\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2506-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m konu ne ge\u00e7mi\u015fin Bu a\u00e7\u0131lardan demokratik modernite kavram\u0131 ne \u2018alt\u0131n \u00e7a\u011fdan\u2019 haber Sadece ampirik ve idealist\u00e7i<\/span> yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ele\u015ftirmek yetersiz kal\u0131r. Bu iki y\u00f6ntemi daha Tekraren de olsa, a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m, y\u00f6ntemin mutlaka Demokratik moderniteye ili\u015fkin yakla\u015f\u0131m y\u00f6ntemimi tekraren Sonu\u00e7 \u015fuydu: Devasa uygarl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131 diyalektik gere\u011fi kimlere \u0130kinci kelime olan \u2018modernite\u2019yi ise a\u00e7\u0131klama gere\u011fi pek yoktur. \u00c7ok\u00e7a<\/span> payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Demokratik moderniteye ili\u015fkin ikinci \u00f6nemli husus, uygarl\u0131k G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar her iki uygarl\u0131k ucunu ana hatlar\u0131yla izlemeye Birim derken, sistem kar\u015f\u0131t\u0131 durumu az veya \u00e7ok bilip ya\u015fayan t\u00fcm Tarihsel s\u00fcreci bu a\u00e7\u0131dan baz\u0131 \u00f6rnekler yoluyla a\u00e7\u0131klamak Greko-Romen uygarl\u0131\u011f\u0131nda entelekt\u00fcalizm biraz daha ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Yak\u0131n\u00e7a\u011f modernitesinde entelekt\u00fcalizm \u00fcniversitede kapana Tarihe ili\u015fkin bu k\u0131sa hat\u0131rlatmalar bile, demokratik modernite G\u00f6revleri i\u015flemeden \u00f6nce birim ve a\u011f konular\u0131na da k\u0131saca de\u011finmek \u00a0<\/span><\/p>\n A- Entelekt\u00fcel Entelekt\u00fcel g\u00f6revleri basmakal\u0131p bilin\u00e7 olu\u015fturma ve birimlere E\u011fer sistemik k\u00fcresel kriz ancak ola\u011fan\u00fcst\u00fc kriz y\u00f6netimiyle Yorumlanabilece\u011fi kadar\u0131yla tarihte ilk b\u00fcy\u00fck entelekt\u00fcel devrim Grek-\u0130onya entelekt\u00fcel devrimi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck ad\u0131m\u0131 te\u015fkil eder. Avrupa entelekt\u00fcel devrimi \u015f\u00fcphesiz k\u00f6kl\u00fc ve kapsaml\u0131d\u0131r. Ancak 19. ve 20. y\u00fczy\u0131llarda, toplumun her alan\u0131nda ve birimlerinde Daha da \u00f6nemlisi, Avrupa entelekt\u00fcel devriminin i\u00e7eri\u011findeki \u015e\u00fcphesiz yaln\u0131z toplum de\u011fil, \u00e7evrenin de imha hedefi haline Avrupa uygarl\u0131k merkezli bilim krizi b\u00fcnyeseldir. Uygarl\u0131\u011f\u0131n Uygarl\u0131k \u00f6ncesi ve d\u00f6nemindeki kar\u015f\u0131t toplumlarda bilgi ve bilim, Bilimin toplumsal do\u011fadaki anlam\u0131 tanr\u0131sall\u0131kt\u0131. Toplum kendi Demek oluyor ki, Avrupa merkezli bilimsel paradigmalar \u00e7ok \u00f6nceden Ahlaki y\u0131k\u0131l\u0131\u015f sava\u015flar\u0131 en \u00f6nemli ba\u015flang\u0131\u00e7 etkenidir. Bilim ile Bu paradigmatik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n bilim, \u00f6zellikle toplumsal bilimler Modernitenin t\u00fcm bilimsel yap\u0131s\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuran pozitivist Olgular e\u011fer karma\u015f\u0131k ba\u011flant\u0131lar\u0131 kapsam\u0131nda anlam bulamazlarsa, Anla\u015f\u0131lmad\u0131ysa biraz daha a\u00e7\u0131klayal\u0131m. D\u00fcnya\u2019da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k Konumuz gere\u011fi fazla incelemeye gerek duymadan, benzer sonu\u00e7lar\u0131 \u00d6rne\u011fin Arap ulus ger\u00e7e\u011fi diyelim. \u00c7ok zay\u0131f da d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olsa, Bilimlerin olguya bo\u011fulmas\u0131, her g\u00fcn yeni bir bilimsel disiplinin Pozitivizmi ele\u015ftirirken baz\u0131 yanl\u0131\u015f anlamalara d\u00fc\u015f\u00fclmemesi Liberalizmin benimsetmek istedi\u011fi gibi \u201cBireyler \u00e7\u0131kar, filozof, O halde daha da \u00f6nem kazanan sorun \u015fu olacakt\u0131r: Hakikati nerede Entelekt\u00fcel alan\u0131 yeniden d\u00fczenlerken, g\u00f6revler kapsam\u0131nda baz\u0131 1- <\/span><\/strong>Entelekt\u00fcel \u00e7abalar, bilgi ve bilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 toplumsal do\u011fan\u0131n 2-<\/span><\/strong> O halde entelekt\u00fcel \u00e7aba, bilgi ve bilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6ncelikle bu 3-<\/span><\/strong> Geli\u015ftirilen bilim \u00f6ncelikle \u2018sosyal bilim\u2019 olarak d\u00fczenlenmek 4-<\/span><\/strong> Sosyal bilimin ana konusu olarak ahlaki ve politik toplumu nesnel 5-<\/span><\/strong> Zirvesine Avrupa modernitesinde eri\u015fen, genelde bilimin \u00f6zelde 6-<\/span><\/strong> Her ne kadar postmodernizm denilen bu hakikat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 da 7-<\/span><\/strong> Hakikati ara\u015ft\u0131rmada ana y\u00f6ntemimiz ne pozitivist nesnelcilik, ne 8-<\/span><\/strong> Temel ara\u015ft\u0131rma mek\u00e2nlar\u0131, \u00fcniversiteler ba\u015fta olmak \u00fczere, 9- <\/span><\/strong>Sosyal bilim i\u00e7in kurumsal devrim, di\u011fer deyi\u015fle yeniden yap\u0131lanma Kurumla\u015fma bu devrimin ko\u015fullar\u0131ndan biridir. Entelekt\u00fcel devrimin 10- <\/span><\/strong>Demokratik siyaset ve k\u00fclt\u00fcr akademileri bu g\u00f6rev i\u00e7in uygun kurumla\u015fmalar Demokratik modernite birimlerinin yeniden in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Demokratik modernitenin k\u00f6kl\u00fc bir ayd\u0131nlanma devrimiyle i\u00e7 i\u00e7e \u00a0<\/span><\/p>\n B- Ahlaki G\u00f6revler<\/span><\/strong><\/p>\n Ahlak, \u00fczerinde \u00e7ok konu\u015fulmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi yap\u0131lamayan Ahlak\u0131 kavramsal olarak tan\u0131mlamak basittir. Toplumsal t\u00f6relere, Her toplumsal konuda oldu\u011fu gibi, ahlaka ili\u015fkin olarak da tarihe Bu noktada toplumu ekonomik temel ve ahlaki \u00fcstyap\u0131 gibi b\u00f6lme O halde i\u015fin ilk kural\u0131 yani ahlak\u0131, ilk ba\u015flardan itibaren toplum Uygarl\u0131k s\u00fcrecine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda konu a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131lacak ilk Bu ger\u00e7ek neyi yans\u0131t\u0131r? Toplum \u00fczerinde sermaye tekelinin ve Konu ile ilgili sorulmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir soru da \u015fudur: Ahlak Ahlakla dinin ili\u015fkisi \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken \u00f6nemli bir sorundur. Dinin uygarl\u0131k \u00f6ncesi bir kurum oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Ahlak\u0131n Her iki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de \u00f6nemlidir. Tarihin en \u00f6nemli iki k\u0131r\u0131lma an\u0131n\u0131 O halde uygarl\u0131k tarihi boyunca dini bu iki kimli\u011fi i\u00e7inde Tarihte din-ahlak ili\u015fkisinde m\u00fcstesna bir \u00f6\u011freti ve ki\u015filik Zerd\u00fc\u015ftilikte demokratik uygarl\u0131k unsurlar\u0131 a\u011f\u0131r basar. Ailede Ortado\u011fu\u2019dan Hindistan ve Avrupa\u2019ya kadar Zerd\u00fc\u015ft-Mani ahlak Bu k\u0131sa tarihi hat\u0131rlatmalar bile g\u00f6steriyor ki, ahlaki toplum 1<\/span><\/strong>– Modernitenin k\u00fcresel krizi (g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki 2<\/span><\/strong>– Demokratik modernitenin temel birimi olan 3<\/span><\/strong>– Toplumu esas olarak ayakta tutan ve 4<\/span><\/strong>– Etik \u00e7al\u0131\u015fmalar entelekt\u00fcel alana, Demokratik modernitenin, ahlaki ve politik toplumun yeniden in\u015fa 5<\/span><\/strong>– Ne modern k\u0131l\u0131kl\u0131 laisizm dayatmalar\u0131, ne 6<\/span><\/strong>– Hukukun devlet zoruyla toplum \u00fczerinde 7<\/span><\/strong>– Ahlak\u0131n kurum olarak k\u00fcresel temsilinde 8<\/span><\/strong>– Demokratik modernite g\u00fc\u00e7leri ahlaki alana Ahlaka ili\u015fkin konu ve kurumun tan\u0131mlanmas\u0131na y\u00f6nelik bu k\u0131sa \u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>C- Politik G\u00f6revler<\/span><\/strong><\/p>\n Ahlak gibi politika kavram\u0131 da \u00fczerinde en \u00e7ok kavram karga\u015fas\u0131 ve Politik g\u00f6rev gibi iddial\u0131 bir konuda ba\u015far\u0131yla \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmak \u0130ktidarla politikan\u0131n ili\u015fkisi daha da m\u00fcphemdir. Belki de iktidar Konuya daha somut yakla\u015fmaktan ba\u015fka \u00e7aremiz yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ahlaki ve politik toplum derken tarih \u00f6ncesinden bahsetmiyoruz. Kavram\u0131n i\u00e7eri\u011finin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir kez daha tarihe Antik\u00e7a\u011f\u0131n Atina ve Roma\u2019s\u0131 \u00fcnlerini politik g\u00fc\u00e7lerinden Babil \u00f6rne\u011fi daha \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r. Belki de kent ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, Orta\u00e7a\u011fda benzeri kent \u00f6zerklik politikalar\u0131 daha da yayg\u0131n 19. y\u00fczy\u0131lda ulus-devletin her tarafta zafer kazanmas\u0131, tarihte Tarihte uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 sadece kent politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, Modern \u00e7a\u011f\u0131n ulusal kurtulu\u015f hareketleri bu geleneklerin Tarihte yerel ve b\u00f6lgesel \u00f6zerklik politikalar\u0131 hep olagelmi\u015f, \u0130nsanl\u0131k tarihte sadece toplum ve co\u011frafi b\u00f6lge d\u00fczeyinde politik G\u00fcn\u00fcm\u00fczde politikay\u0131 yorumlamak \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok daha \u00f6nemlidir. Ama Bu ko\u015fullar alt\u0131nda ahlaki ve politik toplumdan geriye ne kald\u0131 Bu ger\u00e7e\u011fin sosyolojik anlam\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130ktidar t\u00fcm \u0130ktidar\u0131n bu ger\u00e7ekli\u011fi (kapitalizm, end\u00fcstriyalizm ve
\n\u2018alt\u0131n\u00e7a\u011f\u2019 an\u0131lar\u0131n\u0131 canland\u0131rmak, ne de gelece\u011fin yeni bir \u2018\u00fctopyas\u0131n\u0131\u2019 hayal
\netmektir. \u0130ki konuya ili\u015fkin de tasar\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc sergilemeyi anlaml\u0131 bulmuyorum.
\nToplumsal zihniyetler bu y\u00f6nl\u00fc yo\u011funla\u015fmalarla y\u00fckl\u00fc de olsa, bunlar as\u0131l
\nyorumlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ahlaki ve politik toplum ger\u00e7e\u011fine pek katk\u0131 sunan
\na\u00e7\u0131klamalar, anlat\u0131lar de\u011ferine haiz de\u011filler. Katk\u0131lar\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle ink\u00e2r
\netmesek de, sak\u0131ncalara yol a\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 da bilerek \u00fczerlerinde durmak ve baz\u0131
\nanlat\u0131lara konu etmek gerekir. <\/span><\/p>\n
\nverme giri\u015fimidir, ne de gelece\u011fe ili\u015fkin bir \u2018cennet \u00fctopyas\u0131\u2019d\u0131r. Ayr\u0131ca
\npozitivist bilimin \u00e7ok\u00e7a i\u015fledi\u011fi bir tarihsel \u00e7a\u011flar, toplum bi\u00e7imleri de
\nde\u011fildir. \u0130ster metafizik ister pozitivist y\u00f6ntemlerle i\u015flensin, bu y\u00f6nl\u00fc tarih
\nve toplum anlat\u0131mlar\u0131n\u0131 y\u00f6ntem olarak benimsemedi\u011fim gibi, birbirine benzer
\nsonu\u00e7lar \u00fcrettiklerini, \u00e7ok iddia ettikleri gibi ger\u00e7ek, hakikat yorumlar\u0131n\u0131n
\ntutarl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da en az kendi a\u00e7\u0131mdan belirtmek durumunday\u0131m. Tarih
\nmalzemesinin deneyimlerini d\u00fc\u015f\u00fcnmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan kesin gerekli buluyorum. Sadece
\ntarih malzemesini de de\u011fil, do\u011fa malzemesi ve deneyimlerini de gerekli buluyorum.
\nBu konuda tipik bir ampirist (deneyimci) gibi yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde de\u011filim. Kar\u015f\u0131t\u0131
\nolarak do\u011fal ve tarihsel malzeme ve deneyimlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnce
\n\u00fcretebilece\u011fini iddia eden idealist\u00e7i (mutlak fikircilik) yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde de
\nde\u011filim. Bu y\u00f6ntemlerle t\u00fcm uygarl\u0131k tarihi boyunca devasa k\u00fclliyatlar\u0131n
\nolu\u015fturuldu\u011funu biliyorum. Bunlardan haberdar olman\u0131n gereklili\u011fine inanmakla
\nbirlikte, hakikati yorumlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan vazge\u00e7ilmez olmad\u0131klar\u0131na da kaniyim.
\nHakikati bunlar olmaks\u0131z\u0131n yorumlaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirtmek istiyorum.
\n\u00d6zellikle tarihin malzeme bollu\u011funa g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f pozitivist ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ekol\u00fc \u00e7ok
\nzavall\u0131 ve ac\u0131nacak durumda buluyorum. Ayn\u0131 bi\u00e7imde a\u015f\u0131r\u0131 malzemesiz, kerameti
\nkendinden menkul \u015feyhlerin gaipten haber vermelerinin de hakikatle pek irtibatl\u0131
\noldu\u011funu sanm\u0131yorum. Onlar da ac\u0131nas\u0131, sefil bir durumu ya\u015farlar. <\/span><\/p>\n
\nfarkl\u0131 bi\u00e7imleri olan evrenselci, d\u00fcz \u00e7izgisel ilerlemecilikle g\u00f6recilik
\ny\u00f6ntemlerine de ele\u015ftirel yakla\u015fmak \u00f6nemlidir. Genelde hakikat ne \u00e7izgisel
\nilerlemeci, ne de g\u00f6reci y\u00f6ntemle in\u015fa edilebilir veya ke\u015ffedilebilir. \u015e\u00fcphesiz
\ntoplumsal do\u011fan\u0131n esnek y\u00fcksek zek\u00e2 d\u00fczeyi toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin in\u015fas\u0131na geni\u015f
\nbir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck se\u00e7ene\u011fi sunar. Fakat bu durum g\u00f6reci (izaficilik) y\u00f6ntemin iddia
\netti\u011fi gibi \u201cHerkes kendi ger\u00e7e\u011fini istedi\u011fi gibi in\u015fa edebilir anlam\u0131na
\ngelmez. Ayn\u0131 ger\u00e7ekler idealistlerin sand\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cLevhi Mahfuzda yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu
\ngibi zaman\u0131 gelince ger\u00e7ekle\u015fir anlam\u0131na da gelmez. Toplumsal ger\u00e7ekleri
\n(toplumsal do\u011falar klandan ulusa kadar, s\u0131n\u0131f, devlet vb.), verili zaman ve
\nmek\u00e2n ko\u015fullar\u0131 dahilindeki toplumsal malzemeyi yeni fikirlerle yeni
\nger\u00e7eklikler olarak in\u015fa etmek zihniyetin yolu, en ger\u00e7ek\u00e7i y\u00f6ntem olarak
\ng\u00f6r\u00fcnmektedir veya \u00f6yle kabul edilebilir. <\/span><\/p>\n
\ntoplumsal do\u011faya, \u00f6zellikle onun temel varolu\u015f hali olan, \u00f6yle oldu\u011funa
\ninand\u0131\u011f\u0131m ve emin oldu\u011fum ahlaki ve politik topluma dayanmas\u0131 gerekti\u011fidir.
\nAhlaki ve politik toplumla ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce ekollerinin, bilim,
\nfelsefe ve sanat yap\u0131tlar\u0131n\u0131n sakat do\u011fu\u015f yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve er ge\u00e7 sak\u0131ncalara
\nyol a\u00e7acaklar\u0131n\u0131 belirtmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmas\u0131 gereken t\u00fcm y\u00f6ntem
\nsorunlar\u0131n\u0131n ve bilgi, etik ve estetik \u00fcr\u00fcnlerinin mutlaka ahlaki ve politik
\ntoplumu esas almalar\u0131n\u0131 ilk ko\u015ful olarak belirliyorum. Bu ilk ko\u015fulun d\u0131\u015f\u0131nda
\nolu\u015fan t\u00fcm y\u00f6ntem, bilgi, etik ve esteti\u011fin g\u00fcvenilmez, sakat ve yanl\u0131\u015fl\u0131klarla
\ny\u00fckl\u00fc, \u00e7irkin ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle dolu olacaklar\u0131na dikkatleri \u00e7ekmek istiyorum. Bu
\nhususlar\u0131n sadece kendime ili\u015fkin \u015fahsi kan\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler de\u011fil, hakikat
\nyolunda temel norm de\u011ferinde olduklar\u0131n\u0131 \u0131srarla a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. <\/span><\/p>\n
\nbelirttikten sonra, \u015fimdiye kadarki \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerle iki y\u00f6nl\u00fc yakla\u015f\u0131m
\ngeli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcmlemelerin \u0131srarla belirlemeye
\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 birinci husus, uygarl\u0131k sisteminin toplumsal do\u011fan\u0131n verili hali olan
\nahlaki ve politik nitelikteki toplumu s\u00fcrekli a\u015f\u0131nd\u0131rarak, istismar ederek,
\n\u00fczerinde s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve iktidar tekelleri in\u015fa ederek geli\u015fti\u011fine ili\u015fkindir. Bu
\nhusus \u00e7ok \u00f6nemlidir ve mutlaka anla\u015f\u0131lmay\u0131, bunun i\u00e7in gerekli \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri
\nsunmay\u0131 gerektirir. \u00d6yle yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fum ko\u015fullar gere\u011fi
\ns\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa eldeki malzemeyi kullanarak, ama esas olarak hakikatin olmazsa
\nolmaz yolu olan ya\u015fam\u0131, ya\u015fam\u0131m\u0131 bu malzemeyle i\u00e7 i\u00e7e yorumlayarak, uygarl\u0131k
\nsistemini \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bence a\u015f\u0131r\u0131 malzeme sunumu pek gerekli de\u011fildi.
\nAyr\u0131nt\u0131ya bo\u011fma tehlikesi vard\u0131. Fakat t\u00fcm\u00fcyle malzemesiz olunamayaca\u011f\u0131n\u0131
\nsunulan verilerle a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya sermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. <\/span><\/p>\n
\nkar\u015f\u0131 geli\u015ftirilmi\u015fti? \u0130li\u015fki ve \u00e7eli\u015fkilerini kimlerle nerede ve nas\u0131l
\nkurgulam\u0131\u015ft\u0131? Asgari malzeme ve yorum g\u00fcc\u00fcyle de olsa, ili\u015fki ve
\nkar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131na toplam olarak \u2018demos\u2019, kendini y\u00f6netme anlam\u0131nda da \u2018kratiya\u2019
\nmal\u00fbm s\u00f6zc\u00fcklerini \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 ve entelekt\u00fcel \u00e2lemde yayg\u0131nca
\nbilindikleri i\u00e7in, ben de birle\u015ftirerek sunmaktan \u00e7ekinmedim. \u015e\u00fcphesiz
\nDemoskratiya t\u00fcm ahlaki ve politik toplum birimlerini kapsam\u0131yor. Belki de
\n\u0130onya\u2019da bir \u00e7a\u011fda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi \u2018a\u015firetler konfederasyonu\u2019nu tam olarak
\nkar\u015f\u0131l\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla daha alt, \u00fcst ve di\u011fer farkl\u0131 ahlaki ve politik
\nbirimleri kapsamam\u0131\u015f olabilir. Olabilirden \u00f6teye kapsam\u0131yor. Ama s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn yine
\nde mevcutlar i\u00e7inde \u015fimdilik en uygunu oldu\u011fu kan\u0131s\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131mdan bunu
\nkullanmaktan \u00e7ekinmedim. \u0130leride daha uygun bir terminoloji geli\u015ftirilirse,
\n\u015f\u00fcphesiz kullanma gere\u011fi konusunda teredd\u00fctlerim olmaz. M\u00fchim olan ihtiva
\netti\u011fi i\u00e7eriktir i\u00e7erikten neyi kastetti\u011fimize ili\u015fkindir. <\/span><\/p>\n
\nya\u015fanan ve belli normlar\u0131 olan d\u00f6nemleri, \u00e7a\u011flar\u0131, s\u00fcreleri anlat\u0131r. O halde ne
\nkadar uygarl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131 varsa, onlar kadar, hatta katbekat fazlas\u0131yla
\nDemoskratiya, demokratik moderniteler de var demektir. Zira uygarl\u0131k
\nsistemlerinin t\u00fcm\u00fcyle eri\u015fmedi\u011fi, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve iktidar tekeline alamad\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok
\ndemokratik modernite olarak yorumlayabilece\u011fim ahlaki ve politik toplum birimleri
\nvard\u0131r. Tarih bu konuda bolca malzeme sunmaktad\u0131r. Ben de \u00f6rnek kabilinden \u00e7ok
\nazlar\u0131na de\u011finmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. <\/span><\/p>\n
\nsistemleri kadar ve maddi k\u00fclt\u00fcr olarak kendilerini \u00f6rg\u00fctl\u00fc k\u0131lmad\u0131klar\u0131na veya
\nk\u0131lamad\u0131klar\u0131na ili\u015fkindi. Uygarl\u0131klar g\u00fcnl\u00fck tekelci s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve iktidar
\nayg\u0131tlar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak zorunda kald\u0131klar\u0131ndan, hem ideolojik olarak son derece
\nm\u00fccehhez ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc, hem de maddi yap\u0131lanma olarak birlik ve eylem halinde
\nolmay\u0131 gerektirirler. Tarih malzemesi bu konuda alabildi\u011fine boldur. Dileyen
\nistedi\u011fi kadar\u0131n\u0131 bulabilir. Demokratik modernite birimleri ise ayn\u0131 konumda
\nde\u011filler. Daha do\u011frusu, s\u00fcrekli direni\u015f konumuyla s\u00f6m\u00fcrgele\u015fme konumu aras\u0131nda
\ngidip geldiklerinden, daha k\u00f6\u015fe bucakta, da\u011flar ba\u015f\u0131nda ve \u00e7\u00f6l ortalar\u0131nda
\nkalan ba\u011f\u0131ms\u0131z birimleri ise pek geli\u015fmemi\u015f oldu\u011fundan, ayn\u0131 ideolojik ve maddi
\nyap\u0131lanma sistemati\u011fine sahip olamazlar. Hi\u00e7 sistem, ideoloji ve yap\u0131lanma
\ngeli\u015ftiremezler demek istemiyorum. \u015e\u00fcphesiz tarih onlar\u0131n da sundu\u011fu \u00e7ok daha zengin
\nideolojik ve maddi yap\u0131lanma k\u00fclt\u00fcrleriyle doludur. Uygarl\u0131\u011f\u0131n ideolojik
\nhegemonyas\u0131 nedeniyle pek a\u00e7\u0131\u011fa vurulmazlarsa da, tarihin bu y\u00f6nl\u00fc \u00e7ok zengin
\nveri sundu\u011fundan asla ku\u015fkulanmamak gerekir. <\/span><\/p>\n
\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. T\u00fcm kaba d\u00fczenlememe ra\u011fmen, yetersiz de olsa ana e\u011filimleri
\nyans\u0131tt\u0131\u011f\u0131m kan\u0131s\u0131nday\u0131m. \u00d6zellikle kapitalist olarak adland\u0131r\u0131lan moderniteyi
\nkapsaml\u0131ca \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m fark edilecektir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ayn\u0131
\nmodernite d\u00f6neminin kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131 da daha kapsaml\u0131ca ve belli ele\u015ftirilerle
\nbirlikte sundu\u011fum iyice izlenebilir. Bu ele\u015ftirilerden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken
\nsonu\u00e7, a\u00e7\u0131k ki demokratik modernitenin kendini nas\u0131l yeniden in\u015fa etme
\ng\u00f6reviyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funa ili\u015fkindir. Resmi kapitalist modernite
\ng\u00fc\u00e7lerinin liberalizmin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde t\u00fcm g\u00fc\u00e7leri ve olanaklar\u0131yla her k\u0131l\u0131kta,
\nister yenilensin ister yenilenmesin, kendilerini sunma konusunda hayli
\nbecerikli ve deneyimli olduklar\u0131n\u0131 bilmekteyiz. Ayn\u0131 hususlar\u0131 demokratik
\nmodernite g\u00fc\u00e7leri i\u00e7in belirtemeyiz. Gerek tarih, gerek yak\u0131n ge\u00e7mi\u015f
\ndeneyimleri, ideolojik olarak nas\u0131l eritildiklerini ve netliklerini
\nyitirdiklerini liberalizme kar\u015f\u0131 tav\u0131rlar\u0131nda net\u00e7e izlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu
\ndurumlara m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca d\u00fc\u015fmemek, en az\u0131ndan yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fin ac\u0131s\u0131 bol trajik
\nkonumlar\u0131na bir kez daha f\u0131rsat vermemek i\u00e7in, demokratik modernite
\nbirimlerinin yeniden in\u015fa g\u00f6revlerini netle\u015ftirmek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ntopluluklar\u0131, bireyleri, hareketleri kastediyorum. Toplumsal do\u011fan\u0131n\u0131n ezici
\n\u00e7o\u011funlu\u011funu te\u015fkil eden bu varolu\u015flar ne yaz\u0131k ki say\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7ok gerisinde
\nniteliksel birer g\u00fc\u00e7 halinde bulunmaktalar. Yeniden in\u015fa her \u015feyden \u00f6nce
\nniceliksel \u00e7okluklar\u0131 niteliksel bir g\u00fcce kavu\u015fturmay\u0131 hedeflemelidir. K\u00fcresel
\n\u00e7aptaki ticari, s\u0131nai, finansal, ideolojik, iktidar ve ulus-devletsel tekel
\n\u015febekelerinin ne kadar kapsaml\u0131, i\u00e7 i\u00e7e ve hedeflerine kar\u015f\u0131 da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131, yok
\nedici davrand\u0131klar\u0131n\u0131 bir an i\u00e7in unutmazsak, en az\u0131ndan aralar\u0131ndaki muazzam dengesizli\u011fi
\ngidermek a\u00e7\u0131s\u0131ndan, demokratik modernite birimlerinin yeniden in\u015fa
\nedilmeleriyle \u00e7okluklar\u0131yla orant\u0131l\u0131 bir g\u00fcce kavu\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve
\nertelenemez g\u00f6revdir. Bu g\u00f6revleri \u00fc\u00e7 ana ba\u015fl\u0131k halinde belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\n\u00dc\u00e7\u00fc de birbirleriyle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flant\u0131l\u0131 olan bu g\u00f6revler entelekt\u00fcel,
\nahlaki ve politik boyuttad\u0131r. Fakat aralar\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011flant\u0131,
\nkurumsal olarak kesin ba\u011f\u0131ms\u0131z olmalar\u0131 gerekti\u011fini ortadan kald\u0131rm\u0131yor.
\nTersine, her alan kurum olarak tarihte de, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de, gelecekte de
\nba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak durumundad\u0131r. Aksi halde i\u015flevlerini hakk\u0131yla yerine
\ngetiremezler. Tarihte \u00e7ok i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fayan bu g\u00f6rev alanlar\u0131yla ilgili kurumla\u015fma
\nve g\u00f6revleri netle\u015ftirmek, nas\u0131l i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde bulunabileceklerini
\nd\u00fczenlemek \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken hususlard\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Kabile birimlerinde entelekt\u00fcel, ahlaki ve politik
\ng\u00f6revler genellikle i\u00e7 i\u00e7e yerine getirilir. Ayr\u0131\u015fma ve uzmanla\u015fma fazla
\ngeli\u015fmemi\u015ftir. A\u015firet konfederasyonlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak politik g\u00f6revlerle
\nili\u015fkilidir. Ahlaki gelenek ya\u015fl\u0131lar\u0131n tecr\u00fcbesiyle temsil edilirken,
\nayd\u0131nlanma, d\u00fc\u015f\u00fcnme daha \u00e7ok \u015faman, \u015feyh veya rahip d\u00fczenekleriyle temsil
\nedilir. \u0130brahim\u00ee dinlerin ahlaki ve politik boyut da kazand\u0131klar\u0131 uzun tarih
\nd\u00f6nemlerinde her \u00fc\u00e7 g\u00f6rev biraz kurumla\u015f\u0131r. \u0130slam\u2019da medrese daha \u00e7ok
\nentelekt\u00fcel kurum rol\u00fcn\u00fc oynarken, cami ahlaki kurum, saltanat ise politik
\nkurum rol\u00fcn\u00fc yerine getirir. Fazlas\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e olmalar\u0131 yarat\u0131c\u0131 geli\u015fimlerini
\n\u00f6nlemi\u015ftir. En az\u0131ndan H\u0131ristiyanl\u0131k ve Musevilik kadar geli\u015fememeleri bu
\nger\u00e7eklikle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ek\u00fcmenik veya \u00fcmmet konumu aralar\u0131ndaki
\nba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n egemen bi\u00e7imi olup, bir nevi enternasyonalizmlerini temsil
\neder. <\/span><\/p>\n
\nkazan\u0131r. Felsefe ekolleri daha \u00e7ok entelekt\u00fcel kurumlard\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131
\nhayli geli\u015fkindi. Ahlak tap\u0131nakta, politika \u00f6nceleri meclis ve cumhuriyet
\nsenatosunda kurumla\u015f\u0131rken, imparatorlu\u011fun geli\u015fimiyle b\u00fcy\u00fck darbe yemi\u015ftir. \u0130mparatorluk
\nbir nevi merkezi d\u00fczeyde politik kurum olman\u0131n ink\u00e2r\u0131d\u0131r. J. Sezar\u2019a suikast bu
\nger\u00e7eklikle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nk\u0131s\u0131l\u0131rken, ahlak b\u00fcy\u00fck darbe yer ve silinmeyle y\u00fcz y\u00fcze kal\u0131r. Pozitif hukukla
\nikame edilerek, rol\u00fc toplumdan tasfiye edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Politika ise
\nparlamentarizm k\u0131l\u0131f\u0131 alt\u0131nda giderek alan daralmas\u0131 ya\u015fayarak, ulus-devlet
\nb\u00fcrokrasisinin idaresi alt\u0131nda adeta i\u015flemez duruma getirilir. Ahlak gibi
\nrol\u00fcn\u00fc ger\u00e7ek anlamda oynayamaz olur. Demokratik modernite birimlerinde ise
\n\u00e7e\u015fitli ve karma\u015f\u0131k kurumsal geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131r. Karde\u015flik \u00f6rg\u00fctleri bir nevi
\n\u00fc\u00e7 g\u00f6revi de \u015fah\u0131slar\u0131nda birle\u015ftirir. \u00dctopikler benzer konumdad\u0131r.
\nEntelekt\u00fcel, ahlaki ve politik \u00f6zellikler, g\u00f6revler bir nevi ayn\u0131 ki\u015fi
\netraf\u0131nda tarikat bi\u00e7iminde i\u015flev kazan\u0131r ve yerine getirilir. \u00d6zellikle reel
\nsosyalizm s\u00fcrecinde Kom\u00fcnistler Ligi, Manifesto, I., II. ve III. Enternasyonal
\nher \u00fc\u00e7 kurumla\u015fman\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 kurulu\u015flar olarak kendilerini
\nyans\u0131t\u0131rlar. Her \u00fc\u00e7 g\u00f6rev alan\u0131na ili\u015fkin kapitalist modernitenin benzer
\nasimilasyonist e\u011filimini payla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Politika, kurum olarak tanr\u0131
\nulus-devletin idari mekanizmalar\u0131na kurban edilirken, ahlak ayn\u0131 mekanizman\u0131n
\nvatanda\u015f\u0131n tutsakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen pozitif hukukuna kurban edilmi\u015ftir.
\nEntelekt\u00fcel g\u00f6rev ise, ulus-devletin yeni tap\u0131na\u011f\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynayan
\n\u00fcniversitelerinin entelekt\u00fcel sermayedar ve hamal (bilgi ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 e\u015fek)
\nikilisine feda edilmi\u015f veya ink\u00e2r ettirilmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n
\nbirimlerinin e\u011fer toplum olarak t\u00fcm\u00fcyle da\u011f\u0131lmak istemiyorlarsa, kendiliklerini
\nkar\u015f\u0131-a\u011flar bi\u00e7iminde \u00fc\u00e7 g\u00f6revle y\u00fcklemeleri gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ve b\u00fct\u00fcn
\n\u00f6nemleriyle birlikte ortaya koymaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Birim, tekel kar\u015f\u0131t\u0131 her toplulu\u011fu kastetmektedir.
\nDemokratik ulustan bir k\u00f6y derne\u011fine, uluslararas\u0131 bir konfederasyondan mahalle
\n\u015fubesine kadar her topluluk bir birimdir. Kabileden kente, yerelden ulusala
\nkadar her y\u00f6netim organ\u0131 da bir birimdir. \u0130ki ki\u015filik, hatta tek ki\u015filik
\nbirimler kadar milyarlarca insan\u0131 temsil eden birimler de s\u00f6z konusu olabilir.
\nKavram\u2019a bu zenginlik i\u00e7inde bakmak \u00f6\u011fretici k\u0131lacakt\u0131r. Fakat burada \u00f6nemli
\nolan, t\u00fcm birimlerin birer ahlaki ve politik toplum olarak
\nde\u011ferlendirilmesidir. Dolay\u0131s\u0131yla her birimin entelekt\u00fcel, ahlaki ve politik
\ng\u00f6revlerde payda\u015f olmas\u0131 ilkesel de\u011ferdedir. Birim olmak ahlaki ve politik
\ntoplum olmay\u0131 gerektirdi\u011fi gibi, ahlaki ve politik toplum olmak da entelekt\u00fcel,
\nahlaki ve politik g\u00f6revlere ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektirir. A\u011f, \u015febeke olma hali ise,
\nkar\u015f\u0131 kutbun \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131lanmas\u0131 ve y\u00f6netilmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca i\u00e7sel
\nbirliktelikler en iyi a\u011flar halinde birbirleriyle \u00f6rg\u00fctlenebilirler. Kat\u0131
\nmerkeziyet\u00e7i, hiyerar\u015fik emir-komuta \u00f6rg\u00fctlenmesi ve y\u00f6netimi demokratik
\nmodernite birimlerinin \u00f6rg\u00fctlenme, y\u00f6netme ilkelerine tamamen terstir.<\/span><\/span><\/p>\n
\nG\u00f6revler<\/span><\/strong><\/p>\n
\naktarma olarak belirlemeyece\u011fimi pe\u015finen belirtmeliyim. Yap\u0131lmas\u0131 gereken ilk
\ni\u015f entelekt\u00fcelli\u011fin kendisini de\u011ferlendirmektir. Moderniteyi \u2018Ayd\u0131nlanma
\n\u00e7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n (18. y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131) belirledi\u011fi \u00e7ok\u00e7a s\u00f6ylenir. Yahudi soyk\u0131r\u0131m\u0131
\nba\u015fta olmak \u00fczere, ulus-devlet\u00e7e sistematik olarak uygulanan say\u0131s\u0131z fiziki ve
\nk\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131mlar modernitenin ayd\u0131nlanma ideas\u0131na \u00f6l\u00fcmc\u00fcl darbe indirir.
\nEntelekt\u00fcel Adorno\u2019nun, art\u0131k b\u00fct\u00fcn tanr\u0131sall\u0131klar\u0131n susmas\u0131 gerekti\u011fini
\ns\u00f6yledi\u011fi and\u0131r bu. Ayn\u0131 zamanda uygarl\u0131klar\u0131n vard\u0131\u011f\u0131 son a\u015famad\u0131r. Bu an
\n\u00f6nemli bir and\u0131r \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi yap\u0131lmadan bir ad\u0131m bile ileriye at\u0131lamaz.
\nTarihsel bir iflas, yalan ve soyk\u0131r\u0131m an\u0131ndan bahsediyoruz. Bir ayd\u0131nlanma,
\nbilin\u00e7lenme, bilimlenme eylemi olarak entelekt\u00fcellik kendini bu andan
\nsoyutlayamaz. Ba\u015f su\u00e7lulardan biri olarak yarg\u0131lanmak durumundad\u0131r. Su\u00e7u birka\u00e7
\nHitler\u2019e y\u00fcklemek, liberalizmin en i\u011fren\u00e7 propagandas\u0131d\u0131r. Hitler\u2019i be\u015fikten
\nmezara kadar besleyen sistemi a\u00e7\u0131klamadan hakikat a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olamaz olsa olsa
\nhakikate ihanet edilmi\u015f olur. Entelekt\u00fcelli\u011fin temel g\u00f6revi olan \u2018hakikatin
\npe\u015finde olmak\u2019 ihanete u\u011fram\u0131\u015fken, hem de bu ihanet yayg\u0131nca entelekt\u00fcel
\nsermayedar ve hamall\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilirken, k\u00f6kten g\u00f6zden
\nge\u00e7irilmesi gereken hususlar var demektir. Entelekt\u00fcel alanda k\u00f6kten g\u00f6zden
\nge\u00e7irilmesi gereken konular \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedik\u00e7e, i\u00e7ine girilecek konum yeni
\nentelekt\u00fcel sermayedarlar ve hamallar olmaktan \u00f6teye sonu\u00e7 do\u011furmaz. <\/span><\/p>\n
\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa, bu durumda entelekt\u00fcel krizden bahsetmemek ya k\u00f6rl\u00fckten ileri
\ngelir ya da sistemin iflah olmaz bir entelekt\u00fcel sermayedar\u0131 ve hamal\u0131 olmakla
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Onur sahibi olan s\u0131radan entelekt\u00fcel, krizin as\u0131l olarak zihniyet
\nalan\u0131ndaki t\u0131kanmayla ilgili oldu\u011funu kavramakta zorluk \u00e7ekmez. Kald\u0131 ki,
\nsistem yap\u0131lanmalar\u0131yla zihniyetleri aras\u0131nda beden-ruh ili\u015fkisine benzer bir
\nba\u011f vard\u0131r. Yap\u0131sall\u0131k olarak bedenin krizi, ruh olarak zihniyet krizini sadece
\ngerekli k\u0131lmaz, \u00f6nc\u00fcs\u00fc k\u0131lar. \u00d6ncelik bedende de\u011fil, ruhsal krizdedir. Nas\u0131l ki
\nbeyin \u00f6l\u00fcm\u00fc beden \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kesin kan\u0131t\u0131ysa, zihniyet krizi de ancak yap\u0131sal
\nkrizin kan\u0131t\u0131 olabilir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 derin bir entelekt\u00fcel krizin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131
\nkesindir. Verilecek yan\u0131t baz\u0131 alanlardaki yeniliklerle giderilemeyecek kadar
\nderinlik ister sistemin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle ilgili olmay\u0131 gerektirir. Sistemin
\nentelekt\u00fcel krizi ancak onun a\u015f\u0131lmas\u0131yla, yani \u2018entelekt\u00fcel devrim\u2019le
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz entelekt\u00fcel devrimini tart\u0131\u015fmadan \u00f6nce, baz\u0131 tarihsel
\n\u00f6rneklere de\u011finmek bu konuda son derece ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nM.\u00d6. 6000-4000 d\u00f6neminde Mezopotamya\u2019da ya\u015fand\u0131. Toplumun ve do\u011fal kuvvetlerin
\ng\u00fcc\u00fcn\u00fcn ilk defa kapsaml\u0131 g\u00f6zlemlendi\u011fi ve devasa boyutlu pratik sonu\u00e7lar\u0131n
\n\u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. Bu, Gordon Childe\u2019\u0131n ancak 16. y\u00fczy\u0131l sonras\u0131n\u0131n
\nAvrupa\u2019s\u0131yla k\u0131yaslamas\u0131n\u0131n yap\u0131labilece\u011fini s\u00f6yledi\u011fi d\u00f6nemdir. Halen hem
\nzihinsel hem ara\u00e7sal olarak ya\u015fanan toplumsal kazan\u0131mlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 o
\nd\u00f6nemden kalmad\u0131r. \u0130kinci b\u00fcy\u00fck devrim, S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n kurulu\u015f
\nd\u00f6nemleridir. \u0130lk d\u00f6nem devriminin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 uygarl\u0131k sistemine hem
\nzihinsel hem ara\u00e7sal olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme becerisini g\u00f6sterecektir. Yaz\u0131,
\nmatematik, edebiyat, t\u0131p, astronomi, teoloji, biyoloji ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok
\nbulu\u015f bu d\u00f6nemde sa\u011flanan devrimsel entelekt\u00fcel geli\u015fmelerdir. Tarih daha sonra
\nGrek-\u0130onya devrimine kadar bu geli\u015fmeleri \u00f6\u011frenmek ve tekrarlamakla ge\u00e7ecektir.
\n<\/span><\/p>\n
\nM.\u00d6. 600 d\u00f6nemi hem felsefi zihniyet, hem bilimsellik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengin
\nge\u00e7en di\u011fer bir d\u00f6nemdir. Mitoloji kar\u0131\u015f\u0131ml\u0131 dinlerden felsefi devrime ge\u00e7i\u015f,
\n\u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck bir entelekt\u00fcel devrimdir. Ayr\u0131ca yaz\u0131, edebiyat, fizik,
\nbiyoloji, mant\u0131k, matematik, tarih, sanat ve politika alan\u0131nda da devrimsel
\ngeli\u015fmeler ya\u015fand\u0131. 16. y\u00fczy\u0131la kadar ancak bu devrimlerin \u00fcr\u00fcnleri
\naktar\u0131larak, tekrarlanarak tarih ya\u015fand\u0131. \u015e\u00fcphesiz ba\u015fka mek\u00e2n ve zamanlarda
\nbir\u00e7ok entelekt\u00fcel geli\u015fme olmu\u015ftur. Ama bunlar <\/span>b\u00fcy\u00fck devrim say\u0131lamazlar. Tek tanr\u0131l\u0131 dinsel \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 \u00f6nemli
\nzihniyet devrimleri olarak yorumlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayr\u0131ca Zerd\u00fc\u015fti ahlaki devrim
\nb\u00fcy\u00fck bir entelekt\u00fcel devrimdir. \u00c7in\u2019de Konf\u00fc\u00e7yus, Hint\u2019te Buda \u00f6nemli
\nentelekt\u00fcel de\u011ferlerdir. \u0130slam\u2019\u0131n 8.-12. y\u00fczy\u0131llar\u0131nda da entelekt\u00fcel
\np\u0131r\u0131lt\u0131lar \u00f6nemlidir. Devrime d\u00f6n\u00fc\u015fmemeleri b\u00fcy\u00fck kay\u0131pt\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nkaynaklar\u0131n\u0131 bahsetti\u011fimiz devrim ve p\u0131r\u0131lt\u0131lardan ald\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaz. Hemen
\nbelirtmeliyim ki, bu entelekt\u00fcel devrimlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve iktidar
\ntekelleriyle alakas\u0131 yoktur. Tersine, bu tekeller y\u00fcz\u00fcnden lay\u0131k\u0131yla
\ngeli\u015fmemeleri ve sapt\u0131r\u0131lmalar\u0131, k\u00f6reltilmeleri, daha \u00e7ok da kendilerine
\nba\u011flay\u0131p sermaye haline getirmeleri s\u00f6z konusudur. Avrupa b\u00fcy\u00fck entelekt\u00fcel
\ndevriminde bu ger\u00e7eklik daha a\u00e7\u0131k ve \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r. Kapitalist tekeller ve devlet
\ntekelleri olarak mutlak\u0131yet ve ulus-devlet sistemleri, entelekt\u00fcel devrimi
\nengellemek, sapt\u0131rmak ve kendi iktidarlar\u0131na ba\u011flamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck u\u011fra\u015f
\nvermi\u015fler, bunu ba\u015fat i\u015flerinden saym\u0131\u015flard\u0131r. Bu konuda b\u00fcy\u00fck m\u00fccadeleler
\nverilmi\u015ftir. Entelekt\u00fcel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131, onurlar\u0131n\u0131 kaybetmemek i\u00e7in,
\nengizisyondan Frans\u0131z devrim mahkemelerine kadar iktidarlar\u0131n amans\u0131z zulm\u00fcne
\nkar\u015f\u0131 direnmi\u015fler, yak\u0131lmay\u0131 g\u00f6ze alabilmi\u015flerdir: Bruno, Erasmus, Galileo,
\nThomas Moore vb. gibi. <\/span><\/p>\n
\noldu\u011fu gibi, entelekt\u00fcel alan ve birimlerde de tekelci sermaye ve ulus-devletin
\nhegemonyas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc yans\u0131ma buldu. Bilim, felsefe, sanat ve hatta din
\niktidarlara, \u00f6zellikle ulus-devlet yap\u0131lanmalar\u0131na b\u00fcy\u00fck oranda entegre edildi.
\nHer iki alandaki tekelcilik, entelekt\u00fcel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa b\u00fcy\u00fck darbe vurdu.
\nBa\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k alt\u0131ndaki entelekt\u00fcel ya bir entelekt\u00fcel sermayedara ya da
\n\u00e7o\u011funlukla \u00fcniversite ve di\u011fer okul sistemlerinde bilgi hamallar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.
\nHer ulus-devletin yeni tap\u0131na\u011f\u0131, \u00fcniversiteler ba\u015fta olmak \u00fczere okul yap\u0131lar\u0131
\noldu. Yeni neslin beyni ve ruhu buralarda y\u0131kan\u0131r ulus-devlet tanr\u0131s\u0131na hi\u00e7bir
\nd\u00f6nemle k\u0131yaslanmayacak denli tap\u0131nan kul-vatanda\u015flar haline getirilir. Haliyle
\nher d\u00fczeydeki hocalar yeni rahip s\u0131n\u0131f\u0131 konumundad\u0131r. \u015e\u00fcphesiz tek tek
\nayd\u0131nlar, entelekt\u00fcel haysiyetini koruyanlar vard\u0131r. Ama genel kural\u0131
\nbozmayacak kadar istisnaidirler. <\/span><\/p>\n
\ngeli\u015fmelerle ilgilidir. \u00d6nceki \u00e7a\u011flar\u0131n din, bilim, felsefe ve sanat\u0131n\u0131
\n\u00f6ncelikle iyi \u00f6z\u00fcmsediklerini belirtmek gerekir. Kendi katk\u0131lar\u0131n\u0131 bu \u00f6z\u00fcmsemeye
\ndayand\u0131rd\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kabul etmek gerekir ki, Avrupal\u0131 entelekt\u00fceller
\nhakikate yakla\u015fmada b\u00fcy\u00fck bir a\u015fama kat ettiler. Metot ve uygulama olarak
\nba\u015far\u0131lar\u0131 kesindir. \u00d6zellikle Birinci Do\u011faya (fizik, kimya, biyoloji,
\nastronomi alanlar\u0131na) ili\u015fkin ba\u015far\u0131lar\u0131 bu y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Fakat \u0130kinci Do\u011fa olarak
\ntopluma ili\u015fkin bilimsel, felsefi, sanatsal ve ahlaksal yakla\u015f\u0131mlar\u0131 i\u00e7in ayn\u0131
\nhususu belirlemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. B\u00fcy\u00fck ve anlaml\u0131 a\u00e7\u0131klamalar (manifestolar),
\nbilimsel disiplinler, felsefi ekoller, sanatsal e\u011filimler ve etik \u00f6\u011fretiler
\ngeli\u015ftirdiler. Fakat toplumun ahlaki ve politik karakterini koruyacak kadar
\nba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131lar. Tersine, sermaye ve iktidar tekellerine ba\u011fland\u0131k\u00e7a,
\nahlaki ve politik toplumun imhaya varana dek hedef haline getirilmesinde sadece
\nyetmezlik, eksiklik ve yanl\u0131\u015fl\u0131klarla izah edilemeyecek denli su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131
\nettiler. Entelekt\u00fcel kriz i\u015fte b\u00f6yle ba\u015flad\u0131. <\/span><\/p>\n
\ngelmesinde entelekt\u00fcel kesim sorumludur. Zaten k\u00fcresel krizden m\u00fc\u015ftereken
\nsorumlu tutulmalar\u0131, krizin m\u00fc\u015fterek olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Burada ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131
\ngereken en \u00f6nemli husus, entelekt\u00fcel yenilginin, bozulman\u0131n ve \u00e7arp\u0131kla\u015fman\u0131n
\nstratejik ve taktik olarak nas\u0131l geli\u015fti\u011fidir. \u00d6zellikle toplumsal bilimler
\n(Birinci Do\u011faya ili\u015fkin bilimlerin de toplumsal nitelikte olduklar\u0131na veya \u00f6yle
\nolmalar\u0131 gerekti\u011fine inanc\u0131m\u0131 \u00f6ncelikle belirtmeliyim) alan\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck
\nkarga\u015fa, yenilgi ve ihanetin geli\u015fmesinde neleri sorumlu tutmal\u0131y\u0131z? T\u00fcm\u00fcyle
\nbilimsel paradigmayla ilgili bir hastal\u0131k m\u0131 s\u00f6z konusudur? En b\u00fcy\u00fck pay\u0131 baz\u0131
\ndisiplinlerde mi aramak gerekir? Hastal\u0131k b\u00fcnyesel midir, yoksa ar\u0131zi midir?
\nTedavisi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Tedavinin yol ve y\u00f6ntemleri nas\u0131l geli\u015ftirilmelidir?
\nYeni bilimsel devrim veya paradigman\u0131n ana g\u00f6stergeleri neler olabilir?
\nStratejik olarak nerelerden ba\u015flamal\u0131y\u0131z? Ancak bunlar ve benzer sorulara \u00f6zl\u00fc
\nyan\u0131tlar\u0131m\u0131z olursa, entelekt\u00fcel krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f kadar, yeni paradigmatik ve
\nbilimsel g\u00f6revlerimizi belirleyebiliriz. <\/span><\/p>\n
\nba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6nemlerindeki geli\u015fmeleriyle ilgilidir. Bilimin tap\u0131nakta
\nmerkezile\u015fmesi, iktidarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi anlam\u0131na gelir. M\u0131s\u0131r ve S\u00fcmer
\nuygarl\u0131\u011f\u0131ndaki bilimin iktidar\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline geldi\u011fini
\nkan\u0131tlayan \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek vard\u0131r. Bilimi toparlayan rahiplik zaten iktidar\u0131n
\nen \u00f6nemli orta\u011f\u0131 konumundayd\u0131. H\u00e2lbuki neolitik d\u00f6nemdeki bilimin yap\u0131s\u0131
\nfarkl\u0131yd\u0131. Kad\u0131n\u0131n bitkiler \u00fczerindeki bilgisi belki de biyoloji ve t\u0131bb\u0131n
\ntemeliydi. Ayr\u0131ca mevsim ve ay g\u00f6zetlemeleri hesab\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yordu.
\nTar\u0131m-k\u00f6y topluluklar\u0131n\u0131n bin y\u0131llarca ya\u015fam pratiklerinin b\u00fcy\u00fck bir bilgi
\nhazinesini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 rahatl\u0131kla yorumlanabilir. Uygarl\u0131k d\u00f6nemi bu
\nbilgileri toparlay\u0131p iktidar\u0131n par\u00e7as\u0131 haline getirdi. Burada olumsuz anlamda
\nniteliksel bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nahlaki ve politik toplumun par\u00e7as\u0131yd\u0131. Toplumun hayati \u00e7\u0131karlar\u0131
\ngerektirmedik\u00e7e, bilimin ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Bilgi ve
\nbilimin tek amac\u0131 toplumun varolu\u015funu s\u00fcrd\u00fcrmek, korumak ve beslemek
\nolabilirdi. Ba\u015fka amac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. Uygarl\u0131k bu durumu k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirdi.
\nBilgi ve bilim \u00fczerinde tekelini kurarak toplumdan kopard\u0131. Toplum bilgi ve
\nbilim yoksunu k\u0131l\u0131n\u0131rken, iktidar ve devlet g\u00fc\u00e7leri bilgi ve bilimle
\nalabildi\u011fine g\u00fc\u00e7lendiler. Bilgi \u00fcretenleri ve ta\u015f\u0131yanlar\u0131 hanedanl\u0131klara ve
\nsaraylara ba\u011flayarak tekellerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131lar. B\u00f6ylelikle bilimin
\ntoplumdan, \u00f6zellikle kad\u0131ndan k\u00f6kl\u00fc kopar\u0131l\u0131\u015f\u0131, ya\u015fam ve \u00e7evreyle ba\u011f\u0131n\u0131n
\nkopar\u0131l\u0131\u015f\u0131 anlam\u0131na da geliyordu. Ayn\u0131 zamanda analitik zek\u00e2n\u0131n duygusal
\nzek\u00e2yla ba\u011f\u0131n\u0131n k\u00f6kl\u00fc kopu\u015fu ve aralar\u0131ndaki mesafenin s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcmesi de
\nbirlikte geli\u015fiyordu. <\/span><\/p>\n
\ndo\u011fas\u0131na ili\u015fkin bilgi ve bilin\u00e7 d\u00fczeyini kendi kimli\u011finin ifadesi olarak
\ntanr\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131yor, tanr\u0131sall\u0131kla bir tutuyordu. Uygarl\u0131k bu konumu da
\nde\u011fi\u015ftirdi. Bilim hanedan ve ortaklar\u0131na ge\u00e7ince, tanr\u0131sall\u0131k da konum
\nde\u011fi\u015ftirdi. Art\u0131k topluma kulluk, tanr\u0131sal olmayanlar payesi bi\u00e7ilirken,
\nhanedan ve yak\u0131n \u00e7evresi tanr\u0131 soylusu olarak mitolojiye ve dine ge\u00e7irilmi\u015f
\noldu. Tanr\u0131-krallar, tanr\u0131 soylular b\u00f6ylesi bir s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Bilim ve
\nbilgi \u00fcreticilerinin ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n toplumla ba\u011flar\u0131n\u0131n bu t\u00fcr kopar\u0131l\u0131\u015f\u0131
\nt\u00fcm uygarl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131 boyunca devam etti. Buna kar\u015f\u0131 direnen olduysa da, kolayca
\ntasfiye edildiler. Bilgi ve bilim adeta bir kast olu\u015fturdu. Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131na
\ngelince, \u00f6zellikle kiliseyle krall\u0131\u011f\u0131n \u00e7eki\u015fmesi ve yine manast\u0131rlar\u0131n k\u0131smen
\n\u00f6zerk havas\u0131 nedeniyle bilgi ve bilim \u00fcreticileri s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00f6nem
\nya\u015fad\u0131lar. Yo\u011fun iktidar sava\u015flar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na zarar vermeden daha kolay
\nkoruyucu bulmalar\u0131na f\u0131rsat sunuyordu. R\u00f6nesans, Reform ve Ayd\u0131nlanma bu
\niktidar sava\u015flar\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6zerk ortamla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131. \u00c7in ve
\nOsmanl\u0131 tarz\u0131 bir mutlak\u0131yetin olmamas\u0131 \u00f6zerkli\u011fe katk\u0131 sunuyordu. Sonu\u00e7,
\nfelsefesel ve bilimsel devrim oldu. Fakat bir yandan kapitalizmin hegemonik
\ny\u00fckseli\u015fi, di\u011fer yandan ulus-devletin olu\u015fumu, 19. ve 20. y\u00fczy\u0131lda bilim
\n\u00fczerinde sermaye ve iktidar tekelinin kurulmas\u0131n\u0131 beraberinde getirdi. Bilim
\nart\u0131k sermaye ve iktidar\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131yd\u0131. Zaten uygarl\u0131k tarihi boyunca
\nahlaki ve politik toplumun aleyhine geli\u015fen bu durum Avrupa modernitesiyle
\nzirve yapt\u0131. <\/span><\/p>\n
\ntoplumdan kopmu\u015flard\u0131. Bilgi ve bilimle u\u011fra\u015fanlar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak sermaye ve
\niktidar perspektifi i\u00e7indeydiler. Ahlaki ve politik toplum \u00e7oktan g\u00f6zden
\nd\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Kilisenin yenilgisiyle bu s\u00fcre\u00e7 daha da h\u0131zland\u0131. Temel kayg\u0131s\u0131
\nahlaki ve politik toplum olmayan bilim, art\u0131k sermayenin ve devletin
\nhedeflerine kilitlenmekten ba\u015fka bir u\u011fra\u015f alan\u0131 bulamazd\u0131. Art\u0131k bilim iktidar
\nve sermaye \u00fcretirken, sermaye ve iktidar da bilimi kendine iyice mal
\nediyorlard\u0131. Bilimin ahlak ve politikayla ba\u011f\u0131n\u0131n sonuna kadar y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 kap\u0131y\u0131
\nard\u0131na kadar sava\u015flara, \u00e7at\u0131\u015fmalara, kavgalara, her t\u00fcr istismara a\u00e7\u0131yordu.
\nNitekim Avrupa uygarl\u0131k tarihi ayn\u0131 zamanda sava\u015flar\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu tarih
\noldu. Bilime bi\u00e7ilen rol art\u0131k m\u00fckemmel ve zafer getirecek sava\u015f ara\u00e7lar\u0131
\nicad\u0131na yo\u011funla\u015fmakt\u0131. Sonu\u00e7 b\u00f6ylece n\u00fckleer silahlara kadar t\u0131rmand\u0131. Ahlaki
\nve politik toplum kurallar\u0131n\u0131n egemen oldu\u011fu bir toplumda de\u011fil n\u00fckleer silah,
\nbir mantar tabanca silah\u0131 bile icat edilemezdi. Edilse bile en az\u0131ndan topluma
\nkar\u015f\u0131 kullan\u0131lamazd\u0131. <\/span><\/p>\n
\nahlak ili\u015fkisinin kopu\u015fu ise, her t\u00fcr y\u0131k\u0131c\u0131 ara\u00e7 icad\u0131n\u0131n temelidir. Bilim ile
\niktidar ve toplum aras\u0131ndaki bu ili\u015fkinin temel paradigma ve y\u00f6nteme
\nyans\u0131mamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. Toplumun devreden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, nesnele\u015ftirilmesi
\nanlam\u0131na da geliyordu. T\u0131pk\u0131 daha \u00f6nce kad\u0131n ve k\u00f6lelerin nesnele\u015ftirilmesi
\ngibi. Ard\u0131ndan Bacon\u2019la, Descartes\u2019lerle ba\u015flayan nesne-\u00f6zne ayr\u0131mlar\u0131 t\u00fcm
\nbilimlere ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu. Bilimde nesnel olma \u00e7ok \u00f6v\u00fcl\u00fcr. H\u00e2lbuki en temel
\nfelaketin kap\u0131s\u0131 nesnelik-\u00f6znellik ayr\u0131m\u0131n\u0131n keskinle\u015fmesiyle a\u00e7\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan
\nben-\u00f6teki ayr\u0131m\u0131yla derinle\u015fti. Ard\u0131ndan birbirini yok eden diyalektik u\u00e7lara
\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu ikilemler kesinlikle ahlaki ve politik toplumla sermaye ve iktidar
\nayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n, \u00e7eli\u015fkisinin bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Do\u011fan\u0131n, ard\u0131ndan kad\u0131n ve
\nk\u00f6lenin, en son t\u00fcm toplumun nesne konumuna indirgenmesi, bilimde halen
\nkullan\u0131lan \u00e7ok \u00fcnl\u00fc \u2018nesnellik kural\u0131\u2019 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. Eskinin
\ntanr\u0131-kul ili\u015fkisi, \u00f6zne-nesne ili\u015fkisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Daha eskinin canl\u0131 do\u011fa
\nanlay\u0131\u015f\u0131 yerini \u00f6l\u00fc nesne do\u011fa ve \u00fczerinde tanr\u0131sal \u00f6zne insana b\u0131rakt\u0131. <\/span><\/p>\n
\n\u00fczerinde etkisi y\u0131k\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin tamamen nesne olan fizik do\u011fas\u0131n\u0131 esas
\nalan fizik bilimi, do\u011fa \u00fczerinde s\u0131n\u0131rs\u0131z deneyim ve tasarrufta bulunma
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip oldu\u011funa inan\u0131r. N\u00fckleer deneyimden her t\u00fcr otodinamikleri
\nharekete ge\u00e7irmeye kadar kendini \u00f6zg\u00fcr sayar. Bunu yaparken herhangi bir ahlaki
\nendi\u015fe duymaz. Nesne do\u011fa anlay\u0131\u015f\u0131 maddenin s\u0131n\u0131rs\u0131z tasarrufunu do\u011furunca,
\nsonu\u00e7 atom bombas\u0131na kadar gider. Tanr\u0131sal bilim ara\u00e7sal bilime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce
\ntoplumla ba\u011f\u0131 kalmaz. \u0130ktidar ve sermayenin elinde azami k\u00e2r kanununa ba\u011fl\u0131 bir
\nara\u00e7sall\u0131k kazan\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte fizik tamamen tarafs\u0131z, nesnel do\u011fayla ilgilenen
\nbir bilimdir. \u00d6z\u00fcnde ise iktidar\u0131n ve sermayenin temel g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131ndan biri
\noldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Aksi halde fizik bilimi mevcut halini koruyamazd\u0131<\/span>. Olumsuz anlamda toplum-kar\u015f\u0131t\u0131 bir g\u00fc\u00e7 durumuna
\nd\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc \u00f6yle tarafs\u0131z nesnel bir bilim bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Fizik
\nkanunlar\u0131 denilen g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri de son tahlilde insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yans\u0131malar\u0131ndan
\nba\u015fka anlama gelmez. \u0130nsan\u0131n ise mutlak anlamda bir toplumsal varl\u0131k oldu\u011funu
\nbiliyoruz. <\/span><\/p>\n
\nfelsefeyi yorumlay\u0131nca, uygarl\u0131k-iktidar-bilim ili\u015fkisinin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc daha iyi
\na\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabiliriz. Pozitivist felsefenin kesin nesnel olgulardan yola
\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir bilimsel yakla\u015f\u0131ma yer vermedi\u011fini biliyoruz.
\nYak\u0131ndan bak\u0131nca, nesnelerin ili\u015fkisi olarak bilimin t\u00fcm eski puta tap\u0131c\u0131lardan
\nve metafizik g\u00fc\u00e7lerden daha put\u00e7u ve metafizik\u00e7i oldu\u011fu kavranacakt\u0131r. Bu
\nkonuda tarihsel diyalekti\u011fi k\u0131saca hat\u0131rlat\u0131rsak daha \u00e7ok ayd\u0131nlan\u0131r\u0131z. Nas\u0131l
\ntek ve soyut tanr\u0131l\u0131 dinler, paganizmi (put\u00e7uluk, bir nevi olgular\u0131 tanr\u0131salla\u015ft\u0131rma
\ndini) ele\u015ftirme temelinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p kendilerini \u015fekillendirmi\u015flerse,
\npozitivizm de bir nevi kar\u015f\u0131 atak olarak yeni put\u00e7uluk bi\u00e7iminde ortaya
\n\u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Din ve metafizik ele\u015ftirisi, yeni put\u00e7uluk (Olgulara dayal\u0131
\nhakikat\u00e7ilik kesinlikle neo-paganizmdir) olarak, neo-metafizik olarak
\n\u015fekillenmi\u015ftir. F. Nietzsche\u2019nin bu ger\u00e7e\u011fi ilk tespit eden filozoflardan
\nolmas\u0131 son derece \u00f6nemlidir ve de\u011ferlendirmeleri hakikat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda katk\u0131
\nniteli\u011findedir. Nesnel olgu denilen kavram\u0131n hakikatten uzak bir kavram
\noldu\u011funu belirlemek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Olgular kendi ba\u015f\u0131na hakikate ili\u015fkin ya
\nhi\u00e7bir anlaml\u0131 bilgi sunmazlar ya da sunduklar\u0131 kadar\u0131yla \u00e7ok yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lar\u0131
\nberaberinde getirirler. <\/span><\/p>\n
\nya hi\u00e7 bilgi sunmazlar ya da en yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilirler demi\u015ftik.
\nFizik, kimya, biyoloji olgular\u0131n\u0131 bir tarafa b\u0131rakal\u0131m. Yaln\u0131z bir toplumsal
\nolgu \u00f6rne\u011fi \u00fczerinde durarak yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6relim.
\nPozitivizme g\u00f6re ulus-devlet bir olgudur. Onu olu\u015fturan b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011feler de birer
\nolgudurlar. Binlerce kurum, milyonlarca insan hepsi birer olgudur. Aralar\u0131ndaki
\nili\u015fkileri de kat\u0131nca resmi tamamlam\u0131\u015f oluruz. Pozitivizme g\u00f6re bilimsel
\nkavram\u0131 olu\u015fturduk demektir. Art\u0131k mutlak bir hakikatle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z:
\nUlus-devlet hakikati. Pozitivizm bu tan\u0131ma bir yorum olarak bakmaz. Mutlak
\nhakikat olgusu olarak bakar. Di\u011fer t\u00fcm toplumbilim olgular\u0131na da bu anlay\u0131\u015fla
\nbakar. T\u0131pk\u0131 birer fizik, kimya, biyoloji olgusu gibi bunlar da birer olgudur. Hakikat
\ntan\u0131mlamas\u0131 b\u00f6yledir. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte masum, hi\u00e7 tehlike i\u00e7ermeyen bu yakla\u015f\u0131m\u0131n hi\u00e7
\nde \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6zellikle etnik temizlik-soyk\u0131r\u0131m hareketlerinde b\u00fct\u00fcn
\ndeh\u015fetiyle fark etmeye ba\u015flad\u0131k. Hitler\u2019den tutal\u0131m s\u00f6zde en \u0131l\u0131ml\u0131 ulus-devlet
\nliderine kadar hepsi, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n bilime g\u00f6re son derece do\u011fru (pozitif
\nbilimlere g\u00f6re) oldu\u011funu, ulus ger\u00e7eklerini ar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, daha homojen bir
\nulus olu\u015fturman\u0131n sadece hak de\u011fil, do\u011fal evrim yasas\u0131na uygun bir geli\u015fme
\noldu\u011funu s\u00f6yleyeceklerdir. Esas ald\u0131klar\u0131 bilime g\u00f6re do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorlar. Onlara
\nbu g\u00fcc\u00fc pozitif felsefe ve bilimleri vermektedir. Nitekim t\u00fcm modernite d\u00f6nemi
\nbu pozitivist anlay\u0131\u015f gere\u011fi s\u0131n\u0131rs\u0131z vatan, millet, devlet, etnisite,
\nideoloji, sistem sava\u015f\u0131na giri\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kavramlar\u0131n hepsi kutsald\u0131 ve
\nu\u011fruna sonuna kadar sava\u015f gerekirdi. Bilindi\u011fi \u00fczere bu anlay\u0131\u015f sonucunda tarih
\nkan banyosuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte masum pozitivizm, \u00f6z\u00fcnde k\u00f6t\u00fc \u00e7ehresi b\u00f6yle
\ns\u0131r\u0131t\u0131yordu. <\/span><\/p>\n
\niki y\u00fcz ulus-devlet vard\u0131r. Hepsi yukarda belirtti\u011fimiz kurum ve vatanda\u015f
\nkitlesiyle ili\u015fkiler yek\u00fbnuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelirse, en az iki y\u00fcz tanr\u0131l\u0131,
\nbinlerce mabetli, s\u0131n\u0131rs\u0131z tarikatl\u0131 bir d\u00fczen veya herc\u00fcmer\u00e7lik durumunun
\ndo\u011fmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc temsil ettikleri t\u00fcm olgular kutsal ve u\u011fruna
\n\u00f6lmeye de\u011ferdir. Dikkat edelim, kar\u015f\u0131m\u0131zda ger\u00e7ek toplumsal do\u011fay\u0131 yans\u0131tan
\nahlaki ve politik toplumdan ad d\u00fczeyinde bile bahis yoktur. Ger\u00e7ekten sald\u0131r\u0131ya
\nu\u011framas\u0131 halinde u\u011frunda \u00f6l\u00fcnecek bir ger\u00e7ek varsa, o da ahlaki ve politik
\ntoplum ger\u00e7ekli\u011fidir. Ulus-devlette ise, herkes kendi kendine olu\u015fturdu\u011fu ve
\nolu\u015fturulup \u00f6n\u00fcne sunulan olgu putlar\u0131 ad\u0131na sava\u015fmaktad\u0131r. Eskinin putlar
\nu\u011fruna sava\u015f\u0131m\u0131ndan bin kat daha az\u0131tm\u0131\u015f bir putlar u\u011fruna sava\u015flar d\u00f6nemiyle
\nkar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Sonu\u00e7 sermaye ve ulus-devlet tekellerinin azami k\u00e2r kanununun
\ni\u015flemesidir mutlu az\u0131nl\u0131\u011fa firavunlar\u0131n bile ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 ya\u015fant\u0131lar\u0131n pe\u015fke\u015f
\n\u00e7ekilmesidir. Modern ya\u015fam denilen, pozitivizmin bu ger\u00e7e\u011finin, daha do\u011frusu
\nger\u00e7ekleri katletmesinin sonu\u00e7lar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bug\u00fcn sanal
\ntoplum \u00e7a\u011f\u0131na eri\u015ftik. Hi\u00e7bir ger\u00e7ek, sanal toplum kadar olguculu\u011fu
\na\u00e7\u0131klayamaz. Olgucu toplum sanal toplumdur. Sanal toplum olgucu toplumun ger\u00e7ek
\ny\u00fcz\u00fc, y\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde hakikatin ta kendisidir. Olgular\u0131n anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131 (daha
\ndo\u011frusu kan banyosu, hayali toplum, t\u00fcketim toplumu anlam\u0131nda anlams\u0131zl\u0131k
\nanla\u015f\u0131lmal\u0131) sanal toplumla zirve yap\u0131yor. Medyatik toplum, \u015fov toplumu,
\nmagazinel toplum hep nesnel, olgucu anlay\u0131\u015f\u0131n, pozitivizmin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f
\nhakikatidir. Bu da asl\u0131nda hakikatin ink\u00e2r\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ndaha da s\u0131ralayabilirim. \u0130slam, H\u0131ristiyan, Musevi, Budist, kapitalist,
\nsosyalist, feodal, k\u00f6leci toplum kavramlar\u0131 ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n ger\u00e7ekleridir.
\nPozitivizmin metafizik y\u00fcz\u00fc burada da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Evet, \u0130slam toplumu,
\nkapitalist toplumu ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n sonucudur. Yani bunlar olgu kavramlar\u0131d\u0131r
\nba\u015fka deyi\u015fle yak\u0131\u015ft\u0131rma, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kavramlar\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fey ulus aidiyetleri i\u00e7in
\nde s\u00f6ylenebilir. Alman, Frans\u0131z, Arap, T\u00fcrk, K\u00fcrt ulus kavramlar\u0131 pozitivist
\nkarakterde birer hakikattirler. \u00d6zde ise, hakikatin silik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleridir. Peki,
\nger\u00e7ek, hakikat nedir diye sorulabilir. Bence cevap basittir. Toplum ger\u00e7e\u011finde
\ndo\u011fal olan ahlaki ve politik toplum hakikati ile bunu s\u00fcrekli a\u015f\u0131nd\u0131rmak
\nisteyen uygarl\u0131k hakikati vard\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki s\u0131fatlar, isimler hi\u00e7 ger\u00e7e\u011fi
\ntemsil etmez demiyorum. \u00d6z\u00fcn\u00fc de\u011fil, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc, basit ve s\u0131k de\u011fi\u015fkenli<\/span> formunu temsil eder
\ndiyorum. <\/span><\/p>\n
\nArabistan denilen mek\u00e2nda ahlaki ve politik \u00f6zellikleri olan bir toplumla, bu
\ntoplumun s\u0131rt\u0131ndan binlerce y\u0131l sulta s\u00fcrm\u00fc\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7\u00fcr\u00fcme noktas\u0131na
\ngetirmi\u015f iktidar ger\u00e7e\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda Arapl\u0131k \u00e7ok az \u015fey ifade eder. Binlerce
\nfarkl\u0131, \u00e7eli\u015fkili, hatta can d\u00fc\u015fman\u0131 Arap vard\u0131r. Yani binlerce \u00e7eli\u015fkili
\nhakikat! Pozitivizme g\u00f6re b\u00f6yle olmas\u0131 gerekir. Ama \u00e7ok iyi biliyoruz ki, Arap
\nger\u00e7e\u011fi \u00f6zde bu olmasa gerekir. Daha anla\u015f\u0131labilir bir \u00f6rnek a\u011fa\u00e7lard\u0131r. Bir de
\na\u011fac\u0131n olgu olarak binlerce dal\u0131 ve say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok yapra\u011f\u0131 vard\u0131r.
\nE\u011fer \u00fcr\u00fcn\u00fc bilinen ve de\u011ferli olan bir a\u011fa\u00e7sa, ona g\u00f6re anlam bulur dallar\u0131na
\nve yapra\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fil. Pozitivizm hepsine ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 verme k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.
\nEvet, dallar ve yapraklar da ger\u00e7ektir. Ama anlaml\u0131 ger\u00e7ek de\u011fillerdir. Bir
\ntiye\u011fin, bir kilo \u00fcz\u00fcm\u00fcn de\u011feri, anlam\u0131 vard\u0131r. Ama bir yapra\u011f\u0131n\u0131n ancak bir
\ng\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, \u00f6z\u00fcn\u00fc yans\u0131tmayan, bi\u00e7imsel g\u00f6r\u00fc\u015f kazand\u0131ran bir olgusal ger\u00e7ekli\u011fi
\nvard\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ndo\u011fmas\u0131, hepsinin kendini ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta hakikat saymas\u0131 bilimsel krizin ana
\nnedenidir. Sistemle ba\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fta da belirledik. Hakikatin \u00f6zne-nesne,
\nbiz-\u00f6teki, beden-ruh, din-bilim, mitoloji-felsefe, tanr\u0131-kul, ezen-ezilen,
\nh\u00e2kim-mahk\u00fbm vb. s\u00fcrekli ve gittik\u00e7e derinle\u015fen bi\u00e7imde kar\u015f\u0131t ikilemler
\nhalinde par\u00e7alanmas\u0131, \u00f6z\u00fcnde ahlaki ve politik toplumla onun \u00fczerinde kurulu
\nuygarl\u0131k\u00e7\u0131 tekel \u015febekelerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rma ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme eyleminin
\nsonucudur. Kapitalist modernite bu uygarl\u0131k ikilemini s\u0131n\u0131rs\u0131zca \u00e7o\u011falt\u0131p
\nderinle\u015ftirerek, toplumu bug\u00fcnk\u00fc da\u011f\u0131lma ve \u00e7\u00fcr\u00fcme noktas\u0131na getirmi\u015ftir. Bunda
\nsistemin i\u015fbirlik\u00e7i biliminin de b\u00fcy\u00fck pay\u0131 vard\u0131r. Kriz, ideolojik \u00f6zle
\nara\u00e7sal yap\u0131lanma aras\u0131nda can \u00e7eki\u015fme noktas\u0131na gelince, fark\u0131na var\u0131lan hal
\noluyor. \u0130\u015fsizlikle, sava\u015fla, a\u00e7l\u0131k ve yoksullukla, bask\u0131 ve k\u0131r\u0131mla, e\u015fitsizlik
\nve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcks\u00fczl\u00fckle kendini ezici \u00e7okluklar\u0131n etinden, ruhundan \u00e7\u0131\u011fl\u0131klara
\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi oluyor. <\/span><\/p>\n
\nkonusunda uyarma gere\u011fi duyuyorum. Birincisi, olgular\u0131n hi\u00e7bir de\u011feri yoktur,
\nger\u00e7eklikle ba\u011f\u0131 yoktur gibi yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde de\u011filim. Sadece olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r
\ndiyorum. Olgusall\u0131\u011f\u0131n bir felsefe d\u00fczeyine ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalara yol
\na\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorum. Avrupa d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde bu durumun fazlas\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa
\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyorum. \u0130kinci husus, belki bir nevi Eflatunculu\u011fa kayd\u0131\u011f\u0131m
\ny\u00f6n\u00fcnde bir ele\u015ftiri getirilmesi olacakt\u0131r. \u00d6z\u00fcn belirleyici oldu\u011funu
\ns\u00f6ylerken, \u00f6zellikle a\u011fa\u00e7 \u00f6rne\u011finde bu ele\u015ftiri beklenir. Fakat belirtmek
\nistedi\u011fim \u2018a\u011fa\u00e7\u2019 fikri, ideas\u0131 de\u011fildir. Toplumca a\u011fac\u0131n ihtiva etti\u011fi
\nger\u00e7ekli\u011fi belirtmek istiyorum. Faydac\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 bir yakla\u015f\u0131m da sunmuyorum. Sadece
\nger\u00e7ekli\u011finin ancak ahlaki ve politik toplumca belirlenmesi gerekti\u011fini
\ns\u00f6yl\u00fcyorum. Bir bireye veya gruba \u00e7ok faydal\u0131 olabilir. Ama e\u011fer ahlaki ve
\npolitik toplumca ayn\u0131 bi\u00e7imde yorumlanm\u0131yorsa, ger\u00e7ek fayda de\u011feri yoktur demek
\nistiyorum. <\/span><\/p>\n
\nbilim adam\u0131, asker, politika adam\u0131, sermayedar vb. olarak hakiki olan ne varsa
\nbulur ve ya\u015farlar felsefesini kesinlikle gayri ahlaki, gayri politik
\ntoplumsall\u0131k olarak ele\u015ftiriyorum. Bunun uygarl\u0131k tarihinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve
\nkapitalist d\u00f6nemin t\u00fcm topluma yutturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ahlaks\u0131zla\u015ft\u0131rma
\nve politiksizle\u015ftirmenin ideolojisi oldu\u011funu, daha do\u011frusu propaganda ile
\nbenimsetilen ve modernlik k\u0131l\u0131f\u0131 giydirilen \u00e7a\u011fda\u015f mitolojik bir anlat\u0131m
\noldu\u011funu s\u00f6ylemek istiyorum. <\/span><\/p>\n
\nve nas\u0131l bulmal\u0131y\u0131z? \u00c7ok basit bir kural\u0131 hat\u0131rlatarak cevab\u0131m\u0131 vermek isterim:
\nBir \u015feyi nerede kaybettiysen, ancak orada arayarak bulabilirsin. Yoksa ba\u015fka
\nyerlerde, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 ara\u015ft\u0131rsan da bulamazs\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00f6ntemi yanl\u0131\u015ft\u0131r.
\nKaybetti\u011fin yerde de\u011fil, ba\u015fka yerde arama y\u00f6ntemi sadece zaman ve enerji
\nkaybettirir. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n hakikat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 da bu \u00f6rne\u011fe benzetiyorum.
\nKorkun\u00e7 ara\u015ft\u0131rma laboratuarlar\u0131na, fonlar\u0131na ra\u011fmen, var\u0131lan ger\u00e7ekler
\nbelirtti\u011fim gibi kriz ve ac\u0131 y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n pe\u015finde ko\u015ftu\u011fu hakikatin bu
\nolamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Cevab\u0131m s\u0131k\u00e7a tekrar\u0131m\u0131n tekrar\u0131 olacakt\u0131r. Hakikat ancak
\ntoplumsal olabilir. Uygarl\u0131k s\u00fcreci ahlaki ve politik toplumu a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131p s\u00f6m\u00fcr\u00fc
\nve iktidar tekeline kapatt\u0131k\u00e7a, toplumsal hakikat yitirilmi\u015f demektir.
\nYitirilen, ahlak ve politik de\u011ferlerle birlikte yitirilmi\u015ftir. Tekrar bulmak istiyorsan,
\nkaybetti\u011fin yerde arayacaks\u0131n. Yani uygarl\u0131k ve moderniteye kar\u015f\u0131 ahlaki ve
\npolitik toplumu, onun ger\u00e7ekli\u011fini arayacaks\u0131n, bulacaks\u0131n. Bununla da
\nyetinmeyeceksin tan\u0131nmaz hale getirilen varolu\u015funu yeniden in\u015fa edeceksin. O
\nzaman g\u00f6receksin ki, tarih boyunca kaybetti\u011fin alt\u0131n de\u011ferindeki b\u00fct\u00fcn
\nhakikatleri tek tek buluyorsun. Bu temelde daha mutlu olacaks\u0131n. Bunun da
\nahlaki ve politik toplumdan ge\u00e7ti\u011fini anlayacaks\u0131n. <\/span><\/p>\n
\n\u00f6nerilerimi geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015farak, ele\u015ftiriler temelinde ilkeler d\u00fczeyinde
\nsunmak durumunday\u0131m: <\/span><\/p>\n
\ntemel varolu\u015f hali olan ahlaki ve politik toplum kapsam\u0131nda geli\u015ftirilmelidir.
\nUygarl\u0131k tarihi boyunca kopulan ve gittik\u00e7e a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lan bu toplum ger\u00e7ekli\u011fi,
\nkapitalistin damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu modern \u00e7a\u011fla birlikte tamamen par\u00e7alanm\u0131\u015f,
\n\u00e7\u00fcr\u00fcmeye terk edilmi\u015f ve yok olman\u0131n e\u015fi\u011fine getirilmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n
\ngidi\u015fat\u0131 durdurmay\u0131 ama\u00e7lamak zorundad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yok edilen bir \u015feyin bilimi
\nolamaz. Belki hat\u0131ras\u0131 olabilir. Hat\u0131ra bilim de\u011fildir. Bilim ya\u015fayan, var
\nolanla ilgilidir. Bu durumdaki toplum t\u00fcm\u00fcyle yok olmak istemiyorsa,
\nkapitalistik moderniteye (t\u00fcm unsurlar\u0131yla birlikte) direnmek zorundad\u0131r.
\nDireni\u015f art\u0131k varolu\u015fla ayn\u0131 d\u00fczlemde olup \u00f6zde\u015ftir. Entelekt\u00fcel sermaye ve
\nhamall\u0131k olarak de\u011fil, ger\u00e7ek ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n onuruyla ya\u015famak, ayakta kalmak
\nisteniyorsa, entelekt\u00fcelin t\u00fcm \u00e7abalar\u0131nda hem direni\u015f\u00e7i olmas\u0131 hem de
\nara\u015ft\u0131rma unsurlar\u0131n\u0131n direni\u015f boyutlu olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Hem entelekt\u00fcel
\nhem de bilimi bu anlamda direni\u015f\u00e7idir. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fc ya kendini aldatmak ya da
\nsermaye veya hamal kimli\u011fini gizlemek olur.<\/span><\/p>\n
\nzorundad\u0131r. Sosyal bilim t\u00fcm bilimlerin ana krali\u00e7esi olarak kabul edilmek
\ndurumundad\u0131r. Ne Birinci Do\u011fa ile ilgili di\u011fer bilimler (fizik, astronomi,
\nkimya, biyoloji) ne de \u0130kinci Do\u011fa\u2019yla ilgili di\u011fer be\u015feri bilgiler-bilimler
\n(edebiyat, felsefe, sanat, ekonomi vb.) asla \u00f6nc\u00fcl\u00fck ta\u015f\u0131maz bunlar hakikatle
\nanlaml\u0131 ba\u011f\u0131 kuramazlar. Her iki alan sosyal bilimle ba\u011f\u0131n\u0131 ancak ba\u015far\u0131yla
\nkurabilirse hakikatten pay alabilir. <\/span><\/p>\n
\nbir obje olarak de\u011fil, \u00f6zne-nesne, biz-\u00f6teki, beden-ruh, tanr\u0131-kul, \u00f6l\u00fc-canl\u0131
\ngibi insan alg\u0131lamas\u0131nda derinle\u015ftirilmi\u015f ve aralar\u0131na u\u00e7urumlar sokulmu\u015f
\nikilemler olarak de\u011fil, bu ikilemleri a\u015fan bir y\u00f6ntemle ara\u015ft\u0131rmas\u0131 esas
\nolmal\u0131d\u0131r. Farkl\u0131la\u015fma evrenin ya\u015fam tarz\u0131 olup, toplum do\u011fas\u0131nda da
\nge\u00e7erlili\u011fi \u00e7ok daha esnek, \u00f6zg\u00fcr ve yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f halde bulunan bir nitelemedir.
\nFakat bu farkl\u0131la\u015fmay\u0131 uygarl\u0131k ve modernitenin t\u00fcm ideolojik yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n
\ntemeli haline getirilen \u00f6zne-nesne d\u00fczeyine ta\u015f\u0131rmak, kesinlikle hem evrensel
\nhem de toplumsal hakikatin yitirilmesi, par\u00e7alanmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. <\/span><\/p>\n
\nsosyal bilimin \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi bu nesnelli\u011fin genel felsefesi olan ve halen
\nt\u00fcm \u015fiddetiyle devam eden pozitivizm, kapsaml\u0131 ele\u015ftiriler temelinde tarihin
\n\u00e7\u00f6p sepetine at\u0131lmadan, anlaml\u0131 bir sosyal bilim paradigmas\u0131 (k\u00f6kl\u00fc
\nanti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 bilim felsefesi) geli\u015ftirilemez. Avrupa merkezli bilimin,
\n\u00f6zelikle sosyal bilimin \u00e7ok par\u00e7alanm\u0131\u015f ve hakikati yitirme tehlikesi de
\nbulunsa, olumlu kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 ve hakikat paylar\u0131n\u0131 anlamak ve \u00f6z\u00fcmsemek
\n\u015fartt\u0131r. Pozitivizm ne kadar ele\u015ftirilip a\u015f\u0131lmak durumundaysa, a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f
\nhakikat paylar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcmsenmesi de o denli benimsenmek durumundad\u0131r. Hakikat
\nara\u015ft\u0131rmas\u0131nda toptan anti-Avrupac\u0131l\u0131k en az toptan Avrupac\u0131l\u0131k kadar olumsuz
\nsonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir.<\/span><\/p>\n
\npozitivizmi ele\u015ftirip Avrupa merkezli sosyal bilimi reddediyorlarsa da, bu
\nyakla\u015f\u0131mlar\u0131n kolayca liberalize edilmesi ve daha anti-hakikat\u00e7i olan bir
\nanti-Avrupac\u0131l\u0131k olarak bi\u00e7im kazanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sosyal bilimin kriz halinden
\nyararlanarak bu postmodern ara\u015ft\u0131rmalar toptan reddedilmese de, son derece
\nele\u015ftirel yakla\u015fmak \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Modernist pozitivizmin evrenselci, ilerlemeci,
\n\u00e7izgisel y\u00f6ntemi ve perspektifi ne denli sapt\u0131r\u0131c\u0131 ise, bir\u00e7ok postmodernistin
\na\u015f\u0131r\u0131 g\u00f6reci (izafi) d\u00f6ng\u00fcsel y\u00f6ntemi de benzer sapmalara a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu u\u00e7lara
\nsavrulmamak i\u00e7in ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmas\u0131 gereken temel ilkeleri (s\u0131ralamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z)
\niyi \u00f6z\u00fcmsemek \u015fartt\u0131r. Krizli ortam neredeyse herkese g\u00f6re bir hakikat yolu
\naramaya m\u00fcsaittir ki, bu husus bile hakikat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 kendi ba\u015f\u0131na bir\u00e7ok
\ny\u00f6nden sapt\u0131rabilir, bo\u015fa \u00e7\u0131karabilir. <\/span><\/p>\n
\nde g\u00f6reci \u00f6znellik olabilir. \u0130kisi de \u00f6zde liberalizmin iki y\u00fcz\u00fc olup, bolca
\nbirbirine kar\u0131\u015ft\u0131rarak piyasaya sunup entelekt\u00fcel sermaye ve hamall\u0131k \u00fcretmede
\nkulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntem enflasyonudur. Hakikati olanaks\u0131zla\u015ft\u0131rman\u0131n en etkili y\u00f6n\u00fc
\nbu y\u00f6ntem enflasyonudur. Bu da ancak nesnelci ve \u00f6znelci y\u00f6ntemlerin
\nbirbirlerine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla neredeyse ki\u015fi say\u0131s\u0131 kadar y\u00f6ntem bollu\u011fu
\ndemektir. Hakikatin bozuk para misali de\u011ferden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclme eylemi olarak, bu
\ny\u00f6ntem bolluklar\u0131na aldanmamak \u00f6nem ta\u015f\u0131r. \u015e\u00fcphesiz ger\u00e7e\u011fin nesnel ve \u00f6znel
\nyanlar\u0131 vard\u0131r. Bilin\u00e7, hakikat son tahlilde g\u00f6zlemlenen-g\u00f6zleyen ikilisinin
\n\u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 (Ayn\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 kastetmiyorum, daha \u00e7ok \u00f6zde\u015flik olarak kavranmas\u0131
\nolumlu olabilir) ifade eder. Bu konuda ne kadar derinle\u015fme, yo\u011funla\u015fma
\nya\u015fan\u0131rsa, o denli daha \u00e7ok hakikat paylar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Bu durumda ne
\ng\u00f6zlemleyen \u00f6zne, ne de g\u00f6zlemlenen nesne konumundad\u0131r. Daha \u00e7ok ikisinin
\nbirbirine yakla\u015fmas\u0131, ayn\u0131la\u015fmas\u0131 denilemezse de, \u00f6zde\u015fle\u015fme konumunu
\nyakalamas\u0131 demektir. Hakikatin azamile\u015fti\u011fi s\u00fcre\u00e7, bu y\u00f6nl\u00fc \u00f6zde\u015fle\u015fme
\nolana\u011f\u0131n\u0131 yakalamakt\u0131r. \u015eimdilik bir ad verme gere\u011fi duymadan, y\u00f6ntem konusunu
\nb\u00f6yle tan\u0131mlamak durumunday\u0131m. \u015e\u00fcphesiz ana g\u00f6zlemleyen ve g\u00f6zlenen birimin
\nahlaki ve politik toplum oldu\u011funu hi\u00e7bir zaman ve mek\u00e2nda g\u00f6z ard\u0131 etmiyoruz.<\/span><\/p>\n
\nuygarl\u0131k ve modernitenin resmi kurumlar\u0131 olamaz. Ge\u00e7mi\u015fte de, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de
\nbilimin iktidarla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve resmi devlet kurumlar\u0131nda \u00fcretilmesi, hakikatle
\nba\u011f\u0131n\u0131n yitirilmesi anlam\u0131na gelir. Bilimin ahlaki ve politik toplumla ba\u011f\u0131n\u0131n
\nkopar\u0131lmas\u0131, topluma yararl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, tersine toplum \u00fczerine bask\u0131
\nve s\u00f6m\u00fcr\u00fc tekellerinin geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 demektir. T\u0131pk\u0131 \u00f6zel
\nveya genelevlere kapat\u0131lan kad\u0131n \u00f6zg\u00fcr ger\u00e7ekli\u011fini, hakikatini nas\u0131l
\nkaybediyorsa, resmi kurumlara kapat\u0131lan entelekt\u00fceller ve bilim de o denli
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ger\u00e7ek kimli\u011fini yitirir. \u015e\u00fcphesiz bu demek de\u011fildir ki, bu
\nkurumlarda hi\u00e7 entelekt\u00fcel yeti\u015ftirilmez ve bilim \u00fcretilmez. Anla\u015f\u0131lmas\u0131
\ngereken, iktidarla\u015fan entelekt\u00fcel ve bilimin toplumsal ger\u00e7eklikle ilgili
\nara\u015ft\u0131rma ve bulu\u015f amac\u0131ndan kopaca\u011f\u0131d\u0131r. \u0130stisna kabilinden entelekt\u00fcel olunma
\nve bilimsel de\u011feri olan yap\u0131tlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ana ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez.<\/span><\/p>\n
\n\u015fartt\u0131r. Nas\u0131l ki Grek-\u0130onya ayd\u0131nlanmas\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z felsefe ve bilim
\nakademileri olu\u015ftuysa, yine orta\u00e7a\u011fda hem \u0130slami hem H\u0131ristiyanl\u0131k gelene\u011finde
\ntekke, derg\u00e2h ve manast\u0131rlar benzer bir rol oynad\u0131ysa, Avrupa R\u00f6nesans, Reform
\nve Ayd\u0131nlanma hareketlerinin ayn\u0131 zamanda birer entelekt\u00fcel ve bilim devrimi
\nolduklar\u0131 ger\u00e7ek ise, benzer devrimlere mevcut krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de
\nihtiya\u00e7 vard\u0131r. Modernitenin d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131ll\u0131k ideolojik hegemonyas\u0131 en az maddi
\nk\u00fclt\u00fcr hegemonyas\u0131 kadar derin ve s\u00fcreklile\u015fen krizini a\u015fma yetene\u011finde
\nde\u011fildir. \u0130\u00e7erik ve bi\u00e7im olarak demokratik modernitenin m\u00fcdahalesi olmadan,
\nkrizin daha da \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc ve da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 rol oynamas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00dctopik
\nsosyalistlerden bilimsel sosyalistlere, anar\u015fistlerden Frankfurt Okulu\u2019na, 20.
\ny\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndaki Frans\u0131z felsefi \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan 1968 gen\u00e7lik k\u00fclt\u00fcr
\ndevrimine ve en son 1990\u2019lar sonras\u0131 postmodernist, feminist ve ekolojik
\n\u00e7\u0131k\u0131\u015flara kadar bu y\u00f6nl\u00fc \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n zengin bir entelekt\u00fcel ve bilim miras\u0131 vard\u0131r.
\nDemokratik modernite hem uygarl\u0131k d\u00f6nemi entelekt\u00fcel p\u0131r\u0131lt\u0131 ve devrimlerini,
\nhem modernite kar\u015f\u0131t\u0131 entelekt\u00fcel \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olumlu \u00f6zelliklerini \u00f6z\u00fcmseme
\ntemelinde kendi entelekt\u00fcel ve bilim devrimini yapmak durumundad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nk\u00fcresel \u00e7apta ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in tarihte ad\u0131 ge\u00e7en deneyimlerden \u00e7\u0131kar\u0131lacak dersler
\ntemelinde yeni bir d\u00fcnya kurum merkezine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu ihtiyac\u0131 gidermek
\ni\u00e7in D\u00fcnya K\u00fclt\u00fcr ve Akademiler Konfederasyonu in\u015fa edilebilir. \u00d6zg\u00fcr bir
\nco\u011frafyada in\u015fa edilecek bu konfederasyon hi\u00e7bir ulus-devlet ve iktidar g\u00fcc\u00fcne
\nba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, sermaye tekellerine de kar\u015f\u0131t temelde olu\u015fmak
\ndurumundad\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zerkli\u011fi esast\u0131r. Her yerel k\u00fclt\u00fcr ve
\nb\u00f6lgesel-ulusal akademilerden g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck temelinde program, \u00f6rg\u00fct ve eylem
\nilkeleri uyar\u0131nca kat\u0131l\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Konfederasyon yerel, b\u00f6lgesel,
\nulusal ve k\u0131tasal d\u00fczeyde g\u00f6revli kurumla\u015fmalara gidebilir. <\/span><\/p>\n
\nolabilir. Ahlaki ve politik toplum birimlerinin yeniden yap\u0131lanma ihtiya\u00e7lar\u0131
\ni\u00e7in gerekli olan entelekt\u00fcel ve bilimsel deste\u011fi bu akademiler olu\u015fturabilir.
\nKendilerine resmi ve \u00f6zel tekel kurumlar\u0131n\u0131 \u00f6rnek alma yerine, orijinal
\n\u00e7\u0131k\u0131\u015flar olarak yap\u0131lanmalar\u0131 daha uygundur. Modernite kurumlar\u0131n\u0131 taklit
\netmek, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanmalar\u0131n\u0131 beraberinde getirebilir. \u00d6zerk ve
\ndemokratik olmalar\u0131, kendi program ve kadrolar\u0131n\u0131 kendileri olu\u015fturmalar\u0131,
\ng\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00f6\u011frencili\u011fi ve \u00f6\u011fretmenli\u011fi esas almalar\u0131, \u00f6\u011frencinin \u00f6\u011fretmen,
\n\u00f6\u011fretmenin \u00f6\u011frenci pozisyonuna s\u0131k s\u0131k ge\u00e7ebilece\u011fi, da\u011fdaki \u00e7obandan profes\u00f6re
\nkadar ideas\u0131 ve amac\u0131 olan herkesin kat\u0131l\u0131m g\u00f6sterebilece\u011fi ba\u015flang\u0131\u00e7
\nitibariyle \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir. Kad\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 akademilerin de ayn\u0131 i\u00e7erikle birlikte
\n\u00f6zg\u00fcn yanlar\u0131n\u0131 bilimsel k\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulmas\u0131 uygun olabilir. Sadece
\nteorik kalmamalar\u0131 i\u00e7in prati\u011fe \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc kat\u0131l\u0131m da aranan niteliklerden
\nbiridir. Akademiler yer ve zaman bak\u0131m\u0131ndan pratik ihtiya\u00e7lar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde
\nbulundurularak kurulur ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Tarihte \u00f6rneklerine \u00e7ok\u00e7a rastland\u0131\u011f\u0131
\ngibi (Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn da\u011f ba\u015flar\u0131ndaki ate\u015fgedeleri, Eflatun ve Aristo\u2019nun
\nbah\u00e7eleri, Sokrates ve Stoac\u0131lar\u0131n cadde kald\u0131r\u0131mlar\u0131, orta\u00e7a\u011f\u0131n manast\u0131r ve
\ntekkeleri vb.) sade ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc kurulu\u015flard\u0131r. Da\u011f ba\u015f\u0131ndan tutal\u0131m mahalle
\nk\u00f6\u015felerine dek mek\u00e2nlar se\u00e7ilebilir. \u015e\u00fcphesiz iktidarlar\u0131n azametini kan\u0131tlayan
\nbinalar aranmaz. Manast\u0131r ve sivil medreselerde oldu\u011fu gibi, e\u011fitimin s\u00fcresi
\nkat\u0131lanlar\u0131n durumuna ve \u00f6\u011frenci ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011funa g\u00f6re belirlenebilir.
\nResmi kurumlar gibi kat\u0131 zaman ko\u015fullar\u0131 gerekli de\u011fildir. T\u00fcm\u00fcyle \u015fekil ve
\nkuraldan yoksun olmalar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Etik ve estetik kurallar\u0131 mutlaka
\nolmal\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nentelekt\u00fcel ve bilimsel katk\u0131 \u015fartt\u0131r. Bu \u015fart\u0131n piyasadaki entelekt\u00fcel sermaye
\nile kar\u015f\u0131lanamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yeni akademi kaynakl\u0131 kadro ve bilim ancak bu
\nihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layabilir. Entelekt\u00fcel g\u00f6rev kapsam\u0131nda yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu
\nk\u0131sa de\u011ferlendirme ve \u00e7\u00f6z\u00fcm ilkeleri \u015f\u00fcphesiz \u00f6neri niteli\u011finde olup tart\u0131\u015fmay\u0131
\ngerektirir. Kriz ko\u015fullar\u0131 ancak yeni entelekt\u00fcel ve bilimsel \u00e7\u0131k\u0131\u015flarla olumlu
\ny\u00f6nde a\u015f\u0131labilir. S\u00f6z konusu krizin k\u00fcresel, sistematik ve yap\u0131sal oldu\u011fu g\u00f6z
\n\u00f6n\u00fcne getirildi\u011finde, \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in de k\u00fcresel, sistematik ve yap\u0131sal m\u00fcdahaleler gerekti\u011fi
\na\u00e7\u0131kt\u0131r. Eski kal\u0131plar\u0131, kurumlar\u0131, bilimleri taklit etmekle veya eklektik
\nk\u0131lmakla bir yere var\u0131lamayaca\u011f\u0131 ya\u015fanan say\u0131s\u0131z devrimci deneyimden ders
\nolarak \u00f6\u011frenilebilir. <\/span><\/p>\n
\nkendini in\u015fa etmesi, ge\u00e7mi\u015ften \u00f6\u011frenilmesi gereken derslerin ba\u015f\u0131nda gelir.
\nBununla birlikte hemen vurgulamal\u0131y\u0131m ki, ge\u00e7mi\u015f \u015fimdidir. Toplumsal do\u011fan\u0131n
\nasli varolu\u015f bi\u00e7imi olan ahlaki ve politik toplumun t\u00fcm ge\u00e7mi\u015finden fazla s\u00f6z
\netmesek de (Ama \u00f6zellikle neolitik toplumun, k\u00f6y-tar\u0131m toplumunun, g\u00f6\u00e7ebeli\u011fin,
\nkabile ve a\u015firetin, dinsel cemaatlerin halen ya\u015famsall\u0131klar\u0131n\u0131 inatla
\ns\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini g\u00f6z ard\u0131 etmemeliyiz), son be\u015f bin y\u0131ll\u0131k sermaye birikim ve
\niktidar tekellerince kaybettirilen de\u011ferlerini yeniden kazanmak i\u00e7in devrimsel
\nnitelikte entelekt\u00fcel ve bilim \u00fcretimi en \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan nesneyi
\nolu\u015fturacakt\u0131r. Olmazsa olmaz kabilinden bu ihtiya\u00e7 i\u00e7in entelekt\u00fcel
\ng\u00f6revlerimiz \u00fczerinde yo\u011funla\u015fma, \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ve \u00e7\u00f6zme \u00e7abalar\u0131m\u0131z her
\nzamankinden daha fazla hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ntoplumsal kurumlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Etik ad\u0131 alt\u0131nda t\u00fcm teorikle\u015ftirme
\n\u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, pratikte sa\u011flanan geli\u015fmeler \u00e7ok umut k\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Toplumsal
\nvarolu\u015fun gittik\u00e7e ahlaktan yoksun kald\u0131\u011f\u0131, bilimce g\u00f6zlenen ortak bir
\ntespittir. Bunun neden ve sonu\u00e7lar\u0131 yeterince a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015ft\u0131r. Gittik\u00e7e g\u00f6zden
\nd\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclen bir kurum ve konum niteli\u011fine b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat konu ve kurum
\nolarak ahlak, san\u0131lan\u0131n da \u00f6tesinde \u00e7ok \u00f6nemlidir. Gerek tarih boyunca ya\u015fanan
\nkrizler, gerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fcresel krizi b\u00fcy\u00fck oranda ahlaki yoksunlu\u011fun sonucu
\nolarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Tarihte toplumsal vicdan, Sodom (\u0130lk\u00e7a\u011fda Lut G\u00f6l\u00fc
\nyak\u0131nlar\u0131ndaki bir \u015fehir) ve Pompei\u2019nin yanarda\u011fdan p\u00fcsk\u00fcren lavlarla \u00fcst\u00fcn\u00fcn
\n\u00f6rt\u00fclmesini ahlaki d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fckle izah ederken, bir hakikatten haber vermek ister
\ngibidir! Ahlaki d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck toplumlar\u0131 \u00e7\u00f6kertir. Tanr\u0131lar\u0131n laneti denilen \u015fey,
\n\u00f6z\u00fcnde toplumsal vicdan\u0131n (ahlak\u0131n) ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 cezaland\u0131rma eyleminin
\ng\u00f6kselli\u011fe yans\u0131t\u0131lma bi\u00e7imidir. Tanr\u0131y\u0131 toplumsal kimli\u011fin en y\u00fcce ve kutsal
\ntan\u0131mlamas\u0131 olarak yorumlarsak, lanetleme de toplumun tipik kendine has
\ncezaland\u0131rma eylemi oluyor. <\/span><\/p>\n
\nal\u0131\u015fkanl\u0131k ve kurallara g\u00f6re ya\u015famay\u0131 bilmek ahlak\u0131 tan\u0131mlayabilir. Fakat bu
\na\u00e7\u0131klama olduk\u00e7a bi\u00e7imsel kalmaktad\u0131r. Etik ad\u0131 alt\u0131nda antik\u00e7a\u011f ve yeni\u00e7a\u011f
\nfilozoflar\u0131n\u0131n (Eflatun, Aristo, Kant ba\u015fta olmak \u00fczere) giri\u015ftikleri
\n\u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler daha \u00e7ok devlet teorisine giri\u015ften \u00f6te bir katk\u0131 sunmam\u0131\u015ft\u0131r. Daha
\ndo\u011frusu, bireyi toplum \u00fcyeli\u011finden kopart\u0131p devlet \u00fcyeli\u011fine ge\u00e7irmenin \u00f6n
\nhaz\u0131rl\u0131klar\u0131 gibidir. Sanki ahlak\u0131n g\u00f6revi bireyi devleti i\u00e7in nas\u0131l en yararl\u0131
\nhale getirmekmi\u015f gibi bir yakla\u015f\u0131m sunduklar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. K\u0131sacas\u0131 ahlaki yorumlar\u0131
\nuygarl\u0131k yanl\u0131s\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nba\u015fvurmak daha \u00f6\u011fretici olacakt\u0131r. Toplumsal \u00e7a\u011flar\u0131n y\u00fczde 98 gibi uzun bir
\nd\u00f6neminde hukukun de\u011fil, ahlak kurallar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011funu biliyoruz. Bu
\nnedenle de ahlaki toplum diyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla bu uzun d\u00f6nem ahlak\u0131n\u0131n neyi
\nkar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilmeden ahlak\u0131 yorumlamak eksik kalacakt\u0131r. Toplumsal
\ndo\u011fay\u0131 esnek zek\u00e2yla en y\u00fckl\u00fc do\u011fa olarak tan\u0131mlamam\u0131z konuya \u0131\u015f\u0131k tutabilir.
\nEsnek zek\u00e2dan kas\u0131t, daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnmeyle i\u015f yapmakt\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnme ile i\u015f
\naras\u0131ndaki ili\u015fki zorunlu olarak kural i\u00e7erecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fin nas\u0131l yap\u0131lmas\u0131
\ngerekti\u011fi zaten kural demektir. \u0130\u015fe ili\u015fkin bu ilk eylemi ilk ahlak kural\u0131
\nolarak da belirleyebiliriz. \u0130\u015f derken ise, her t\u00fcrden toplumsal etkinli\u011fi
\nkastediyoruz. Yemekten uyumaya, y\u00fcr\u00fcmekten yiyecek yemeye, hayvanlarla dost
\nolmaya veya \u00e7at\u0131\u015fmaya, bitkilerle ilgilenmekten bal\u0131k avlamaya kadar her eylem
\ni\u015ftir. Bu i\u015f ise, kural olmadan ba\u015far\u0131lamaz. Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ise toplumun \u00f6l\u00fcm\u00fc
\ndemektir. <\/span><\/p>\n
\nkavramlar\u0131 sa\u00e7ma gelmektedir. Ahlak ekonominin, daha do\u011frusu ya\u015fam\u0131n temel
\nihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n elde edilmesinin en iyi yolu olarak tan\u0131mlanabilir. T\u00f6re ve usul
\nolarak ahlak, ekonominin veya temel ihtiya\u00e7lar\u0131n elde edili\u015f tarz\u0131d\u0131r.
\nDolay\u0131s\u0131yla altyap\u0131-\u00fcstyap\u0131 ayr\u0131mlar\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 kavramlar olmaktan uzakt\u0131rlar.
\nAhlak, ba\u015fta ekonomik \u00e7abalar olmak \u00fczere, t\u00fcm toplumsal eylemliliklerin iyi
\ntarz\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini ifade eder. Dolay\u0131s\u0131yla toplumsal olan her \u015fey
\nahlakidir. Ahlaki olan her \u015fey de toplumsald\u0131r. \u00d6rne\u011fin ekonomi ahlaksal oldu\u011fu
\ngibi, din de ahlaksald\u0131r. Do\u011frudan demokrasi olarak siyaset ahlak\u0131n kendisidir.
\n<\/span><\/p>\n
\ni\u00e7in hayati bir konudur. En iyi i\u015f nas\u0131l yap\u0131l\u0131yorsa, o nas\u0131ll\u0131k en iyi ahlak
\nkural\u0131 olarak zihinlere yerle\u015fir. Bu, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde daha da yetkinle\u015ferek,
\nsa\u011flam bir gelenek olarak toplumsal haf\u0131zaya mal olur. Ahlak art\u0131k olu\u015fmu\u015f
\ndemektir. T\u00f6re, gelenek denilen olay budur. Burada \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken en
\n\u00f6nemli husus, ahlak\u0131n zihni bir eylem oldu\u011fu kadar toplumsal i\u015fle ilgili
\nolmas\u0131d\u0131r. Hem zihnin \u00e7abas\u0131n\u0131, hem toplumun eylemlili\u011fini gerektirir. \u015eahsen
\nbu duruma demokrasinin ilk orijinal hali demeyi tercih ederim. Bu durumda
\norijinal demokrasi ve ahlak \u00f6zde\u015flik kazan\u0131yor. Toplum daha \u00e7ok hayati i\u015fler
\npe\u015finde ko\u015fturup durdu\u011funa g\u00f6re, i\u015f \u00fczerinde \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131
\nka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bununla da yetinmez en iyi i\u015fin nas\u0131l ba\u015far\u0131laca\u011f\u0131, yani
\ny\u00f6netilece\u011fi \u00fczerinde de \u00e7ok durmas\u0131 ya\u015fam\u0131n vazge\u00e7ilmez gere\u011fidir. Her iki
\ndurumda da, yani hem d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp tart\u0131\u015fman\u0131n, karar vermenin, hem de karar\u0131 y\u00f6netip
\ni\u015fin ba\u015far\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin demokrasinin en dolays\u0131z bi\u00e7imi (kat\u0131l\u0131mc\u0131,
\ndo\u011frudan demokrasi denilen \u015fey) oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu ise ayn\u0131 zamanda toplumun
\nahlaki y\u00f6netili\u015fi, ahlaki ya\u015fam\u0131 demektir. Demek ki ahlak ve demokrasinin
\nkayna\u011f\u0131 ayn\u0131d\u0131r. O da toplumsal prati\u011fin kolektif zihin ve i\u015f yapma
\nyetene\u011fidir. Toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n yaln\u0131zca y\u00fczde 98\u2019lik b\u00f6l\u00fcm\u00fc ahlaki ve orijinal
\ndemokrasi ile ge\u00e7mi\u015f olmuyor g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00e7ok par\u00e7alanm\u0131\u015f, kendi haline
\nb\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f toplum birimlerinde de hala ezici olarak uygulanan hukuk de\u011fil
\nahlakt\u0131r. \u00c7ok bozulmu\u015f da olsa, aileden etnisiteye kadar, hatta hukukun en ince
\ndetay\u0131na dek d\u00fczenledi\u011fi bir\u00e7ok kurumsal alandaki i\u015f yap\u0131m\u0131na kadar ahlak
\nolmadan ya\u015fam\u0131n y\u00fcr\u00fcyemeyece\u011fini \u00e7ok iyi bilmek gerekir. Hukuk bir \u00f6rt\u00fcd\u00fcr.
\nEsasen i\u015fi y\u00fcr\u00fcten g\u00fc\u00e7 eminim ki hala ahlakt\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ntespit, ahlak\u0131n aleyhine s\u00fcrekli devlet normlar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli k\u0131l\u0131nmaya
\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. S\u00fcmer toplumunda, ilk Hammurabi stelinde (yaz\u0131l\u0131 kaya
\ndikitleri) hukuk kurallar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi bu durumu gayet iyi a\u00e7\u0131klar. Belki
\nahlak\u0131n yetmedi\u011finden, hukukun gerekli hale geldi\u011finden bahsedilecektir ama
\nb\u00f6ylesi bir yakla\u015f\u0131m yanl\u0131\u015ft\u0131r. Sorun ahlak\u0131n yetmezli\u011fi de\u011fil, ahlaki toplumun
\na\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ahlak\u0131n nas\u0131l a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok\u00e7a belirledik. Toplum
\n\u00fczerine katmerli sermaye ve iktidar tekelleri kurulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcretilen
\ntoplumsal de\u011ferler gasp edilmektedir. Bu durumda ahlak\u0131n yetmezli\u011finden de\u011fil,
\ntoplumun tahakk\u00fcm alt\u0131na al\u0131nmas\u0131ndan, devletin y\u00f6netim kurallar\u0131 denilen hukuk
\nkurallar\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcye tabi tutulmas\u0131ndan bahsedebiliriz.
\nDolay\u0131s\u0131yla ahlak\u0131n, ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak do\u011frudan demokrasinin alan\u0131 gittik\u00e7e
\ndaral\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k devlet y\u00f6netiminin, hukukunun alan\u0131 geni\u015fliyor. Bir
\ntaraf\u0131n kaybetti\u011fini di\u011feri kazan\u0131yor. Daha do\u011frusu, ahlaka devlet zoruyla
\nkaybettiriliyor. Alan\u0131 daralt\u0131larak, uygulanmas\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131larak bu durum
\nger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Daha sonraki t\u00fcm uygar toplumlarda ahlak\u0131n (do\u011frudan
\ndemokrasinin de) alan\u0131 daralt\u0131lmaya devam edilip hukukun pay\u0131 s\u00fcrekli
\nartt\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Nitekim ilk\u00e7a\u011f uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n bir nevi sonu ve \u00f6zeti olan
\nRoma uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en \u00e7ok hukuku ger\u00e7ekle\u015ftiren devlet y\u00f6netimi olmas\u0131 bu
\nger\u00e7e\u011fi do\u011frular. Roma hukuku halen hukukun temel ta\u015flar\u0131ndan biridir. Avrupa
\nuygarl\u0131\u011f\u0131nda, di\u011fer bir deyi\u015fle modernizmde toplum adeta hukukun istilas\u0131na
\nu\u011frayacakt\u0131r. Bir nevi hukuk s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi s\u00f6z konusudur. Ahlak\u0131n alan\u0131 en \u00fccra
\nk\u00f6\u015felere s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken, t\u00fcm ba\u015fk\u00f6\u015felere hukuk konuk edilecektir. <\/span><\/p>\n
\niktidar a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Son d\u00f6rt y\u00fczy\u0131ll\u0131k moderniteye
\nbakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ger\u00e7ekle\u015fen, azami sermaye birikimi ve iktidar \u00e7o\u011fal\u0131m\u0131d\u0131r. Daha
\ndo\u011frusu, ikisinin i\u00e7 i\u00e7e k\u00fcm\u00fcl\u00e2tif birikimidir. Ahlak a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirtilecek
\nolan husus ise, i\u015flevsiz kalmas\u0131 de\u011fil, toplumun elinden al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Ahlak\u0131n
\nuygulanaca\u011f\u0131 toplum kopar\u0131l\u0131p al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok\u00e7a s\u00f6ylendi\u011fi gibi,
\nkarma\u015f\u0131k hal alan toplumun ahlakla art\u0131k y\u00f6netilememesi nedeniyle hukuka
\nihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu \u015feklinde anlat\u0131lmas\u0131, b\u00fcy\u00fck bir yalan ve o denli ahlaks\u0131z bir
\nyarg\u0131d\u0131r. Ahlak\u0131n yetmezli\u011fi, ba\u015far\u0131s\u0131z kalmas\u0131, toplumun karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan i\u015f
\ng\u00f6rememesi durumu kesinlikle s\u00f6z konusu de\u011fildir. Burada da basit bir liberal
\nideolojik hegemonya kural\u0131 i\u015fletilmektedir: Rakibi kolay safd\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak i\u00e7in
\npropaganda ile iyice y\u0131pratma kural\u0131. Ahlak hakk\u0131ndaki \u00e7a\u011fda\u015f yakla\u015f\u0131m\u0131n
\nolu\u015fumunda liberalizmin ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131n rol\u00fc \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yerine ikame
\nedilen hukukun ise, ger\u00e7ekten en y\u00f6netemez, ak\u0131l ve vicdan d\u0131\u015f\u0131 kurallarla
\ny\u00fckl\u00fc oldu\u011funu kim bilmez ki. \u201cMahkemeye ilk d\u00fc\u015fenlerin ba\u015f\u0131na gelenler pi\u015fmi\u015f
\ntavu\u011fun ba\u015f\u0131na gelmez deyimi bo\u015funa s\u00f6ylenmemi\u015ftir. Bir yerde, kurumda ne
\nkadar \u00e7ok hukuk kural\u0131 varsa, orada o kadar etkili bir bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc tekeli
\nvar demektir. Pratik ger\u00e7ekler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ilk ad\u0131m at\u0131lan her kurumda bu hususu
\ndo\u011fruluyor. <\/span><\/p>\n
\nm\u0131, hukuk mu daha iyi y\u00f6netir? Anlat\u0131m\u0131m\u0131z her ne kadar i\u00e7eri\u011finde bu soruya
\ncevap veriyor ise de, hukukun zorlama bir y\u00f6netim olmas\u0131 bile ger\u00e7e\u011fi gayet iyi
\na\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bilindi\u011fi \u00fczere hukukun tarifi, \u201cdevlet zoruyla kanunlar\u0131n
\ny\u00fcr\u00fct\u00fclmesi bi\u00e7iminde yap\u0131l\u0131r. Ahlakta zorla y\u00fcr\u00fctme yoktur. \u0130\u00e7ten
\nbenimsenmeyen bir kurala zaten ahlak kural\u0131 denilemez. Zora dayal\u0131 hukuki
\ny\u00f6netimin ahlaki y\u00f6netimle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda iyi\u2019nin a\u011f\u0131r basaca\u011f\u0131, kefenin
\nkesinlikle ahlak kefesi olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nNas\u0131l ki ahlakla do\u011frudan demokrasi aras\u0131nda bir \u00f6zde\u015flik kurmak m\u00fcmk\u00fcnse
\n(uygarl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 ve kar\u015f\u0131t\u0131 toplumlar i\u00e7in), benzer bir \u00f6zde\u015flik din ve ahlak
\naras\u0131nda da kurulabilir. Dinin hen\u00fcz uygarl\u0131k damgas\u0131n\u0131 yemedi\u011fi ko\u015fullarda ahlak,
\ndin ve do\u011frudan demokrasi i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fan\u0131r. Ahlak dine g\u00f6re daha \u00f6ncelikli olu\u015fan
\nbir kurumdur. Din \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, ahlak\u0131n daha \u00e7ok tabu, kutsall\u0131k,
\nb\u00fcy\u00fcleyicilik, anlam vermekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekicilik, do\u011fa g\u00fc\u00e7lerini kontrol
\nedemezlik duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi boyutlar\u0131yla ilgilidir. Toplumun kendi do\u011fas\u0131
\nd\u0131\u015f\u0131nda do\u011fay\u0131 da tan\u0131y\u0131p kabullenmeyi idrak etmesi, hem korku hem merhamet
\nduygusu uyand\u0131r\u0131yor. Ya\u015famlar\u0131n\u0131n \u00e7ok ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu fark etti\u011fi bu do\u011fa ve
\ng\u00fc\u00e7lerinin olumsuzluklar\u0131ndan sak\u0131nma, olumluluklar\u0131ndan da yararlanma
\nd\u00fc\u015f\u00fcncesi ilkel, orijinal din kurumu ve gelene\u011finin kayna\u011f\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.
\n<\/span><\/p>\n
\ndaha \u00e7ok yasaklay\u0131c\u0131, sak\u0131n\u0131lmas\u0131 gereken hususlar\u0131n\u0131, merhamet ve ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131
\nunsurlar\u0131n\u0131 kapsam\u0131na al\u0131yor. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u00e7ok daha kat\u0131 bir gelenek haline
\ngeliyor. Bu anlamda ahlak\u0131n en kat\u0131, kutsal emir ve kural d\u00fczenleyicili\u011fi dini
\nolu\u015fturuyor. Ahlak\u0131n i\u00e7inden do\u011fmas\u0131na ve ilk ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir par\u00e7as\u0131n\u0131 te\u015fkil
\netmesine ra\u011fmen, zaman ve mek\u00e2n ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimiyle g\u00fc\u00e7lenerek, kurum ve
\nkurallar\u0131n\u0131 \u00e7ok daha kat\u0131 ve uyulmas\u0131 \u015fart olan kanunlar haline getirerek
\n(Musa\u2019n\u0131n tipik On Emir d\u00fczeni) ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u015fatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ediyor.
\nHukukun da benzer bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmas\u0131yla k\u0131yaslanabilir. \u00d6nce ahlaki kurallar\u0131n
\nbir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan hukuk kurallar\u0131, devletle\u015fmeyle birlikte zorla yerine getirilen
\nkanunlara d\u00f6n\u00fc\u015ferek, bildi\u011fimiz hukuku olu\u015fturdu. Uygarl\u0131k s\u00fcrecinin
\ngeli\u015fmesiyle birlikte din bir farkl\u0131la\u015fma daha ya\u015fad\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve iktidar
\ng\u00fc\u00e7lerinin \u00e7\u0131karlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen boyutlar\u0131yla toplumu a\u011f\u0131r cezaland\u0131rabilen
\nbir tanr\u0131sall\u0131k g\u00fcc\u00fc haline getirildi. Hukukun devlet eliyle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc tekel
\n\u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, yeni uygarl\u0131k damgal\u0131 din tanr\u0131 eliyle y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. <\/span><\/p>\n
\ntemsil ederler. Y\u00fckselen iktidar ve krall\u0131k otoritesinin kendini tanr\u0131sal
\nkavramlarla niteleyerek g\u00fc\u00e7lendirmesi, ideolojik hegemonyan\u0131n temel kural\u0131d\u0131r.
\nTanr\u0131 kavram\u0131n\u0131 kaz\u0131d\u0131k\u00e7a, her defas\u0131nda alt\u0131ndan bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc tekellerinin,
\ndevlet ve iktidar ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n zorbal\u0131\u011f\u0131, talan\u0131, k\u00f6lece \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fc ortaya
\n\u00e7\u0131kar. Fakat dinin demokratik, toplumsal boyutta olan k\u0131sm\u0131n\u0131n ahlakla \u00f6zde\u015f
\nolan unsurlar\u0131n\u0131n giderek do\u011fa ve toplum birimlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tespit etmek
\n\u00e7ok \u00f6nemli bir husustur. B\u00f6ylelikle uygarl\u0131k tarihi boyunca dinin iki
\nkarakterli kimlik, gelenek ve k\u00fclt\u00fcr olarak geli\u015fmesini anlamland\u0131rmak
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin kimli\u011fi olarak din ve tanr\u0131, ne kadar korku,
\nceza, cehenneme atma, a\u00e7 b\u0131rakma, yok etme, merhametsizlik, sava\u015f, tahakk\u00fcm,
\nh\u00fck\u00fcmran, sahip, tap\u0131nma kavramlar\u0131yla (Unutmamak gerekir ki, bu kavramlar en
\n\u00e7ok uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerini, ki\u015filiklerini niteler) y\u00fckl\u00fcyse, ahlaki ve politik
\ng\u00fc\u00e7lerin din ve tanr\u0131 kimli\u011fi de cesaret, af, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131k, umut, r\u0131z\u0131ks\u0131z
\nb\u0131rakmama, var etme, merhamet, sevgi, bar\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcnde erime, kavu\u015fma
\nkavramlar\u0131yla y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. <\/span><\/p>\n
\ntan\u0131mlamak son derece \u00f6\u011freticidir. \u0130brahim\u00ee dinler tipik olarak bu iki e\u011filimi
\nde ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131yan \u00f6zelliktedirler. Dinsel \u00fcst d\u00fczey temsilcileri (rahip,
\nhaham, \u015feyh\u00fclislam, ayetullah vb.) ne kadar uygarl\u0131k e\u011filimini yans\u0131t\u0131yorlarsa,
\nalt d\u00fczey \u00fcmmet ehli de demokratik uygarl\u0131k e\u011filimini yans\u0131t\u0131r. Yerine ve
\nzaman\u0131na g\u00f6re e\u011filimler denk ve ba\u015fatl\u0131k kazanabilirler. Bu konumlar\u0131yla modernitenin
\nsosyal demokratlar\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131rlar. Sosyal demokratlar modernite d\u00f6neminde
\nnas\u0131l burjuvazi ile i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n uzla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 temsil ediyorlarsa (tabii sermaye
\nve iktidar tekellerinin hegemonyas\u0131nda), \u0130brahim\u00ee dinler de uygarl\u0131k tarihi
\nboyunca uygarl\u0131\u011f\u0131n sermaye ve iktidar g\u00fc\u00e7leriyle demokratik uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin
\nuzla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 (Yine iktidar g\u00fc\u00e7lerinin hegemonyas\u0131 a\u011f\u0131r basar) temsil ederler. <\/span><\/p>\n
\nolarak Zerd\u00fc\u015ftizm ve Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Ara\u015ft\u0131rmalar Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fc ve ba\u011fl\u0131
\noldu\u011fu \u00f6\u011fretiyi b\u00fcy\u00fck bir ahlaki devrim olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Zagros
\nda\u011flar\u0131n\u0131n eteklerinde tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla (neolitik devrimden beri, M.\u00d6.
\n12000, hatta d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc buzul d\u00f6neminin kalk\u0131\u015f tarihi olan 20000\u2019lerden beri
\n\u015fekillenen k\u00fclt\u00fcr) ge\u00e7inen bir toplumsal k\u00fclt\u00fcrel ortamda, S\u00fcmer uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n
\n(M.\u00d6. 3000 – sonras\u0131) mitolojik ve dinsel hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 kutsall\u0131ktan
\nziyade sek\u00fcler, d\u00fcnyevi ahlak\u0131 savunan bir e\u011filim olarak geli\u015fen bu ahlaki
\ndevrime Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn ad\u0131na izafeten Zerd\u00fc\u015ftizm denilse de, \u00e7ok daha eski k\u00f6klere
\nsahip oldu\u011fu bilinmektedir. Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn \u00fcnl\u00fc s\u00f6z\u00fc olan \u201cS\u00f6yle, sen kimsin?
\nhitab\u0131yla S\u00fcmer uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n mitolojik ve dinsel tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n\u0131 yarg\u0131lad\u0131\u011f\u0131
\na\u00e7\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla uygarl\u0131k din ve tanr\u0131lar\u0131n\u0131n bu ilk ahlaki ele\u015ftirisi \u00e7ok
\nb\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahiptir. Filozof F. Nietzsche\u2019nin \u00fcnl\u00fc yap\u0131t\u0131na \u2018Zerd\u00fc\u015ft B\u00f6yle Buyurdu<\/span>\u2019 ad\u0131n\u0131 koymas\u0131
\nve i\u00e7eri\u011fini Zerd\u00fc\u015ftvari ahlaki yarg\u0131larla doldurmas\u0131 bo\u015funa de\u011fildir. Kendisi
\nbu y\u00f6nl\u00fc en g\u00fc\u00e7l\u00fc uygarl\u0131k yorumlay\u0131c\u0131s\u0131 olarak tan\u0131nmaktad\u0131r. Hatta bazen
\nlakap olarak Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn \u00c7\u00f6mezi, Dionysos\u2019un \u00c7\u00f6mezi kelimelerini kendisi i\u00e7in
\nkullanmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. <\/span><\/p>\n
\nkad\u0131n-erkek e\u015fitli\u011fine yak\u0131nd\u0131r. Hayvanlara ac\u0131 \u00e7ektirilmez eti \u00e7o\u011funlukla
\nyenmez, \u00fcr\u00fcnlerinden yararlanma esast\u0131r. Ziraat b\u00fcy\u00fck de\u011fer ta\u015f\u0131r. Kutsall\u0131ktan
\nar\u0131nm\u0131\u015f iyilik-k\u00f6t\u00fcl\u00fck kavramlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Diyalekti\u011fin ilk tohumlar\u0131n\u0131
\n\u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran ikilemli d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 (ayd\u0131nl\u0131k-karanl\u0131k g\u00fc\u00e7leri) \u00e7ok belirgindir.
\nEvren diyalektik olarak kavranmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Toplumun g\u00fc\u00e7l\u00fc ahlaki
\nilkelerle y\u00f6netilmesi esas al\u0131nmaktad\u0131r. T\u00fcm bu y\u00f6nleriyle S\u00fcmerlere ve
\nk\u00f6kenlerini oradan alan uygarl\u0131klara kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ahlaki devrimi yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131
\n\u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bilindi\u011fi gibi, sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f da olsa, bu devrimin en b\u00fcy\u00fck \u00fcr\u00fcn\u00fc
\nMed Konfederasyonu ve onu devralan (Ne yaz\u0131k ki \u00e7ok \u00e7arp\u0131t\u0131lacakt\u0131r) Pers
\n\u0130mparatorlu\u011fu\u2019dur. Mani (M.S. 250\u2019ler) bu ahlaki \u00f6\u011fretide ikinci bir devrim
\nyapmak istese de, olduk\u00e7a yozla\u015fm\u0131\u015f Sasani imparatorlar\u0131 bunu engelleyecektir.
\nMani\u2019nin kendisi a\u011f\u0131r cezaland\u0131r\u0131lacakt\u0131r. \u0130ki dinsel ve ahlaki kimli\u011fin
\n\u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusudur. <\/span><\/p>\n
\ngelene\u011finin halen s\u00fcregelen izleri (Mecus\u00ee, \u00cazidi) mevcuttur. Zendik kelimesi
\nZerd\u00fc\u015ft\u00ee k\u00f6kenli olup, bug\u00fcn bilim anlam\u0131nda kullan\u0131lan \u2018Science\u2019 kelimesinin
\nde k\u00f6kenidir. Gerek Babil\u2019e s\u00fcrg\u00fcn (M.\u00d6. 600\u2013546) d\u00f6neminde Yahudi peygamberlerin,
\ngerek Med-Pers \u0130mparatorluk d\u00f6neminde Grek-\u0130on filozoflar\u0131n\u0131n ve her iki kolla
\nbirlikte direkt Avrupal\u0131 oryantalistlerin Zerd\u00fc\u015ftik gelenekten olduk\u00e7a
\nbeslendiklerini belirtmek gerekir. Zerd\u00fc\u015ft\u2019le ayn\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fayan (M.\u00d6. 6. ve
\n5. y\u00fczy\u0131llar) Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs, Sokrates ve Buda\u2019n\u0131n da \u00f6\u011fretilerini temelde ahlaki
\ntopluma dayand\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, uygarl\u0131\u011f\u0131n ahlak\u0131 tehdit etmesine kar\u015f\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc
\nbir ahlaki savunuyu temsil ettiklerini ayn\u0131 \u00f6nemde belirtmek gerekir.
\nOrta\u00e7a\u011f\u2019da \u0130slam ve H\u0131ristiyanl\u0131k \u00f6\u011fretilerinde ahlaki \u00f6\u011fe olduk\u00e7a \u00f6nemli yer
\ntutar. Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131 yani modernitesi d\u00f6neminde ise, ahlak b\u00fcy\u00fck bir erozyon
\nya\u015far. Bunun nedenlerini kapsaml\u0131ca dile getirmi\u015ftik. <\/span><\/p>\n
\nb\u00fcy\u00fck bir direngenlik sergilemi\u015ftir. Ahlak, ahlak olarak kald\u0131k\u00e7a uygarl\u0131k
\ng\u00fc\u00e7lerine teslim olmam\u0131\u015ft\u0131r. Dayat\u0131lan uygarl\u0131k dini ve hukukuna kar\u015f\u0131 Demos\u2019un
\nahlak\u00ee \u0131srar\u0131 hi\u00e7bir zaman eksik olmam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ahlaka ili\u015fkin temel
\nsorun ve g\u00f6revler nas\u0131l konumlanaca\u011f\u0131na ili\u015fkindir. Sosyal bilimin bir dal\u0131
\nolarak etik (ahlak teorisi) \u015f\u00fcphesiz \u00f6nemle geli\u015ftirilmesi gereken entelekt\u00fcel
\nalana ili\u015fkin bir g\u00f6revdir. \u00d6nemli olan, eti\u011fin toplumla nas\u0131l
\nb\u00fct\u00fcnle\u015fece\u011fidir a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lan ahlaki toplumun nas\u0131l yeniden ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc
\ntemellerde ahlakla donanaca\u011f\u0131d\u0131r. Ahlak\u0131 yeniden in\u015fa g\u00f6revi sadece asr\u0131n,
\nmodernitenin de\u011fil, toplumun s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcp s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011fi sorunudur. K\u00fcresel
\nkrizin zoraki, hukukun zor g\u00fcc\u00fcyle a\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumdad\u0131r.
\nDinselli\u011fe yeniden d\u00f6n\u00fc\u015f de umutsuz bir vak\u0131ad\u0131r. Toplumsal do\u011fan\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc
\nahlaki dokusu tekrar i\u015flevselle\u015ftirilmedik\u00e7e, hi\u00e7bir yolla modernitenin k\u00fcresel
\nkrizden \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131n\u0131 iyi kavramak gerekir. Ya\u015fanan kriz be\u015f bin y\u0131ll\u0131k
\nuygarl\u0131k sisteminin b\u00fct\u00fcn toplum kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin ahlaki toplum aleyhine
\nyaratt\u0131klar\u0131 krizdir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 da ahlaki toplumda (ahlak\u0131n do\u011frudan
\ndemokrasi \u00f6zde\u015fli\u011fi nedeniyle politik toplumda) aramak diyalektik gere\u011fidir.
\n\u0130lke olarak bu tespitte birle\u015filmedik\u00e7e hi\u00e7bir ahlaki g\u00f6rev do\u011fru olarak
\nbelirlenemez. O halde modernitenin k\u00fcresel krizine kar\u015f\u0131 demokratik
\nmodernitenin en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131k\u0131\u015f silah\u0131 olarak ahlak\u0131n yeniden in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda,
\nahlaki g\u00f6revleri bir kere daha ilkeler halinde belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak <\/span><\/p>\n
\nsistemik, yap\u0131sal kriz) be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin ahlaki topluma kar\u015f\u0131
\ny\u00fcr\u00fctt\u00fckleri y\u0131k\u0131m\u0131n sonucu olup, diyalektik gere\u011fi olarak krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n da
\nahlaki toplumun yeniden in\u015fas\u0131nda aranmas\u0131 do\u011fru olup, ana se\u00e7enek
\ndurumundad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nahlaki ve politik toplum t\u00fcm a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lma, \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclme ve yok edilme \u00e7abalar\u0131na
\n(uygarl\u0131k ve modernite g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan) ra\u011fmen, toplumsal do\u011fa olarak
\nvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ezici bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leri dar bir elit \u015febeke
\nolup (Belki de toplumsal do\u011fan\u0131n y\u00fczde on\u2019undan hi\u00e7bir zaman fazla
\nolmam\u0131\u015flard\u0131r) esas a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 halen ezilen, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen t\u00fcm uluslar, halklar,
\netnisiteler, kad\u0131nlar, k\u00f6y-tar\u0131m toplumlar\u0131, i\u015fsizler, g\u00f6\u00e7ebeler, gen\u00e7lik,
\nmarjinal gruplar vb. olu\u015fturmaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ns\u00fcrd\u00fcren devletin hukuk d\u00fczeni de\u011fil, t\u00fcm\u00fcyle toplumdan soyutlama \u00e7abalar\u0131na
\nra\u011fmen, zay\u0131f da kalsa ahlaki unsurdur. Toplum yok edilmedik\u00e7e ahlak da yok
\nedilemez. Bir toplumdaki krizin derinli\u011fi ahlaktaki al\u00e7almayla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.
\nAhlak er ge\u00e7 sadece krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in de\u011fil, toplumlar\u0131n mutluluk i\u00e7inde
\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmalar\u0131nda da temel toplumsal doku, kurum olarak rol\u00fcn\u00fc oynamak
\ndurumundad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ndemokratik siyaset \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 politik alana ili\u015fkin g\u00f6revler olmakla birlikte,
\nahlaki toplumla b\u00fct\u00fcnle\u015fmedik\u00e7e rol\u00fcn\u00fc oynayamazlar. Ahlak her iki alan
\ng\u00f6revlerinin pratikle\u015fti\u011fi toplum ger\u00e7e\u011fini ifade eder. Demokratik kapsam\u0131
\ni\u00e7inde din ve ahlak aras\u0131nda \u00f6zde\u015flik vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ibadet yerleri en \u00e7ok
\ntoplumsal ahlak\u0131n i\u015flendi\u011fi kurumlar olmak durumundad\u0131r. Ba\u015fta kilise ve
\ncamiler olmak \u00fczere, ibadethaneleri birer pratik ahlaki kurum olarak
\nde\u011ferlendirip, ahlaki toplumun in\u015fas\u0131nda kullanmak en do\u011frusudur. \u00d6zellikle
\ncamileri Hz. Muhammed d\u00f6nemindeki yayg\u0131n ahlaki merkezler olarak icra edilen
\ni\u015flevlerine yeniden kavu\u015fturmak \u00f6nemlidir. Camiler sadece namaz gibi son derece
\nbasit bir rit\u00fcelin yeri (Hz. Muhammed d\u00f6neminde camiler esas olarak ahlaki ve
\npolitik toplumun yeniden in\u015fa edildi\u011fi merkezlerdi. Namaz sadece bu i\u015fi onama
\nrit\u00fceli olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Sonralar\u0131 rit\u00fcel esas oldu. Esas ahlaki ve politik
\ntoplum in\u015fas\u0131 ise unutuldu, unutturuldu) de\u011fildir. <\/span><\/p>\n
\nedildi\u011fi ahlaki kurumlar olarak, gerekirse program, \u00f6rg\u00fctlenme ve \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131
\nolarak reformdan ge\u00e7irilip yeniden d\u00fczenlemelere kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Alevi
\nCemevleri daha \u00e7ok ahlaki ve politik toplum kurumlar\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynamalar\u0131na
\nkar\u015f\u0131l\u0131k, onlar\u0131n da yeniden in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6nc\u00fc d\u00fczeyde yeni
\nd\u00fczenlemelere kavu\u015fturulmas\u0131 gerekir. Devlet ve iktidar\u0131n kar\u015f\u0131t dayatmalar\u0131na
\nkar\u015f\u0131l\u0131k, ahlaki ve politik toplum birimlerinin kutsal ve ahlaki direnme
\nhaklar\u0131 vard\u0131r. Gerekirse bu hakk\u0131 kullanmak gerekir. Ayr\u0131ca din ve vicdan
\n(ahlak) \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bunu gerektirir. <\/span><\/p>\n
\nde gelenek ad\u0131na radikal veya \u0131l\u0131ml\u0131 yeni dincilik dayatmalar\u0131 san\u0131ld\u0131klar\u0131
\ngibi birbirlerine kar\u015f\u0131t iki e\u011filim olmay\u0131p, liberalizmin iki eklektik
\nideolojik versiyonu olarak, ahlaki ve politik rol\u00fcn\u00fc oynayamazlar. Bu y\u00f6nl\u00fc
\ntuzaklara d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in dinin demokratik muhtevas\u0131yla laiklikte k\u0131smen yans\u0131yan
\n\u00f6zg\u00fcr ve sek\u00fcler unsurlar\u0131 benimseyerek yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirmek \u00f6nemlidir. Her iki
\nunsur demokratik modernitenin yeniden in\u015fas\u0131nda ancak bu kapsamda rol
\noynayabilirler. Aralar\u0131ndaki as\u0131rl\u0131k oyunlar\u0131nda, kavgalar\u0131nda taraf olmamak
\nkadar, dini ve ahlak\u0131 yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, bo\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131, moderniteyle \u00e7\u0131kar temelinde
\nyeniden entegre edici \u00e7abalar\u0131n\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karmay\u0131 bilmek gerekir. <\/span><\/p>\n
\nestirdi\u011fi ter\u00f6re aldanmamak gerekir. Ahlak esas, hukuk talidir. Adaletli oldu\u011fu
\nm\u00fcddet\u00e7e hukuka sayg\u0131 duyulur. Aksi halde sonuna kadar ahlaki ve politik
\ntoplumda \u0131srar etmek \u015fartt\u0131r. Toplumun savunulmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin
\nesas yolunun ahlaki tutumdan ge\u00e7ti\u011fi bir an i\u00e7in bile unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n
\nVatikan t\u00fcr\u00fc Katolik ek\u00fcmeniklerle \u0130slam \u00fcmmetini (ek\u00fcmenini) temsilen eski
\nhalifelik kurumunun (bu arada Musevilik, Budizm vb. ahlaki ve dini gelenekler
\nde dahil edilerek) ve benzerlerinin ortakla\u015fa bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda yeniden
\nkurumla\u015fmalar\u0131, teolojiden \u00e7ok etik uygulamalar \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmalar\u0131, t\u00fcm
\ninsanl\u0131k ad\u0131na ahlaki ve politik toplumun yeniden in\u015fas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol
\noynayabilir. Bir nevi ulus-devletlerin BM \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda bir araya gelmesi
\ngibi, temel ahlaki \u00f6\u011fretilerin modernite sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bir araya gelerek
\nkurumla\u015fmalar\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u015fartt\u0131r. T\u00fcm kutsall\u0131klar\u0131 ve ahlaki \u00f6\u011fretileri
\nyutmaya \u00e7al\u0131\u015fan uygarl\u0131k ve modernite canavarl\u0131klar\u0131na (Leviathan\u2019a) kar\u015f\u0131
\nk\u00fcresel kutsall\u0131klar ve ahlaki \u00f6\u011frenim konfederasyonu bu \u015fart\u0131n gere\u011fi olarak
\nkurulmak durumundad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nili\u015fkin g\u00f6revlerini benimseyip ya\u015famsalla\u015ft\u0131rmad\u0131k\u00e7a, uygarl\u0131k ve modernite
\ng\u00fc\u00e7lerinin kapsaml\u0131 ideolojik ve maddi k\u00fclt\u00fcr silahlar\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri
\nsald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 demokratik toplum birimlerini ba\u015far\u0131yla savunup
\ns\u00fcrd\u00fcremeyeceklerini bilmek durumundad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nde\u011ferlendirmeler \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri niteli\u011finde olup \u00fczerinde kapsaml\u0131 tart\u0131\u015fmay\u0131
\ngerektirir. Ahlak toplumu alt-\u00fcst yap\u0131land\u0131rma \u015femalar\u0131na s\u0131\u011fmad\u0131\u011f\u0131 gibi,
\ntoplum do\u011fas\u0131 da bu t\u00fcr \u015femalara uymaz. Her toplumsal birim, hatta birey
\nahlaktan pay almadan ya\u015fayamayaca\u011f\u0131n\u0131 iyi bilmelidir. \u00d6nemli olan, iyi bir
\nahlakla toplum ve bireyin donanmas\u0131d\u0131r. Uygarl\u0131k ve modernite canavarl\u0131klar\u0131
\n(Leviathan) ne kadar sald\u0131r\u0131p yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fsalar da, ahlaki toplumu o denli
\nsavunmaktan ba\u015fka \u00e7aremiz yoktur. Toplumunu savunamayan\u0131n onurlu ya\u015fam hakk\u0131
\nolamaz. Ama ahlak olmadan da toplumun savunmas\u0131 yap\u0131lamaz. Demokratik
\nmodernitenin yeniden in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, t\u00fcm toplum birimlerinin ahlaki
\ng\u00f6revlerinde g\u00f6sterecekleri ba\u015far\u0131, k\u00fcresel sistem krizinden zaferle \u00e7\u0131k\u0131\u015fta
\ntemel \u00f6l\u00e7\u00fct olmaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nkarma\u015fas\u0131 geli\u015ftirilen bir kelimedir. S\u00f6zc\u00fck anlam\u0131 basittir. Eski Yunanca
\nk\u00f6kenli olup, kent y\u00f6netme sanat\u0131 dersek anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur. Fakat s\u00f6zc\u00fcklerle
\nhakikat arama \u00e7ok eksik ve insan\u0131 yar\u0131 yolda b\u0131rakacak bir y\u00f6ntemdir. Toplumsal
\ndo\u011faya ili\u015fkin kavramlar genel olarak \u00e7ok m\u00fcphemdir. Ger\u00e7e\u011fi i\u015faret
\nedebilirler, ama bir araya getirmekle olu\u015fturamazlar. Ger\u00e7e\u011fi biraz da
\nkavramlar\u0131n \u00f6tesinde aramak gerekir. Ne yaz\u0131k ki, bu i\u015f de yine kavramlar
\nsayesinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. O zaman geriye yorum g\u00fcc\u00fc kal\u0131yor demektir. Politikan\u0131n \u00f6z
\nanlam\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sanat\u0131 olarak belirlemek, maksad\u0131 daha iyi ifade etmi\u015f
\nolabilir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn kendisi ise hakikate yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. \u015e\u00fcphesiz
\npolitika, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve hakikat kavramlar\u0131n\u0131 kullan\u0131rken, temel ara\u015ft\u0131rma
\nbirimimiz yine ahlaki ve politik toplumdur. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, toplumsal olanla aray\u0131
\na\u00e7an bireysel bazl\u0131 veya ba\u015fka temel birimli a\u00e7\u0131klamalardan \u00e7ekiniyorum.
\nPolitika ad\u0131yla neredeyse \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f sava\u015f, \u00e7at\u0131\u015fma ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavramlar\u0131n\u0131
\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce tedirginli\u011fim daha da artar. Karamsarl\u0131\u011f\u0131 daha da artt\u0131ran, politika
\nve polis\u2019in (devletin) de \u00f6zde\u015f say\u0131lmas\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ng\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar kolay de\u011fildir. Hi\u00e7 giri\u015fmemektense, m\u00fctevaz\u0131 bir deneme en
\naz\u0131ndan tart\u0131\u015fmay\u0131, dolay\u0131s\u0131yla ara\u015ft\u0131rmay\u0131 geli\u015ftirmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha iyidir.
\n\u00d6ncelikle politika saymad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 i\u015fleri belirlemenin gerekli oldu\u011fu
\nkan\u0131s\u0131nday\u0131m. Birincisi, devlet i\u015flerinin politik i\u015fler de\u011fil, idari i\u015fler
\noldu\u011funu iyi kavramak gerekir. Devlete dayanarak politika yap\u0131lmaz, idare
\nedilir. \u0130kincisi, toplumun hayati \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ilgilendirmeyen i\u015fler esas
\npolitikay\u0131 olu\u015fturmaz. Di\u011fer toplumsal kurumlarca yerine getirilen rutin i\u015fler
\nseviyesindedirler. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle, e\u015fitlik ve demokratiklikle ba\u011flant\u0131l\u0131
\nolmayan i\u015fler politikay\u0131 esas olarak ilgilendirmez. Bu i\u015flerin tersi ise,
\npolitikay\u0131 esastan ilgilendirir: Toplumun hayati \u00e7\u0131karlar\u0131, ya\u015famsall\u0131\u011f\u0131,
\ng\u00fcvenli\u011fi, beslenmesi, iktidar ve devletin engelledi\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, e\u015fitlikler
\nve demokrasidir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi politik i\u015flerle devlet i\u015fleri ayn\u0131 de\u011fildir,
\nhatta olduk\u00e7a \u00e7eli\u015fkilidir. Bu durumda devlet ne kadar geni\u015fler ve
\nyo\u011funla\u015f\u0131rsa, politika o denli daral\u0131r ve gev\u015fer. Devlet kural demektir,
\npolitika ise yarat\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. Devlet haz\u0131r\u0131 y\u00f6netir, politika ise olu\u015fturarak
\ny\u00f6netir. Devlet zanaattir, politika sanatt\u0131r. <\/span><\/p>\n
\ndevletten daha \u00e7ok politikan\u0131n ink\u00e2r\u0131d\u0131r. \u0130ktidar her zaman devletten \u00e7ok daha
\nfazla topluma yerle\u015fiktir. Bu ise, toplumda politika yapman\u0131n ne kadar zor ve
\nk\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011funu ifade eder. Sonu\u00e7ta politika ile iktidar ili\u015fkisi hep gergin
\nve eylemli ge\u00e7er. <\/span><\/p>\n
\npratikle\u015fmedik\u00e7e politikan\u0131n anlam\u0131 kalmaz. Ahlaki ve politik toplumu ilgili
\noldu\u011fu bir\u00e7ok konuda \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. A\u015f\u0131r\u0131 tekrara d\u00fc\u015fmemeye \u00e7aba
\nharcasak da yine mecbur oluyoruz. Toplum t\u0131pk\u0131 ahlakta oldu\u011fu gibi politik bir
\nolgu veya do\u011fad\u0131r. \u00d6yle san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi resmi devlet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 anlam\u0131nda de\u011fil,
\ntoplumsal do\u011fa olarak politiktir. Ahlak\u0131n i\u015flevi hayati i\u015fleri en iyi yapmaksa,
\npolitikan\u0131n i\u015flevi ise en iyi i\u015fleri bulmakt\u0131r. Dikkat edilirse, politika hem
\nahlaki boyut ta\u015f\u0131yor, hem de daha fazlas\u0131n\u0131. \u0130yi i\u015fleri bulmak kolay de\u011fildir.
\n\u0130\u015fleri \u00e7ok iyi tan\u0131may\u0131, yani bilgi ve bilimi, bir de bulmay\u0131 yani ara\u015ft\u0131rmay\u0131
\ngerektirir. \u0130yi kavram\u0131 da buna dahil olunca, ahlaki bilmeyi de gerektirir.
\nG\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi politika \u00e7ok zor bir sanatt\u0131r. \u0130\u00e7ine girilen \u00f6nemli bir yan\u0131lg\u0131,
\npolitikan\u0131n devlet, imparatorluk, hanedan, ulus, \u015firket, s\u0131n\u0131f vb. gibi b\u00fcy\u00fck
\nhacimli kavramlarla i\u00e7 i\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesidir. Politikay\u0131 bunlar ve benzer olgular
\nve kavramlarla i\u00e7 i\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcnmek anlam\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Ger\u00e7ek politika tarifinde
\ngizlidir: Toplumun hayati \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve demokrasiden ba\u015fka
\nhi\u00e7bir kavramlar grubu izah edemez. O halde politika esas olarak, ahlaki ve
\npolitik toplumun her ko\u015ful alt\u0131nda bu niteli\u011fini veya varolu\u015funu s\u00fcrd\u00fcrebilmesi
\ni\u00e7in yap\u0131lan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve demokratikle\u015fme eylemlili\u011fi demektir. <\/span><\/p>\n
\nToplumsal do\u011fan\u0131n s\u00fcrekli ya\u015fanan ve varolu\u015fu sona ermedik\u00e7e hep varl\u0131\u011f\u0131n\u0131
\ns\u00fcrd\u00fcrecek olan do\u011fal halinden bahsediyoruz. Ne kadar a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lsa, \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclse ve
\npar\u00e7alansa da, ahlaki ve politik toplum hep var olacakt\u0131r. Toplumsal do\u011fa var
\nolduk\u00e7a o da var olacakt\u0131r. Politikan\u0131n rol\u00fc ise, bu varolu\u015fu a\u015f\u0131nd\u0131rtmadan,
\n\u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclme ve par\u00e7alanmaya u\u011fratmadan daha da geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr, e\u015fit ve
\ndemokratik k\u0131lmakt\u0131r. B\u00f6ylesi bir durumu ya\u015fayan her ahlaki ve politik toplum
\nise en iyi toplum demektir hedeflenen toplumun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi demektir. <\/span><\/p>\n
\nba\u015fvurmal\u0131y\u0131z. Bu i\u015f i\u00e7in uygarl\u0131k yine ba\u015fat kavram\u0131m\u0131z olacakt\u0131r. Sadece
\niktidar ve devleti i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in de\u011fil, s\u0131n\u0131fsall\u0131k ve kentlilik ba\u011flam\u0131nda da
\ntoplum \u00fczerinde s\u00fcrekli geni\u015fleyen ve yo\u011funla\u015fan ideolojik ve maddi k\u00fclt\u00fcr
\na\u011flar\u0131, ahlaki ve politik toplumu sard\u0131k\u00e7a politikan\u0131n rol\u00fc daral\u0131r.
\nPolitikan\u0131n rol\u00fcn\u00fcn daralmas\u0131, toplumsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve
\ndemokratikle\u015fmenin gerilemesini veya yads\u0131nmas\u0131n\u0131 beraberinde getirecektir.
\nUygarl\u0131k tarihi bu y\u00f6nl\u00fc geli\u015fmelerle doludur. H\u00e2kimiyet alt\u0131ndaki toplumun
\ngittik\u00e7e daha \u00e7ok k\u00f6lele\u015ftirilmesi, serfle\u015ftirilmesi ve proleterle\u015ftirilmesi,
\nd\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru daha \u00f6zg\u00fcr, e\u015fit ve demokratik toplumlar\u0131n bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nma
\nve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilme s\u00fcrecine d\u00f6n\u00fc\u015ferek devam edecektir. Sermaye ve iktidar
\ntekellerinin azami k\u00e2r kanunu bunu gerektirir. Bu durumda politika, demokratik
\nuygarl\u0131k birimlerinin direni\u015fi olarak anlam bulacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc direnmeden hi\u00e7bir
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve demokratikle\u015fme ad\u0131m\u0131 kazan\u0131lamayaca\u011f\u0131 gibi, var olan
\nahlaki ve politik d\u00fczeyin daha da a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131, par\u00e7alanmas\u0131 ve \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesi,
\ns\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi engellenemez. Tekellerin s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez.
\nPolitikan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sanat\u0131 olarak tan\u0131mlanmas\u0131 tarihte oynad\u0131\u011f\u0131 bu rol\u00fcnden
\n\u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Politika yapamayan, yapmaktan al\u0131konan her s\u0131n\u0131f, kent, halk, kabile,
\ndini cemaat ve kavim-ulusun s\u00f6z ve irade g\u00fcc\u00fc en b\u00fcy\u00fck darbeyi yemi\u015f demektir.
\nKolektif s\u00f6z ve iradenin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde ise sadece \u00f6l\u00fcm sessizli\u011fi vard\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nal\u0131yorlard\u0131. Cumhuriyet Roma\u2019s\u0131 ve Atina demokrasisi t\u00fcm k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131na
\nra\u011fmen hala hayranl\u0131kla an\u0131l\u0131yorlarsa, bunda temel etken kent politikas\u0131n\u0131
\nb\u00fcy\u00fck maharetle s\u00fcrd\u00fcrmelerinden ileri gelmektedir. Atina kent politikas\u0131yla
\ndevasa Pers \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu durdurdu\u011fu gibi, yenilgisini de haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.
\nRoma ise cumhuriyet\u00e7i politikas\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n merkezi haline gelebilmi\u015ftir. Daha
\nda \u00f6nemlisi, Greko-Romen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fiminde her iki kentin politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131
\nbelirleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n
\n\u00f6zerkli\u011finin ilk b\u00fcy\u00fck \u00f6rne\u011fi olarak sunmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7evresindeki daha g\u00fc\u00e7l\u00fc
\niktidar ve devlet g\u00fc\u00e7lerinin boyunduru\u011funa girmemek i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve
\n\u00f6zerklik politikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn maharetini, ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 sergilemi\u015ftir. Asurlardan
\nHititlere, Kassitlerden Mitannilere, Perslerden \u0130skender\u2019e kadar d\u00f6nemlerinde
\ntarihin t\u00fcm \u00fcnl\u00fc imparatorluklar\u0131na kar\u015f\u0131 bu usta politikalar\u0131yla ayakta
\nkalabilmi\u015ftir. Geli\u015ftirdi\u011fi bilim, sanat ve end\u00fcstriyle d\u00f6nemin en uzun s\u00fcreli
\nuygarl\u0131k \u00e7ekim merkezi olabilmi\u015ftir (M.\u00d6. 2000 – Miladi y\u0131llara kadar).
\n\u015e\u00fcphesiz bunda takip etti\u011fi kent politikas\u0131n\u0131n belirgin pay\u0131 vard\u0131r. Politikan\u0131n
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve yarat\u0131c\u0131l\u0131k oldu\u011funu kan\u0131tlayan \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerin ba\u015f\u0131nda geldi\u011fi
\na\u00e7\u0131kt\u0131r. Kartaca ve Palmyra\u2019y\u0131 da bu kabil \u00f6rneklerden sayabiliriz. Kartaca
\nuzun s\u00fcre Roma hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 direni\u015f politikas\u0131yla ayakta kald\u0131\u011f\u0131 gibi,
\nyarat\u0131c\u0131 geli\u015fmesini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ne zamanki Roma gibi imparatorluk sevdas\u0131na
\ngiri\u015fti, o zaman kaybetmekten kurtulamad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc imparatorluk olmak direni\u015f
\npolitikas\u0131yla terstir. Hatta politikan\u0131n ink\u00e2r\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7 trajik kaybedi\u015ftir.
\nPalmyra da benzer bir s\u00fcreci ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Belki de b\u00f6lgede Babil\u2019den sonra en
\n\u00e7ok y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7ip en uzun s\u00fcreli (M.\u00d6. 300-M.S. 270\u2019ler) \u00f6zerk ve ba\u011f\u0131ms\u0131z
\nkalabilmi\u015f, adeta \u00e7\u00f6lde cennet yaratm\u0131\u015f olan \u00fcnl\u00fc Palmyra, Roma ve Pers-Sasani
\n\u0130mparatorluklar\u0131na kar\u015f\u0131 denge ve \u00f6zerklik politikas\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p kendi ba\u015f\u0131na
\nimparatorluk olmaya kalk\u0131\u015f\u0131nca (Krali\u00e7esi \u00fcnl\u00fc Zennube d\u00f6neminde, M.S. 270\u2019ler)
\ntrajik sonla kar\u015f\u0131la\u015fmaktan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in direni\u015fin zafere,
\niktidarc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ise felakete g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerden birini de Palmyra
\ntrajedisi sunmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n
\nuygulanabilmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck imparatorluklara kar\u015f\u0131 direnen kentlerin y\u0131ld\u0131z \u00e2lemi
\nile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z sanki. \u0130slami imparatorluklardan (Emevi, Abbasi, Sel\u00e7uklu,
\nTimur, Bab\u00fbr, Osmanl\u0131) Cengiz \u0130mparatorlu\u011funa, H\u0131ristiyan \u0130mparatorluklar\u0131ndan
\n(Bizans, \u0130spanya, Avusturya, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131, Britanya) \u00c7in \u0130mparatorluklar\u0131na
\nkar\u015f\u0131 y\u00fczlerce kent (B\u00fcy\u00fck Okyanus\u2019tan Atlas Okyanusu\u2019na, hatta Amerika
\nK\u0131tas\u0131na, B\u00fcy\u00fck Sahra \u00c7\u00f6l\u00fcnden Sibirya\u2019ya kadar) \u00f6zerklik politikas\u0131 ad\u0131na
\ngerekti\u011finde tarihten silininceye kadar direnebilmi\u015ftir. Kartaca\u2019n\u0131n tarla
\nhaline getirili\u015fine benzeyen \u00f6rnek, Cengiz Han\u2019a kar\u015f\u0131 direnen Otrar kentidir.
\nO da tarla haline getirilmi\u015ftir. Avrupa kentlerinin hem imparatorluk g\u00fc\u00e7lerine,
\nhem de ulus-devlet\u00e7ili\u011fin merkeziyet\u00e7ili\u011fine kar\u015f\u0131 y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcren
\ndireni\u015f\u00e7ili\u011fine y\u00fczlerce \u00f6rnek sunulabilir. \u00d6zellikle \u0130talya ve Almanya
\nkentlerinin 19. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131na kadar \u00f6zerk yap\u0131lar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck
\ndireni\u015f sergiledikleri \u00e7ok iyi bilinmektedir. Bunlardan Venedik, Amsterdam \u00fcnl\u00fc
\n\u00f6rneklerdir.<\/span><\/p>\n
\nbinlerce y\u0131l s\u00fcren kent \u00f6zerkliklerine b\u00fcy\u00fck darbe olmu\u015ftur. Ancak
\npostmodernite ile kent \u00f6zerklikleri yeniden yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Kent politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131
\n\u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n
\nbelki de daha fazla kabile, a\u015firet, dini cemaat, felsefi ekol vb. belli ba\u015fl\u0131
\ntoplumsal gruplar\u0131n \u00f6zerk politik g\u00fc\u00e7 halinde kalabilmek u\u011fruna sergiledikleri
\nsay\u0131s\u0131z direni\u015f vard\u0131r. \u0130brani kabilesinin \u00fc\u00e7 bin be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k (M.\u00d6. 1600 \u2013
\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar) \u00f6zerklik \u00f6yk\u00fcs\u00fc belki de en \u00fcnl\u00fc \u00f6rnektir. Yahudilerin tarihte
\nve daha \u00e7ok da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok zengin ve yarat\u0131c\u0131 olmalar\u0131nda \u0130brani kabilesinin
\n\u00f6zerklik politikas\u0131 belirleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam dininin imparatorluk ve
\niktidar arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck direni\u015f mezhepleri ortaya
\n\u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Alevilik ve Haricilik mezhepleri kabile ve a\u015firetlerin \u00f6zerk ya\u015fama
\npolitikalar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. S\u00fcnni h\u00fck\u00fcmranl\u0131k, sultanl\u0131k gelene\u011fine kar\u015f\u0131 her
\nkavim b\u00fcnyesinde g\u00f6r\u00fclen yayg\u0131n muhalif mezhep \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131, \u00f6z\u00fcnde a\u015firet ve
\nkabile halklar\u0131n\u0131n direni\u015f\u00e7i ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc politikalar\u0131n\u0131n sonucudur. Bir nevi
\nS\u00fcnni \u0130slam s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine kar\u015f\u0131 halklar\u0131n ilk \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k
\nhareketleridir. H\u0131ristiyanl\u0131k ve Musevilik\u2019te de benzer \u00e7ok say\u0131da direni\u015f
\nmezhebi vard\u0131r. Orta\u00e7a\u011f boydan boya bu t\u00fcr yerel, kentsel, kabilesel ve dini
\ncemaatlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve \u00f6zerklik politikas\u0131 u\u011fruna m\u00fccadeleleriyle dolu
\nge\u00e7mi\u015ftir. \u0130lk H\u0131ristiyan cemaatlerinin \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ll\u0131k yar\u0131-gizli direni\u015f\u00e7i
\nmanast\u0131r ya\u015fam\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131\u011f\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda ba\u015frol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Antik\u00e7a\u011f
\nYunan felsefi ekollerinin \u00f6zerk politikalar\u0131 bilimin temel haz\u0131rlay\u0131c\u0131 rol\u00fcn\u00fc
\noynam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan halklar, uluslar bu ger\u00e7e\u011fi en \u00e7ok da\u011f
\nba\u015flar\u0131nda ve \u00e7\u00f6l ortalar\u0131nda y\u00fczlerce, binlerce y\u0131l direnen kabile ve a\u015firet
\natalar\u0131na bor\u00e7ludur. <\/span><\/p>\n
\ndevam\u0131d\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet olarak sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f da olsa, hepsinin pe\u015finde ko\u015ftu\u011fu
\nama\u00e7 politik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kt\u0131r. Liberalizmin politik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sahte
\nulus-devlet ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi politikay\u0131 ger\u00e7ek i\u015flevinden al\u0131koysa
\nda, yine de \u00e7ok \u00f6nemli bir politik direni\u015f gelene\u011finin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi anlam\u0131na
\ngelir. <\/span><\/p>\n
\nahlaki ve politik toplumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.
\nDa\u011flar, \u00e7\u00f6ller ve ormanl\u0131k alanlar ba\u015fta olmak \u00fczere, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00e7ok geni\u015f bir
\nco\u011frafyas\u0131nda kabile, a\u015firet, k\u00f6y ve kent toplumu halinde ya\u015fayan halklar ve
\nuluslar, uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli \u00f6zerklik ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k politikalar\u0131
\nile direni\u015f sergilemi\u015flerdir. Tarihte bu nedenle a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak demokratik
\nkonfederal gelenek a\u011f\u0131r basar diyoruz. Uygarl\u0131k tarihi boyunca h\u00e2kim e\u011filim
\nboyun e\u011fme de\u011fil, direni\u015ftir diyoruz. \u00d6yle olmasayd\u0131, d\u00fcnya Firavun M\u0131s\u0131r\u2019\u0131
\ngibi olurdu. Direni\u015fin, politikan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 tek bir insan yerelinin,
\nb\u00f6lgesinin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden tarihi do\u011fru yorumlayamay\u0131z. Latin Amerika,
\nAfrika, Asya halklar\u0131 halen b\u00fct\u00fcn renkleri ve k\u00fclt\u00fcrleriyle direniyorlarsa, bu
\ndemektir ki tarihleri de b\u00f6yledir. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarih \u2018\u015fimdidir\u2019. <\/span><\/p>\n
\ndireni\u015f yaparak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onurunu korumam\u0131\u015ft\u0131r bireysel d\u00fczeyde de bazen
\na\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bir ulus kadar olan direni\u015f\u00e7i politik ki\u015filikleri tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Tarih bu
\nt\u00fcr \u00f6rneklerle doludur. Buda\u2019dan Sokrates\u2019e, Zerd\u00fc\u015ft\u2019ten Konf\u00fc\u00e7yus\u2019a, Hz.
\nAdem\u2019den ba\u015flay\u0131p Nuh\u2019a ve Eyy\u00fcb\u2019e, \u0130brahim\u2019den Musa\u2019ya, \u0130sa\u2019ya ve Muhammed\u2019e
\nkadar ana halkalar halinde devam eden ve Kutsal Kitapta say\u0131lar\u0131 120 binden
\nfazla olarak verilen t\u00fcm peygamberlere, Tanr\u0131\u00e7a \u0130nanna\u2019dan Hz. Ay\u015fe\u2019ye,
\nZennube\u2019den Hypatia\u2019ya, Kibele\u2019den Meryem\u2019e, cad\u0131 kad\u0131nlar\u0131ndan Zeynep\u2019e,
\nRosa\u2019ya, Bruno\u2019dan Erasmus\u2019a dek say\u0131lamayacak kadar birey olarak insanlar,
\n\u00f6zg\u00fcr ve onurlu kalabilmek u\u011fruna \u00f6l\u00fcm\u00fcne direnebilmi\u015flerdir. Toplum e\u011fer bug\u00fcn
\nhala ahlaki ve politik olarak s\u00fcr\u00fcyorsa, herhalde bu bireylere \u00e7ok de\u011fer
\nbor\u00e7ludur. Aksi halde k\u00f6le s\u00fcr\u00fclerinden fark\u0131 kalmazd\u0131. <\/span><\/p>\n
\nyine de tarihin bug\u00fcnde mevcudiyetini a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmeden
\npolitikay\u0131 yorumlayam\u0131yoruz. Politikay\u0131 daraltma konusunda uygarl\u0131\u011f\u0131n bir
\nyapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapitalist modernitenin bin yaparak s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u0131srarla belirtmeye devam
\nediyoruz. Ulus-devlet \u00e7\u00f6z\u00fcmlememizi hat\u0131rlat\u0131rsak, modern toplumun sadece
\n\u00fcstten devlet egemenli\u011fini ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131, t\u00fcm ya\u015famsal g\u00f6zeneklerine kadar
\niktidar ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n etkilerine, istila ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131
\nvurgulam\u0131\u015ft\u0131m. K\u00fcresel \u00e7apta toplumun bu ger\u00e7eklikle ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131,
\nfethedildi\u011fini, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirildi\u011fini kavramak \u00f6nemlidir. \u0130deolojik ve maddi
\nk\u00fclt\u00fcr hegemonik a\u011flar\u0131n\u0131n nas\u0131l yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmakla yetinece\u011fim. Bu yeni
\nbir durumdur. Ad\u0131n\u0131 ister k\u00fcresel s\u00fcper hegemonya koyal\u0131m, ister imparatorluk
\nveya BM d\u00fczeni diyelim, \u00f6zde bir de\u011fi\u015fim g\u00f6stermez. Ayr\u0131ca k\u00fcresel hegemonyaya
\nfinans sermayesinin damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011funu, ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel sistemik ve
\nyap\u0131sal krizin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcreklilik kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131k. <\/span><\/p>\n
\ndiye sorarken, politikan\u0131n herhangi bir rol oynama g\u00fcc\u00fcnde olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da
\nsorgulamak zorunday\u0131z. Mevcut tabloya bak\u0131p olumsuzlu\u011fa ve umutsuzlu\u011fa \u00e7ok\u00e7a
\nkap\u0131lman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130\u015fte tam da bu noktada olumsuzlu\u011fa ve
\numutsuzlu\u011fa kap\u0131lman\u0131n sadece yersiz de\u011fil, ayn\u0131 zamanda anlams\u0131z oldu\u011funu
\ndurumun derinlikli politik sorgulamas\u0131ndan \u00e7\u0131karsayabiliriz. \u00c7ok\u00e7a bilindi\u011fi
\ngibi trendlerin, e\u011filimlerin, dalga boylar\u0131n\u0131n (evrensel hakikattir) maksimum
\nve minimum noktalar\u0131 vard\u0131r. T\u00fcm g\u00f6stergeler uygarl\u0131k ve modernite iktidar\u0131n\u0131n
\nmevcut halinin \u00e7oktan maksimumdan ini\u015fe ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir. Toplumda
\nda\u011f\u0131lan iktidar, t\u0131pk\u0131 bir dalgan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmesi gibi g\u00fcc\u00fcn\u00fc
\nyitirmektedir. Nas\u0131l ki b\u00fcy\u00fck bir ta\u015f tepeden d\u00fc\u015f\u00fcp tabanda par\u00e7alanarak
\na\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirirse, toplumun g\u00f6zeneklerine kadar d\u00fc\u015fen ve par\u00e7alanan iktidar
\nda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 o denli yitirmektedir. <\/span><\/p>\n
\ntoplum birim ve bireylerine yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, birim ve bireylerce o denli direni\u015fe
\nu\u011frar. \u0130ktidar diyalektik gere\u011fi yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her birim ve bireyde diren\u00e7 yarat\u0131r.
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc bask\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, i\u015fkence y\u00fckl\u00fc olarak gelip her birim ve bireye
\ndayand\u0131\u011f\u0131nda diren\u00e7 g\u00f6rmemesi do\u011fan\u0131n evrensel ak\u0131\u015f ger\u00e7e\u011fine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Modern
\niktidar ger\u00e7e\u011fi herhangi tarihsel bir \u00e7a\u011f\u0131n iktidar ger\u00e7e\u011finden olduk\u00e7a
\nfarkl\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sermaye tekelleri olarak kapitalizmin t\u00fcm d\u00fcnya ekonomisi
\n\u00fczerindeki a\u011flar\u0131 azami k\u00e2r getirecek d\u00fczeyde yay\u0131lmas\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015f, yay\u0131lacak
\ntek bir k\u00f6\u015fe bile kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca ekolojik krizi de hesaba katarsak,
\nderinli\u011fine eri\u015fmedi\u011fi tek bir aile ve klan bile b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nEnd\u00fcstriyalizmin kapitalistik yasalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 toplumun i\u00e7 ve \u00e7evre
\nyap\u0131s\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131 felaket d\u00fczeyine ta\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ulus\u2013devlet tarihin en
\ng\u00fc\u00e7l\u00fc tanr\u0131sal g\u00fcc\u00fc olarak s\u0131zmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00fczerine hegemonya kurmad\u0131\u011f\u0131 tek bir
\nvatanda\u015f b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihte b\u00f6ylesi ba\u015fka bir d\u00f6nem yoktur. Anthony Giddens
\nbenzersizlik derken bu noktada hakl\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n
\nulus-devlet) kar\u015f\u0131s\u0131nda, politika da kar\u015f\u0131 kutup olarak tarihteki hi\u00e7bir
\nd\u00f6nemle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmayacak bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ya\u015famak zorundad\u0131r. Uygarl\u0131k \u00f6ncesi
\nve sonras\u0131 d\u00f6nemi ya\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, politikan\u0131n moderniteye \u00f6zg\u00fc yap\u0131lanmas\u0131
\nda farkl\u0131l\u0131k kazanmak durumundad\u0131r. K\u0131saca form\u00fcle edecek olursak, iktidar
\na\u011flar\u0131 her yerde oldu\u011funa g\u00f6re, politika da her yerde olmak zorundad\u0131r. \u0130ktidar
\nher toplumsal birime ve bireye dayand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, politika da her birim ve
\nbireye dayanmak durumundad\u0131r. <\/span><\/p>\n