\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2542-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
\t :” ” <\/p>\n
\t :”” <\/p>\n
\t ” “,” ” <\/p>\n
<\/span><\/span><\/span>Tarihin sadece insan toplumu i\u00e7in Toplumsal tarihin insan\u0131 Sadece Hegel\u2019in de\u011fil, Kutsal \u015euraya varmak istiyorum: Negatif a- <\/span><\/strong>Son Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k yirmi bin y\u0131l \u00f6nce sona Son buzul d\u00f6nemi sonras\u0131na kadar Tarih\u00e7iler her ne kadar Afrika \u0130kinci b\u00fcy\u00fck simgesel dil \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck simgesel dil grubunu Kafkasya, Amerika ve benzer daha K\u00f6y-tar\u0131m devriminin esas olarak \u0130kincisi, k\u00f6y olu\u015fumlar\u0131 \u015fimdiye O halde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc husus olarak, Belirtilmesi gereken di\u011fer \u00f6nemli b- <\/span><\/strong>Tar\u0131m devriminin yar\u0131-yerle\u015fik kabile sistemine Evrensel tarih i\u00e7in temel \u0130kinci \u00f6nemli husus, M.\u00d6. 7000\u2019ler Asl\u0131nda mikro tarih diye bir O halde her iki anlamda da Verimli Hilal\u2019de M.\u00d6. 6000-4000 c- <\/span><\/strong>Kent ve ona dayal\u0131 uygar topluma ge\u00e7i\u015f, Verimli Uruk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yans\u0131tan \u015fehir Kad\u0131n\u0131n gittik\u00e7e derinle\u015fen Uygarl\u0131k toplumlar\u0131nda \u015e\u00fcphesiz devletlerin me\u015frula\u015fmas\u0131nda Ortado\u011fu\u2019nun iktidar k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bu d- <\/span><\/strong>Evrensel tarihin omurgas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden Mezopotamya ana Merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemini bu M\u0131s\u0131r-Nil ve Pencab vadilerindeki Kuzey Mezopotamya\u2019daki Uruk ve Ur hegemonik sistemleri Asur hegemonyas\u0131n\u0131 da \u00fc\u00e7 d\u00f6nem Yine t\u0131pk\u0131 Uruk, Ur ve Babil Asur sonras\u0131 Ortado\u011fu\u2019nun yeni e- <\/span><\/strong>Yeni hegemonik g\u00fc\u00e7, \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlayan Helen Greko-Romen uygarl\u0131\u011f\u0131, Avrupa Ege Denizi\u2019nin her iki yakas\u0131nda \u015eimdiye kadarki anlat\u0131mlardan da Greklerin kentle\u015fme hareketi Roma hegemonyas\u0131 evrenselli\u011fi ve Roma hegemonyas\u0131 d\u00f6neminde Do\u011fu \u015eu hususu \u00f6nemle belirtmeliyim ki, f- <\/span><\/strong>Ortado\u011fu merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son evrensel hamlesi \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7taki t\u00fcm Abbasi Hanedanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Uygarl\u0131k anlam\u0131nda \u0130slam\u2019\u0131n Avrupa ise, tersine, bir yandan Hegemonyan\u0131n kay\u0131\u015f\u0131nda ikinci Son olarak H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 da temel Be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k \u00f6yk\u00fcs\u00fc Hegemonyan\u0131n in\u015fas\u0131nda \u0130talyan Sonu\u00e7 olarak Hegel\u2019in Grek \u015fehir Fakat Hegel tarz\u0131 \u00a0<\/span><\/font><\/p>\n \u00a0K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/span><\/font><\/p>\n \u00a0www.navendalekolin.com – \u00a0<\/span><\/font><\/p>\n \u00a0<\/font><\/p>\n \t<\/p>\n
\nde\u011fil, t\u00fcm evrensel olu\u015fumlarda var k\u0131l\u0131c\u0131 bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm bilimlerin
\nittifak etti\u011fi bir hakikattir. Zaman olu\u015fturucudur. \u0130lahlara atfedilen yarat\u0131c\u0131
\nrol\u00fc bizzat zaman\u0131n oynamas\u0131 adeta bir s\u0131r niteli\u011findedir. Olu\u015fumun h\u0131z\u0131na
\nzaman diyoruz. Olu\u015fum olmazsa zaman da \u2018yok\u2019 boyutundad\u0131r. S\u0131r niteli\u011fi insan
\nbilincine b\u00f6yle yans\u0131maktad\u0131r. Ya\u015flanmay\u0131 zaman\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc etkisine ba\u011flamak bu
\ndurumda do\u011fru bir tan\u0131m olu\u015fturmamaktad\u0131r. Zaman\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc etkisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan
\nbu tan\u0131m\u0131n de\u011feri yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6l\u00fcm yoktur. \u00d6l\u00fcm sosyolojik olarak in\u015fa
\nedilen bir insan an\u0131s\u0131d\u0131r. Yapay bir duygudur. Ama ya\u015fam i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferli bir
\nan\u0131d\u0131r. Daha do\u011frusu uyar\u0131c\u0131 etkidir. Hegel gibi \u201cTin\u2019in yolculu\u011funa \u00e7\u0131kma
\ngere\u011fi duymuyorum. Ama bununla Hegel\u2019in ne yapmak istedi\u011fini anl\u0131yorum. Her ne
\nkadar \u2018big bang\u2019 teorisi ile evrene bir ya\u015f bi\u00e7ilip (yakla\u015f\u0131k 13,8 milyar y\u0131l)
\ntarih \u00e7izilmek istense de, bunun Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeni bir mitolojik anlat\u0131m\u0131
\nolmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir. T\u00fcm bilimselli\u011fine ra\u011fmen, Kutsal Kitaplardaki
\nyarat\u0131l\u0131\u015f \u00f6yk\u00fclerine benzer bir toplumsal rol mesafesindedir. Fakat bu b\u00f6yledir
\ndiye zaman ink\u00e2r edilmiyor. Sadece s\u0131rl\u0131 \u00f6zelli\u011fini korudu\u011fu idea ediliyor.
\nKe\u015ffini k\u0131smen insan toplumunda yapabilmeyi \u015fahsen b\u00fcy\u00fck bir \u015fans olarak de\u011ferlendiriyorum.
\n<\/span><\/font><\/p>\n
\nolu\u015fturmadaki rol\u00fc son derece \u00f6nemlidir. E\u011fer zaman\u0131n s\u0131rr\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclecekse, bunu
\nancak bu k\u0131sac\u0131k olu\u015fum s\u00fcrelerinde ke\u015ffedebiliriz. \u0130nsan toplumunun bireyini
\nolu\u015fturma g\u00fcc\u00fc san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha az anlam kazanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. \u00dczerinde \u00e7ok
\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131larak anlam derinli\u011fi yakalanabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka hi\u00e7bir fenomende zaman\u0131n
\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc ke\u015ffedemeyiz. Toplumsal bilimi bu nedenle t\u00fcm bilimlerin ana krali\u00e7esi
\nveya tanr\u0131\u00e7as\u0131 mesafesinde de\u011ferlendiriyorum. Toplumsal bilime dayanmayan t\u00fcm
\nbilimlerden \u015f\u00fcphe etti\u011fimi yine \u00f6nemli bir tespit olarak belirtmeliyim. Di\u011fer
\nt\u00fcm bilimlere do\u011fru giden yol toplumsal bilimi ger\u00e7ekle\u015ftirmemizden ge\u00e7ecektir.
\nMaddenin atom-alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan tutal\u0131m, halen geni\u015fledi\u011fi idea edilen
\nkozmik evrenin bilgisine ancak toplumsal bilimin geli\u015fimi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde
\nvarabiliriz. <\/span><\/font><\/p>\n
\nKitaptaki Tanr\u0131n\u0131n da yarat\u0131m ser\u00fcvenine ba\u015flamas\u0131n\u0131 \u2018anla\u015f\u0131lmak\u2019 arzusuna,
\nyani d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamas\u0131na ba\u011flamas\u0131 \u00f6nemli bir tespittir.
\nKendini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fc\u015f\u00fcnce hakikatin \u00f6z\u00fcn\u00fc vermektedir. Bu da insan
\ntoplumu d\u0131\u015f\u0131nda bilebildi\u011fimiz kadar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmesine hen\u00fcz tan\u0131k
\nolmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir durumdur. \u0130nsan\u0131n kendini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamas\u0131 t\u00fcm
\nyarat\u0131mlar\u0131n\u0131n temelidir. \u201cAcaba atom kadar kozmik evren i\u00e7inde de d\u00fc\u015f\u00fcnce var
\nm\u0131d\u0131r? sorusu sorulmaya de\u011fer ve hayli yak\u0131c\u0131 bir sorudur. Hem mikro hem de
\nmakro evrenlerin d\u00fc\u015f\u00fcncesiz ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini sanmaya cesaret edemedi\u011fimi
\nbelirtmeliyim. Al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lageldi\u011fimiz \u2018cans\u0131z madde\u2019 kavram\u0131n\u0131n \u00e7ok kof bir
\nsosyolojik kavram oldu\u011fu yeterince a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Bundan hemen
\nHegelcilik yapt\u0131\u011f\u0131m akla gelmemelidir. D\u00fc\u015f\u00fcncenin insan beynindeki dalgalarla
\nili\u015fkisi saptanm\u0131\u015ft\u0131r enerji gibi bir \u015fey oldu\u011fu hemen hemen kan\u0131tlanm\u0131\u015f
\ngibidir. T\u00fcm sorun bu kan\u0131tlanm\u0131\u015f ger\u00e7e\u011fi insan d\u0131\u015f\u0131 do\u011faya ne kadar yans\u0131tmaya
\ncesaret edebilece\u011fimizdir.<\/span><\/font><\/p>\n
\ntoplumculu\u011fun g\u00f6z\u00fcm\u00fcze serpti\u011fi \u2018\u00f6l\u00fc topra\u011f\u0131n\u0131\u2019 ta\u015f\u0131mak zorunda de\u011filiz.
\nPozitif toplumculuk, di\u011fer bir deyi\u015fle s\u00fcrekli \u00f6zg\u00fcrle\u015fen toplum yeg\u00e2ne hakikat
\nzeminimizdir. Evrensel tarihin en yal\u0131n tan\u0131m\u0131, hakikat zemini olarak toplumsal
\ngeli\u015fimdir. \u0130nsan toplumu bu anlamda sadece insan tarihi de\u011fil, ger\u00e7ek anlamda
\nda evren tarihidir. Basit\u00e7e 13,8 milyar y\u0131l diye tabir edilen s\u00fcre de dahil,
\nevren tarihidir. Bunun i\u00e7in insan\u0131, toplumunu ve tarihini \u00e7ok \u00f6nemsemek
\ngerekir.<\/span><\/font><\/p>\n
\nerdi\u011fi belirlemesi, toplumsal tarihin geli\u015fiminde \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131d\u0131r.
\nBu tarihle ba\u015flayan Ortado\u011fu tarihinde \u00f6zellikle Toros-Zagros da\u011f sisteminin
\netekleriyle kom\u015fusu \u00e7\u00f6l b\u00f6lgeleri bu tarihin ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6neminde insan t\u00fcr\u00fc
\ni\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir besin bollu\u011fu, g\u00fcvenlik ve \u00fcreme kolayl\u0131\u011f\u0131 sunmaktad\u0131r. Bu
\n\u00fc\u00e7 etkenin birle\u015fimi ise herhangi bir canl\u0131 t\u00fcr i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ya\u015fam \u015fans\u0131
\nsay\u0131lmaktad\u0131r. Do\u011fu Afrika \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 ve evrimine yakla\u015f\u0131k yedi milyon y\u0131l bi\u00e7ilen
\ninsan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ser\u00fcveninde Do\u011fu Afrika\u2019y\u0131 boydan boya ge\u00e7en, K\u0131z\u0131ldeniz\u2019den,
\nDo\u011fu Akdeniz\u2019in da\u011f eteklerinden Toroslara kadar varan Rif (iki anakara
\nk\u00fctlenin olu\u015fturdu\u011fu yar\u0131k) do\u011fal bir yay\u0131lma hatt\u0131 \u00e7izmektedir. Tespit
\nedilebildi\u011fi kadar\u0131yla en az bir milyon y\u0131ll\u0131k s\u00fcreden beri bu yoldan Asya ve
\nAvrupa\u2019ya hep insan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n oldu\u011fu kan\u0131tlanabilmektedir. Toros-Zagros kavisi
\nbu yolculukta hep merkez\u00ee istasyon rol\u00fc oynamaktad\u0131r. Jeolojinin \u00f6nemini
\nb\u00f6ylece daha iyi anl\u0131yoruz. En az bu da\u011f etekleri kadar d\u00f6nemine g\u00f6re hayli
\nverimli olan kom\u015fu \u00e7\u00f6ller de benzer bir rol oynamaktad\u0131r. Son Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n
\nsona ermesi ve bu istasyonlarda kal\u0131c\u0131 ya\u015fam\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ko\u015fullara eri\u015filmesi
\ninsan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fim tarihinde patlamaya yol a\u00e7maktad\u0131r. Bug\u00fcn bu co\u011frafyaya
\nOrtado\u011fu diyoruz. B\u00f6lge jeolojik, biyolojik ve toplumsal \u00f6nemini bu yak\u0131n
\ntarihsel ger\u00e7eklikten almaktad\u0131r. Ortado\u011fu art\u0131k herhangi bir co\u011frafya par\u00e7as\u0131
\nde\u011fil, sahnesinde evrensel tarihin oynanaca\u011f\u0131 mek\u00e2n\u0131 te\u015fkil etmektedir. <\/span><\/font><\/p>\n
\ninsan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn 25-50 civar\u0131nda niceliklerden olu\u015fan klan tipi \u00f6rg\u00fctlenmeyi
\na\u015famad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin ortak bilimsel kan\u0131 payla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Klan toplumunu ilkel
\nkom\u00fcnal birimler olarak k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek sonradan geli\u015fen bir \u2018uygarl\u0131k
\n\u015fovenizmi\u2019dir. \u0130nsanl\u0131k, tarihinin y\u00fczde 98\u2019ini bu tip toplumla ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.
\nKlan, toplumun olu\u015fumunda ana h\u00fccre rol\u00fcndedir. T\u0131pk\u0131 canl\u0131lar\u0131n olu\u015fumunda ana
\nh\u00fccrenin milyar y\u0131l\u0131 a\u015fan \u00e7abas\u0131 ile bitkisel ve hayvansal tiplerin olu\u015fumuna
\nge\u00e7ildi\u011fi gibi, klan toplumunun milyonlarca y\u0131ll\u0131k ya\u015fam ser\u00fcveni de heterojen
\ntopluma ge\u00e7i\u015fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u2018\u00c7oklu Toplum Devrimi\u2019 evrensel tarihin en
\ntemel a\u015famalar\u0131ndan biridir. Esas olarak \u2018simgesel dil\u2019in \u2018i\u015faret dili\u2019nin
\nyerine ikame edilmesiyle bu a\u015fama kat edilmi\u015ftir. \u0130nsan\u0131n simgesel dili beden
\nve g\u0131rtlak yap\u0131s\u0131 nedeniyle b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fim potansiyeline sahiptir. D\u00fc\u015f\u00fcnce
\ndevrimini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak olan da simgesel dil olana\u011f\u0131d\u0131r.<\/span><\/font><\/p>\n
\njeobiyolojik yap\u0131s\u0131nda simgesel dilin tahminen son buzul d\u00f6nemi \u00f6ncesinde, M.\u00d6.
\n100.000\u2019ler civar\u0131nda olu\u015fmu\u015f olabilece\u011finden bahsediyorlarsa da, as\u0131l simgesel
\ndil devriminin Ortado\u011fu jeobiyolojik yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak son buzul d\u00f6nemi
\nsonras\u0131nda, M.\u00d6. 20.000\u2019ler civar\u0131nda patlama yapt\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikirdirler.
\nYakla\u015f\u0131k alt\u0131 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar zengin bir bitki yap\u0131s\u0131na sahip olan B\u00fcy\u00fck
\nSahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019nden Arabistan ve \u0130ran \u00e7\u00f6llerine kadar Semitik olarak adland\u0131r\u0131lan
\ntopluluklar\u0131n Sami dil k\u00f6keni etraf\u0131nda geni\u015f bir \u2018kabileler sistemi\u2019
\nolu\u015fturduklar\u0131na dair daha net tarihsel g\u00f6zlemler, etnik ve antropolojik
\nbilgiler mevcuttur. Afrika\u2019n\u0131n \u00e7ok zengin i\u015faret dillerinden Semitik simgesel
\ndil yap\u0131s\u0131na dayal\u0131 kabile sistemine ge\u00e7i\u015f, evrensel tarihin temel
\na\u015famalar\u0131ndan biridir. Bu dil ve k\u00fclt\u00fcr grubu gerek neolitik tar\u0131m ve
\nhayvanc\u0131l\u0131k devriminde, gerekse \u015fehir (medeniyet, uygarl\u0131k) devriminde b\u00fcy\u00fck
\nrol oynayacakt\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\ndevriminin Toros-Zagros da\u011f sistemindeki jeobiyolojik yap\u0131ya dayal\u0131 ve
\nHint-Avrupa grubu olarak da adland\u0131r\u0131lan Aryenik kabile sistemindeki gruplarca
\nolu\u015fturuldu\u011fu yine tarihsel g\u00f6zlemler, etnik ve antropolojik \u00e7al\u0131\u015fmalarla daha
\nnet olarak kan\u0131tlanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Tar\u0131m ve \u015fehir devrimlerinde bu grubun
\nba\u015fat rol oynad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015f ger\u00e7e\u011fin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fidir. Bu rol\u00fc temelde
\nyerle\u015fim alan\u0131n\u0131n jeobiyolojik yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak oynam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nSibirya ormanlar\u0131na dayal\u0131 ve g\u00fcneyinde ya\u015fayan Ural-Altay dil grubu olarak da
\nadland\u0131r\u0131lan kabile sistemleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Buzul d\u00f6nemi sonras\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc
\n\u00c7in\u2019e, Mo\u011folistan, T\u00fcrkistan ve Finlandiya\u2019ya kadar yay\u0131lan bu gruplar\u0131n da
\nevrensel tarihe katk\u0131lar\u0131 ilk iki grup kadar olmasa bile, hem neolitik devrimde
\nhem de \u015fehir devrimlerinde \u00f6nemli olmu\u015ftur.<\/span><\/font><\/p>\n
\nizole olmu\u015f baz\u0131 gruplar\u0131n marjinal de olsa gerek simgesel dil, gerek tar\u0131m ve
\n\u015fehir devrimlerinde rol\u00fc bulundu\u011funa dair tarihsel g\u00f6zlemler, etnik ve
\nantropolojik bilgiler mevcuttur.<\/span><\/font><\/p>\n
\ntarihte \u2018Verimli Hilal\u2019 olarak da adland\u0131r\u0131lan Toros-Zagros da\u011f sisteminin i\u00e7
\nkavislerindeki eteklerinde jeobiyolojik yap\u0131 ve t\u00fcrlere ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fti\u011fi
\nt\u00fcm dilsel, etnolojik, antropolojik, arkeolojik ve jeolojik bilimsel
\n\u00e7al\u0131\u015fmalarla kan\u0131tlanmaktad\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n evrensel tarihinde bu devrim a\u015famas\u0131
\nesast\u0131r. Devrim derken niteliksel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm geli\u015fimlerini kast etti\u011fimi bir kez
\ndaha belirtmeliyim. Bu devrimin \u00f6nemi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Birincisi, toplum uzun
\ns\u00fcreli klan toplumu a\u015famas\u0131ndan (birbirine benzeyen homojen k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar) heterojen
\n(farkl\u0131 \u00e7okluklar) \u2018kabile sistemleri\u2019 a\u015famas\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. Ortak dil
\nk\u00f6kenlerine dayanan, yar\u0131-g\u00f6\u00e7ebe yar\u0131-yerle\u015fim alanlar\u0131na konumlanan,
\naralar\u0131nda hediyelik benzeri de\u011fi\u015f toku\u015flar bulunan, ortak bir tap\u0131nak ve
\n\u00f6l\u00fclerini g\u00f6mme mek\u00e2nlar\u0131 yaratan kabile sistemleri uzun s\u00fcreli toplumsal
\nbi\u00e7imleni\u015flerdir. \u0130nsanl\u0131k tarihini ayd\u0131nlatma ba\u011flam\u0131nda bir \u2018s\u00fcpernova\u2019
\nolarak de\u011ferlendirilen Urfa yak\u0131nlar\u0131ndaki G\u00f6beklitepe arkeolojik kaz\u0131lar\u0131nda
\nortaya \u00e7\u0131kan ve M.\u00d6. 10.000 y\u0131llar\u0131nda in\u015fa edildi\u011fi kan\u0131tlanan kabartmal\u0131
\ndikilita\u015f mabetler, tar\u0131m devriminden \u00f6nceki kabile sistemlerinin \u015fimdiye kadar
\nsan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi hi\u00e7 <\/strong>de ilkel bir konumda olmad\u0131klar\u0131n\u0131, olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f
\ntoplumsal yap\u0131lanmalar olduklar\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir tarihsel ke\u015fif olarak
\nkar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Daireler halinde dizilmi\u015f bu yontulmu\u015f dikilita\u015f
\nmabetler b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygu d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a
\ng\u00f6stermektedir. Urfa (daha geni\u015f\u00e7esi Yukar\u0131 Mezopotamya) jeobiyolojisinin bu
\nkabile sistemlerinin geli\u015fimi i\u00e7in ideal bir konum arz etti\u011fini \u00f6nemle
\nbelirtmek gerekir. Tarih ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n mutlaka \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmas\u0131
\ngereken bu kabile sistemi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlendik\u00e7e, evrensel tarihin daha net
\nayd\u0131nlat\u0131laca\u011f\u0131ndan ku\u015fku duyulamaz. <\/span><\/font><\/p>\n
\nkadar tar\u0131m devrimine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011ferlendirilmi\u015fti. Yar\u0131-g\u00f6\u00e7ebe kabile
\nsisteminde k\u00f6y olu\u015fumlar\u0131na ge\u00e7ildi\u011fi Urfa-G\u00f6beklitepe tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131
\ndi\u011fer \u00f6nemli bir toplumsal ger\u00e7ekliktir. Daha \u00f6nceleri kentin ve devletin
\ndo\u011fu\u015funu S\u00fcmer rahip tap\u0131naklar\u0131na ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131m. Ayn\u0131 bi\u00e7imde k\u00f6y ve kom\u00fcn
\ny\u00f6netiminin, yani ilkel (orijinallik anlam\u0131nda) ilk demokrasinin de bu sefer
\nkabilelerin ortak tap\u0131nak sistemleri etraf\u0131nda olu\u015ftuklar\u0131n\u0131 \u00f6nemle
\nbelirtmeliyim. Her ortak tap\u0131nak yerle\u015fikli\u011fin, ilkel al\u0131\u015fveri\u015fin, ortak duygu
\nve d\u00fc\u015f\u00fcnce (sanat) devriminin de temelini te\u015fkil etmektedir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nticaretin primitif, orijinal bi\u00e7imi olan hediye al\u0131\u015fveri\u015flerinin ortak mabet
\nbulu\u015fmalar\u0131nda geli\u015ftirildi\u011fini belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, din ve sanat\u0131n
\n(Bu iki kategori ba\u015flang\u0131\u00e7ta birliktedir ve temel manevi k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011fesidirler)
\ndo\u011fu\u015f kayna\u011f\u0131nda da ortak mabet tap\u0131nmalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Yaz\u0131ya hayli
\nyakla\u015f\u0131lm\u0131\u015f tap\u0131nak resimleri (G\u00f6beklitepe) d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygu d\u00fczeyinin
\ngeli\u015fkinli\u011fini kan\u0131tlamaktad\u0131r. S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r yaz\u0131lar\u0131n\u0131n do\u011fu\u015funu adeta
\n\u00f6nceden haber veren bir sanat s\u00f6z konusudur. Bu hususlara benzer okumalar\u0131 daha
\nda geli\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span><\/font><\/p>\n
\nbir husus, bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yar\u0131-g\u00f6\u00e7ebe niteli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00e7ok esnek ve h\u0131zl\u0131
\nyay\u0131lma karakterinde olmas\u0131d\u0131r. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn tarihte M.\u00d6. 15.000-M.\u00d6. 10.000
\ny\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u015fta Ortado\u011fu olmak \u00fczere evrensel \u00e7apta yay\u0131l\u0131m g\u00f6sterdi\u011fini
\nbelirtmek, tarih anlat\u0131mlar\u0131 i\u00e7in hayli ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir rol oynayacakt\u0131r. \u015eahsi
\nkanaatim, bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn t\u00fcm Asya, Afrika, Avrupa, Amerika ve hatta Avustralya\u2019y\u0131
\nfethetti\u011fi (k\u00fclt\u00fcrel yay\u0131l\u0131m anlam\u0131nda) do\u011frultusundad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\ndayanarak geli\u015fti\u011fi ve devrimsel bir anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 tarih\u00e7ilerin ve ya\u015fam\u0131n
\nkendisinin ortak yarg\u0131s\u0131d\u0131r. Verimli Hilal\u2019in en verimli b\u00f6lgesi olarak geni\u015f
\nUrfa jeobiyolojik alan\u0131n\u0131 tar\u0131m devriminin uzun s\u00fcreli (tahminen M.\u00d6.
\n10.000-5000 d\u00f6nemi) merkez\u00ee alan\u0131 olarak de\u011ferlendirmek ger\u00e7e\u011fe en yak\u0131n
\ntarihsel anlat\u0131md\u0131r. Gerek bitkileri tar\u0131ma almada, gerek koyun, ke\u00e7i ve
\ns\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 evcille\u015ftirmede bu alanlar verimlilik ve \u00e7e\u015fitlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ideale
\nyak\u0131nd\u0131r. Arazi yap\u0131s\u0131, topra\u011f\u0131n verimlili\u011fi ve iklimsel ko\u015fullar, bitki ve
\nhayvan varl\u0131\u011f\u0131 (flora ve fauna) a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00f6nemine g\u00f6re en ideal alan
\nkonumundad\u0131r. Adeta do\u011fal sulama ko\u015fullar\u0131na sahiptir. Ayr\u0131ca Dicle-F\u0131rat ve
\nkollar\u0131 \u00e7evresinde sulu tar\u0131m i\u00e7in geni\u015f alanlar hep var olagelmi\u015ftir. Alan
\nara\u015ft\u0131rmalar\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn b\u00f6lgenin bu rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartmaktad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\na\u015famalar\u0131ndan biri olan bu d\u00f6neme ili\u015fkin de benzeri hususlar\u0131 belirtmek
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Birincisi, tap\u0131nak ve k\u00f6y olu\u015fumlar\u0131nda niceliksel ve niteliksel
\ngeli\u015fmeler sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bismil-Kortiktepe, \u00c7em\u00ea Hallan, Ergani-\u00c7ay\u00f6n\u00fc,
\nSiverek-Nevala \u00c7ori k\u00fclt\u00fcrleri Urfa-G\u00f6beklitepe k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yay\u0131l\u0131m ve yerle\u015fim
\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir. M.\u00d6. 10000-7000 d\u00f6neminde, \u00e7anak \u00e7\u00f6mleksiz olarak
\nde\u011ferlendirilen bu a\u015famada belirtilen t\u00fcm hususlarda geli\u015fme sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu
\nd\u00f6nemin de ba\u015fta Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131 olmak \u00fczere evrensel yay\u0131lma karakterinde
\ngeli\u015fme sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nsonras\u0131nda geli\u015fen \u00e7anak \u00e7\u00f6mlekli neoliti\u011fin daha \u00fcst bir a\u015fama olarak
\nkentlerin e\u015fi\u011fine kadar gelen bir geli\u015fmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmas\u0131d\u0131r. T\u00fcm arkeolojik
\nkaz\u0131lar bu ger\u00e7e\u011fi do\u011frulamaktad\u0131r. Ayn\u0131 merkez\u00ee alandan \u00f6zellikle M.\u00d6.
\n5000\u2019lerden itibaren daha da h\u0131zlanan bir k\u00fclt\u00fcrel yay\u0131lman\u0131n ba\u015fta M\u0131s\u0131r,
\nA\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019da S\u00fcmer, bug\u00fcnk\u00fc Hindistan-Pakistan s\u0131n\u0131rlar\u0131ndaki Pencab
\n(Pencav) ile T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Amuderya ve Siriderya vadilerinde olmak \u00fczere geni\u015f bir
\njeobiyolojik alanda proto-kent e\u015fi\u011fine kadar bir geli\u015fmeye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131
\nbelirtilebilir. D\u00f6neme g\u00f6re bir nevi merkez-\u00e7evre sistemi ilk defa
\ng\u00f6zlemlenebilir bir k\u00fcresel sistem olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7in\u2019den Avrupa\u2019ya kadar,
\nyani iki okyanus aras\u0131nda bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ba\u015fat rol oynad\u0131\u011f\u0131 ikinci ku\u015fak bir
\nyay\u0131lman\u0131n M.\u00d6. 4000-2000 d\u00f6neminde yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek, evrensel
\ntarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme sadece g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan
\nbir fenomen de\u011fildir. Belki de en \u00f6nemli ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc, bask\u0131c\u0131 olmayan
\n(\u0130stisnalar kural\u0131 bozmaz) en uzun s\u00fcreli k\u00fcreselle\u015fme bu d\u00f6nemlerde
\nya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Evrensel tarihten anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bu husus olmal\u0131d\u0131r. Hem
\nmaddi hem de manevi ortak bir k\u00fclt\u00fcrel olu\u015fum ve k\u00fcresel yay\u0131l\u0131m\u0131 anlaml\u0131 bir
\ntarih anlat\u0131m\u0131 i\u00e7in temeldir. Evrensel tarihten anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken, t\u00fcm
\ntoplumlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri ve pratikle\u015ftirdikleri benzer \u00f6zne-nesne halkalar\u0131d\u0131r.
\nBa\u015fta ulus tarihleri olmak \u00fczere, t\u00fcm mikro tarih anlat\u0131mlar\u0131 e\u011fer evrensel
\ntarih i\u00e7ine oturtulmazlarsa, ancak \u00f6yk\u00fc de\u011ferinde anlam ifade ederler. <\/span><\/font><\/p>\n
\nanlat\u0131m t\u00fcr\u00fc yoktur. Kapitalist tekellerin propaganda ihtiyac\u0131 mikro tarihi
\nortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Tarihi anlayabilmek i\u00e7in bu hususun kavranmas\u0131 \u00e7ok
\n\u00f6nemlidir. \u0130nsan t\u00fcr\u00fc sadece kendisi de\u011fildir, t\u00fcm evren tarihidir. \u0130nsanda
\nyeniden yap\u0131la\u015fan, t\u00fcm madde-enerji ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n faz b\u00fct\u00fcnl\u00fckleridir. \u0130nsan
\nd\u0131\u015f\u0131nda olup da insanda yeniden bir araya gelip yap\u0131la\u015fmayan, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce
\nhaline gelmeyen hi\u00e7bir evren par\u00e7as\u0131, madde ve enerji b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yoktur.
\nBirincisi, evrensel tarih diyorsak, bu ger\u00e7ek kastedilmektedir. Panteizmin de
\nfark etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu ger\u00e7ekliktir. Evrensel tarih deyince anla\u015f\u0131lmas\u0131
\ngereken ikinci t\u00fcr anlat\u0131m, \u0130kinci Do\u011fa olarak da adland\u0131r\u0131lan toplumsal
\ndo\u011fan\u0131n maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fimidir. Bu tarihi bir nevi toplumun k\u00f6k
\nh\u00fccresi olan klanlardan al\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar toplumlar\u0131n ana nehir ak\u0131\u015flar\u0131
\nbi\u00e7iminde de\u011ferlendirmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu tarih anlat\u0131m\u0131nda ana nehir kavram\u0131
\n\u00f6nemlidir. Nas\u0131l insan olmayan evren tarihini anlatmak i\u00e7in t\u00fcm madde-enerji
\ntoplamlar\u0131 gerekmiyorsa, sadece fazl\u0131 ge\u00e7i\u015flerin mekanizmalar\u0131n\u0131 (Hegel\u2019de
\nmant\u0131k ve momentler) ve ana halkalar\u0131n\u0131 (fizik, kimya, biyoloji) anlatmak veya
\nanlamak yeterliyse, \u0130kinci Do\u011fa olarak toplum tarihi i\u00e7in de benzer bir anlat\u0131m
\ngereklidir. Toplum tarihiyle kast edilen \u015f\u00fcphesiz sosyolojidir. Ayr\u0131 sosyoloji
\nve tarih anlat\u0131mlar\u0131 da anlam b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hep par\u00e7alayan kapitalist
\ntekelcili\u011fin ideolojik hegemonyas\u0131 gere\u011fidir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nevrensel tarih bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. \u015e\u00fcphesiz bu anlat\u0131mda birey, olgu ve olaylar\u0131n
\nyeri olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Bilakis birey, olay ve olgular ancak bu evrensel
\nanlat\u0131m i\u00e7inde rol oynad\u0131klar\u0131nda anlam kazan\u0131rlar. Mikro tarih makro
\n(evrensel) tarihle ancak diyalektik ba\u011f i\u00e7inde kendisine yer yapar. Kendi ba\u015f\u0131na
\nmikro tarih, edebiyat ve sosyoloji anlat\u0131mlar\u0131 felsefesiz olmak anlam\u0131na gelir
\nki, bu da nihayetinde en kabas\u0131ndan pozitivist z\u0131rval\u0131klar haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. <\/span><\/font><\/p>\n
\nd\u00f6neminde uygarl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015f i\u00e7in gerekli olan belli ba\u015fl\u0131 t\u00fcm maddi ve manevi
\nk\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131n\u0131n olu\u015fmu\u015f bulundu\u011fu \u00f6nemli tarih\u00e7ilerin ortak bir kan\u0131s\u0131d\u0131r.
\nBu kan\u0131y\u0131 destekleyen \u00e7ok say\u0131da g\u00f6zlem, etnik ve arkeolojik ara\u015ft\u0131rmalar
\nmevcuttur. Ba\u015fta giyinme, beslenme ve bar\u0131nma alanlar\u0131nda olmak \u00fczere maddi
\nk\u00fclt\u00fcr ara\u00e7lar\u0131 end\u00fcstrile\u015ferek \u00fcretim seviyesine eri\u015febilmi\u015flerdir. K\u0131tl\u0131k ve
\n\u00e7e\u015fitli afet d\u00f6nemlerinde kullan\u0131lmak \u00fczere toplumsal art\u0131klardan birikimler
\nyap\u0131labilmektedir. Ticaretin temeli at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hediye k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131
\nihtiya\u00e7lar i\u00e7in \u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fimi yap\u0131labilmektedir. Manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir\u00e7ok unsuru
\nda kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Din, tanr\u0131, sanat, bilim ve tekni\u011fin ilk orijinal hallerinde
\nb\u00fcy\u00fck geli\u015fmeler sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Madenden tekni\u011fe ge\u00e7ilmi\u015ftir. Tekerlek
\nkullan\u0131lmaktad\u0131r. Enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinden yararlan\u0131lmaktad\u0131r. San\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha
\nfazla ke\u015fiflerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkusuzdur. Daha da \u00f6nemlisi, kad\u0131n\u0131n ba\u015fatl\u0131\u011f\u0131nda
\nve \u00e7evre ile \u00e7eli\u015fmeyen bir ya\u015fam s\u00f6z konusudur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdekiyle
\nk\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda, yaln\u0131z bu husus bile bu d\u00f6nem toplumunun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc izah
\netmeye yeterlidir. \u00c7evre ve kad\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz uygarl\u0131\u011f\u0131 kadar bast\u0131ran bir toplum
\n-\u00e7ok\u00e7a propagandas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde- asla \u00fcst\u00fcn ve geli\u015fmi\u015f say\u0131lamaz. E\u011fer bir
\ntoplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan ve \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden bahsedilecekse, ekolojik ve feminist
\n(burjuva anlam\u0131nda olmayan) kriterler esas olmak durumundad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle
\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumlar\u0131 ger\u00e7ekten hasta toplumlard\u0131r.<\/span><\/font><\/p>\n
\nHilal\u2019in binlerce y\u0131ll\u0131k toplum geleneklerinde biriken maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr
\nde\u011ferlerinin niteliksel s\u0131\u00e7ramas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti. Mevcut k\u00fclt\u00fcrel unsurlar
\nDicle, F\u0131rat, Nil ve Pencab (Be\u015fsu) deltalar\u0131nda olu\u015fan al\u00fcvyonlu alanlar\u0131n
\nverimli yap\u0131s\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere \u00f6teki baz\u0131 unsurlarla sentezlendiklerinde
\nkentin do\u011fu\u015fu ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu sentez b\u00fcy\u00fck bir \u00fcr\u00fcn art\u0131\u015f\u0131 anlam\u0131na
\ngelmektedir. \u015eu hususu da iyi bilmek gerekir ki, ayn\u0131 al\u00fcvyonlu alanlar
\n\u00fczerinden y\u00fcz binlerce y\u0131l boyunca insan ak\u0131\u015flar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, bu
\ntopluluklar kendi \u00f6z dinamikleriyle bir kentle\u015fme prati\u011fine ula\u015fmak bir yana,
\nklan toplumunu bile ya\u015fatacak yetenekte olamam\u0131\u015flard\u0131r. Bu alanlarda kent
\nuygarl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7i\u015f i\u00e7in diyalektik ba\u011flant\u0131 i\u00e7inde olacaklar\u0131 geli\u015fmi\u015f bir
\nneolitik toplum \u015fartt\u0131r \u00f6ncelikli ko\u015fuldur. \u00c7in\u2019de de benzer bir olu\u015fum bu
\ndiyalektik temelinde olu\u015facakt\u0131r. Tarih\u00e7ilerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ilk kentin
\nDicle-F\u0131rat\u2019\u0131n denizle birle\u015fti\u011fi al\u00fcvyonlu sahada in\u015fa edilen Uruk oldu\u011fu
\nkonusunda hemfikirdir. Evrensel tarih i\u00e7in Uruk d\u00f6nemi (M.\u00d6. 3500-3000)
\nuygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 te\u015fkil etmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. <\/span><\/font><\/p>\n
\ntanr\u0131\u00e7as\u0131 \u0130nanna ile ilk kahraman kral\u0131 G\u0131lgame\u015f ad\u0131na d\u00fczenlenen destanlar
\ni\u00e7in ilk s\u00f6ylenebilecek olan, kendi d\u00f6nemlerinin \u00f6zet anlat\u0131mlar\u0131 olduklar\u0131na
\ndairdir. Yaz\u0131l\u0131 halleriyle g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan bu orijinal destanlar
\nkendilerinden \u00f6nceki insanl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce, inan\u00e7 ve arzular\u0131 ile yans\u0131tt\u0131klar\u0131
\ngibi, gelece\u011fe dair \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck \u00f6zlemlerini de bir an\u0131 gibi bize
\nhissettirmektedirler. Evrensel tarih i\u015fte budur. \u0130nanna Destan\u0131\u2019nda kad\u0131n\u0131n
\nbinlerce y\u0131ll\u0131k \u00fcretken yarat\u0131c\u0131 eme\u011fi ile yarat\u0131lan ve 104\u2019e kadar say\u0131lan
\ntoplumsal kurum ve kuraldan, teknikten bahsedilmektedir. Kurnaz ve g\u00fc\u00e7l\u00fc
\n\u2018erkekle\u015fen tanr\u0131lar\u2019\u0131n bunlar\u0131 ellerinden almak i\u00e7in nas\u0131l hileye ve zorbal\u0131\u011fa
\nba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131r. G\u0131lgame\u015f ilk defa b\u00fcy\u00fclendi\u011fi kral ya\u015fam\u0131n\u0131n
\nyard\u0131mc\u0131s\u0131 Enkidu\u2019nun \u00f6l\u00fcm\u00fc ile elinden kay\u0131p gidece\u011fine dair i\u00e7ine girdi\u011fi
\nb\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc ve \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck bah\u015feden otun pe\u015findeki maceras\u0131n\u0131
\nanlatmaktad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nk\u00f6leli\u011fiyle tanr\u0131-kral\u0131n hastal\u0131k haline gelen iktidarsal \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n
\nilk b\u00fcy\u00fck diyalektik \u00e7eli\u015fkisidir. K\u00f6le-efendi \u00e7eli\u015fkisi de bu temel \u00e7eli\u015fkiden
\nkaynaklanacakt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u015f\u00e7i, i\u015fsiz ve her soydan yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lan
\nk\u00f6lelerine kadar bu \u00f6yk\u00fc derinle\u015ferek ve yayg\u0131nla\u015farak devam edecektir.
\nEvrensel tarihin uygarl\u0131k a\u015famas\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak ve ana momentlerinde belirlemelerde
\nbulunmak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. K\u0131rsal alan\u0131n ticaret ihtiyac\u0131n\u0131 iyi kullanan, bunu
\ndaha verimli \u00fcretimle kar\u015f\u0131laman\u0131n tasar\u0131 ve tekni\u011fi \u00fczerine in\u015fa edilen
\nkentler ba\u015flang\u0131\u00e7 itibariyle olumsuz rol oynamazlar. Tersine k\u0131rsal alanla uyum
\nve i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde toplumsal geli\u015fmeyi h\u0131zland\u0131r\u0131rlar. Fakat yol a\u00e7\u0131lan ve
\nb\u00fcy\u00fck birikim arz eden toplumsal art\u0131klar \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadele ve
\nsava\u015flarla kente dayal\u0131 s\u0131n\u0131fla\u015fma ve devletle\u015fme a\u015famalar\u0131, gittik\u00e7e k\u0131rsal ve
\nkentsel emek\u00e7ilerle t\u00fcm kabile sistemleri i\u00e7in tehlike haline gelirler.
\nHegel\u2019in deyi\u015fiyle toplum genel bir efendi-k\u00f6le ili\u015fkisi ve \u00e7eli\u015fkisine tabi
\ntutulmu\u015f bulunmaktad\u0131r. Evrensel tarihin uygarl\u0131k a\u015famas\u0131 hep bu \u00e7eli\u015fkiden
\nkaynaklanan sava\u015flarla, bu sava\u015flarla birlikte kurulan devlet bi\u00e7imleni\u015fleriyle
\ndolu ge\u00e7ecektir. Tarih bu anlamda bir \u2018insan mezbahas\u0131\u2019d\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nhiyerar\u015finin s\u00fcrekli iktidar ve devlet \u00fcretmesini do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek, do\u011fru tarih
\nanlat\u0131m\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan di\u011fer bir husustur. \u0130ktidarl\u0131 toplum s\u00fcreci
\ndaha \u00f6nceki toplumlardan nitelik olarak \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. \u0130ktidar veya efendi
\nkurumu uygarl\u0131k tarihi boyunca toplumda s\u00fcrekli geli\u015fen, yo\u011funla\u015fan ve
\nyayg\u0131nla\u015fan bir \u00f6zelli\u011fe sahiptir. Adeta kanser hastal\u0131\u011f\u0131 gibidir yay\u0131lmadan,
\nyo\u011funla\u015fmadan ayakta duramaz. T\u0131pk\u0131 kapitalist tekellerin s\u00fcrekli birikim ve
\nk\u00e2r hastal\u0131\u011f\u0131 gibidir iktidar kurumu. \u00d6z\u00fcnde ikisi de yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f toplumsal
\nart\u0131kla ya\u015farlar. S\u0131n\u0131fla\u015fma olgusu toplumsal art\u0131kla y\u00fcr\u00fcyebilir. Bu art\u0131k
\nkesildi\u011fi veya azald\u0131\u011f\u0131 oranda devletli toplumun krizi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Sonu\u00e7,
\nkendini s\u00fcrekli \u00fcreten sava\u015f ve yeni devlet, iktidar par\u00e7as\u0131 olma aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r.
\nAv\u0131n pe\u015findeki avc\u0131 gibidir iktidar elitleri ve kurumlar\u0131. Devletler ise bu
\ni\u015fin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imleri olarak tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\ntoplumlar\u0131n genel y\u00f6netim ihtiya\u00e7lar\u0131 da tam bir maske olarak kullan\u0131l\u0131r. Tarih
\nboyunca t\u00fcm devlet y\u00f6neticileri kendilerini bu maske ile tan\u0131tmaya b\u00fcy\u00fck \u00f6zen
\ng\u00f6sterirler. G\u00fcvenlik, b\u00fcy\u00fck sulama ve end\u00fcstri giri\u015fimleri, adalet i\u015fleri gibi
\nbaz\u0131 toplumsal y\u00f6netimler gerekli bir ihtiya\u00e7 olarak me\u015fru g\u00f6r\u00fclebilir. Fakat
\niktidar ve devlet y\u00f6netimlerinde bu toplumsal i\u015fler hep ikinci planda tutulur
\nve kendilerini me\u015frula\u015ft\u0131rma temelinde kullan\u0131l\u0131r. \u0130ktidarl\u0131 toplumlar erkek
\negemen toplumlard\u0131r. Y\u00f6netilenlere ili\u015fkin Kutsal Kitaplarda da \u00e7ok\u00e7a ge\u00e7en
\n\u2018\u00e7oban-s\u00fcr\u00fc\u2019 ili\u015fkisi ge\u00e7erlidir. Bu ili\u015fkinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru geli\u015fimi \u00e7evre ve
\nemek\u00e7inin genel kar\u0131la\u015fma e\u011filimi bi\u00e7imindedir. Bunu iktidar\u0131n erkeklik
\nkarakteri sa\u011flar. Neolitik toplumda kad\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 y\u00f6netimler esas olarak
\n\u00fcretim, g\u00fcvenlik ve \u00fcreme ama\u00e7l\u0131yken, uygarl\u0131k toplumlar\u0131nda iktidar
\ny\u00f6netimleri i\u00e7te ve d\u0131\u015fta s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve sava\u015f ama\u00e7l\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla sava\u015f ve
\niktidar teknolojisine birincil s\u0131rada \u00f6nem verilir. Ayr\u0131ca \u00e7evreyi s\u00fcrekli
\nfethedilecek bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler. <\/span><\/font><\/p>\n
\nsoyutlamalara en zengin \u00e7e\u015fitlilikteki iktidar somutla\u015fmalar\u0131nda rastlamak
\nsadece m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, i\u015fin kural\u0131, normu gere\u011fidir. Merkez\u00ee oldu\u011fu ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck
\narz etti\u011fi ger\u00e7e\u011finden hareketle yakla\u015f\u0131m g\u00f6stermek, uygarl\u0131k sisteminin do\u011fru
\nkavranmas\u0131 i\u00e7in \u015fartt\u0131r. Kesinti ve par\u00e7alanm\u0131\u015f bo\u015fluklar uzun s\u00fcreler i\u00e7inde
\nm\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u201c\u0130ktidar bo\u015fluk kabul etmez deyi\u015fi bu a\u00e7\u0131dan do\u011frudur.<\/span><\/font><\/p>\n
\nkaynakl\u0131 ve kesintisiz ak\u0131p gelen be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fan merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131 en temel
\ntarih birimi olarak incelemek temel metodolojik \u00f6neme sahiptir. Bu konuda dar
\nekonomist s\u0131n\u0131f yakla\u015f\u0131m\u0131 y\u00f6ntemlerinden tutal\u0131m, hukuk ve ulusal devlet
\neksenli, \u00fcretim sistemli yakla\u015f\u0131m y\u00f6ntemleri tarihin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vermekten
\nuzakt\u0131rlar. \u00d6zellikle gittik\u00e7e yayg\u0131nla\u015fan pozitivist mikro tarih y\u00f6ntemleri
\ntam bir anlam katliam\u0131 rol\u00fcne b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f gibidirler. Tarihi birey, olay, hanedan,
\nulus, devlet, s\u0131n\u0131f ve ekonomi unsurlar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere indirgemeci tekil
\nunsurlarla \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek, anlat\u0131 haline getirmek ger\u00e7e\u011fin par\u00e7alanarak
\nkatledilmesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Kapitalist tekellerin ideolojik hegemonyas\u0131 alt\u0131nda
\ngeli\u015ftirilen bu mitik anlat\u0131mlar ezici y\u00f6nleriyle propaganda rol\u00fcn\u00fc oynarlar.
\n\u015e\u00fcphesiz tikel anlat\u0131mlar gerekli ve \u00f6nemlidir. Ama evrensel tarih ak\u0131\u015flar\u0131 ile
\nb\u00fct\u00fcnle\u015fmeden, ger\u00e7e\u011fin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc kavran\u0131\u015f\u0131na hizmet etmezler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarih
\nanlat\u0131m\u0131 \u00e7ok sorunlu bir konudur. Do\u011fru anlat\u0131mlar b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 ve \u00e7abalar\u0131
\ngerektirmektedir. Hem d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7abas\u0131ndan hem de eylem g\u00fcc\u00fcnden bahsediyorum.
\n\u0130ktidar\u0131n s\u00fcrekli k\u00e2r pe\u015findeki sermaye gibi bir \u00f6zelli\u011finin oldu\u011funu
\nkavramad\u0131k\u00e7a, uygarl\u0131k toplumlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemez. Asl\u0131nda iktidar\u0131 en rafine
\n\u00f6rg\u00fctl\u00fc sermaye olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmedik\u00e7e tam kavranmas\u0131 ba\u015far\u0131lamaz. Sermayeyi ne tam
\nekonomik (Marksistler ve liberaller i\u00e7in b\u00f6yledir) ne de politik olarak
\n(ulus-devlet\u00e7i yakla\u015f\u0131m) d\u00fc\u015f\u00fcnmek do\u011frudur. Birbirini do\u011furan, biri olmaks\u0131z\u0131n
\ndi\u011ferinin edemeyece\u011fi ikiz olgular olarak kavramla\u015ft\u0131rmak ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n
\nsonu\u00e7lar verir. <\/span><\/font><\/p>\n
\ntan\u0131mlar \u00e7er\u00e7evesinde be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcreli bir tarihsel-toplumsal sistem
\nolarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dc\u00e7 ana versiyon ve bir\u00e7ok alt k\u00fcmeler halinde
\n\u015femala\u015ft\u0131rabiliriz. Birincisi, S\u00fcmerik orijinal \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131r. Uruk \u00f6rne\u011finin
\nkendini \u00e7o\u011faltmas\u0131 \u00e7\u0131\u011f gibi artan \u015fehir \u00f6beklenmelerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Merkez\u00ee
\nalan A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019d\u0131r. Hegemon g\u00fc\u00e7 Uruk site devletidir. Yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u00fcz
\ny\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f, ula\u015fabildi\u011fi her yerde yar\u0131-\u00e7evreler ve koloniler olu\u015fturmu\u015ftur.
\nB\u00fct\u00fcn Verimli Hilal\u2019i merkez ve \u00e7evre olarak \u00f6rg\u00fctl\u00fc k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtebiliriz.
\nSistemin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 konjonkt\u00fcrel bunal\u0131m sonucunda M.\u00d6. 3000 y\u0131llar\u0131nda hegemonik
\ng\u00fc\u00e7 Ur sitesine ge\u00e7mi\u015ftir. Ur \u00c7a\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli bunal\u0131mlarla kesintili olarak bin
\ny\u0131l kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. M.\u00d6. 3000-2000 d\u00f6nemini Ur \u00c7a\u011f\u0131 olarak
\nde\u011ferlendirebiliriz. Uruk\u2019un t\u00fcm \u00e7evre ve merkez rol\u00fcn\u00fc devralm\u0131\u015ft\u0131r. Daha da
\ngeni\u015fletmi\u015f ve kentleri \u00e7o\u011faltm\u0131\u015ft\u0131r. Kentle\u015fmeler merkez ve \u00e7evre alanlar\u0131nda
\nUruk d\u00f6neminin \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde geli\u015fim g\u00f6stermi\u015ftir. D\u00fczinelerce kentle\u015fmeye tan\u0131k
\nolmaktay\u0131z. Toplumda hem yatay hem de dikey \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck artm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131
\ngeli\u015fmi\u015ftir. Bilim ve e\u011fitim kurumla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Nippur bir nevi \u00fcniversite
\nkentidir. Yak\u0131n kom\u015fusu olan do\u011fusundaki Elam b\u00f6lgesinde Sus, bat\u0131s\u0131nda Aleppo
\nve Ebla, kuzeyinde Mari ve Kazaz, yine F\u0131rat k\u0131y\u0131lar\u0131nda \u00e7ok say\u0131da koloni in\u015fa
\nedilmi\u015ftir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nkentle\u015fme daha uzak \u00e7evrenin alt k\u00fcmeleri olarak de\u011ferlendirilebilir. Nil ve
\nPencab vadileri \u00f6zerk kentlerden ziyade adeta koloniye benzemektedirler. M\u0131s\u0131r
\nuygarl\u0131\u011f\u0131 Firavun\u2019un saray, mezar ve tap\u0131nak \u00fc\u00e7geninden olu\u015fan mekanikle\u015fmi\u015f
\nbir k\u00f6le kom\u00fcn\u00fcne benzemektedir. S\u00fcmer uygarl\u0131\u011f\u0131ndaki \u00f6zerk, rekabet\u00e7i
\nkentle\u015fmeyi sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. Kolektifle\u015fmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6y\u00fc and\u0131rmaktad\u0131r.
\nFiravun sosyalizmi denmesi de bu niteli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Pencab\u2019daki Harappa ve
\nMohenjodaro yerle\u015fkeleri daha \u00e7ok birer koloniyi and\u0131rmaktad\u0131r. S\u00fcmer kolonisi
\nolmalar\u0131 ihtimal dahilindedir. Daha sonra (M.\u00d6. 1500\u2019ler) geli\u015fecek \u00c7in
\nuygarl\u0131\u011f\u0131, Sar\u0131 Irmak deltalar\u0131nda boy veren ikinci bir M\u0131s\u0131r \u00f6rne\u011fi gibi
\ng\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/span><\/font><\/p>\n
\nkentle\u015fmelerin daha de\u011fi\u015fik bi\u00e7imde geli\u015fti\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu alandaki
\ntopluluklar\u0131n kendi \u00f6z dinamikleriyle M.\u00d6. 3000\u2019lerden itibaren kentle\u015fmeye
\nge\u00e7tikleri ve Uruk, Ur (M.\u00d6. 4500-3500 d\u00f6neminde El Ubeyd k\u00fclt\u00fcr
\nyay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131) kolonizasyonlar\u0131na kar\u015f\u0131 kendilerini koruduklar\u0131, k\u0131sa
\ns\u00fcre i\u00e7inde bu kolonizasyon g\u00fc\u00e7lerini kendi i\u00e7lerinde erittikleri
\ng\u00f6zlemlenmektedir. B\u00f6lgenin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc kabile sistemi ve tar\u0131mc\u0131 k\u00f6y yap\u0131s\u0131 bunu
\nm\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r. ABD kar\u015f\u0131s\u0131ndaki Avrupa\u2019ya benzemektedir. Bir alt k\u00fcme veya
\n\u00e7evreden ziyade, ikinci bir merkez rol\u00fcne daha yak\u0131n konumdad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\ni\u00e7te kent (Babil ve Ninova ba\u015fta olmak \u00fczere) rekabetleri, d\u0131\u015ftan Semitik
\nk\u00f6kenli Amorit ve kuzeydo\u011fudan Aryenik boylar\u0131n savunma ve sald\u0131r\u0131 sava\u015flar\u0131yla
\n(Belli ba\u015fl\u0131 olanlar\u0131 Gutiler ve Akadlard\u0131r) M.\u00d6. 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131nda
\ng\u00fc\u00e7lerini yitirmi\u015flerdir. Yeni hegemonik g\u00fc\u00e7ler Babil ve Asur\u2019dur. Babil M.\u00d6.
\n2950-1600\u2019lerdeki ilk d\u00f6neminde \u00e7ok g\u00f6rkemli bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcnl\u00fc
\nHammurabi bu d\u00f6nemi simgelemektedir. \u0130kinci d\u00f6nemi kuzey ve do\u011fulu boylarla
\n(Hitit ve Hurri ittifaklar\u0131 bunu ifade etmektedir) ortakla\u015fa ge\u00e7en M.\u00d6.
\n1600-1300\u2019l\u00fc y\u0131llard\u0131r. Son d\u00f6nem Medlerle koalisyon sonucu y\u0131kt\u0131klar\u0131 Asur
\nhegemonyas\u0131ndan sonraki M.\u00d6. 600-540 d\u00f6nemidir. \u0130lk Yahudi s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn\u00fc
\nger\u00e7ekle\u015ftiren Nabokadnazar bu d\u00f6nemi simgelemektedir. Babil t\u00fcm d\u00f6nemlerinde
\nbir hegemonya merkezidir. Kapitalist hegemonyan\u0131n merkezleri olan Londra ve
\nNewyork\u2019u and\u0131rmaktad\u0131r. Sanayi, ticaret, din, sanat ve bilim merkezidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc
\n\u00fcnl\u00fcd\u00fcr. \u2018Yetmi\u015f iki millet\u2019 s\u00f6z\u00fc Babil\u2019den kalmad\u0131r. \u00c7ekmedi\u011fi boy ve kabile
\nyok gibidir. D\u00f6nemin Yunanl\u0131lar\u0131 i\u00e7in Paris ve Londra gibidir. \u0130lk filozoflar\u0131
\nBabil ekol\u00fcnden ge\u00e7mi\u015flerdir. K\u0131saca d\u00f6neminin hegemonik d\u00fcnya kentidir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nhalinde ayr\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M.\u00d6. 2000-1600 Babil\u2019e ba\u011fl\u0131 ticaret kolonileri
\nd\u00f6nemi, M.\u00d6. 1300-1000 tam hegemonik d\u00f6nemdir. Son d\u00f6nem ise M.\u00d6. 900-600\u2019d\u00fcr.
\nZagros\u2019tan Akdeniz\u2019e, \u0130\u00e7 Anadolu\u2019dan M\u0131s\u0131r ve Umman\u2019a kadar geni\u015f bir
\nco\u011frafyada hegemonik g\u00fc\u00e7 olabilmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Ticaret ve sanayide ilerleme
\nsa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Mamul mal sat\u0131p hammaddeleri metropollerine ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.
\nKapitalizmin bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fini (muhasebe, tart\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fc, kredi, para benzeri
\ni\u015fler) geli\u015ftirmi\u015ftir. Son d\u00f6neminde Van merkezli Urartular kar\u015f\u0131s\u0131na en ciddi
\nrakip olarak \u00e7\u0131km\u0131\u015flarsa da ayn\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131 sa\u011flayamam\u0131\u015flard\u0131r. Fakat Urartular\u0131n
\nAsur\u2019a kar\u015f\u0131 ayakta kalan tek g\u00fc\u00e7 olmay\u0131 ba\u015farmalar\u0131 \u00f6nemlidir. Asurlular t\u00fcm
\nhegemonya d\u00f6nemlerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc koloniler olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. K\u00e2r, k\u00e2rhane
\nkavramlar\u0131 Karum (acente) k\u00f6keninden gelmektedir. Do\u011fuda Medler ve Persleri,
\nbat\u0131da M\u0131s\u0131r, \u0130srail ve Fenikelileri, \u0130\u00e7 Anadolu\u2019ya kadar bir\u00e7ok beylikleri
\nkontrolleri alt\u0131na alabilmi\u015f ve kolonile\u015ftirmi\u015flerdir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nd\u00f6nemlerinde hegemonyac\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 direnmede g\u00f6sterdikleri ba\u015far\u0131y\u0131 Asur
\nhegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 da tekrarlayan, Aryen kabilelerinden olu\u015fan Hurri ve Hitit
\ng\u00fc\u00e7leri olmu\u015ftur. Hitit Kral\u0131 I. Mur\u015fili\u2019nin Hurri m\u00fcttefikleri ile birlikte
\nM.\u00d6. 1596\u2019da Babil dahil hegemonik merkezi t\u00fcm\u00fcyle d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmekteyiz.
\nHurrilerin Mitanni kolu, M.\u00d6. 1500-1250 d\u00f6neminde Kerk\u00fck\u2019ten Akdeniz\u2019e kadar
\ngeni\u015f bir b\u00f6lgede imparatorluk benzeri bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturabilmi\u015ftir. Ayn\u0131 k\u00f6kenden
\ngelen Urartular ve Medler ise, uzun y\u0131llar s\u00fcren direni\u015fler sonunda, M.\u00d6.
\n612\u2019de Asur\u2019un stratejik yenilgisine yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Fakat Asur\u2019un yenilgisini
\nsadece d\u0131\u015f sava\u015flara ba\u011flamak yetersiz bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Temel neden, sava\u015flar\u0131n
\nart\u0131k k\u00e2rl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. T\u0131pk\u0131 sermayenin azalan k\u00e2r\u0131n\u0131n <\/strong>bunal\u0131m
\nve kriz etkeni olmas\u0131 gibi, sava\u015flar\u0131n azalan k\u00e2r\u0131 da kriz ve yenilgilerle
\nsonu\u00e7lanmaktad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nhegemon g\u00fcc\u00fc Pers-Med ittifak\u0131na dayal\u0131 Pers \u0130mparatorlu\u011fu\u2019dur. M.\u00d6. 550-330
\nd\u00f6neminde d\u00fcnya hegemonu rol\u00fcn\u00fc oynayan Pers imparatorlar\u0131 en geni\u015f k\u00fcresel
\nsistemi kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130ktidar alanlar\u0131 Ege k\u0131y\u0131lar\u0131ndan Pencab\u2019a
\nkadar uzanm\u0131\u015f olup, \u00c7in hari\u00e7 d\u00fcnyan\u0131n o d\u00f6nemine g\u00f6re t\u00fcm uygarl\u0131k alanlar\u0131n\u0131
\nayn\u0131 g\u00fcc\u00fcn hegemonyas\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirebilmi\u015flerdir. Bu ba\u015far\u0131da manevi
\nk\u00fclt\u00fcr olarak Zerd\u00fc\u015ftl\u00fc\u011f\u00fcn belirgin pay\u0131 vard\u0131r. Sistem daha eski olan M\u0131s\u0131r
\nuygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leriyle yeni bir uygarl\u0131k s\u00fcrecinde olan Ege \u0130on uygarl\u0131k
\ng\u00fc\u00e7lerinin s\u00fcrekli isyanlar\u0131yla y\u0131prat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Eski Mezopotamya miras\u0131n\u0131
\ns\u00fcrd\u00fcren Babil de s\u0131k s\u0131k isyan etmi\u015ftir. Kuzeyde \u0130skit boylar\u0131 adeta d\u00f6nem
\ngerillas\u0131 gibi savunma ve sald\u0131r\u0131 sava\u015flar\u0131yla sistemi en \u00e7ok a\u015f\u0131nd\u0131ran g\u00fc\u00e7ler
\nolmu\u015ftur. Yeni, fakat Grek k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkisiyle h\u0131zla geli\u015fen Makedonya\u2019n\u0131n \u00e7ok
\ngen\u00e7 kral\u0131 \u0130skender\u2019in (Aristo\u2019nun \u00f6\u011frencisidir) ideolojik ve taktik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc
\nPers hegemonyas\u0131n\u0131n sonunu getirmi\u015ftir. B\u00f6ylelikle yeni Grek uygarl\u0131\u011f\u0131 kendini
\nba\u015far\u0131yla kan\u0131tlam\u0131\u015f olmaktad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nuygarl\u0131\u011f\u0131na ve onu temsilen Greko-Romen g\u00fc\u00e7lerin eline kaymaktad\u0131r. Bu, Do\u011fudan
\nBat\u0131ya do\u011fru ilk ciddi g\u00fc\u00e7 kaymas\u0131d\u0131r. Ege k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki \u0130on kent k\u00fclt\u00fcr\u00fcne
\n(M.\u00d6. 600-M.S. 500) dayal\u0131 Greko-Romen uygarl\u0131\u011f\u0131, evrensel tarihte ikinci b\u00fcy\u00fck
\nkentle\u015fme dalgas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu kent uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131 belki
\nde y\u00fczlerce y\u0131l s\u00fcren \u00f6z\u00fcmsemeyle devral\u0131nan M\u0131s\u0131r, Babil, Hitit, Girit ve
\nMed-Pers maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr birikimleridir. M\u0131s\u0131r, Babil ve Pers
\nsaraylar\u0131n\u0131 gezmeyen, k\u00fclt\u00fcrlerini yo\u011fun g\u00f6zleme tabi tutmayan \u00f6nde gelen
\n(Solon, Thales, Pisagor) \u0130on bilgeleri yok gibidir. \u015e\u00fcphesiz uygarl\u0131\u011fa
\nGreko-Romen katk\u0131lar\u0131 da \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olmu\u015ftur. \u00d6nemli olan uygarl\u0131klar\u0131n
\nzincirleme etkilenmesidir. Temelinde toplumsal art\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irilmesinin rol
\noynad\u0131\u011f\u0131 iktidar sava\u015flar\u0131 ve kurumla\u015fmalar\u0131 geleneksel bir miras gibi s\u00fcrekli
\nbirbirlerine aktar\u0131l\u0131r. \u0130ktidar\u0131 en \u00e7ok \u00e7o\u011faltan, kendini en ba\u015far\u0131l\u0131 sayar. Bu
\nda art\u0131k-de\u011ferin b\u00fcy\u00fct\u00fclmesi ve ele ge\u00e7irilmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nuygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 9.-13. y\u00fczy\u0131llarda Do\u011fu uygarl\u0131klar\u0131ndan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 maddi ve manevi
\nk\u00fclt\u00fcrel aktar\u0131mlar\u0131n adeta benzerini M.\u00d6. 1600\u2019lerden \u00f6nce Miken-Hellas
\n\u00f6rne\u011fiyle Yunan Yar\u0131madas\u0131nda, M.\u00d6. 1000\u2019lerde Etr\u00fcsklerle \u0130talya Yar\u0131madas\u0131nda
\nsa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Neolitik k\u00fclt\u00fcr aktar\u0131mlar\u0131 ise M.\u00d6. 7000-4000 d\u00f6nemlerinden hep
\ns\u00fcregelmi\u015ftir. Evrensel tarihten k\u00fclt\u00fcr aktar\u0131mlar\u0131 tek tarafl\u0131 olmay\u0131p
\nkar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k temelinde hep olagelmi\u015ftir. Uygarl\u0131k d\u00f6nemlerindeki
\ntahakk\u00fcme dayal\u0131 yay\u0131l\u0131mlar san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Tarih de her \u015fey
\nde\u011fildir resmi tarihlerin propagandas\u0131n\u0131 tarih olarak alamay\u0131z. \u0130ktidar
\nk\u00f6kenli uygarl\u0131k yay\u0131l\u0131mlar\u0131 evrensel tarihin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturur.
\nDipte as\u0131l rol oynayan ise, kabileler ve halklardan \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f toplumsal tarihtir.
\n\u0130ktidar tarihlerine tarih demek bile zordur. As\u0131l tarihi toplumsal ba\u011flamda
\nizlemek evrensel tarihin \u00f6z\u00fcn\u00fc verecektir. Bu sorunlar\u0131n halen t\u00fcm a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla
\ntart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha belirtmeliyim.<\/span><\/font><\/p>\n
\ngeli\u015fen kentle\u015fme (M.\u00d6. 700-500) ve ona dayal\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k hareketi
\nevrensel tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir moment ve sentezi ifade eder. Bat\u0131 Avrupa
\nuygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fumunda bu sentez ve moment orijinal \u00e7\u0131k\u0131\u015f olarak
\nde\u011ferlendirilir. D\u00fcnyaya t\u00fcm bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak ele al\u0131n\u0131r.
\nAvrupa merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131 bu konuda t\u00fcm bilimsel, hatta felsefi idealar\u0131na
\nra\u011fmen a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak mitolojik yakla\u015f\u0131m sergilemekte, bunu yaparken evrensel
\ntarihe ili\u015fkin b\u00fcy\u00fck \u00e7arp\u0131tmalara ba\u015fvurmaktad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\ngayet iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r ki, Ege k\u0131y\u0131lar\u0131nda geli\u015fen k\u00fclt\u00fcr, d\u00f6nemine kadar
\ns\u00fcren t\u00fcm Ortado\u011fu k\u00f6kenli k\u00fclt\u00fcrlerin y\u00fczlerce, hatta binlerce y\u0131l s\u00fcren
\naktar\u0131mlar\u0131 sonucu olu\u015fan \u00e7ok \u00f6nemli bir sentezdir. \u00c7ok \u00f6telere gitmeye gerek
\nyoktur. Yaln\u0131z Pers-Helen ili\u015fkilerinin olu\u015fturdu\u011fu sentez M.\u00d6. 600\u2019lerden
\n(Medleri de dahil edersek) Bat\u0131 Roma\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131na, yani M.S. 500\u2019lere
\n(Sasanileri de eklersek) kadar s\u00fcren ili\u015fkilerin sonucuna tan\u0131kl\u0131k etmekte ve
\nbu ger\u00e7e\u011fi kan\u0131tlamaktad\u0131r. Sadece Ad\u0131yaman\u2019\u0131n Nemrut Da\u011f\u0131\u2019ndaki tanr\u0131lar
\npanteonuna bir g\u00f6z atmak bile<\/span> bu
\nger\u00e7e\u011fi kavramak i\u00e7in yeterlidir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nba\u015far\u0131l\u0131 bir sentez ve \u00fcst\u00fcn bir a\u015famad\u0131r. Yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrel ortamda
\nmitolojik k\u00f6keni a\u011f\u0131r basan dinsel ideolojileri \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f, felsefe ve bilimin
\na\u011f\u0131rl\u0131k kazanmas\u0131na \u00e7ok ciddi bir katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Bilim ve felsefeyi temellendirmede
\nbu katk\u0131n\u0131n rol\u00fc belirleyici olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla evrensel tarihe de ciddi bir
\nivme kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Fizik, kimya ve biyoloji biliminin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, tarih ve
\ntoplum felsefesinin temelleri de daha bilimsel \u00f6l\u00e7\u00fctlere kavu\u015fturulmu\u015ftur.
\nSanatta da \u00f6zellikle kent mimarisi, heykelcilik, tiyatro ve destan anlat\u0131m\u0131nda
\ng\u00f6rkemli \u00f6rnekler sergilenmi\u015ftir. \u0130skender\u2019in b\u00fcy\u00fck zaferlerinin arkas\u0131nda
\n\u015f\u00fcphesiz bu k\u00fclt\u00fcrel \u00fcst\u00fcnl\u00fck yatmaktad\u0131r. Roma\u2019n\u0131n askeri ve siyasi
\nhegemonyas\u0131n\u0131 do\u011furan da yine bu k\u00fclt\u00fcrel \u00fcst\u00fcnl\u00fckt\u00fcr. Roma gerek cumhuriyet
\ngerekse imparatorluk a\u015famas\u0131nda Grek k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn siyasi ve askeri alana
\nta\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ifade eder. Roma\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k bin y\u0131ll\u0131k (M.\u00d6. 508-M.S. 495)
\nhegemonik ser\u00fcveni Atina\u2019n\u0131n niyet ettiklerinin hem do\u011frulanmas\u0131 hem de ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir.
\nDolay\u0131s\u0131yla ayr\u0131 bir sentez veya orijinal saymak olas\u0131 de\u011fildir. \u015e\u00fcphesiz
\nnicelik\u00e7e daha \u00e7ok b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, nitelikte de (askeri ve siyasi hegemonyada)
\nm\u00fckemmeliyete yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Hukuk, mimari ve retorik alanlar\u0131nda
\nbunun \u00f6rneklerini sergilemi\u015ftir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nevrensel tarihi olduk\u00e7a zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00f6nl\u00fc katk\u0131s\u0131 \u00f6nemlidir. Fakat
\na\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr sahas\u0131nda bu rol\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r.
\nDo\u011fu Roma (Bizans \u0130mparatorlu\u011fu) \u00f6rne\u011fi bu ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir.
\nBat\u0131l\u0131 olmaya, Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131na eri\u015fmeye \u00e7aba harcam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7abas\u0131nda
\nGotlara (Germenik kabileler) kar\u015f\u0131 seferler i\u00e7in baz\u0131 yollar, kaleler ve
\nkorunma surlar\u0131 olu\u015fturmaktan \u00f6teye gidememi\u015ftir. Do\u011fulu yanlar\u0131n\u0131n (F\u0131rat ve
\nDicle uzun s\u00fcre Do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur) egemen oldu\u011fu bir evrenselli\u011fi
\nya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kesindir. Grek \u00f6rneklerinden daha fazla Do\u011fulu olmu\u015ftur. Hem maddi hem
\nmanevi k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131nda b\u00f6yle oldu\u011fu gibi, nicelik ve nitelikte de b\u00f6ylesi
\nbir sentezi ifade eder. \u015e\u00fcphesiz Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fumunda bir \u00f6n deneyim
\nve tarihsel a\u015famad\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nk\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Perslerin (Akhamenit hanedanlar\u0131) yerine ge\u00e7en Part ve Sasani
\nhanedanlar\u0131 temsil etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r (yakla\u015f\u0131k M.\u00d6. 250\u2013M.S. 650). Temsil
\nderken, iktidar k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn siyasi ve askeri damarlar\u0131n\u0131 kastediyorum. Bu
\ntemsilde nas\u0131l ki \u0130skender sonras\u0131 Greko-Romen hegemonyas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda Helen
\nk\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131n\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 temel bir rol s\u00f6z konusuysa, Pers-Med a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131
\nhegemonik iktidarlar\u0131n arkas\u0131nda da Zagros eteklerindeki Ma\u011f\u2019larda (ate\u015f
\nocaklar\u0131) t\u00fcten alevler etraf\u0131nda olu\u015fan Zerd\u00fc\u015ft k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn belirleyici etkisi
\nvard\u0131r. \u0130ki hegemonik g\u00fc\u00e7 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k bin y\u0131l s\u00fcren siyasi ve askeri
\n\u00fcst\u00fcnl\u00fck sava\u015flar\u0131na paralel olarak, iki k\u00fclt\u00fcr aras\u0131nda da benzer bir
\nideolojik sava\u015f s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr sentezinde bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n rol\u00fc
\nbelirleyicidir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nToros-Zagros eteklerine dayal\u0131 toplumsal k\u00fclt\u00fcr hi\u00e7bir d\u00f6nemde orijinalli\u011fini
\ntamamen kaybetmemi\u015ftir. Kendi i\u00e7inden \u00e7\u0131kan askeri ve siyasi, hatta rahip din\u00ee
\nhegemonlara teslim olmam\u0131\u015ft\u0131r. Toplumsal tarih olarak kalmaya devam etmi\u015ftir.
\nTarih boyunca d\u00f6rt taraftan u\u011frad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm istila dalgalar\u0131na kar\u015f\u0131 toplumsal
\nvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015ftir. Bunda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve derin k\u00f6klere sahip (M.\u00d6. 15.000\u2019lerden
\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcze) kabile sistemi ile tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k ekonomisinin rol\u00fc belirleyici
\nolmu\u015ftur. Bu k\u00fclt\u00fcrde adeta iki \u00e2lem vard\u0131r. Birincisi, topra\u011fa ve tarihe
\nderinli\u011fine g\u00f6m\u00fcl\u00fc kabile ve halklar\u0131n toplumsal d\u00fcnyas\u0131 ikincisi, say\u0131s\u0131z
\nistilac\u0131, s\u00f6m\u00fcrgeci, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc ve imhac\u0131 g\u00fc\u00e7lerin hegemonik iktidar kavgalar\u0131,
\nsava\u015flar\u0131 ve devletleri d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. Anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m, evrensel tarih
\na\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam eden diyalektiksel geli\u015fmenin iki d\u00fcnya
\naras\u0131ndaki k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgisidir. B\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fc en az\u0131ndan \u00f6znesellik anlam\u0131nda
\n\u00e7evre olmay\u0131 hi\u00e7 kabul etmemi\u015f, bunu akl\u0131na bile getirmek istememi\u015f, merkez
\nolmakta bazen komik ve trajik \u00f6yk\u00fcleri olsa da, merkez kalmakta hep \u0131srarl\u0131
\nolmu\u015ftur. Mikro tarihimize bu evrensel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hem onurun
\nhem al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131n, hem ac\u0131n\u0131n hem co\u015fkunun, hem komedinin hem trajedinin binbir
\n\u00f6rne\u011fini g\u00f6rmekte ve anlamakta zorluk \u00e7ekmeyece\u011fiz. Kendi toplumsal do\u011fam\u0131z\u0131
\n(onunla ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn olan fiziksel, kimyasal ve biyolojik do\u011fa) daha \u00e7ok
\nkavrayacak ve olumsuzluklar\u0131 geriletmenin irade ve eylemine daha \u00e7ok ko\u015faca\u011f\u0131z.
\n<\/span><\/font><\/p>\n
\n\u0130slam\u00ee uygarl\u0131k momentinde ve sentezinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130slam ad\u0131
\nalt\u0131nda san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine rafine bir din ideolojisi de\u011fil, o d\u00f6neme kadar t\u00fcm
\nideolojik varyasyonlar\u0131n bir sentezi s\u00f6z konusudur. \u0130slam bir orijinalite
\nde\u011fil, Ortado\u011fu\u2019nun evrensel k\u00fclt\u00fcr ak\u0131\u015f\u0131nda ve uygarl\u0131\u011f\u0131nda bir d\u00f6nem, bir
\nmomenttir. Ayn\u0131 zamanda \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir ideolojik sentezdir. Talihsizlik
\n\u015furadad\u0131r ki, Bat\u0131 Avrupa H\u0131ristiyanl\u0131k sentezini yeniden \u00e7\u00f6z\u00fcmleyerek bilim ve
\nfelsefede evrensel tarihsel bir hamleye yol a\u00e7arken, \u0130slam sentezinde ba\u015flayan
\nbilimsel felsefe \u00e7\u00f6z\u00fcmleri sonuca tam vard\u0131r\u0131lmadan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bu da Ortado\u011fu
\nmerkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Avrupa\u2019ya kaymas\u0131nda en \u00f6nemli nedenlerden birini te\u015fkil
\netmi\u015ftir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nkurtulu\u015f\u00e7u temalar\u0131na ra\u011fmen, \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde (Emevi Hanedanl\u0131\u011f\u0131nda,
\n650-750) bir hegemonik uygarl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130slamiyet asl\u0131nda son
\nd\u00f6nemlerinde iyice yozla\u015fan, k\u00e2r getirmeyen, b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131 ve toplumsal
\n\u00f6rg\u00fclerini \u00e7ok y\u0131pratan Bizans-Sasani \u00e7eki\u015fmesinin y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcren \u00e7\u0131kmaz\u0131na
\nve \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fcklerine kar\u015f\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f, bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kendini sunmu\u015ftur.
\nAd\u0131ndan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere bu mesaj Selam (\u0130slam\u2019\u0131n k\u00f6ken kavram\u0131), yani
\nbar\u0131\u015f dinidir. Fakat gelenin gideni aratmas\u0131 t\u00fcr\u00fcnden bir g\u00fc\u00e7 olan Emevi
\nHanedanl\u0131\u011f\u0131yla (Muhammed\u2019in Medine Mukavelesi 650\u2019ye dek s\u00fcrm\u00fc\u015f, Muaviye-Ali
\n\u00e7eki\u015fmesinde Kurey\u015f kabilesinden Emevi Hanedanl\u0131\u011f\u0131 ba\u015faran taraf olmu\u015ftur)
\nOrtado\u011fu\u2019daki uygarl\u0131k sava\u015flar\u0131 daha da yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bizansl\u0131lar ve
\nSasaniler defalarca yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f, Konstantinopolis ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f, Sasani
\nkentleri t\u00fcm\u00fcyle ele ge\u00e7irilmi\u015ftir. \u0130slam ak\u0131nlar\u0131 ancak \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131nda (750)
\ndurdurulabilmi\u015ftir. Hindistan\u2019dan \u0130ber Yar\u0131madas\u0131na ve Afrika \u00e7evresine kadar
\nolan alanlara yerle\u015filmi\u015ftir. T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n \u0130slamla\u015fmas\u0131yla Kuzey
\nyar\u0131mk\u00fcrede, Orta Avrupa\u2019dan t\u00fcm G\u00fcney Sibirya ve Orta Asya\u2019ya kadar yay\u0131lma
\nsa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ktidar-devlet-uygarl\u0131k alanlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir geni\u015fleme
\nsa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\n(750-1250) hegemonik zirveye t\u0131rman\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cihan \u0130mparatorlu\u011fu kavram\u0131 \u00e7ok\u00e7a
\nseslendirilmektedir. Grek, Hint, hatta \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fc h\u0131zla terc\u00fcme ve telif
\nedilerek, \u0130slam i\u00e7in bir k\u00fclt\u00fcrel \u00fcst\u00fcnl\u00fck yarat\u0131lmak istenmi\u015ftir. Ticaret
\nkapitalizmi tarihin en geli\u015fkin a\u015famas\u0131na eri\u015fmi\u015ftir. \u0130stese asl\u0131nda daha sonra
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda hegemonik yenilgi alaca\u011f\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 kontrol\u00fc ve hatta i\u015fgali alt\u0131na
\nalabilecek g\u00fc\u00e7tedir. K\u00e2rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Avrupa\u2019n\u0131n fethini s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmakla yetinmi\u015ftir.
\nSan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine Avrupa\u2019n\u0131n i\u015fgali kar\u015f\u0131 direni\u015ften \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil, t\u0131pk\u0131 Roma
\ni\u015fgallerinde oldu\u011fu gibi verimsiz oldu\u011fu i\u00e7in yar\u0131m b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yine Hun ve
\nCengiz Han istilalar\u0131 da benzer nedenle yar\u0131m b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 15. y\u00fczy\u0131la kadar
\nAvrupa\u2019n\u0131n \u015fans\u0131 hen\u00fcz b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin (Ortado\u011fu k\u00f6kenli) i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartacak
\nkadar verimli ve k\u00e2rl\u0131 bir saha haline gelmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu duruma geldi\u011finde
\nde (19. y\u00fczy\u0131ldan itibaren) kar\u015f\u0131 hamleyle kendi hegemonyas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi
\nve kal\u0131c\u0131 k\u0131lmay\u0131 bilmi\u015ftir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nhegemonik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmlenirken, d\u0131\u015ftan Mo\u011fol Cengiz Han Hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n istila
\nve i\u015fgalleriyle i\u00e7te mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015f sebep olarak g\u00f6sterilir. Bu eksik
\nbir anlat\u0131md\u0131r. Belirtildi\u011fi gibi, as\u0131l neden k\u00fclt\u00fcrel R\u00f6nesans\u2019\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirememesidir.
\nAbbasi d\u00f6neminin y\u00f6netimleri bu ger\u00e7e\u011fin fark\u0131ndad\u0131r. Kurtulu\u015f ve bar\u0131\u015f mesaj\u0131
\nolarak \u0130slamiyet\u2019in sadece dinsel fonksiyonuyla imparatorlu\u011fu ayakta
\ntutamayacaklar\u0131n\u0131 iyi bilmektedirler. 800-1200 d\u00f6neminde ger\u00e7ekten \u0130slam\u00ee
\nR\u00f6nesans\u2019a yakla\u015fan \u00e7abalar yo\u011funca sergilenmi\u015ftir. Bilim ve felsefede ciddi
\na\u00e7\u0131l\u0131mlar sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u0131p, biyoloji, matematik, fizik, kimya, tarih ve toplum
\nbilimlerinde Avrupa\u2019n\u0131n \u00f6n\u00fcndedir. Felsefenin hikmet, tasavvuf, mant\u0131k,
\nilahiyat, adalet konular\u0131nda olduk\u00e7a ciddi a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 s\u00f6z konusudur. Fakat
\nsonu\u00e7ta dinsel dogmatizmin a\u011f\u0131r basmas\u0131yla bu \u00e7al\u0131\u015fmalar dumura u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f,
\nhatta lanetlenerek devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nGreko-Romen kaynaklar\u0131na direkt ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan \u0130slam
\n\u00fclkelerinde sa\u011flanan ve yararlanabilece\u011fi t\u00fcm kaynaklar\u0131 bu d\u00f6nemde aktarmas\u0131n\u0131
\nbilmi\u015ftir. Ortado\u011fu\u2019da ink\u0131taya (kesintiye) u\u011frayan R\u00f6nesans Avrupa\u2019da hamleye
\nge\u00e7mi\u015ftir. 14. ve 15. y\u00fczy\u0131llar Avrupa\u2019n\u0131n R\u00f6nesans y\u00fczy\u0131llar\u0131d\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n
\n\u015fans\u0131 kendi R\u00f6nesans\u2019\u0131n\u0131 H\u0131ristiyan dogmatizmine ra\u011fmen s\u00fcrd\u00fcrmesi ve t\u00fcm
\nAvrupa\u2019ya yayabilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. 16., 17. ve 18. y\u00fczy\u0131llarda Reformasyonun
\n(dinde k\u00f6kl\u00fc reform) yan\u0131 s\u0131ra felsefi ve bilimsel devrimle ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131
\nsa\u011flayarak s\u00fcreci ba\u015far\u0131yla kat etmesini bilmi\u015ftir. Sonu\u00e7ta 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n
\nba\u015flar\u0131na geldi\u011fimizde k\u00fclt\u00fcrel (zihniyet) devrimin zaferi kesin olmu\u015ftur.
\n\u0130slam\u00eek uygarl\u0131\u011f\u0131n hegemonyas\u0131n\u0131 yitiri\u015fi ve bunun sonucu olarak hegemonyan\u0131n
\nAvrupa\u2019ya kay\u0131\u015f\u0131nda bu k\u00fclt\u00fcrel devrimin zaferi belirleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\ns\u0131rada say\u0131lmas\u0131 gereken etken, ticaret kapitalizminin benzer bi\u00e7imde Avrupa\u2019ya
\nba\u015far\u0131yla aktar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fta Venedik, Cenova ve Floransa olmak \u00fczere \u0130talyan
\nkentlerinin 11. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Ha\u00e7l\u0131 Seferleriyle birlikte giri\u015ftikleri
\nmuazzam ticari hamle sadece k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ortado\u011fu d\u00fcnyas\u0131nda binlerce
\ny\u0131lda olu\u015fan t\u00fcm kapitalist geli\u015fmeleri (tar\u0131m, para, ticaret, end\u00fcstri) k\u00e2rla
\nbirlikte bir k\u00fclt\u00fcr olarak da ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir. Mallarla birlikte o mallar\u0131
\n\u00fcreten t\u00fcm usul ve teknikleri de aktarm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131ndan yap\u0131lan (k\u00e2\u011f\u0131t,
\nbarut, matbaa, top vb teknikleri) aktar\u0131mlar\u0131 da buna dahil etmek gerekir.
\n\u00d6zellikle \u2018Mo\u011fol Yoluyla\u2019 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve askeri tekni\u011fin
\naktar\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Avrupa kendili\u011finden iktidar ve devlet tekniklerini
\nve arkas\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceyi in\u015fa etmemi\u015ftir b\u00fcy\u00fck oranda miras olarak alm\u0131\u015ft\u0131r.
\nKendi katk\u0131lar\u0131n\u0131 ancak 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc
\ns\u0131raya sanat ve edebiyat aktar\u0131mlar\u0131n\u0131 koymak gerekir. Bu aktar\u0131mlarda \u0130talyan
\nkent devletleri ile End\u00fcl\u00fcs \u0130slam Devleti ba\u015fat rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\nahlaki ve moral aktar\u0131m arac\u0131 olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Roma\u2019n\u0131n
\ny\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra Avrupa\u2019y\u0131 moralmen aya\u011fa kald\u0131ran H\u0131ristiyanl\u0131k olmu\u015ftur.
\nDaha da \u00f6nemlisi, yeni kent hamlesi \u00e7o\u011funlukla H\u0131ristiyanl\u0131k manast\u0131rlar\u0131
\n\u00e7evresinde geli\u015fmi\u015ftir. \u0130talya ve Bat\u0131 Avrupa k\u0131y\u0131lar\u0131nda 11. y\u00fczy\u0131ldan
\nitibaren h\u0131z kazanan yeni kentle\u015fme hareketleri evrensellik a\u00e7\u0131s\u0131ndan S\u00fcmer ve
\n\u0130on hamlesinden sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ana hamledir. Hem arkalar\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcr hem
\nyap\u0131lan\u0131\u015f bi\u00e7imleri farkl\u0131l\u0131k arz eden, ama benzer y\u00f6nleri de \u00e7ok olan bu
\ntarihsel hamlelerin bir\u00e7ok alt k\u00fcmesi de \u015f\u00fcphesiz mevcuttur. <\/span><\/font><\/p>\n
\nayn\u0131 zamanda kent varyasyonlar\u0131n\u0131n geli\u015fim \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Kentler hem maddi hem
\nmanevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn en sa\u011flam kay\u0131\u015flar\u0131 olarak tarihte s\u00fcrekli ve kal\u0131c\u0131 rol
\noynam\u0131\u015flard\u0131r. Halen devam etmekte olan Avrupa kentle\u015fme a\u015famas\u0131n\u0131n nas\u0131l
\nsonu\u00e7lanaca\u011f\u0131, kentle\u015fmenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r bunal\u0131m ve kanser t\u00fcr\u00fc b\u00fcy\u00fcme
\nhastal\u0131klar\u0131 nedeniyle b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara ve yeni \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131na konu
\nolmaktad\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k bu y\u00f6nleriyle manevi ve maddi k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011felerinin
\naktar\u0131m\u0131nda stratejik ve taktik \u00f6nderlik rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n
\nOrtado\u011fu k\u00f6kenleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren yeni bir
\nuygarl\u0131\u011fa ge\u00e7en Avrupa\u2019n\u0131n nas\u0131l do\u011fdu\u011fu daha iyi kavranm\u0131\u015f olacakt\u0131r.
\nGreko-Romen uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n miras\u0131n\u0131 devralan Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131 bu yeni aktar\u0131mlar
\ntemelinde yenilenmi\u015f, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir k\u00fclt\u00fcrel senteze eri\u015fmi\u015f ve \u00fcretim-birikim
\ntarz\u0131nda radikal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler sa\u011flayarak kendi hegemonyas\u0131n\u0131 kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.
\n<\/span><\/font><\/p>\n
\nkent devletleri, \u0130spanya Krall\u0131klar\u0131n\u0131n yeniden fetih hareketleri ve
\nimparatorluk denemeleri, Hollanda ve \u0130ngiltere\u2019nin y\u00fckseli\u015fi, Fransa ve
\nAlmanya\u2019n\u0131n bununla rekabetleri ikinci planda kal\u0131r. Bu hegemonik y\u00fckseli\u015fte
\nYahudi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn maddi ve manevi \u00f6\u011felerinin stratejik rol oynamada en az
\nH\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131nkiler kadar etkili oldu\u011fu \u00f6nemle belirtilmek durumundad\u0131r. \u0130slam
\nd\u00fcnyas\u0131ndan t\u00fcm k\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131n\u0131n aktar\u0131m\u0131nda Yahudilerin \u00f6nc\u00fcl\u00fck rol\u00fcn\u00fc
\noynad\u0131klar\u0131 kesindir. Ticaret ve paran\u0131n Avrupa\u2019ya \u00f6\u011fretilmesinde hep ba\u015fat
\nrolde olmu\u015flard\u0131r. Her fikir, bilim ve felsefe hareketinde Yahudilerin kal\u0131c\u0131
\nizleri olmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn devrimlerde teorik ve taktik \u00f6nderlik etmede s\u00fcrekli
\nmevcudiyetlerini hissettirmi\u015flerdir. Yeni uygarl\u0131\u011f\u0131n kan\u0131 ve beyni rol\u00fcn\u00fc
\noynad\u0131klar\u0131, en az\u0131ndan geli\u015fiminde ba\u015fat pay sahibi olduklar\u0131 ink\u00e2r edilemez. <\/span><\/font><\/p>\n
\ndevletinden ba\u015flat\u0131p Napolyon kurucusu oldu\u011fu ulus-devletle sonland\u0131rmak
\nistedi\u011fi evrensel tarihin hi\u00e7 de s\u00f6ylemle\u015ftirdi\u011fi gibi olmad\u0131\u011f\u0131 gayet a\u00e7\u0131kt\u0131r.
\nHegel ile z\u0131tl\u0131k i\u00e7inde olan liberal felsefe de Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin
\n\u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte benzer bir \u2018tarihin sonu\u2019 kehanetinde bulunmu\u015ftu. Burada
\nbir \u2018son\u2019 vard\u0131r ama bu, evrensel tarihin sonu de\u011fil, merkez\u00ee uygarl\u0131k
\ntarihinin, onun iktidar ve devlet bi\u00e7imleni\u015flerinin sonudur. Ulus-devlet
\ntoplumun en mahrem g\u00f6zeneklerine kadar s\u0131zarak, iktidar ve devlet sorunsal\u0131n\u0131
\nayn\u0131 zamanda bu bi\u00e7imiyle sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Hegel\u2019in felsefesi bu
\nbi\u00e7imiyle ayaklar\u0131 \u00fczerine oturtulursa (Marks\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi de\u011fil) \u00e7ok daha
\n\u00f6\u011fretici olacakt\u0131r. ABD 2000\u2019ler sonras\u0131ndaki Ortado\u011fu hamlesinde Saddam
\nH\u00fcseyin\u2019in ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrken, acaba ulus-devletin sonunu ilan etti\u011finin
\nfark\u0131nda m\u0131d\u0131r diye kendime hep sordum. Cevap o kadar \u00f6nemli de\u011fil, ger\u00e7e\u011fin
\nkendisi \u00f6nemlidir. \u015eu benzetmeyi de yapm\u0131\u015ft\u0131m: Ulus-devletin in\u015fas\u0131 i\u00e7in
\nFrans\u0131z Devimi\u2019nde 16. Louis\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131n kopar\u0131lmas\u0131 ne kadar \u00f6nemliyse,
\nSaddam\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n kopar\u0131lmas\u0131 da en az\u0131ndan Ortado\u011fu ulus-devletinin sonu i\u00e7in
\no denli \u00f6nemlidir. Evrensel tarihe do\u011fru ve derinden bakmas\u0131n\u0131 bilenler, daha
\n\u015fimdiden Afganistan\u2019dan ba\u015flay\u0131p Fas\u2019a kadar uzanan ulus-devlet halkalar\u0131nda
\nya\u015fanan k\u0131r\u0131lmalarda bu sonlanmaya ili\u015fkin bir\u00e7ok ipucunu yakalayacaklard\u0131r. <\/span><\/font><\/p>\n
\niktidar-devlet-uygarl\u0131k fenomenlerinin sonlan\u0131\u015flar\u0131 evrensel tarihin sonu
\nde\u011fil, ba\u015fka bir paradigmadan yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 anlam\u0131na gelmektedir. Evrensel
\ntarihin hep dipte olan, ama s\u00fcrekli atan ana damarlar\u0131ndan toplumsal tarih,
\nuzun aralardan sonra yeniden ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00fcny\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmakta ve tarihsel rol\u00fcn\u00fc
\noynamaya haz\u0131rlanmaktad\u0131r. Demokratik uygarl\u0131k tezlerinde ne devletlerin
\nin\u015falar\u0131na ne de y\u0131k\u0131l\u0131\u015flar\u0131na ili\u015fkin fazla idealarda bulunulur. Demokratik
\nuydarl\u0131k hiyerar\u015fik ve devletli uygarl\u0131kla aras\u0131nda stratejik ve taktik hatlar\u0131
\nhep netle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu iki uygarl\u0131k evrensel tarihte hep var olmu\u015ftur,
\n\u015fimdi de vard\u0131rlar. Bizim g\u00f6revimiz kendi demokratik uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcm
\nideolojik ve siyasi programlar\u0131yla stratejik ve taktik ilke ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131, K.
\nMarks\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi Sol Hegelcilik yaparak de\u011fil, onun t\u00fcm felsefesini
\nele\u015ftirerek a\u015fmak ve kendi \u00f6z demokratik uygarl\u0131k felsefemizi yaparak
\ngeli\u015ftirmektir. <\/span><\/font><\/p>\n
\nwww.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/span><\/font><\/p>\n