ji hol\u00ea rabikin. Siyaseta \u00eenkar \u00fb \u00eemhay\u00ea ya ku bi Lozan\u00ea \u00fb pi\u015ft\u00ee w\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een ya 1924\u2019an re t\u00ea p\u00ea\u015fxistin, beriya w\u00ea siyaseta \u00eemha \u00fb \u00eenkar\u00ea neb\u00fb  ango p\u00eavajoya siyaseta \u00eemha \u00fb \u00eenkar\u00ea di wan deman de dest p\u00ea dike.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee dest\u00fbra bingeh\u00een ya sala 1924\u2019 an \u00ear\u00ee\u015f li ser Kurdan t\u00ea p\u00ea\u015fxistin, gelek kiryar\u00ean m\u00eena komkuj\u00ee, \u00ea\u015fkence, girtin p\u00eak t\u00ean \u00fb her ti\u015ftek bi nav\u00ea Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea t\u00ea qedexekirin. Di wan deman de \u00ead\u00ee k\u00ee xwed\u00ee li Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea derbikeve div\u00ea b\u00ea girtin, \u00eedamkirin, bikeve girt\u00eegehan \u00fb \u00ea\u015fkence l\u00ea b\u00ea kirin. Ti ti\u015ft div\u00ea bi nav\u00ea Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea tinebe  ji ber ku Kurd dervey\u00ea dest\u00fbra bingeh\u00een mane. Kurd \u00ead\u00ee dervey\u00ea zagon\u00ea ne, nazagon\u00ee ne \u00fb pewist e ji hol\u00ea b\u00ea rakirin. Eger (heke, ger) sala 1925\u2019an \u00fb heya sala 1940\u2019\u00ee li Kurdistan\u00ea p\u00ea\u015fxistina komkuj\u00ee \u00fb qirkirinan, hem\u00fb di encam\u00ea v\u00ea siyaset\u00ea de p\u00ea\u015f dikevin.<\/p>\n<p>*Ji n\u00fb ve avakirina dewleta Tirk ya sal\u00ean 1924\u2019an \u00fb n\u00eazikatiy\u00ean wan ligel Kurdan, rola \u00ceng\u00eeltere \u00e7\u00ee ye? Di roja me ya \u00eeroy\u00een de pol\u00eet\u00eekayek n\u00fb der bar\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd de t\u00ea diyarkirin h\u00fbn n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean DYE, \u00ceng\u00eelter\u00ea \u00fb \u00cesra\u00eel\u00ea \u00e7awa dinirx\u00eenin?<\/p>\n<p>DI DAMEZRANDINA KOMARA TIRKIYEY\u00ca DE ROLA \u00ceNGL\u00ceSTAN\u00ca<\/p>\n<p>-Par\u00e7ekirin (dabe\u015fkirin) \u00fb parvekirina Kurdistan\u00ea di destp\u00eak\u00ea de bi tifaqa Qesra \u015e\u00eer\u00een p\u00eak an\u00een. Her \u00e7iqas Kurdistan bi v\u00ea peyman\u00ea bib\u00fb du par\u00e7e j\u00ee, be\u015fa ku di s\u00eenor\u00ean Sefewiyan (\u00eero \u00ceran e) de may\u00ee be\u015feke bi\u00e7\u00fbk b\u00fb, be\u015fa bingeh\u00een \u00fb ya mezin di deste Osmaniyan de ma. Pi\u015ft\u00ee Peymana Qah\u00eerey\u00ea  \u00cengiltere \u00fb Frensay\u00ea Kurdistan careke din dabe\u015f kirin. \u00c7imk\u00ee di \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem de bi bloka \u00cengil\u00eez \u00fb Frensay\u00ea c\u00eehan careke din li gor pergala n\u00fbjeniya sermayeger ristin \u00fb bi r\u00ea xistin \u00fb hevsengiyeke n\u00fb li dar xistin. Ji bo v\u00ea j\u00ee Rohilata Nav\u00een li gor\u00ee berjewendiy\u00ean pergal\u00ea bi r\u00ea xistin, ev yek bi Tifaqa Qah\u00eerey\u00ea p\u00eak an\u00een. W\u00ea dem\u00ea Kurdistan j\u00ee di \u00e7ar\u00e7oveya berjewendiy\u00ean xwe de ji n\u00fb ve \u015f\u00eawandin \u00fb bi r\u00ea xistin  tevahiya Rojhilata Nav\u00een ji n\u00fb ve bi r\u00ea xistin  ji ber v\u00ea \u00e7end\u00ea j\u00ee Kurdistan let bi let \u00fb per\u00e7e per\u00e7e kirin.<\/p>\n<p>Esas par\u00e7eb\u00fbna Kurdistan\u00ea bi tifaqa Qah\u00eerey\u00ea \u00e7\u00ea b\u00fb. W\u00ea dem\u00ea Kurdistan kirin \u00e7ar be\u015f \u00fb her be\u015fek w\u00ea j\u00ee kirin di bin xizmeta dewletek\u00ea de. Y\u00ean ku Kurdistan par\u00e7e kirin Frens\u00ee \u00fb \u00ceng\u00eel\u00eez b\u00fbn. \u00cengil\u00eezan ev siyaset dan me\u015fandin. Bi tifaqa Qah\u00eerey\u00ea, \u00cengil\u00eezan giraniya xwe di Rojhilata Nav\u00een de saz kirin. Tifaqa Qah\u00eerey\u00ea j\u00ee, bi siyaset ango stat\u00eekoya \u00cengil\u00eezan hat p\u00ea\u015f xistin. Dema Rojhilata Nav\u00een \u015f\u00eawandin \u00fb hevsengiy\u00ean n\u00fb \u00e7\u00ea kirin, w\u00ea dem\u00ea cih nedan Kurdan. Kurd \u00eenkar kirin  \u00eemhakirina Kurdan wek bingeh wergirtin. <\/p>\n<p>DEWLET\u00caN DAGIRKER SIYASETA \u00ceNAKR \u00db \u00ceMHAY\u00ca JI FRENS\u00ce \u00db \u00ceNGL\u00ceZAN WERGIRTIN<\/p>\n<p>Dewlet\u00ean dagirker, ew siyaseta \u00eenkar \u00fb \u00eemhay\u00ea ji Frens\u00ee \u00fb \u00ceng\u00eel\u00eezan wergirtin \u00fb xistin prat\u00eek\u00ea \u00fb di prat\u00eek\u00ea de p\u00ea\u015f xistin. Serk\u00ea\u015f\u00ee \u00fb serperi\u015ftiya pergal\u00ea (s\u00eestem\u00ea) \u00ceng\u00eel\u00eezan dikir, ji ber v\u00ea s\u00eestem\u00ea pi\u015ftgir\u00ee da siyaseta \u00eenkar \u00fb \u00eemhay\u00ea. Ger ku dewlet\u00ean dagirker wek Tirkiye, \u00ceran, Suriye \u00fb Iraq li ser Kurdan siyaseta \u00eemha \u00fb \u00eenkar\u00ea b\u00ea s\u00eenor me\u015fandibin, ji ber s\u00fbdwergirtina v\u00ea s\u00eestema \u00cengil\u00eezan serk\u00ea\u015f\u00ee dikir e \u00fb dagirker\u00ean her\u00eam\u00ee j\u00ee ji w\u00ea s\u00eestema han\u00ea kelk wergirtin. Heke wisa neb\u00fbya wan nikar\u00eeb\u00fbn, ew siyaseta qirkirin \u00fb jinavbirin\u00ea li Kurdan wisa b\u00ea s\u00eenor bidana me\u015fandin.<\/p>\n<p>Dema ku Osman\u00ee belav b\u00fbn \u00fb Tirkiye hat dagirkirin \u00fb M\u00fbstefa Kemal tifaqa bi Kurdan re li hember\u00ee w\u00ea tevgerek p\u00ea\u015f xist, w\u00ea dem\u00ea ji bo xwe s\u00eenorek dan\u00eeb\u00fbn \u00fb digotin  \u2018M\u00eesak\u00ee Mill\u00ee\u2019 di m\u00eesak\u00ee mill\u00ee de Kerk\u00fbk \u00fb M\u00fbsil j\u00ee heb\u00fb. Di M\u00eesak\u00ee m\u00eel\u00ee de Kurd j\u00ee heb\u00fbn. \u00c7awa ku bi peymana Qesra \u015e\u00eer\u00een de Kurdistan bib\u00fb du be\u015f, di M\u00eesak\u00ee Mil\u00ee de j\u00ee careke din M\u00fbstefa Kemal li Kurd\u00ean ku di nava s\u00eenor\u00ean Osmaniyan de mab\u00fbn, xwed\u00ee derdiket. Ji ber v\u00ea M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk xistib\u00fbn di nava M\u00eesak\u00ee Mil\u00ee de. Kurdistana ku dervey\u00ea Sefewiyan (\u00ceran) mab\u00fbn careke din l\u00ea xwed\u00ee derdiketin. Ji ber v\u00ea M\u00fbstafa Kemal digot  \u2018tevgera ku em p\u00ea\u015f dix\u00eenin ya Tirk \u00fb Kurdan e\u2019. Wate, welat, parlamento \u00fb dewlet aku em ava dikin ya Kurd \u00fb Tirkan e. Ji ber v\u00ea \u00e7end\u00ea di Kurdistan\u00ea de dest bi kongre \u00fb t\u00eako\u015f\u00een\u00ea kir. Kurd h\u00een di destp\u00eak\u00ea de li gel M\u00fbstafa Kemal cih girtin. Ji ber ku Mistefa Kemal cih dida Kurdan. Wiha ev tevger p\u00ea\u015f ket heta P\u00eaymana Lozan\u00ea.<\/p>\n<p>*\u00c7ima heta Lozan\u00ea?<\/p>\n<p>-Ger mirov ba\u015f bin\u00eare, heya Peymana Lozan\u00ea dest ji Kurdistan\u00ea ango Kurdan berdan, li hol\u00ea tune b\u00fb. L\u00ea b\u00eal\u00ea bi Peymana Lozan\u00ea re dest ji M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk hate berdan. Dest ji Kurdistana ku \u00eero di nav s\u00eenor\u00ea Suriye \u00fb Iraq\u00ea de may\u00ee, hate berdan. Ev ne bi daxweziya M. Kemal \u00fb Kurdan \u00e7\u00ea b\u00fb. Ev yek, \u00ceng\u00eel\u00eezan bi Tirkiyey\u00ea \u00fb Mustefa Kemal dan perjirandin. \u00cengil\u00eezan did\u00eet ku Kurd ne rihet in, nerehetiya Kurdan j\u00ee ji ber Peymana Lozan\u00ea de cih nedana Kurdan dihat. Nemaze di dest\u00fbra bingeh\u00een a sala 1924\u2019 an de hatib\u00fb avakirin de j\u00ee Kurd neb\u00fbn. Ew dest\u00fbra j\u00ee li ser bingeh\u00ea Lozan\u00ea hatib\u00fb p\u00ea\u015f xistin.<\/p>\n<p>HETAN\u00ce P\u00caYMANA LOZAN\u00ca J\u00ce KURD H\u00caZA TIFAQ\u00ca B\u00dbN \u00db HER TI\u015eT BI NAV\u00ca KURD \u00db TIRKAN DIHATE P\u00ca\u015eXISTIN<\/p>\n<p>Hetan\u00ee P\u00eaymana Lozan\u00ea j\u00ee Kurd h\u00eaza tifaq\u00ea b\u00fbn \u00fb her ti\u015ft bi nav\u00ea Kurd \u00fb Tirkan dihate p\u00ea\u015fxistin, l\u00ea bi dest\u00fbra bingeh\u00een a 1924\u2019an re Kurd dervey\u00ea makezagon\u00ea hatin hi\u015ftin. Kurdan j\u00ee ev rastiya d\u00eetib\u00fbn \u00fb dizanib\u00fbn \u00ead\u00ee hedef in. Ji ber ku \u00ead\u00ee neheq\u00ee li wan dihat kirin, maf\u00ea wan nedihat day\u00een \u00fb dihatin \u00eenkarkirin. Ev j\u00ee r\u00ea li ber jinavbirin \u00fb \u00eemhakirina Kurdan vedikir. \u00cengil\u00eezan ev nerehetiya Kurdan d\u00eetib\u00fbn \u00fb li dij\u00ee Tirkiyey\u00ea didan \u015fixulandin. Kurd li hember\u00ee Tirkan weke gef \u00fb tehd\u00eedek bi kar dian\u00een. Ji Tirkan re digotin, \u2018heke h\u00fbn daxwaziy\u00ean me qeb\u00fbl nekin, w\u00ea dem\u00ea em j\u00ee al\u00eekariya Kurdan bikin\u2019. Bi v\u00ea tehd\u00eet dikirin. Lewazb\u00fbna Tirkan j\u00ee di v\u00ee war\u00ee de heb\u00fb, ji bo ku \u00ceng\u00eel\u00eez al\u00eekariya Kurdan neke \u00fb tevgerek Kurd p\u00ea\u015f nekeve, Tirkiyey\u00ea daxwaz\u00ean \u00ceng\u00eel\u00eezan ango y\u00ea s\u00eestem\u00ea qeb\u00fbl dikir. Daxwaza pergal\u00ea j\u00ee ev b\u00fb  yek t\u00eakiliy\u00ean xwe bi Sovyetan re qut kirin \u00fb ji wan d\u00fbr ketin, bi v\u00ea yek\u00ea j\u00ee ligel pergala n\u00fbjeniya sermayegeriy\u00ea (s\u00eestema modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest) cih girtin. Ya d\u00een j\u00ee dest ji Kurdan berdab\u00fbn. Wate, dest ji M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk\u00ea berdab\u00fbn. Tirkiyey\u00ea j\u00ee xwestek \u00fb daxwaza \u00ceng\u00eel\u00eezan qeb\u00fbl kir. Ji ber v\u00ea \u00e7end\u00ea xwediy\u00ea M\u00eesak\u00ee M\u00eel\u00ee derneket, li M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk\u00ea xwed\u00ee derneket \u00fb dest j\u00ea berda. Bi v\u00ea j\u00ee daxwaziy\u00ean \u00cengil\u00eezan p\u00eak an\u00ee. \u00cengil\u00eezan j\u00ee bi P\u00eaymana Lozan\u00ea Tirkiye qeb\u00fbl kir.<\/p>\n<p>Di n\u00eaz\u00eekb\u00fbna \u00cengil\u00eezan de Kurd qeb\u00fblkirin tineb\u00fb, ji bo daxwaz\u00ean xwe p\u00eak b\u00eenin Kurd wek \u015fantaj bi kar dian\u00een. Kurd weke kart di herem\u00ea de bi kar dian\u00een, li dij\u00ee dewlet\u00ean dagirker\u00ea Kurdistan\u00ea. Ji bo herem\u00ea bikin j\u00ear xizmeta xwe bi awayek\u00ee text\u00eek n\u00eaz\u00ee Kurdan dib\u00fbn. Di hinek waran de n\u00eaz\u00eek\u00ee hinek tevgeran \u00fb Kurdan dib\u00fbn, sedem\u00ea v\u00ea n\u00eazikb\u00fbn\u00ea j\u00ee ew b\u00fb ku dewlet\u00ean dagirker bikin j\u00ear xizmeta xwe \u00fb daxwaz\u00ean xwe bi wan bidin qeb\u00fblkirin. Ne ku ew tevgerana ango Kurdan qeb\u00fbl dikirin li gor\u00ee w\u00ea n\u00eazik dib\u00fbn. Bi temam\u00ee li gor\u00ee berjewendiy\u00ean xwe n\u00eaz\u00eek dib\u00fbn.<\/p>\n<p>Di siyaseta modern\u00eeteya kaptal\u00eest de Kurd n\u00eene, berovaj\u00ee v\u00ea ew heb\u00fb ku w\u00ea \u00e7awa Kurdan bikin j\u00ear xizmeta xwe, \u00e7awa her\u00eam\u00ea bixin j\u00ear xizmeta xwe. N\u00eaz\u00eekat\u00eek\u00ee wisa heb\u00fb. Hin caran n\u00eaz\u00eek\u00ee Kurdan b\u00fbne hin caran j\u00ee n\u00eaz\u00eek\u00ee dewlet\u00ean dagirker \u00ean herem\u00ea b\u00fbne, xwestine di herem\u00ea de hem Kurdan hem j\u00ee van dewletan bi r\u00ea ve bibin (\u00eedare bikin), \u00eedare kirine. Di encam\u00ea de xwestine hem\u00fbyan j\u00ee ne\u00e7ar\u00ee xwe bikin \u00fb bikin di bin xizmet\u00ea xwe de.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku Kurd li xwe xwed\u00ee derketin, li dij\u00ee qirkirin\u00ea derketin, ji bo w\u00ea t\u00eako\u015fiyan, ji bo xwe nirx ava kirin \u00fb \u015f\u00fbnde pergala n\u00fbjeniya sermayeger (modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest) d\u00eet ku nikarin m\u00eena ber\u00ea Kurdan \u00eemha \u00fb \u00eenkar bikin, ev siyaset \u00ead\u00ee name\u015fe, ji ber ku Kurdan ev siyaset vala derxist \u00fb p\u00fb\u00e7 kir  w\u00ea dem\u00ea ne\u00e7ar man ku Kurdan qeb\u00fbl bikin. L\u00ea Kurdan weke miletek, neteweyek, gel qeb\u00fbl nakin. Dib\u00eajin, \u2018Kurd hene, ber\u00ea j\u00ee heb\u00fbn, l\u00ea niha weke gelek n\u00een in  di asta kes \u00fb \u015fexsan de Kurd hene\u2019. Ji bo v\u00ea j\u00ee dib\u00eajin  heq\u00ea mileteb\u00fbn\u00ea ji bo Kurdan n\u00eene, l\u00ea maf\u00ea takekes\u00ee hene. Yan\u00ee maf\u00ea takekes\u00ee y\u00ean demokrat\u00eek ji bo Kurd hey e. Niha siyasetek wiha dime\u015f\u00eenin. Ev siyaseta j\u00ee t\u00ea v\u00ea watey\u00ea  siyaseta ber\u00ea di \u015fert \u00fb merc\u00ean n\u00fb de careke din p\u00eak an\u00eene. Di rasteq\u00een \u00fb bingeha xwe de d\u00eesa siyaseta \u00eenkar \u00fb \u00eemhay\u00ea esas wergirtine. Ji ber ku Kurdan li hem\u00fb qadan t\u00eako\u015f\u00een p\u00ea\u015f xist \u00fb ew siyaseta klas\u00eek ya ku Kurd qeb\u00fbl nedikir, ya ku \u00eemha \u00fb jinavbirin digirt ber xwe \u00fb bingeh\u00ea her ti\u015ft\u00ee, d\u00eetin ku \u00eeflas kir \u00fb nema dime\u015fe, \u00ead\u00ee Kurd b\u00fbne h\u00eaz ne\u00e7ar man ku di siyaseta xwe de guhartinan bidin ava kirin. Ev guhertin j\u00ee ne ji ber ku Kurd qeb\u00fbl dikin, maf \u00fb v\u00eena wan nas dikin. Kurdan weke takekes qeb\u00fbl dikin, dib\u00eajin  \u2018Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ov\u00ea de maf\u00ea takekes\u00ee hey e, ew j\u00ee bi demokrasiy\u00ea \u00fb maf\u00ea mirovan \u00e7areser dibe, em dikarin pirsgir\u00eaka Kurd j\u00ee bi v\u00ee away\u00ee \u00e7areser bikin\u2019.Siyaseta niha bi r\u00ea ve dibin, ev e.<br \/>\u015eev\u00een Murad B\u00eengol- Medya D\u00ears\u00eem-<\/p>\n<p>T\u00caBIN\u00ce: Ev hevpeyv\u00een w\u00ea sibe derbar\u00ea sergotar\u00ean j\u00ear\u00een de bidome<\/p>\n<p>&#8211; \u2018Komploya Kesk\u2019 ya hik\u00fbmeta AKP\u2019\u00ea<\/p>\n<p>-Komploya Navnetew\u00ee an j\u00ee \u2018Roja Re\u015f\u2019 15\u2019\u00ea Re\u015femiy\u00ea<\/p>\n<p>-Gel\u00ea Kurd li hember\u00ee v\u00ea helwest \u00fb t\u00eako\u015f\u00eeneke \u00e7awa bide raberkirin?<\/p>\n<p>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek a Kurdistan\u00ea<\/p>\n<p>www.navendalekolin.com www.lekolin.org -www.lekolin.net &#8211; www.lekolin.info<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Endam\u00ea Konseya Serokatiya R\u00eavebir Cem\u00eel Bayik derbar\u00ea d\u00eeroka komploya navnetew\u00ee ya li dij\u00ee qirkirina Kurdan dest p\u00ea kir vegot \u00fb diyar kir <\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3942,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-3941","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-roportajlar","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3941"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3941\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}