{"id":4055,"date":"2020-03-15T01:04:33","date_gmt":"2020-03-14T22:04:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/ehmede-xani\/"},"modified":"2020-03-15T01:04:33","modified_gmt":"2020-03-14T22:04:33","slug":"ehmede-xani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/ehmede-xani\/","title":{"rendered":"Ehmed\u00ea Xan\u00ee"},"content":{"rendered":"<p>13 \u015eubat 2011 Pazar Saat 15:23<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>Ehmed\u00ea Xani\u2019nin K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Onun ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesi K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr, sanat, dil ve edebiyat\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<br \/>\n<\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1123-1.gif\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>Ehmed\u00ea Xani\u2019nin K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Onun ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesi K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr, sanat, dil ve edebiyat\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani, 1651 y\u0131l\u0131nda Colemerg\u2019in(Hakk\u00e2ri) Xani k\u00f6y\u00fcnde d\u00fcnyaya gelmi\u015ftir. Babas\u0131n\u0131n ismi \u0130lyas\u2019t\u0131r. Xani ismi hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli rivayetler vard\u0131r. Baz\u0131 rivayetlere g\u00f6re Xani A\u015firetinden olmas\u0131 sebebiyle, baz\u0131 rivayetler annesinin isminin Xan\u00ea olmas\u0131 sebebiyle ona Xani deniyor.<\/p>\n<p>K\u0131sa bir s\u00fcrede, ilim ve k\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda \u00fcn salm\u0131\u015f bu alanda \u00e7ok ilerlemi\u015ftir. On d\u00f6rt ya\u015flar\u0131ndayken yazarl\u0131k hayat\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani, K\u00fcrt edebiyat\u0131na \u00e7ok de\u011ferli hizmetler yapm\u0131\u015f, bir\u00e7ok g\u00fczel \u015fiir ve eser arma\u011fan etmi\u015ftir. Eserlerinin \u015fah\u0131 \u201cMEM \u00db Z\u0130N \u2019dir. Bu kitab\u0131 1695 y\u0131l\u0131nda tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. \u201cNubihara Bi\u00e7ukan da (\u00c7ocuklar\u0131n Turfandas\u0131) de\u011ferli bir eseridir. Bu eseri 1684 y\u0131l\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani \u00e7ok ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcyd\u00fc. \u201cMEM \u00db Z\u0130N \u2019den de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, haks\u0131zl\u0131\u011fa, zulme, gericili\u011fe, feodal d\u00fczene kar\u015f\u0131 cephe alm\u0131\u015f bu yolda hayli m\u00fccadele etmi\u015fti. Zavall\u0131lar\u0131n, yoksullar\u0131n, \u00e7aresizlerin ve haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frayanlar\u0131n yard\u0131mc\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. \u00c7a\u011fda\u015f\u0131 olan baz\u0131 bilginler gibi y\u00f6neticilere ve zalimlere dalkavukluk etmemi\u015f, \u00e7\u0131kar pe\u015finde ko\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Her zaman halktan yana olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Makam sahipleri i\u00e7in de\u011fil halk i\u00e7in, halk \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve hizmet etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani d\u00fc\u015f\u00fcncesinde \u00f6zg\u00fcrd\u00fc, inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 cesaretle anlatm\u0131\u015f ve yazm\u0131\u015f, bu hususta hi\u00e7bir \u015feyden endi\u015fe etmemi\u015f do\u011frular\u0131 ifade etmekten hi\u00e7 geri durmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani o \u00e7a\u011f\u0131n aristokratik modas\u0131na uymam\u0131\u015f ve di\u011fer bilginler gibi eserlerini Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a de\u011fil, halk diliyle, kendi ana diliyle de, K\u00fcrt\u00e7e olarak yazm\u0131\u015f ve K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden biri olmu\u015ftur. Xani, derin bir felsefeye ve geni\u015f bir k\u00fclt\u00fcre sahipti.<\/p>\n<p>17.yy. K\u00fcrdistan, K\u00fcrtler ve Acemler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu \u00fclkeler, b\u00fcy\u00fck zorbal\u0131klarla, K\u00fcrdistan\u2019\u0131 elde etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. \u00d6yle bir hal alm\u0131\u015ft\u0131 ki, K\u00fcrd\u00fc K\u00fcrde vurdurtma politikalar\u0131, ortal\u0131kta dolan\u0131p duruyordu.<\/p>\n<p>Bu k\u00f6t\u00fc durum, bu bozuk d\u00fczen, Ehmed\u00ea Xani\u2019nin \u00fczerinde \u00e7ok etkili oldu. Ehmed\u00ea Xani K\u00fcrtlerin birlik olmay\u0131\u015f\u0131ndan, \u00e7ok fazla yak\u0131nmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani, bir zaman sonra \u201cMem\u00ea Alan  destan\u0131n\u0131 temel alarak g\u00fczel ve de\u011ferli olan bir isim alt\u0131nda, \u201c Mem \u00fb Z\u00een  isimli eseri yazmaya ba\u015flad\u0131. Bu eseriyle, \u00f6lmeyen ve zengin bir eseri insanlara b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. B\u00fcy\u00fck yazar Ehmed\u00ea Xani ve destan\u0131 \u201c Mem \u00fb Z\u00een  t\u00fcm d\u00fcnyada duyulmu\u015f bir destand\u0131r. Bu b\u00fcy\u00fck eser t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemli edebiyat par\u00e7alar\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani yaln\u0131z yazar de\u011fildi. O ayn\u0131 zamanda filozof, uzman ve politik bir \u015fahsiyetti. O, kendi zaman\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in elinden gelen her \u015feyi bir bir yerine getiriyordu. Bu y\u00fczden de yurtsever biri ve kendi \u00fclkesinde olan zul\u00fcmlere kar\u015f\u0131 y\u00fcre\u011fi yanan bir ki\u015fiydi. O, kendi t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fclkesinin \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi yoluna feda etmi\u015fti. \u201cMem \u00db Z\u00een  bug\u00fcn K\u00fcrt edebiyat\u0131n\u0131n ba\u015f tac\u0131 olmu\u015f ve kendi g\u00fczelli\u011finden, de\u011ferlili\u011finden hi\u00e7 bir \u015fey kaybetmeden herkes i\u00e7in \u00f6lmeyen bir eser haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ger d\u00ea heb\u00fbya me \u00eett\u00eefaqek<\/p>\n<p>V\u00eak ra bikira me \u00eenqiyadek<\/p>\n<p>Tekm\u00eel\u00ea dikir me d\u00een \u00fb dewlet<\/p>\n<p>Tesh\u00eel\u00ea dikir me \u00eelm \u00fb h\u00eekmet<\/p>\n<p>\u201cMem \u00fb Zin  hik\u00e2yesi, \u201cMem\u00ea Alan  ad\u0131yla halk dili aras\u0131nda hayli \u00fcnl\u00fc bir eserdir. Bu hik\u00e2ye milattan \u00f6nceden bu yana halk aras\u0131nda s\u00f6ylenen ve mitolojik bir nitelik kazanan bir destand\u0131r.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xani de \u201cMem\u00ea Alan  destan\u0131ndan ilham alarak o hik\u00e2yesi kendi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131na g\u00f6re somut bir kal\u0131ba d\u00f6km\u00fc\u015f, \u00e7a\u011fda\u015f ve modern bir \u00fcsl\u00fbpla yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu suretle hem destan\u0131 kaybolmaktan kurtarm\u0131\u015f, hem de K\u00fcrt edebiyat\u0131na \u00f6lmez bir eser arma\u011fan etmi\u015ftir. Xan\u00ee, bu eser de, Mem ve Zin\u2019in a\u015fk\u0131 etraf\u0131nda \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131, o zaman\u0131n sosyal k\u00fclt\u00fcrel ve idari durumunu, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n birlik olamay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir maharetle tasvir etmi\u015f, g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. \u0130yili\u011fi, do\u011frulu\u011fu, su\u00e7suzlu\u011fu, zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7aresizli\u011fi Mem \u00fb Zin\u2019in \u015fahs\u0131nda toplayarak  k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, dalkavuklu\u011fu, fitnecili\u011fi ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de Bekir (Beko) de somutla\u015ft\u0131rarak g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xan\u00ee kendisinden sonrakilere de b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rneklik te\u015fkil etmi\u015ftir. Bediuzzaman Sa\u00eed\u00ee Kurd\u00ee onun i\u00e7in benim manevi \u00fcstad\u0131m der<br \/>Ehmed\u00ea Xani y\u00fczy\u0131llarca K\u00fcrt medreselerinde de bir ekol olmu\u015ftur. Medreselere yeni bir soluk kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019nin bize \u00fc\u00e7 kitab\u0131 ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Mem \u00fb Zin, Nubihara Bi\u00e7ukan ve Eqida \u0130man\u00ea.<\/p>\n<p>K\u0131sa hayat\u0131na \u00e7ok \u015feyler s\u0131\u011fd\u0131ran Ehmed\u00ea Xani 1707 y\u0131l\u0131nda Baz\u00eed(Do\u011fubeyaz\u0131t)\u2019de vefat etti. Ziyaretg\u00e2h\u0131 \u015fu an Baz\u00eed\u2019de \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131n\u0131n i\u00e7erisindedir.-Dirok.org<\/p>\n<p>K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n<p>www.navendalekolin.com &#8211; www.lekolin.org &#8211; www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Ehmed\u00ea Xani\u2019nin K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Onun ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesi K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr, sanat, dil ve edebiyat\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<br \/>\n<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4056,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-4055","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurdistan-tarihi-ve-dili","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4055"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4055\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}