\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2671-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
\t\t\t\t\t\tAvrupa uygarl\u0131k merkezli sosyal bilimlerin Greko-Romen uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 orijinal kabul etme temelinde geli\u015ftirilmesi, evrensel tarih yaz\u0131m\u0131 ve okumalar\u0131n\u0131 ileri d\u00fczeyde \u00e7arp\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Sosyal bilimlerin kendileri bu \u00e7arp\u0131tmalar\u0131n derin etkisini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u015e\u00fcphesiz her idealli \u00e7a\u011f veya uygarl\u0131k kendini merkez ve orijinal sayma tutkular\u0131yla y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. Avrupa merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131 bu konuda yine de kendine erkenden \u00f6zele\u015ftirisel yakla\u015fma erdemini g\u00f6stermi\u015ftir. Ele\u015ftirel ak\u0131m\u0131n geli\u015fmesi evrensel tarihin yaz\u0131m ve okumalar\u0131n\u0131 daha ger\u00e7ek\u00e7i (hakikate yak\u0131n) k\u0131lmaktad\u0131r. Sosyal bilimin bu y\u00f6nl\u00fc ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 belli bir derinlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat t\u00fcm bilimlerde oldu\u011fu gibi sosyal bilimlerin de a\u015f\u0131r\u0131 disiplinlere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, ger\u00e7e\u011fin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc par\u00e7alama tehlikesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Hegel\u2019in \u201cGer\u00e7ek b\u00fct\u00fcnd\u00fcr yarg\u0131s\u0131n\u0131n Adorno\u2019da \u201cGer\u00e7ek b\u00fct\u00fcn de\u011fildir tepkisine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi durumu \u00f6zetlemektedir. Makro evrensel tarihe duyulan tepkiyle ba\u015fta \u2018ulusal tarihler\u2019 olmak \u00fczere mikro tarihlere a\u015f\u0131r\u0131 y\u00f6nelim a\u00e7\u0131k ki hakikatin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozmu\u015f ve olumsuzluklar\u0131 artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcnsel yakla\u015f\u0131m\u0131n mikro olay, olgu ve ili\u015fki s\u00fcre\u00e7lerini a\u015f\u0131r\u0131 ihmalinin bu sonu\u00e7ta rol\u00fc olmu\u015ftur. Do\u011fru ama zor olan\u0131, b\u00fct\u00fcnsel ve par\u00e7al\u0131 (makro ve mikro) yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ger\u00e7ekte ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi i\u00e7 i\u00e7e \u00e7\u00f6z\u00fcmleyip sentezleme y\u00f6ntemiyle sunabilmektir. Okuma, yazma ve sunma \u00e7abalar\u0131mda bu yakla\u015f\u0131ma \u00f6zen g\u00f6steriyorum.\u00a0<\/p>\n
Hegel\u2019in evrensel tarih felsefesi kavram olarak geli\u015ftiricidir. Hegel\u2019in tarih felsefesini Greko-Romen uygarl\u0131\u011f\u0131na dayand\u0131rmas\u0131 ve fazlas\u0131yla metafizik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 a\u011f\u0131r ele\u015ftirilere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. F. Nietzsche\u2019nin Hegel\u2019e y\u00f6nelik ele\u015ftirisi \u00f6\u011freticidir. Soyut idealar\u0131na (Geist) kar\u015f\u0131 olanca g\u00fcc\u00fcyle ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla somut ya\u015fam\u0131 dayatmaktad\u0131r. \u201cGer\u00e7ek somuttur demek ister. Bunu yaparken evrensel tarihi, soyutu t\u00fcm\u00fcyle g\u00f6z ard\u0131 etmez. Greko-Romencili\u011fi a\u015far. Zerd\u00fc\u015ft\u2019e kadar uzan\u0131r. Orada tek tanr\u0131l\u0131 dinci metafizi\u011fe kar\u015f\u0131 ahl\u00e2k felsefesini ara\u015ft\u0131rmaya koyulur. Ac\u0131n\u0131n, co\u015fkunun felsefesini yapmak ister.\u00a0<\/p>\n
K. Marks\u2019\u0131n Sol Hegelcili\u011fine k\u0131smen de\u011findik. Kendini ne kadar materyalist olarak sunsa da, Marks\u2019\u0131n pozitif metafizi\u011fi a\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Frans\u0131z toplumbilimcili\u011fi (mikro ulus tarih\u00e7ili\u011finin temeli) b\u00fct\u00fcn\u00fcyle mikrocudur. Bunda Frans\u0131z Devrimi ve a\u015f\u0131r\u0131 ulus-devlet\u00e7ili\u011finin, cumhuriyet\u00e7ili\u011finin pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u0130ngiliz ekonomi-politi\u011fi temelinde geli\u015fen \u0130ngiliz tarih ekol\u00fc ise son derece pragmatisttir. T\u00fcm amac\u0131 y\u00fckselen \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na, bu imparatorlu\u011fun hegemonyas\u0131na tarihsel arka destekler bulmak, ona ideolojik temel sa\u011flamakt\u0131r. Pratikle yo\u011fun ba\u011flant\u0131s\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc Alman ve Frans\u0131z \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131ndan daha ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 olan sistemin felsefesi de ba\u015far\u0131l\u0131 olur ama bu, hakikat\u00e7i oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Her ba\u015far\u0131 hakikat olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, her yenilgi de yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n kan\u0131t\u0131 de\u011fildir. Bu ger\u00e7e\u011fi iyi bilmeden hakikat y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc do\u011fru yapamay\u0131z.\u00a0<\/p>\n
S\u00fcmer kaynakl\u0131 merkez\u00ee uygarl\u0131k sisteminin be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc, evrensel tarih lehine en \u00f6nemli arg\u00fcmanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelir. Hegel\u2019in bu arg\u00fcman\u0131 kullanamamas\u0131 yeteneksizli\u011finden, k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil, S\u00fcmerik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hen\u00fcz ba\u015flamam\u0131\u015f olmas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130brahim\u00ee dinlerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f kaynaklar\u0131na ili\u015fkin materyaller \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Kabile sisteminin \u00f6nemi de pek anla\u015f\u0131lm\u0131yor veya neolitik sistemle birlikte oynad\u0131\u011f\u0131 evrensel rol lay\u0131k\u0131yla de\u011ferlendirilemiyordu. Ortam (Frans\u0131z \u0130htilali d\u00f6nemi ve sonras\u0131) t\u00fcm\u00fcyle milliyet\u00e7ili\u011fe (yeni dinsel arg\u00fcman) ve ulus-devletin tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Her ayd\u0131n, tarih\u00e7i kendi ulusal tarihinin pe\u015findeydi. A\u00e7\u0131k ki, ya\u015fan\u0131lan devrimin karakterinden \u00f6t\u00fcr\u00fc (burjuva hegemonyas\u0131) t\u00fcm bu tarih yaz\u0131mlar\u0131 a\u011f\u0131r s\u0131n\u0131f bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla y\u00fckl\u00fcyd\u00fc. Burjuva ayd\u0131nlar ulus-devlet tarih\u00e7ili\u011finde ba\u015fat rol oynarken, muhafazak\u00e2rlar feodal aristokrasiye yeniden tarihsel temel ararken, demokratlar ve sosyalistler de emek\u00e7ilerin, halklar\u0131n tarihini ara\u015ft\u0131rmaya koyuluyordu. Toplum do\u011fas\u0131 ise, s\u0131n\u0131f bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla yorumlanamayacak kadar karma\u015f\u0131k, esnek ve dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc, ama par\u00e7alar\u0131n \u00f6nemini de ortaya koyan bir yakla\u015f\u0131m\u0131 \u015fart k\u0131l\u0131yordu. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ele\u015ftirel kuramla (Frankfurt Okulu) Annales Tarih Ekol\u00fc, b\u00fct\u00fcn ve par\u00e7al\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 daha derinli\u011fine i\u015flediler. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndaki bilimsel devrimler sosyoloji bilimine de yans\u0131yarak, daha dengeli anlat\u0131mlar\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde toplumsal, dolay\u0131s\u0131yla tarihsel ve evrensel hakikate biraz daha yak\u0131n oldu\u011fumuz s\u00f6ylenebilir. E\u011fer diyalektikten bir \u015fey anl\u0131yorsak, hakikate biraz daha yak\u0131n olman\u0131n yan\u0131 ba\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015flar\u0131n da bulundu\u011funu iyi bilmemiz gerekir.\u00a0<\/p>\n
Hegel, Napolyon\u2019un kimli\u011fini ve tarihsel y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc (askeri ve siyasi hareketlerini) de\u011ferlendirirken, \u00f6z\u00fcnde do\u011fru ve \u00f6nemli bir halkadan yola \u00e7\u0131k\u0131yordu. Napolyon\u2019u yery\u00fcz\u00fcne inen tanr\u0131 ve sistemini (ulus-devlet sistemini) en homojen ve son ideal devlet bi\u00e7imi olarak yarg\u0131larken de anlat\u0131m olarak geli\u015ftirici ve \u00f6\u011freticidir. Hakikat\u00e7ilik bu konuda Hegel\u2019i g\u00f6zard\u0131 ettirmemelidir. Ki\u015fi olarak Napolyon o d\u00f6neme kadar gelmi\u015f olan tarihin kendisidir. Onu do\u011furan maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleri ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa, bu sonuca varmak zor olmayacakt\u0131r. K\u0131saca yorumlarsak, Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinde yatan H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u00f6z\u00fcnde yatan \u2018Baba-O\u011ful-Kutsal Ruh\u2019 \u00fc\u00e7lemesinin Napolyon\u2019da yans\u0131mas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r bir husustur. H\u0131ristiyanl\u0131k devletle\u015fti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, b\u00fcnyesindeki tanr\u0131sall\u0131k da somut devlet halini alacakt\u0131r. Kald\u0131 ki, Yahudilik ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k hakk\u0131nda da bu tip yorumlar geli\u015ftirilebilir. Ulusal kiliselerle devletle\u015fmi\u015f tanr\u0131n\u0131n birle\u015fmesi \u2018ulus-devlet\u2019 tanr\u0131 olarak yorumlanabilir. Hegel\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 da budur.<\/p>\n
Bu yorumu daha da geli\u015ftirip yayg\u0131nca kullanmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayr\u0131ca daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131 yorumlamak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. E. Durkheim tanr\u0131y\u0131 \u2018toplumsal kimlik imgesi\u2019 olarak yorumlarken iyi bir sosyoloji yapmaktayd\u0131. En ger\u00e7ek\u00e7i sosyolojik tanr\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131, toplumun genel kimlik imgesi olarak yorumlanan\u0131d\u0131r. Buna yapmak istedi\u011fim katk\u0131 sadece imge de\u011fil, \u201cTanr\u0131 bir toplumsal-siyasal programd\u0131r bi\u00e7imindedir. Bu hususu Muhammed\u2019in Allah kavray\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin daha kapsaml\u0131 yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Daha da \u00f6nemlisi, \u0130brahim\u2019in dinini yorumlamaya ili\u015fkin olan hususlard\u0131r. M\u0131s\u0131r ve S\u00fcmerlerin mitolojik anlat\u0131mlar\u0131 ve tanr\u0131 panteonlar\u0131n\u0131 veri olarak kullanmadan, \u0130brahim\u00ee dinlerin sosyolojisini yapmak olanaks\u0131z olmasa bile \u00e7ok eksik olacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Geriye do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrsek, S\u00fcmer uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n elimize ula\u015fan yaz\u0131l\u0131 belgelerinden \u0130nanna ve G\u0131lgame\u015f destan yorumlar\u0131n\u0131n \u00e7ok daha \u00f6\u011fretici oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Evrensel tarih yaz\u0131m\u0131 i\u00e7in tek arg\u00fcman olmasa bile, en \u00f6nemli y\u00f6ntemlerden birinin bu y\u00f6nl\u00fc oldu\u011fu yads\u0131namaz. Denilebilir ki, metafizik \u00fczerinden yorum yap\u0131larak tarih yaz\u0131lmaz. Bu \u00e7ok yavan bir idead\u0131r. Buna cevab\u0131m, \u201c\u0130nsan k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u015fimdiye kadarki geli\u015fimiyle ezici olarak metafiziktir bi\u00e7iminde olacakt\u0131r. Kald\u0131 ki, metafizi\u011fi t\u00fcm\u00fcyle hakikat d\u0131\u015f\u0131 saymak ne do\u011frudur ne de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ideay\u0131 en \u00e7ok ileri s\u00fcren pozitivistlerin bile en kaba metafizik\u00e7iler olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nietzsche\u2019nin bu konuda bir de\u011ferlendirmesi ayd\u0131nlat\u0131c\u0131d\u0131r, o da \u015fudur: \u201c\u00d6nemli olan metafizik yap\u0131p yapmamak de\u011fil, iyi metafizik yapmakt\u0131r. Ya\u015famda ac\u0131lar\u0131 azaltan, co\u015fkuyu ve ne\u015feyi \u00e7o\u011faltan metafizik iyi metafiziktir. K\u00f6t\u00fc metafizi\u011fe ili\u015fkin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerden biri pozitivist evrensel anlay\u0131\u015f\u0131n ulus-devlet ve fa\u015fizmi hortlatmas\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Tekrar konuya d\u00f6nersek, merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemini kavramadan evrensel tarihi kavramak \u00e7ok eksik kalacakt\u0131r. Evrensel tarihi kavramadan da par\u00e7al\u0131 toplum tarihlerini kavramak sadece eksik olmakla kalmayacak, mukayese olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc anlams\u0131z da olacakt\u0131r. Bu konuda \u00e7ok k\u0131sa bir notu da kabile sistemi i\u00e7in eklemeliyim. Kabilenin klandan sonra en temel mikro anlat\u0131m konusu yap\u0131lmas\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Klan gibi kabile de sistemik bir yap\u0131 olup evrensel \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r. Klan ve kabile sistemini eklemeden evrensel tarih anlat\u0131m\u0131 hakk\u0131nda yorum yapmak sadece yanl\u0131\u015fl\u0131klarla dolu olmayacak, olduk\u00e7a eksik de kalacakt\u0131r. Nas\u0131l g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ulusal tarihsiz evrensel tarih anlat\u0131lamazsa, klan ve kabilesiz evrensel ve par\u00e7al\u0131 tarihler de anlat\u0131lamaz. Tarihi yaz\u0131yla ba\u015flatmaksa tamamen mitolojik bir tercihtir. Pozitivist-mitolojik tercih dersek daha do\u011fru olur.\u00a0<\/p>\n
Tarihsel direni\u015f ve aray\u0131\u015flara ili\u015fkin bu k\u0131sa \u00f6n a\u00e7\u0131klamalar konuyu kavramak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Merkez\u00ee uygarl\u0131k s\u00fcreci orijinal haliyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131s\u0131nda geli\u015fti\u011fi d\u00fcnya neolitik toplum \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 olanca g\u00f6rkemiyle ya\u015fayan d\u00fcnyayd\u0131. \u0130ki s\u00fcre\u00e7 aras\u0131nda m\u00fckemmel bir diyalektik ili\u015fki kurulabilir. S\u00fcmer rahip tap\u0131naklar\u0131nda bu diyalektik kurgunun t\u00fcm plan ve projelerinin, uygulama esaslar\u0131n\u0131n geli\u015ftirildi\u011finden \u015f\u00fcphe edilemez. \u0130ster belgesel-ampirik, ister rasyonel-soyut d\u00fc\u015f\u00fcnelim, kurulan diyalektik ili\u015fki b\u00fcy\u00fck geli\u015fmelere gebedir. Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019n\u0131n, Verimli Hilal\u2019in en verimli b\u00f6lgesinin b\u00fct\u00fcn maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr de\u011ferleri (Tarih\u00e7i Gordon Childe, bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc 16. y\u00fczy\u0131ldan sonraki Avrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle e\u015fde\u011fer tutar) S\u00fcmer uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (kent-s\u0131n\u0131f-devlet yuma\u011f\u0131) yede\u011fine, malzeme olarak kullan\u0131m\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Daha sonra bu de\u011ferler i\u015flenerek ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek uygarl\u0131k denen makine yarat\u0131lacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Uygarl\u0131k ve makine s\u00f6zc\u00fckleri \u00fczerinde durulmay\u0131 gerektirir \u00f6nemdedir. H\u00e2kim sistem haline gelmi\u015f oldu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, uygarl\u0131k, propagandas\u0131 \u00e7ok yap\u0131lm\u0131\u015f bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. Bu s\u00f6zc\u00fck \u2018\u015fehirle\u015fme\u2019, \u2018siville\u015fme\u2019 anlam\u0131ndad\u0131r. Medeni, modern, centilmen, rasyonel, d\u00fczenli, kibar, g\u00fczel, hesapl\u0131, planl\u0131, g\u00fcvenli, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l vb. s\u0131fatlarla habire y\u00fcceltilen yeni ya\u015fam\u0131n ad\u0131d\u0131r uygarl\u0131k. Maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn somut ya\u015famdaki etkisini bu s\u00f6zc\u00fcklerle nitelerken, manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yeni tanr\u0131lar panteonu ve cennet tasvirleriyle donat\u0131r. Manevi k\u00fclt\u00fcr bu kavramlarla yeni uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin m\u00fckemmeliyetle, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fckle y\u00fcklenmi\u015f azami programlar\u0131n\u0131 sunmaktad\u0131r. Maddi k\u00fclt\u00fcre ili\u015fkin s\u00f6zc\u00fckler asgari g\u00fcndelik ya\u015fam program\u0131n\u0131 sunarken, manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn anlat\u0131mlar\u0131 azami, gelecekte eri\u015filecek ya\u015fam ideallerinin program\u0131n\u0131 vermektedir. Azami ve asgari programlar\u0131 geli\u015ftirdikleri i\u00e7in, S\u00fcmer rahip tap\u0131naklar\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nemsemek gerekir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki tap\u0131naklar\u0131n i\u015flevi kurulu d\u00fczen propagandas\u0131 yapmaktan \u00f6teye gitmez.\u00a0<\/p>\n
S\u00fcmerlerin orijinal tap\u0131naklar\u0131 daha sonraki be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fan uygarl\u0131k fenomenlerinin olu\u015fumunda ana rahim g\u00f6revini g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. S\u00fcmer rahipleri ba\u015flang\u0131\u00e7ta kentin, s\u0131n\u0131f\u0131n, devletin t\u00fcm kurum ve ideolojileriyle in\u015fas\u0131n\u0131 bizzat y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir. Yani uygarl\u0131k denen makinenin acente halini yaratm\u0131\u015flard\u0131r. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe duymamal\u0131y\u0131z ki, \u2018tanr\u0131sal yarat\u0131l\u0131\u015f\u2019 kavram\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc uygarl\u0131k makinesinin yarat\u0131m\u0131yla olduk\u00e7a ili\u015fkilidir. Makine olarak uygarl\u0131k kavram\u0131 da \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye de\u011fer niteliktedir. Makine kendi kendine y\u00fcr\u00fcyen otomobil gibi ara\u00e7lara verilen hem ad hem s\u0131fat t\u00fcr\u00fcnden bir kelimedir. Sorulmas\u0131 gereken soru, in\u015fa edilen bu toplum makinesinin ne anlam ifade etti\u011fidir. A\u00e7\u0131k ki, kontrol\u00fc ve h\u00e2kimiyeti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 toplumu daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak, b\u00f6ylelikle daha \u00e7ok toplumsal art\u0131k elde etmek ve el koymak bu makinenin tarihsel i\u015flevidir. \u0130\u015flev g\u00f6revden daha farkl\u0131, \u00f6zle ilgili bir kavramd\u0131r. G\u00f6rev b\u0131rak\u0131labilir, ama i\u015flev b\u0131rak\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilgili organ\u0131n-arac\u0131n \u00f6z\u00fcne, b\u00fcnyesine ili\u015fkin bir husustur. Ara\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131rsa, o zaman i\u015flev de biter. Kent-s\u0131n\u0131f-devlet \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle uygarl\u0131k b\u00f6ylesi i\u015flevi olan bir makinedir, toplum de\u011fildir. Toplumu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran, hem de h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rand\u0131r. \u0130\u015fine gelmedi\u011fi zaman \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmayan, i\u015fsiz b\u0131rakand\u0131r. Bununla da yetinmeyip bu art\u0131klara el koyand\u0131r. Bunun i\u00e7in ideolojik, askeri her t\u00fcr tedbiri aland\u0131r. Kendini binbir hile, yalan ve ac\u0131mas\u0131zl\u0131kla toplum \u00fczerinde tutan bir Leviathan (canavar)\u2019d\u0131r. Milyonlarca y\u0131l s\u00fcren jeobiyolojinin en uygun alanlar\u0131nda toplumun yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr \u00fczerine kurulup tanr\u0131sall\u0131k (yarat\u0131c\u0131l\u0131k) taslayand\u0131r, tasarlayarak tanr\u0131sall\u0131k taslayand\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Bu durumda \u015fu soruyu sormak gerekir: Barbar olan ve canavara benzeyen kimdir? Do\u011fayla i\u00e7 i\u00e7e, ana ile \u00e7ocuk gibi kucak kuca\u011fa ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcren toplumlar m\u0131d\u0131r, yoksa onlar\u0131n s\u0131rt\u0131na y\u00fcklenip de\u011ferlerini gasp edenler midir? A\u00e7\u0131k ki, kavram\u0131 tersine \u00e7evirmenin zaman\u0131 \u00e7oktan gelmi\u015f, ge\u00e7mi\u015ftir bile! Barbar ve canavar olan uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leridir. Ger\u00e7ek insan olanlar ise, do\u011fayla ve kendi i\u00e7lerinde ana-\u00e7ocuk gibi sevgiyle ya\u015fayanlard\u0131r. Kad\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 rol oynad\u0131\u011f\u0131 toplumda ya\u015fayanlard\u0131r. \u00c7evreyi y\u0131kmadan, kirletmeden ya\u015fayanlard\u0131r. Bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc kendine yabanc\u0131 sayanlard\u0131r. Bu tan\u0131mlamalar basit gelebilir. Fakat uygarl\u0131\u011f\u0131n toplumla girdi\u011fi diyalektik z\u0131tl\u0131\u011f\u0131 olanca a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla kavrayabilmek i\u00e7in ayd\u0131nlat\u0131c\u0131, kendine getirici ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Unutmayal\u0131m ki, ezici insan \u00e7oklu\u011fumuz uygarl\u0131\u011f\u0131n aptalla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131ndan \u00f6teye bir rol oynam\u0131yor. Yani makinenin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131y\u0131z. Her makinede oldu\u011fu gibi uygarl\u0131klar da \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrelerinde y\u0131pranabilir ve bunal\u0131m ge\u00e7irebilirler. A\u011f\u0131r bunal\u0131m ve sorunlar\u0131 hi\u00e7 eksik olmaz. Ne de olsa h\u00fckmettikleri canl\u0131 insan topluluklar\u0131, beyni ve arzular\u0131 olan yarat\u0131klard\u0131r. Bu varl\u0131klar\u0131n uzun s\u00fcreli yalan ve zorluklara dayanmama gibi bir esneklikleri vard\u0131r. Direnebilir, ba\u015fkald\u0131rabilir, daha anlaml\u0131, \u00f6zg\u00fcr, e\u015fit ve karde\u015f\u00e7e ya\u015fam hayalleri kurabilirler. B\u00f6ylesi bir ya\u015fam i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlenebilir, hatta sava\u015fabilirler.\u00a0<\/p>\n
Konumuzu bu temelde \u00fc\u00e7 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrmeye devam edelim.
\u00a0
A- Uygarl\u0131\u011f\u0131n Bunal\u0131m\u0131 ve Kendi \u0130\u00e7 \u00c7\u00f6z\u00fcm Aray\u0131\u015flar\u0131
\u00a0
Uygarl\u0131k derken merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemini esas halka olarak ara\u015ft\u0131rma konusu yapmam\u0131z di\u011fer uygarl\u0131klar\u0131 ink\u00e2r etmek veya g\u00f6rmezlikten gelmek anlam\u0131na gelmez. \u00d6nemli olmad\u0131klar\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemiyoruz. Tarihsel ak\u0131\u015f\u0131n ana nehir kavram\u0131n\u0131n daha \u00f6\u011fretici ve geli\u015ftirici oldu\u011funu vurgulamak istiyorum. Di\u011ferleri ana nehre akan kol niteli\u011findedir. Ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirirler, fakat uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zselli\u011fini de\u011fi\u015ftiremezler. \u00c7a\u011flar\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc en \u00e7ok belirleyen sistemi merkez\u00ee d\u00fcnya sistem olarak de\u011ferlendirmelere konu edinmek, di\u011fer kollar\u0131n de\u011ferlendirilmesine de katk\u0131da bulunacakt\u0131r. Evrensel tarihsel ak\u0131\u015f\u0131 yitirmeden, farkl\u0131 mek\u00e2n ve zamanlarda olu\u015fan tarihsel ak\u0131\u015flar\u0131 daha do\u011fru anlayabiliriz. B\u00fct\u00fcn par\u00e7ay\u0131 izah edebilir, par\u00e7a ise b\u00fct\u00fcn\u00fc izah etme kapasitesinde de\u011fildir. Be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fan merkez\u00ee uygarl\u0131k veya d\u00fcnya sistemi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 bu nedenlerle tercih ediyoruz.<\/p>\n
S\u00fcmer kent uygarl\u0131\u011f\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 itibariyle olduk\u00e7a verimli i\u015fliyordu: Her acenteden \u00e7\u0131kma ara\u00e7 gibi. Kendini h\u0131zla \u00e7o\u011faltt\u0131. Pe\u015f pe\u015fe kentler kuruldu. A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019dan Yukar\u0131 Mezopotamya ba\u015fta olmak \u00fczere her tarafa yay\u0131ld\u0131. Her kent daha fazla art\u0131k-de\u011fer demekti. Yerle\u015fik hiyerar\u015filerin bu temelde h\u0131zla hanedan devletlerine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi beklenirdi. Hammadde ve mamul madde ticareti h\u0131zland\u0131r\u0131rken, kentleri hegemonik rekabete de zorluyordu. Ticarete h\u00fckmeden g\u00fc\u00e7 hegemonya \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yordu. Dar alanlarda \u00e7ok say\u0131da kentin in\u015fas\u0131 rekabeti ve hegemonya sava\u015f\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckleyen di\u011fer etkendi. Ayr\u0131ca ba\u015flang\u0131\u00e7ta gerekli olan n\u00fcfus \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc soruna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. Verim n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 demekti. Toprak bol olduk\u00e7a ve sulama imk\u00e2nlar\u0131 elverdik\u00e7e, bu sistem ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fcyebilirdi. Fakat verimli alanlar Dicle-F\u0131rat yak\u0131nlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bu alanlar\u0131n kentle\u015fme s\u00fcrecine al\u0131nmas\u0131yla bunal\u0131m\u0131n objektif ko\u015fullar\u0131na dayanm\u0131\u015f olunuyordu.\u00a0<\/p>\n
Uruk kendi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u00fcz y\u0131l s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp, rekabet sonucu yerini ve hegemonyas\u0131n\u0131 Ur sitesine kapt\u0131rd\u0131. Uruk\u2019un bunal\u0131m\u0131 Ur sitesinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Yakla\u015f\u0131k M.\u00d6. 3000-2000 d\u00f6neminde \u00fc\u00e7 Ur Hanedan\u0131, M.\u00d6. 2350-2150 d\u00f6neminde Semitik Akad Hanedanl\u0131\u011f\u0131 ve M.\u00d6. 2150-2050 Aryenik Gudea Hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bunal\u0131mlarla bu d\u00f6nemin sonuna gelinmi\u015f oldu. Eldeki belgeler bu d\u00f6nemde kent kavgalar\u0131n\u0131n \u00e7ok yo\u011fun oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Baz\u0131 kentlerin t\u00fcm\u00fcyle ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmekteyiz. \u00d6rne\u011fin \u2018Agade\u2019nin Lanetlenmesi\u2019 \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden Akad ba\u015fkentinin \u00e7ok ac\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde tarihten silindi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Benzeri bir\u00e7ok \u00f6yk\u00fc vard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn kriz ve rekabetlerini aratmayan kriz ve rekabetlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. K\u00e2r her zaman art\u0131k-\u00fcr\u00fcn demektir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen kavgalar her zaman benzer olacak ve ayn\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 verecektir. Uygarl\u0131k bunal\u0131m\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Y\u0131k\u0131lan kentler ve ac\u0131mas\u0131z sava\u015flar t\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Irak gibi bu ger\u00e7e\u011fi sadece do\u011frulamaktad\u0131r. Irak\u2019\u0131n Uruk\u2019tan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlarsak, ne denli hazin bir tarihin (Uygarl\u0131k tarihi oluyor) ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlayabiliriz.\u00a0<\/p>\n
Bunal\u0131ma bulunan \u00e7are de gelenekseldir. Uygarl\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar h\u0131z\u0131ndan ve yo\u011funla\u015farak devam\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey kaybetmemi\u015ftir. Daha fazla s\u00f6m\u00fcr\u00fc alan\u0131 ke\u015ffetmek ve bu s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7in daha fazla g\u00fc\u00e7, iktidar, devlet sahibi olmak temel amac\u0131 olmu\u015ftur. M.\u00d6. 2000\u2019lerin sonlar\u0131nda bunal\u0131mdan g\u00fc\u00e7lenerek \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7 Babil olmu\u015ftur. Daha fazla g\u00fc\u00e7 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olanaklar\u0131na sahiptir. Ticaret ve sanayide \u00f6ne ge\u00e7mi\u015ftir. Kendi hegemonyas\u0131nda baz\u0131 kesintilerle M.\u00d6. 300\u2019lere kadar etkili olabilmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemin t\u00fcm hegemonlar\u0131 en son \u0130skender \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi Babil\u2019de olmak ister. Babil\u2019in bunal\u0131mlar\u0131n\u0131 en iyi kullanan, yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki ticaret kurtlar\u0131 haline gelmi\u015f Asurlu t\u00fcccarlar ve kolonileridir. Asurlular bir nevi karalar\u0131n Fenikelileri gibidir. Fenikelilerin Akdeniz\u2019de ticaretle ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerini Ortado\u011fu karas\u0131nda Asurlular ger\u00e7ekle\u015ftirecektir. Babil\u2019le s\u0131k\u0131 rekabet i\u00e7inde (Halen S\u00fcryani-Keldani rekabeti bu gelene\u011fi yans\u0131t\u0131r) olan Asurlular da Babil hegemonyas\u0131nda (M.\u00d6. 2000-1600) ancak ticaret tekelini elinde tutabileceklerdi.\u00a0<\/p>\n
Hammurabi\u2019den sonra Babil\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bunal\u0131mdan iki tarihsel g\u00fcc\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fecektir: \u0130\u00e7inden \u0130brahim\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 (tahminen M.\u00d6. 1700-1600 aras\u0131), d\u0131\u015f\u0131ndan ise Hurrilerin savunmadan sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7i\u015fleri. M.\u00d6. 1596\u2019da Babil, Hurri k\u00f6kenli hanedanlarla (Hititler ve Kassitler bilinenleridir) bug\u00fcnk\u00fc Ba\u011fdat y\u00f6netimine benzeyen bir durum gibi ortak y\u00f6netime ge\u00e7er.\u00a0<\/p>\n
Babil\u2019in hegemonyas\u0131n\u0131 yitiri\u015fiyle yeni iki hegemonik g\u00fc\u00e7 sahneye \u00e7\u0131kar. \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da Hattu\u015fa\u015f merkezli (bug\u00fcnk\u00fc \u00c7orum-Bo\u011fazk\u00f6y) Hitit ve Wa\u015fukan\u00ee (G\u00fczelp\u0131nar, bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Ser\u00eakani-Ceylanp\u0131nar) merkezli Mitanni hegemonyas\u0131 y\u00fckselir. \u0130kisi de Hurri (proto-K\u00fcrt) kabile boylar\u0131na dayanan prenslik konumundaki beylikler taraf\u0131ndan kurulur (M.\u00d6.1600-1250). D\u00f6nem M\u0131s\u0131r Yeni Hanedan\u0131 d\u00f6nemiyle birlikte, Ortado\u011fu uygarl\u0131\u011f\u0131nda yeni parlak bir a\u015famay\u0131 temsil eder. \u00dc\u00e7 uygarl\u0131k merkezi aras\u0131nda \u00e7ok canl\u0131 bir diplomasinin geli\u015fmesi ve saray d\u00fczeyinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak kad\u0131nlarla yap\u0131lan evlilikler temelinde ilkel enternasyonal benzeri bir ili\u015fki d\u00f6nemi ya\u015fan\u0131r. Hitit ve Mitanni hegemonyas\u0131n\u0131n geleneksel bunal\u0131m nedeniyle (Bu d\u00f6nemin bunal\u0131mlar\u0131 daha uzun aral\u0131kl\u0131d\u0131r, y\u00fcz ile d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir) \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc (i\u00e7te hanedan kavgalar\u0131, d\u0131\u015ftan kabile sald\u0131r\u0131lar\u0131), tetikte bekleyen Asur hanedanlar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fine yol a\u00e7ar. \u0130ki d\u00f6nem halinde (M.\u00d6. 1300-1000, 900-600) Ortado\u011fu\u2019nun en kuvvetli hegemonik g\u00fcc\u00fc haline gelirler.\u00a0<\/p>\n
Asur \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun tarihin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 en gaddar g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu s\u00f6ylenir. \u0130\u015fin \u00f6z\u00fcne inilirse, gaddarl\u0131\u011f\u0131n tekel k\u00e2r\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131 anlam kazan\u0131r. Halk olarak Asurlar\u0131n di\u011fer halklardan \u00f6zde fark\u0131 yoktur. Fakat hegemonyas\u0131n\u0131n ticaret tekeline dayanmas\u0131 k\u00e2r i\u00e7in \u015fiddeti zorunlu k\u0131lar. Ticaret tekellerinde k\u00e2r, tar\u0131m tekellerinde (S\u00fcmer toprak y\u00f6netimi) oldu\u011fu gibi \u015fiddet olmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. Asur \u015fiddetinin temelinde bu ger\u00e7eklik yatar. Asur hegemonyas\u0131n\u0131n uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan getirdi\u011fi yenilik, olsa olsa daha \u00e7ok k\u00e2r i\u00e7in daha \u00e7ok iktidar, daha \u00e7ok iktidar i\u00e7in daha \u00e7ok \u015fiddet olabilir. \u015eiddetin kapsam ve mek\u00e2n\u0131nda b\u00fcy\u00fcme oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Asur tarz\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm bu nedenle tarihte \u015fiddet k\u00f6kenli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin anas\u0131 say\u0131l\u0131r. Ortado\u011fu\u2019da sorunlara halen \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bu gelenek Asur hegemonyas\u0131na \u00e7ok \u015fey bor\u00e7ludur.\u00a0<\/p>\n
Asur \u015fiddeti ve temelindeki k\u00e2r h\u0131rs\u0131 insanl\u0131k vicdan\u0131nda b\u00fcy\u00fck yaralar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunal\u0131ma yol a\u00e7makla kalmam\u0131\u015f, Asurlular\u0131n hem siyasi-askeri g\u00fc\u00e7 olarak, hem halk-toplum olarak belini bir daha do\u011frultamaz hale gelmelerine neden olmu\u015ftur. Ortado\u011fu halklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck beddua ve lanetleriyle (iktidar ve ticaret tekellerinin) an\u0131lmas\u0131na, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in \u015fahlanmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Demirci Kawa Efsanesi, Medlerin ve Urartular\u0131n \u00fcnl\u00fc \u2018\u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ll\u0131k direni\u015f\u2019leri bu d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00c7ok daha \u00f6nemlisi, tarihte hikmetler \u00e7a\u011f\u0131 (M.\u00d6. 600-300) denilen bir d\u00f6neme de yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bilgelik \u00e7a\u011f\u0131 da diyebilece\u011fimiz bu d\u00f6nemde, halklar\u0131n ba\u015f\u0131na gelen b\u00fcy\u00fck Asur felaketini \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnmek gere\u011fi de do\u011fmu\u015ftur. Hem d\u00fc\u015f\u00fcnce hem vicdan ayaklanmas\u0131 bu \u00e7a\u011f\u0131n do\u011furucu g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Merkezinde Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn rol oynad\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7a\u011f\u0131n (M.\u00d6. 6. y\u00fczy\u0131l) temsilini Do\u011fuda Hindistan\u2019da Buda ve \u00c7in\u2019de Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs, Bat\u0131da Greklerde ise Sokrates yapar. B\u00fcy\u00fck bunal\u0131mlar b\u00fcy\u00fck \u015fiddet ve al\u00e7almalar\u0131n yan\u0131nda b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnce ve vicdan y\u00fckseli\u015flerine ortam a\u00e7abilirler.\u00a0<\/p>\n
Med ve Babil ittifak\u0131yla tarihe g\u00f6m\u00fclen Asur hegemonyas\u0131, k\u0131sa s\u00fcreli bir Med ve Babil d\u00f6neminden (M.\u00d6. 600-550) sonra yerini Pers hanedanlar\u0131na b\u0131rakt\u0131 (M.\u00d6. 550-330). Perslerin sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde Asurlar\u0131n tersine bir y\u00f6ntem izledi\u011fi s\u00f6ylenir. Diyalektik a\u00e7\u0131dan da bu do\u011fru olabilir. Ho\u015fg\u00f6r\u00fc, ayr\u0131m yapmadan halklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerine \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, y\u00f6netimde adalet ve do\u011fru s\u00f6zl\u00fcl\u00fck s\u00f6z\u00fc edilen y\u00f6ntemin kapsad\u0131\u011f\u0131 olumlu \u00f6zellikleridir. Bu y\u00f6n\u00fcyle Pers tarz\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn Ortado\u011fu halklar\u0131nca ehveni \u015fer olarak kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Tarihin en geni\u015f hegemonyas\u0131 kuruldu. Do\u011fuda Hindistan\u2019a, bat\u0131da ise Makedonya\u2019ya kadar uzand\u0131. Sadece \u00c7in ve Roma Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131. Ne de olsa yine de bir uygarl\u0131k g\u00fcc\u00fcyd\u00fc. Temel \u00e7eli\u015fkisi k\u0131sa s\u00fcrede etkisini g\u00f6sterecek, bunal\u0131m\u0131 daha da derinle\u015fecekti. \u0130\u00e7erde sert hanedan i\u00e7i \u00e7at\u0131\u015fmalar, d\u0131\u015ftan kabilelerin sald\u0131r\u0131lar\u0131 yava\u015f yava\u015f sonunu getirecekti.<\/p>\n
\u0130skender\u2019in g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bel kemi\u011fi kabile soylular\u0131na dayan\u0131yordu. \u0130skender\u2019in k\u0131l\u0131c\u0131 bahaneydi. San\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, \u0130skender\u2019in b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ziyade, i\u00e7teki \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fck Pers hegemonyas\u0131n\u0131n sonunu getirmi\u015ftir. Helenizm \u00c7a\u011f\u0131 (M.\u00d6. 300-M.S. 300) yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nemde ger\u00e7ek bir Do\u011fu-Bat\u0131 sentezi olmu\u015ftur. Perslerin Do\u011fudan geli\u015ftirdiklerini Helenler Bat\u0131dan geli\u015ftirmeyle kar\u015f\u0131l\u0131k verince, insanl\u0131k tarihinde b\u00fcy\u00fck bir sentez ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Grek uygarl\u0131\u011f\u0131 (M.\u00d6. 600-300) bu s\u00fcre\u00e7ten beslenmi\u015f ve Helenizmle b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Her ne kadar Roma askeri ve siyasi hegemon ise de, k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fmeyi Helenler temsil etmi\u015ftir. Perslerin devam\u0131 Part ve Sasani Hanedanlar\u0131n\u0131n tarihsel anlamda k\u00fclt\u00fcrel bir katk\u0131s\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Roma\u2019yla giri\u015ftikleri hegemonik sava\u015f, Ortado\u011fu toplumunda yeniden b\u00fcy\u00fck direni\u015f ve aray\u0131\u015flara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ve Manizm bu aray\u0131\u015flar\u0131n sonucu olarak do\u011fmu\u015flard\u0131r. \u0130slam\u00ee \u00e7\u0131k\u0131\u015f bu s\u00fcrecin devam\u0131 niteli\u011findedir.\u00a0<\/p>\n
Roma hegemonik d\u00f6nemi uygarl\u0131k sistemini bir ad\u0131m daha ileriye ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Britanya Adas\u0131na kadar Avrupa\u2019n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 ilk defa uygarl\u0131kla tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Afrika\u2019ya ve Hindistan alt k\u0131tas\u0131na n\u00fcfuz edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Arabistan Yar\u0131madas\u0131 hem Sasaniler, hem Roma, hem de Habe\u015fliler taraf\u0131ndan uygarl\u0131k \u00e7emberine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan \u00c7in kendi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geni\u015fli\u011fine ve derinli\u011fine yaymaktad\u0131r. A\u00e7\u0131k ki milad\u00ee y\u0131llara geldi\u011fimizde uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leri b\u00fcnyesel bunal\u0131mlar\u0131na insan topluluklar\u0131n\u0131 dahil ettik\u00e7e, \u00f6m\u00fcrlerini uzatsalar da kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm getiremiyorlard\u0131. Buda\u2019n\u0131n \u015fu me\u015fhur s\u00f6z\u00fc bu ger\u00e7e\u011fi ifade eder: \u201cAte\u015fi ate\u015fle s\u00f6nd\u00fcremezsin. \u0130ktidar\u0131 daha fazla iktidarla a\u015fmak \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fildir. Ate\u015fin yakt\u0131\u011f\u0131 sahalar\u0131 daha da b\u00fcy\u00fctmesine benzer. Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, kural\u0131m\u0131z\u0131 do\u011frulamaya devam eder. \u0130\u00e7te \u0130mparatorlar aras\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7eki\u015fme (Son d\u00f6nemde ayn\u0131 zaman diliminde \u00e7oklu imparator s\u00fcreci ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131), d\u0131\u015ftan dalga dalga kabile sisteminin sald\u0131r\u0131lar\u0131yla birle\u015fince \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck vicdan\u00ee hareketi de bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fte \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Sasaniler de benzer bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015famaktad\u0131r. \u0130\u00e7 \u00e7eki\u015fmeler dinsel ve kabilesel hareketlerle birle\u015fince, bunal\u0131m\u0131n \u015fiddetlenmesi ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. 4. ve 5. y\u00fczy\u0131llar merkez\u00ee uygarl\u0131k sisteminin (d\u00fcnya sistemi) k\u00fcresel bunal\u0131m d\u00f6nemidir. Ge\u00e7en d\u00f6rt bin y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te kad\u0131n \u00f6zel ve genel fahi\u015fe olarak tamamen kapat\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6zel ve genel m\u00fclk konusu yap\u0131larak nesnele\u015ftirilip metala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yerle\u015fik k\u00f6yl\u00fc ve kent zanaatk\u00e2r kesimi kad\u0131ndan sonra ve kad\u0131n gibi k\u00f6lele\u015ftirilerek hara\u00e7, vergi ve sava\u015f i\u00e7in \u2018d\u00f6l\u2019 \u00fcretim arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tanr\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00fcst tabaka hari\u00e7, kontrol alt\u0131ndaki t\u00fcm resmi toplum unsurlar\u0131 (S\u0131n\u0131f ve tabaka demek zordur) genel k\u00f6lelik ko\u015fullanmas\u0131na tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00c7in, Hint, hatta taze Afrika ve Amerika \u00e7\u0131k\u0131\u015f kollar\u0131 daha kat\u0131 \u2018kastik\u2019 d\u00fczen alt\u0131ndad\u0131r. Direni\u015fler ve aray\u0131\u015flar bu sisteme kar\u015f\u0131 geli\u015fecektir.<\/p>\n
T\u0131pk\u0131 kapitalizmin b\u00fcnyesel bunal\u0131mlar\u0131 gibi, t\u00fcm uygarl\u0131k bunal\u0131mlar\u0131 sistemin \u00fc\u00e7 temel \u00f6zelli\u011fini do\u011frulamaktad\u0131r. Birincisi, merkez-\u00e7evre ili\u015fkisi de\u011fi\u015fken olmakla birlikte s\u00fcreklidir. \u0130kincisi, sistem g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda k\u00e2r nedeniyle s\u00fcrekli rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fmalar vard\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ilk iki \u00f6zelli\u011fin sonucu olarak sistem devaml\u0131 ini\u015fli-\u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 bunal\u0131ml\u0131 s\u00fcre\u00e7leri ya\u015famak durumundad\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 \u00f6zelli\u011fin do\u011fal sonucu ise, sistemin hegemonik karakterde bir y\u00f6netimi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Uygarl\u0131klar hegemonyas\u0131z y\u00fcr\u00fcmez. T\u00fcm bu \u00f6zelliklerin birle\u015fik ortak sonucu da k\u00fcreselle\u015fmenin s\u00fcrekli derinli\u011fine ve geni\u015fli\u011fine yay\u0131lma durumudur. Bu temel \u00f6zellikler uygarl\u0131klar\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren k\u00fcresel olmaya zorlar. Bu ger\u00e7eklik iktidar ve sermaye tekellerinin do\u011fas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Yatay ve dikey olarak ne kadar \u00e7ok yay\u0131l\u0131rlarsa, g\u00fc\u00e7 ve k\u00e2r da birbirini besleyerek o denli b\u00fcy\u00fcr. Aralar\u0131nda korelasyon oldu\u011fu kesindir. E\u011fer g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygarl\u0131k ya\u015fam\u0131 b\u00fcy\u00fck bir s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7ine alm\u0131\u015fsa (T\u00fcm sosyolojik veriler bu ger\u00e7ekli\u011fi do\u011frulamaktad\u0131r), bunal\u0131m insanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p ekolojik yap\u0131lanmay\u0131 da tehdit alt\u0131na alm\u0131\u015fsa, bunun ger\u00e7ek nedeni ba\u015flang\u0131\u00e7tan itibaren b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m ve barbarl\u0131k \u00f6zelli\u011fidir. Olup bitenler \u00f6z\u00fcnde olanlar\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
B- Kabile, A\u015firet ve Kavim (Etnisite) Direni\u015fleri <\/p>\n
D\u00fcnya sistemi ideolojik kurgusuyla \u00e7ok\u00e7a idea etse de, d\u00fczen tanr\u0131sal buyru\u011fun gere\u011fi olarak i\u015flememi\u015f ve y\u00fcr\u00fcmemi\u015ftir. A\u00e7\u0131k ki, tanr\u0131sal buyruk ve d\u00fczen (Olanca ideolojik perdeleme gayretlerine ra\u011fmen, benim i\u00e7in \u2018buyruk\u2019 ve \u2018d\u00fczenin\u2019 anlam\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r) toplumsal art\u0131\u011f\u0131n \u00fczerine kurulu y\u00f6netici tabakan\u0131n (y\u00f6netici + asker + rahip) emir ve kurallar\u0131n\u0131 temsil etmektedir. En \u00fcstten en alttaki kula kadar binlerce y\u0131l inceltile inceltile, tekrarlana tekrarlana (bir ki\u015fiye k\u0131rk defa deli dersen deli olurmu\u015f misali) tanr\u0131sal bir gereklilik ve ger\u00e7ekmi\u015f gibi topluma sindirtilen bu ideolojik hegemonyaya ra\u011fmen, zul\u00fcm, zorbal\u0131k ve talan d\u00fczeni kendini tamam\u0131yla \u00f6rtbas etmeyi ve kabul ettirmeyi ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Sistem d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f ve s\u00fcrekli sistemin talan ve k\u00f6lele\u015ftirme \u2018sefer\u2019leriyle y\u00fcz y\u00fcze kalan kabile sisteminde ya\u015fayan a\u015firet ve kavim isyanlar\u0131 ba\u015f g\u00f6stermi\u015f ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde t\u0131pk\u0131 uygarl\u0131k sistemi gibi s\u00fcreklilik kazanm\u0131\u015flard\u0131r. Sistem bu hareketlerin \u2018barbar\u2019 oldu\u011fu propagandas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m nedenlerle bunun tersi do\u011frudur uygarl\u0131k d\u00fczeni bir \u2018barbarl\u0131k makinesi\u2019dir. \u0130nsanc\u0131l ya\u015famdan kopmak istemeyen ise, kabile-kom\u00fcn d\u00fczenidir.\u00a0<\/p>\n
Tarihsel olarak kendini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmay\u0131 ba\u015faran halklar oldu\u011fu kadar, ezici \u00e7o\u011funlu\u011fun bunu ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle belirtmek gerekir. Tarih asl\u0131nda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi olmamal\u0131yd\u0131. Ger\u00e7ek tarihin kendini g\u00f6steremeyen ve yazd\u0131ramayanlar\u0131n tarihi oldu\u011funa eminim. Toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun eme\u011fi, direni\u015fi, yarat\u0131\u015f\u0131, ke\u015ffi hep g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bilinerek ve kendili\u011finden b\u00f6yle olmu\u015ftur. Toplumsal kazan\u0131mlar\u0131na el konulmu\u015ftur. Ger\u00e7ek sahipleri bilinmez k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f, yazamam\u0131\u015f ve yazd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle kad\u0131na ait olanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ift\u00e7i, \u00e7oban ve zanaatk\u00e2rlar\u0131n ke\u015fif ve icatlar\u0131 t\u00fcm ke\u015fif ve icatlar\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131 olu\u015fturduklar\u0131 halde, tarih hi\u00e7 de bu ger\u00e7ekli\u011fi teslim etmemektedir. Tanr\u0131\u00e7a \u0130nanna\u2019n\u0131n erkek tanr\u0131-krallara seslenirken ve tek tek sayarak, \u201cBenim 104 Me\u2019mi (toplumsal ke\u015fif, icat ve kurallar) sizler benden \u00e7almad\u0131n\u0131z m\u0131? s\u00f6ylemi belki de kula\u011fa c\u0131l\u0131z ve anlams\u0131z gelen (\u00c7\u00fcnk\u00fc kulaklar \u00f6yle al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f) ger\u00e7ek tarihin son destan\u0131 olan \u0130nanna Destan\u0131\u2019n\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 s\u00f6ylemidir. Dumuzi ve Enkimdu Destan\u0131nda (\u00c7oban ve \u00e7ift\u00e7i s\u00f6yleyi\u015f destan\u0131d\u0131r) \u00e7ift\u00e7i ve \u00e7oban d\u00fcnyas\u0131 kendi emek, icat ve ke\u015fiflerinin \u00f6nemini bu t\u00fcr destanlarla dile getirirken, tarih herhalde ger\u00e7eklere daha yak\u0131nd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz pozitivist ulusal tarihleri t\u00fcm bilimsel s\u00f6ylemlerine ra\u011fmen hakikatlere en uzak k\u00f6t\u00fc metafizik \u00f6rneklerdir. Avrupa merkezli pozitivist-bilimci sosyolojiyle S\u00fcmer d\u00f6nemi mitolojisini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 inceleme ve yorumlamalara tabi tutarsak, toplumsal hakikatlere yak\u0131nl\u0131k S\u00fcmer mitolojisinden yana olacakt\u0131r. En az\u0131ndan benim inanc\u0131m ve rasyonalitem bunu \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.
\u015eimdi tarihsel direni\u015flerin kendi somut \u00f6rneklerine bakal\u0131m.
\u00a0
a- Semitik K\u00f6kenli Kabile Direni\u015fleri ve Kar\u015f\u0131 Sald\u0131r\u0131lar\u0131 <\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019nden Arap Yar\u0131madas\u0131n\u0131n do\u011fusuna kadar olan alanda alt\u0131 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar daha ya\u011fmurlu ve ye\u015fil bir sahan\u0131n mevcut oldu\u011funa dair bilimsel kan\u0131tlar vard\u0131r. Semitik ad\u0131 verilen geni\u015f bir kabile sisteminin bu jeobiyolojik ortamla i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu sistem yakla\u015f\u0131k M.\u00d6. 4000 y\u0131l\u0131ndan itibaren iki y\u00f6nl\u00fc bir bask\u0131ya maruz kald\u0131. Do\u011fal kurakl\u0131k ve \u00e7\u00f6lle\u015fme d\u00f6neminin ba\u015flamas\u0131yla birlikte, M\u0131s\u0131r ve S\u00fcmer uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fiydi bu iki \u00f6nemli bask\u0131 unsuru. Dolay\u0131s\u0131yla kabilelerin i\u00e7te vahal\u0131k alanlara, d\u0131\u015fa do\u011fru ise daha ya\u011fmurlu ve ye\u015filli alanlara do\u011fru b\u00fcy\u00fck tarihsel hareketi zorunluluk kazan\u0131yordu. Tarih bu hareketleri belgelemektedir. S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r belgeleri bu \u2018tehlike\u2019den s\u00fcrekli bahsetmektedir. M\u0131s\u0131rl\u0131lar bu g\u00fc\u00e7lere \u2018Apiru\u2019 yani \u2018tozlu insanlar\u2019 (\u2018Toz-kir i\u00e7indekiler\u2019 anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor) derken, S\u00fcmerler san\u0131r\u0131m ya ayn\u0131 anlamda ya da \u2018Bat\u0131dan Gelenler\u2019 anlam\u0131nda \u2018Amoritler\u2019 olarak, \u2018tehlike sa\u00e7anlar\u2019 bi\u00e7iminde kimliklendiriyor. \u00d6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 k\u00f6lele\u015ftirerek hizmetlerine al\u0131yorlar. Bu y\u00f6ntemin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar siyah\u00eelerin k\u00f6lele\u015ftirilmesinde oldu\u011fu gibi ac\u0131mas\u0131zca kullan\u0131lmaya devam etti\u011fini biliyoruz.
Yakla\u015f\u0131k alt\u0131 bin y\u0131ll\u0131k k\u00f6lele\u015ftirme sistemi acaba ne ac\u0131lar pahas\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc? Sonu\u00e7lar\u0131ndan kimler nas\u0131l yararland\u0131? Herhalde bu sorulara cevap vermeden ger\u00e7ek tarih yaz\u0131lamaz. Konumu savunmaya daha uygun oldu\u011fundan, M\u0131s\u0131r kendini bu kabilelerin g\u00f6\u00e7 ve sald\u0131r\u0131s\u0131ndan, \u00f6zde direni\u015finden daha iyi koruyabiliyordu. S\u00fcmerler bunlar\u0131n direni\u015fleri ve sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 daha savunmas\u0131z konumdayd\u0131. Dalga dalga geli\u015fen bu kabile direni\u015fleri ve sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n M.\u00d6. 1400\u2019lerde sonu\u00e7 vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemekteyiz. Tarihe Akadlar olarak ge\u00e7en hanedanl\u0131k, bu kabile direni\u015fleri ve sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n S\u00fcmer savunmas\u0131n\u0131 y\u0131kmalar\u0131 sonucunda iktidar sistemine oturmu\u015ftur. M.\u00d6. 2350-2150\u2019de h\u00fck\u00fcmranl\u0131k s\u00fcrd\u00fcren ve tarihe ilk \u2018imparator\u2019 olarak ge\u00e7en Sargon\u2019un kurucusu oldu\u011fu bu hanedan krall\u0131k d\u00f6nemi, bir \u2018Proto-Asur\u2019 rejimi olarak de\u011ferlendirilebilir. Sargon\u2019un kimli\u011finde bir kural olu\u015fmaktad\u0131r. Uygarl\u0131k ortam\u0131nda f\u0131rsat bulduklar\u0131nda, kabile \u015feflerinin nas\u0131l ge\u00e7mi\u015fi aratan zorbalara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcklerini a\u00e7\u0131klayan kural ger\u00e7ekli\u011fidir s\u00f6z\u00fc edilen. Bunda ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluklar kadar, a\u00e7g\u00f6zl\u00fc olu\u015flar\u0131 ve yeni iktidar koltu\u011funda sarho\u015f olmalar\u0131n\u0131n etkileri \u00f6nemlidir.
\u0130kinci Semitik kabile dalgas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Babil ve Asur d\u00f6nemleri ya\u015fan\u0131r. Sargon\u2019u aratmayan yar\u0131 tanr\u0131-krallar\u0131yla me\u015fhur bir d\u00f6nemdir Asur ve Babil. \u0130ktidar ve ticaret kurumunun geli\u015fmesinde tarihsel katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. \u015e\u00fcphesiz k\u00f6lelik kurumunun geli\u015fmesinde de orijinal M\u0131s\u0131r ve S\u00fcmer hanedanlar\u0131ndan daha az rolleri olmam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6m\u00fcr\u00fc ve bask\u0131n\u0131n klasik kurumla\u015fmas\u0131nda Babil ve Asur\u2019un evrensel bir rol oynad\u0131\u011f\u0131ndan ku\u015fku duyulamaz. Bunun Greko-Romenlerin katk\u0131s\u0131ndan az olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek do\u011fru tarih yaz\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. Akad, Babil ve Asur d\u00f6nemlerinde S\u00fcmer dil ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00f6z\u00fcmsenip ikinci plana d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, Akadca ve Aramice d\u00f6nemin resmi ortak dili haline gelmi\u015ftir. \u00d6zellikle Aramice, Ortado\u011fu\u2019nun Latincesi olarak, Arap dili resmi uygarl\u0131k dili olana kadar kullan\u0131mda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Arkas\u0131ndaki iktidar ve ticaret tekellerini hat\u0131rlatmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu konumu \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca ortak ideolojik (ilahiyat) dildir. Maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn resmi dili kendini manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn resmi dili olarak da kabul ettiriyor, me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yor.\u00a0<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck Semitik kabile sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 dalgas\u0131 Arapl\u0131k ad\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u0130slam \u00f6ncesinden yakla\u015f\u0131k M.\u00d6. 500\u2019lerde kendini Arap kimli\u011fiyle yans\u0131tan anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 direni\u015f ve sald\u0131r\u0131lar, \u0130slamiyet\u2019le evrensel \u00e7apta rol oynayacakt\u0131r. T\u00fcm Kuzey Afrika, B\u00fcy\u00fck Sahra\u2019n\u0131n \u00e7evresi ve Arabistan Yar\u0131madas\u0131ndan Toros-Zagros sisteminin eteklerine kadar yay\u0131labilmi\u015ftir. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir kabile hareketidir. \u0130ki bin be\u015f y\u00fcz y\u0131ld\u0131r h\u0131z\u0131ndan bir \u015fey kaybetmeden ayn\u0131 mek\u00e2nlarda kendini s\u00fcrd\u00fcrmeye ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye devam etmektedir. Arapl\u0131ktaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci \u00f6zellikle incelenmeye de\u011ferdir. \u00dcst tabakada \u015feyhlik, emirlik ve sultanl\u0131k kurumla\u015fmas\u0131, devlet ve iktidar\u0131 anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6\u011freticidir. \u015eeyhlik, emirlik, sultanl\u0131k, iktidar ve devlet kavramlar\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc de Arap\u00e7a\u2019dan \u00e7\u0131kmad\u0131r. \u00d6rne\u011fin devletin kelime anlam\u0131, ele ge\u00e7irilen bir kad\u0131nla ge\u00e7irilecek gece anlam\u0131na gelen bir s\u00f6zc\u00fckten t\u00fcremedir. Devletin kelime olarak bile tecav\u00fcz ve k\u00f6lele\u015ftirilmeyle ili\u015fkisi olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir. Arap\u00e7a\u2019da iktidar\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran t\u00fcm kavram ve kurumlar\u0131n anlam\u0131 \u00e7\u0131plakt\u0131r ve keyif \u00e7atma ve s\u00fcrd\u00fcrmeyi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Ahd-i Atik\u2019te (Tevrat) Semitik kabilelerin \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 listeleri sunulur. Bizzat \u0130brani kabilesinin \u00f6yk\u00fcs\u00fc ayr\u0131nt\u0131l\u0131 anlat\u0131l\u0131r. Tek tanr\u0131l\u0131 dinler b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde uzunca \u00e7\u00f6z\u00fcmlenecek bu konu hakk\u0131nda bu b\u00f6l\u00fcme ili\u015fkin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken sonu\u00e7, karma\u015f\u0131k bir Semitik kabile tablosuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzdur. \u00d6rne\u011fin Kenan\u00eeler bir koldur. Aram\u00eelerin de ayr\u0131 bir kol olma durumlar\u0131 s\u00f6z konusudur.\u00a0<\/p>\n
Semitik kabile ve a\u015firetlerin alt tabakas\u0131n\u0131 \u2018Bedevi\u2019ler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bedevileri yoksulluk i\u00e7indeki \u00e7\u00f6l, vaha ve k\u00f6yl\u00fc Arap olarak da yorumlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bedevilik kabilesel y\u00f6n\u00fc kadar s\u0131n\u0131fsal ve sosyal anlam\u0131 olan bir kategoridir. \u00c7ok eski bir tarihi ve kendine \u00f6zg\u00fc bir sosyal kimli\u011fi vard\u0131r. Bu anlamda Bedevilik ayr\u0131 bir Arapl\u0131kt\u0131r. T\u00fcrklerdeki T\u00fcrkmenlik ve K\u00fcrtlerdeki Kurmancl\u0131k gibi sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel anlam ta\u015f\u0131r. Araplar hem \u00fcst hem de alt tabaka olarak tarihten g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ba\u015fta Ortado\u011fu olmak \u00fczere evrensel tarihi en \u00e7ok me\u015fgul eden ve etkileyen kabile sistemine sahip bir kavimdir. De\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri b\u00fct\u00fcn h\u0131z\u0131yla devam ediyor. Her ikisi de Semitik k\u00f6kenli olan Araplarla \u0130srail aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n d\u00fcnyadaki ve b\u00f6lgedeki etkileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirildi\u011finde, bahsedilen ger\u00e7e\u011fin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Arap olgusundaki de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri anlamadan, Ortado\u011fu ve d\u00fcnyay\u0131 tam kavramak eksik ve zor olacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Genelde Semitik, \u00f6zelde Arap kabile ve kavimlerindeki direni\u015f ve aray\u0131\u015f hareketlerini hangi anlamda anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 ve uygarl\u0131k-i\u00e7i olarak de\u011ferlendirmek gerekti\u011fi sorunlu bir konudur. Etnik olan\u0131n dinsel olanla ayr\u0131m\u0131 da ciddi bir sorundur. Di\u011fer kabile ve kavimlerde de benzer ayr\u0131m sorunlar\u0131 vard\u0131r. Fakat Araplarda konu daha karma\u015f\u0131kt\u0131r. Sistem i\u00e7i veya kar\u015f\u0131t\u0131 olmak d\u00fcnyadaki t\u00fcm benzer hareketlerin hep g\u00fcndeminde olmu\u015ftur. Hem tarihte hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu sorun hep varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftur. Semitik ve Arap kabile ve kavim hareketlerinin iki boyutu da vard\u0131r ve \u00f6nemlidir. Kabile ve kavimlerde hem anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 y\u00f6n, hem uygarl\u0131k\u00e7\u0131 y\u00f6n aras\u0131nda diyalektik bir ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fki olup daimi m\u00fccadele halinde olmu\u015flard\u0131r. Etnisite daha \u00e7ok anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 y\u00f6n\u00fcyle kendini yans\u0131t\u0131rken, dinsel y\u00f6n daha \u00e7ok uygarl\u0131k\u00e7\u0131 y\u00f6n\u00fcyle kendini yans\u0131t\u0131r. Fakat her iki tip hareket i\u00e7inde ve aras\u0131nda uygarl\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve anti-uygarl\u0131k e\u011filimlerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve de\u011fi\u015fimlere \u00e7ok a\u00e7\u0131k olduklar\u0131n\u0131 belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Modern ve geleneksel yorumcular bu iki ayr\u0131m aras\u0131nda \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir anlat\u0131m geli\u015ftirmi\u015flerdir. S\u00f6ylemin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve olgular\u0131 do\u011fru yans\u0131tmamas\u0131 eylem alan\u0131nda \u00e7ok yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir. S\u00f6ylemin = eylem \u00f6ncelli\u011fini \u00e7o\u011funlukla beraberinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, anlat\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131n konu ve sorunlara denk gelmesinin ne kadar \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 kestirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\u00a0\u00a0
b- Hurrilerin Direni\u015fi ve Sald\u0131r\u0131lar\u0131
\u00a0
Etimolojik olarak Ari, Ur ve Hurri kelimelerinin S\u00fcmerce k\u00f6kenli oldu\u011fu ve tepe veya plato halk\u0131, da\u011fl\u0131 grup anlam\u0131na geldi\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m. S\u00fcmerlerin Kuzeydo\u011fu kom\u015fular\u0131na ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafyadan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u2018da\u011f-tepe halk\u0131\u2019 demi\u015f olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kald\u0131 ki, ayn\u0131 co\u011frafyada ya\u015famaya devam eden K\u00fcrtlere halen \u2018da\u011fl\u0131 halk\u2019 anlam\u0131na gelen bir\u00e7ok deyi\u015f yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u2018Kart-kurt\u2019 deyi\u015fi de bu geleneklerdendir. \u2018Da\u011f halk\u0131\u2019 deyimi bu nedenle anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Hurriler etimolojik a\u00e7\u0131dan Hint-Avrupa kabile gruplar\u0131na dahil edilseler de, t\u00fcm bu gruplardan daha \u00e7ok otantik yani yerli bir karaktere sahiptir. Yorumum, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Buzul D\u00f6neminin sonundan beri ayn\u0131 b\u00f6lgede ya\u015fayan ve neolitik devrimi ba\u015fat rolde geli\u015ftiren ayn\u0131 topluluk olduklar\u0131na ili\u015fkindir. T\u00fcm jeobiyolojik, arkeolojik, antropolojik, etimolojik ve etnik ara\u015ft\u0131rmalar halen ayn\u0131 b\u00f6lgede ya\u015fayan K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00e7ok eski ve otantik karakterinde hemfikirdir.\u00a0<\/p>\n
Neolitik d\u00f6nem topluluklar\u0131n\u0131n Verimli Hilal\u2019in merkezinde, Pencab\u2019dan Nil\u2019e kadar uygarl\u0131ksal geli\u015fme i\u00e7in gerekli olan maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011felerini alt\u0131 bin y\u0131l \u00f6ncesinde olgunla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 bilimce tespit edilebilmektedir. Gordon Childe\u2019\u0131n, bu olgun neolitik d\u00f6nemi 16. y\u00fczy\u0131l sonras\u0131 Avrupas\u0131\u2019na benzetti\u011fini aktarm\u0131\u015ft\u0131m. Bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma benzer sonu\u00e7lara varmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
B\u00f6lgede El Ubeyd k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn M.\u00d6. 4000\u2019lere kadar giden rastlanmaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya k\u00fclt\u00fcr\u00fc olan El Ubeyd k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izleri b\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle al\u0131\u015fveri\u015fin daha o d\u00f6nemde s\u0131k\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Daha da \u00f6nemlisi, Uruk, Ur ve Asur d\u00f6nemlerinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00e7ok daha fazlad\u0131r. F\u0131rat ve Dicle\u2019nin k\u0131y\u0131lar\u0131nda ve aras\u0131nda bu d\u00f6nemlerin yayg\u0131n koloni hareketlerinin izlerine rastlamaktay\u0131z. Bu konuda arkeolojik kal\u0131nt\u0131lar \u00e7ok somut veriler sunmaktad\u0131r. O halde b\u00f6lge ve halk\u0131 \u00fczerinde tarihsel olarak tespit edilebildi\u011fi kadar\u0131yla alt\u0131 bin y\u0131ldan beri bir kolonile\u015ftirme tehdidi ve uygulamas\u0131 vard\u0131r. Di\u011fer y\u00f6nlerden de benzer tehditlerin varl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6zellikle Kafkasya \u00fczerinden s\u00fcrekli geli\u015fen istila hareketlerine rastlanmaktad\u0131r. Neolitik devrimin geli\u015fti\u011fi alanlar\u0131n en eski ve \u00e7ok verimli alanlar olmas\u0131 nedeniyle t\u0131pk\u0131 AB ve ABD\u2019ye y\u00f6nelik g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6\u00e7ler gibi, her taraftan alana y\u00f6nelik n\u00fcfus hareketlerinin geli\u015fmi\u015f olmas\u0131 beklenebilir. Verimli ve zengin b\u00f6lgeler her zaman \u00e7ekici olmu\u015flard\u0131r. Verimli Hilal bu y\u00f6n\u00fcyle son derece \u00e7ekici \u00f6zelliklere sahiptir.\u00a0<\/p>\n
Tersi bir durum da s\u00f6z konusu olabilir. Sistemin olgunla\u015fma d\u00f6neminden sonra artan n\u00fcfustan \u00f6t\u00fcr\u00fc alan dar gelmeye ba\u015flam\u0131\u015f olabilir. Ba\u015fta kom\u015fu, yak\u0131n ve verimli olabilecek alanlar olmak \u00fczere bir\u00e7ok alanda kar\u015f\u0131 hareketlerin geli\u015fmi\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve beklenebilir. Tarihsel kay\u0131tlar bu konuda da veriler sunmakta, olgunluk a\u015famas\u0131ndan itibaren (M.\u00d6. 7000-5000) b\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kendini hem k\u00fclt\u00fcrel hem de fiziki olarak d\u00f6nemine g\u00f6re d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131na h\u0131zla yayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu tarihlerden sonra biraz gecikmeli olarak Avrupa i\u00e7lerinden Hindistan\u2019a (Hint-Avrupa dil grubu bu ger\u00e7e\u011fi do\u011frulamaktad\u0131r), M\u0131s\u0131r\u2019dan S\u00fcmerlere kadar bu k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin her iki yolla da yay\u0131ld\u0131klar\u0131 bilimsel bir ger\u00e7ekliktir. Aksi halde otantik halk\u0131n neolitik kelimelerinin Hint\u2019te ve Avrupa\u2019da ne i\u015fi vard\u0131r! Yine y\u00fcz binlerce y\u0131l ayn\u0131 verimli topraklara sahip Nil, F\u0131rat, Dicle ve Pencab\u2019\u0131n denize yak\u0131n al\u00fcvyonlu topraklar\u0131nda neden uygarl\u0131\u011f\u0131n izine rastlanmad\u0131\u011f\u0131 sorusu cevapland\u0131r\u0131lamaz. Merkez\u00ee uygarl\u0131k kavram\u0131 kadar \u2018merkez\u00ee tar\u0131m \u00e7a\u011f\u0131\u2019 kavram\u0131 da insanl\u0131k tarihini do\u011fru yazmak ve okumak i\u00e7in gereklidir.\u00a0<\/p>\n
Otantik halk olmaya ili\u015fkin Urfa-G\u00f6beklitepe Tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n on iki bin y\u0131ll\u0131k miras\u0131 esas\u0131nda her \u015feyi a\u00e7\u0131kl\u0131yor. B\u00f6lgenin kabile sistemine dayal\u0131 halk\u0131, \u00e7ok eski ve \u00e7ok geli\u015fmi\u015f bir k\u00fclt\u00fcre sahiptir. Bizzat alan kaz\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten arkeologlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri de tarihin yeniden yaz\u0131m\u0131n\u0131n \u015fart oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Burada \u015foven bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00f6nemle belirtmeliyim. S\u00f6z konusu olan, t\u00fcm insanl\u0131k i\u00e7in do\u011fru tarih yaz\u0131m\u0131 konusudur. Do\u011fru tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n da insanl\u0131k i\u00e7in her \u015feyden daha \u00e7ok gerekli oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131lmaz bir ger\u00e7ektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fru tarih do\u011fru insand\u0131r, do\u011fru insan do\u011fru ya\u015famd\u0131r.
\u00dczerlerinde giderek geli\u015fen bask\u0131dan \u00f6t\u00fcr\u00fc Hurri kabilelerinin M.\u00d6. 4000-3000 d\u00f6neminde a\u015firetle\u015fmelere do\u011fru evrim g\u00f6sterdiklerini g\u00f6zlemleyebiliyoruz. G\u00f6zlemleyebildiklerimiz elbette tarihsel kay\u0131tlar yoluylad\u0131r. A\u015firet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izlerine bu d\u00f6nemde rastl\u0131yoruz. S\u00fcmer yaz\u0131l\u0131 belgeleri kuzeydo\u011fu kom\u015fular\u0131ndan daha s\u0131k\u00e7a haber vermektedir. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa S\u00fcmerlerin k\u00f6kenine de\u011finmi\u015ftim. \u015eahsi kanaatim, S\u00fcmerlerin Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019dan k\u00fclt\u00fcrel ve fiziksel yay\u0131lma sonucunda baz\u0131 Semitik gruplar\u0131 da b\u00fcnyesine katarak geli\u015fmi\u015f bir k\u00fclt\u00fcrel sentez olduklar\u0131na ili\u015fkindir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc koruyorum. Hurrilerin a\u015firetlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri siyasi y\u00f6nden geli\u015ftiklerinin de kan\u0131t\u0131d\u0131r. A\u015firet \u00e7o\u011funlukla kabilelerin ortak savunma ve y\u00f6netim ihtiyac\u0131 i\u00e7in zorunlu bir a\u015famad\u0131r. Artan i\u00e7 ve \u00f6zellikle d\u0131\u015f sorunlar\u0131n a\u015firetle\u015fmeyi h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kesindir. M.\u00d6. 3000-2000 d\u00f6nemi a\u015firetlerin konfederasyon tipi gev\u015fek ba\u011fl\u0131 olu\u015fumlara girdi\u011fini g\u00f6stermektedir. Siyasi elitlerin olu\u015ftu\u011fu gerek S\u00fcmer (M.\u00d6. 2150-2050, Guti-Gudea d\u00f6nemi), gerekse Hitit \u00f6ncesi Orta Anadolu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde (Bug\u00fcnk\u00fc Elbistan y\u00f6resinden Anum Harbi\u2019den Ne\u015fal\u0131 Beylere \u2013K\u00fcltepe- yaz\u0131lan mektup bunun bir kan\u0131t\u0131d\u0131r) g\u00f6zlemlenmektedir. Yaz\u0131tlar Hurrice\u2019dir.\u00a0<\/p>\n
Hurri elitlerinin hem savunma hem yay\u0131lma konumunda olduklar\u0131 eldeki belgelerden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Hurriler Asur bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli direnme gere\u011fini duymaktalar. Zengin maden ve kereste yata\u011f\u0131 \u00fczerinde olmalar\u0131, Asur krallar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli \u00fczerlerine gitmelerine yol a\u00e7\u0131yor. Bu bask\u0131lar sonucunda iki \u00f6nemli kol halinde yan\u0131tlar geli\u015ftirilecektir: \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da \u00f6nce Ne\u015fa, sonra Hattu\u015fa\u015f merkezli Hitit Konfederasyonu (M.\u00d6. 1650-1200), Wa\u015fuk\u00e2ni merkezli Mitanniler (M.\u00d6. 1500-1250). Babil ve \u00f6zellikle Asur t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n bask\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve kolonile\u015ftirme hamlelerinin bu konfederasyonlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 rahatl\u0131kla belirtilebilir. Bu iki konfederasyonun halk\u0131n\u0131n birlikte M.\u00d6. 1596\u2019da Babil\u2019i i\u015fgal etmelerinden hareketle bu sonuca varmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eu hususu \u00f6nemle belirtmeliyim ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ulusalc\u0131 terminolojisiyle d\u00f6rt bin y\u0131l \u00f6ncesinin siyasi ve sosyal olu\u015fumlar\u0131n\u0131 yorumlayamay\u0131z. Yapabildi\u011fimiz, hi\u00e7bir \u015fey yapmamak ve yazmamaktansa, bir tarih imgesi olu\u015fumu i\u00e7in hi\u00e7 olmazsa \u00e7ok yanl\u0131\u015fa ka\u00e7mayacak s\u00f6ylemlerde bulunmakt\u0131r. Konuya yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z b\u00f6yle anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc tarih \u00e7arp\u0131tmalar\u0131n\u0131 ve ink\u00e2r e\u011filimlerini k\u0131ramay\u0131z.\u00a0<\/p>\n
Hurriler M.\u00d6. 2000\u2019lere do\u011fru yakla\u015f\u0131k olarak bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 alanlara sahip veya h\u00fckmedebilecek konuma gelmi\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyorlar. \u00d6zellikle S\u00fcmer, Babil ve Asur kolonilerini bazen yak\u0131p y\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 h\u00f6y\u00fck kaz\u0131lar\u0131ndan g\u00f6zlemleyebiliyoruz. Urfa-Bozova-Tutri\u015f H\u00f6y\u00fc\u011f\u00fcndeki kaz\u0131lardan M.\u00d6. 2000\u2019lerde bu t\u00fcrden bir koloni olma ihtimali bulunan yerle\u015fim yerlerinde yak\u0131p y\u0131kmalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olmaktay\u0131z. Ge\u00e7erken \u015funu da belirtmeliyim ki, Hurrice dilinin Proto K\u00fcrt\u00e7e (\u00d6n K\u00fcrt\u00e7e) oldu\u011funu s\u0131radan bir etimolojik \u00e7al\u0131\u015fma yapan herkes kavrayabilir. Da\u011flar\u0131n derinliklerinde bozulmadan kalan Dersim\u2019de, Bing\u00f6l\u2019de ve Zagroslardaki K\u00fcrt\u00e7e leh\u00e7elerinin Hurri diline daha yak\u0131n olmalar\u0131 bu ger\u00e7e\u011fi daha \u00e7ok do\u011frulamaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
M.\u00d6. 2000-1000 d\u00f6neminin Babil ve Asur kolonocili\u011fine kar\u015f\u0131 bir direni\u015f d\u00f6nemi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6zellikle M.\u00d6. 1300-1000 d\u00f6neminde y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7en Asur hegemonik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bug\u00fcnk\u00fc Bismil ovas\u0131nda (Tashan denilmektedir) bir eyalet merkezi olu\u015fturarak, Lice-Gen\u00e7 y\u00f6resinde halen direni\u015flerini s\u00fcrd\u00fcren Hurri beylik ve kabilelerine kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli sefer halinde oldu\u011fu iyice bilinmektedir. \u00c7arp\u0131c\u0131 do\u011frulanma Lice yak\u0131nlar\u0131ndaki kayal\u0131klara kaz\u0131lan Asur kral fig\u00fcrleridir. Zagroslar \u00fczerinde de benzer seferlerin s\u00fcrekli yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. M.\u00d6. 1200\u2019lerden kalma Asur belgelerinde Nairi (Nehir anlam\u0131ndad\u0131r) Halk\u0131 ve Konfederasyonundan bahsedilmektedir. Yerle\u015fim alanlar\u0131 Dicle-Zap k\u0131y\u0131lar\u0131 oluyor. \u015eu hususu da \u00f6nemle belirtmeliyim ki, krallar\u0131n ve elitlerin aralar\u0131ndaki bu \u00e7at\u0131\u015fmalar toplumsal art\u0131k \u00fczerinedir. Buna mukabil halk olarak Asurlularla Hurriler i\u00e7 i\u00e7e s\u00fcrekli bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fayabilmi\u015flerdir. Halk ve kabile topluluklar\u0131 aras\u0131nda sistemik bir kavgan\u0131n temeli yoktur.\u00a0<\/p>\n
Hurri adland\u0131rmas\u0131 S\u00fcmerce oldu\u011fu i\u00e7in, S\u00fcmerlerin dil etkinli\u011fi zay\u0131flay\u0131p Babil ve Asur dil etkinli\u011fi olan Akadca ve Aramice h\u00e2kim olunca, Hurri boylar\u0131na farkl\u0131 adlar verildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. D\u00f6nemin hem zihniyeti hem de dili de\u011fi\u015fince, \u015f\u00fcphesiz adland\u0131rmalarda da farkl\u0131l\u0131klar olu\u015facakt\u0131r. O d\u00f6nemlerde hi\u00e7 kimse, hi\u00e7bir kabile Arap, Asur veya K\u00fcrt oldu\u011funu s\u00f6ylemez. En \u00e7ok kendi kabileleri ve ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 tanr\u0131lar\u0131n ad\u0131yla kendilerine kimlik ismi takar ve \u00f6yle adland\u0131r\u0131lmak isterler. M.\u00d6. 1000\u2019lerden sonra Hurri adland\u0131rmalar\u0131 (S\u00fcmerce) yerini Asurca-Aramice adland\u0131rmalara b\u0131rak\u0131r. Med ve Bianili (Bug\u00fcnk\u00fc Van ve Medya halk\u0131) adlar\u0131 Asur terminolojisinde daha \u00e7ok ge\u00e7er. Urartu daha eski ve muhtemelen S\u00fcmerlerden kalma bir terminolojidir.\u00a0<\/p>\n
M.\u00d6. 1000\u2019lerden sonras\u0131 demir aletler d\u00f6nemidir. Demir g\u00f6zde madendir. Bug\u00fcnk\u00fc petrol gibi \u00fczerinde kavgalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Demir yataklar\u0131 ve i\u015flemesi Toros-Zagros silsilesinde bak\u0131r yataklar\u0131 gibi daha \u00e7ok yo\u011fundur. Urartu uygarl\u0131\u011f\u0131 (M.\u00d6. 900-600) bir demir uygarl\u0131\u011f\u0131 olarak Asur krallar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ayakta kalabilen tek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Medya beylikleri s\u00fcrekli direni\u015f i\u00e7inde olmalar\u0131na ra\u011fmen, ancak M.\u00d6. 612\u2019de Asur Devletine veya uygarl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 zafere ula\u015f\u0131rlar. Urartular\u0131n do\u011fu ucundaki Med direni\u015fi \u00f6nemlidir ve yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Medler kendi konfederasyonlar\u0131n\u0131 egemenli\u011fi Perslere kapt\u0131rd\u0131klar\u0131 tarih olan M.\u00d6. 550\u2019ye kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Ondan sonras\u0131 art\u0131k farkl\u0131 bir d\u00f6nemdir. Med aristokrasisi Perslerle ittifak halinde ikinci s\u0131radaki konumuna raz\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Bu durum geleneksel K\u00fcrt i\u015fbirlik\u00e7ili\u011finde k\u00f6kl\u00fc bir a\u015famad\u0131r. Heredot Tarihi\u2019nde aynen \u015f\u00f6yle anlat\u0131lan bir olay vard\u0131r: Son Med Kral\u0131 Astiyag, hain komutan Harpagos\u2019a \u201cBre al\u00e7ak, haydi beni y\u0131kt\u0131n. Neden bizzat kendin ba\u015f olmad\u0131n ya da ba\u015fka bir Medliyi ba\u015f yapmad\u0131n da Pers asilzadelere u\u015fakl\u0131\u011f\u0131 tercih ettin? diye soruyor. Bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ger\u00e7ekli\u011fi i\u00e7in de son derece yerinde olan bir sorudur.\u00a0<\/p>\n
Toros-Zagros sistemindeki kabile boylar\u0131n\u0131n Pers-Sasani d\u00f6nemindeki direni\u015f ve aray\u0131\u015flar\u0131 iki y\u00f6nl\u00fc geli\u015fmeyle devam eder. Bir yandan kendi i\u015fbirlik\u00e7ilerine ve Pers-Sasani aristokrasisine kar\u015f\u0131 dar kabile boyutlar\u0131na \u00e7ekilerek konumlar\u0131n\u0131, di\u011fer yandan \u00e7ift\u00e7ilik ve \u00e7obanl\u0131k temelinde yerle\u015fik ve yar\u0131-yerle\u015fik halde toplumsal varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. T\u0131pk\u0131 Arap Bedevilerindeki gibi, tamamen uygarl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 izole edilmi\u015f bir ya\u015fam tarz\u0131 ge\u00e7erlidir. A\u015firetler d\u00fczeyindeki liderliklerinin, uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leriyle idare etme ve a\u015firetler aras\u0131 sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir i\u015flevleri yoktur. K\u00fc\u00e7\u00fck beylikler olu\u015fturma d\u0131\u015f\u0131nda ciddi bir iktidar e\u011filimleri de pek g\u00f6z\u00fckmez. Devlet deyince \u0130ran, Helen ve Romal\u0131larla i\u015fbirli\u011fi yapmak ve i\u00e7lerinde erimek ak\u0131llar\u0131na gelir. \u0130lk\u00e7a\u011fda uzun s\u00fcre ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi kendi ba\u015flar\u0131na erk olu\u015fturma hareketleri olduk\u00e7a s\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
Di\u011fer yandan geli\u015fen ikinci e\u011filim, dinsel niteli\u011fi a\u011f\u0131r basan ideolojik k\u00f6kenli olanlard\u0131r. Ger\u00e7i a\u015firetlerin de her zaman ideolojileri vard\u0131r. Bahsedilen ise, a\u015firet temelinde olmayan, a\u015firet \u00fcst\u00fc hareketlerdir. \u00d6zellikle Mitrac\u0131l\u0131k, H\u0131ristiyanl\u0131k, Yahudilik ve Manicilik etkili olmak isteyen ak\u0131mlard\u0131r. Zerd\u00fc\u015ftl\u00fc\u011f\u00fcn devam\u0131 niteli\u011findeki Zerde\u015ft\u00e7ilik-\u00cazidilik ayr\u0131 bir kol niteli\u011findedir. Bu hareketler de direni\u015f kapsam\u0131ndad\u0131r ve daha \u00e7ok yoksullar\u0131n saflar\u0131nda etkilidirler.\u00a0<\/p>\n
\u0130slamiyet\u2019in yay\u0131l\u0131\u015f d\u00f6neminde Hurri-Med k\u00f6kenli halk direni\u015fleri ilk defa K\u00fcrt ad\u0131yla tarih sahnesine \u00e7\u0131karlar. A\u015firet ve kabile direni\u015f\u00e7ili\u011fi dinsel hareketler kar\u015f\u0131s\u0131nda ikinci planda kal\u0131r. Sasanilerin M.S. 650\u2019de devlet olmaktan \u00e7\u0131kmalar\u0131 ve Do\u011fu Roma\u2019n\u0131n (Bizans) Toroslar \u00f6tesine \u00e7ekilmesi, K\u00fcrtlerin direni\u015fi ve kabullenili\u015fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir d\u00f6nemdir. Geleneksel i\u015fbirlik\u00e7i kesim k\u00fc\u00e7\u00fck beyliklerine sahip olma temelinde \u0130slamiyet\u2019in t\u00fcm hanedanlar\u0131yla (Emevi, Abbasi, Sel\u00e7uklu, Osmanl\u0131 vb.) i\u015fbirlik\u00e7ilik yapmaya devam eder. Mervani Devleti gibi devlet olarak \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7abalar\u0131 uzun s\u00fcrmez. Selahaddin Eyyubi\u2019yi K\u00fcrt ama Araplar\u0131 y\u00f6neten bir hanedanl\u0131k kurucusu olarak de\u011ferlendirmek daha yerinde olacakt\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fcmsemek i\u00e7in belirtmiyorum, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yapamazd\u0131. Direni\u015fi aile ad\u0131na zay\u0131f, \u0130slam ad\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Bu d\u00f6nemde K\u00fcrt yoksullar\u0131 Kurmanc ad\u0131yla daha \u00e7ok uygarl\u0131k sisteminin d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131rlar. Kurmanclar hem kabile, hem uygarl\u0131k sisteminden kopmu\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck aileler halinde k\u00f6yler ve kentlerde, daha \u00e7ok da yar\u0131-g\u00f6\u00e7ebelik, marabal\u0131k ve \u0131rgat\u00e7\u0131l\u0131k yaparak, bu anlamda direnerek varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek isterler.\u00a0<\/p>\n
\u0130deolojik d\u00fczeyde ailecilik ve kabilecili\u011fin halen \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 bu anlat\u0131m \u00e7er\u00e7evesinde anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. Tarihin en eski ve otantik kabilelerinin miras\u0131n\u0131 s\u00fcrekli devralan gruplar\u0131n son temsilcisi olarak K\u00fcrtlerin bu zihniyet d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. O kadar uygarl\u0131k ve siyaset olgusu d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ki, b\u00f6ylesi kavramlar ve olgular\u0131 pek tan\u0131maz ve anlamazlar. Daha do\u011frusu, ideolojik hegemonyalar ve tortular\u0131 dolay\u0131s\u0131yla anlamalar\u0131na imk\u00e2n tan\u0131nmaz. \u0130\u015fbirlik\u00e7i \u00fcst tabakan\u0131n konumu de\u011fi\u015fiktir. Uygarl\u0131k ve siyaseti tan\u0131rlar. Pratikte kim \u00e7\u0131karlar\u0131na dokunmuyorsa, ondan yana ge\u00e7inirler. G\u00fc\u00e7 ve \u00e7\u0131kar d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir ilkeleri yoktur. Kim iktidarda olursa olsun, \u00e7\u0131karlar\u0131na evet diyorsa, onun i\u00e7in ihanet edemeyecekleri hi\u00e7bir toplumsal de\u011ferleri yoktur. \u00d6zcesi, ahl\u00e2k\u00ee ve politik topluma ili\u015fkin t\u00fcm de\u011ferlere ihanet temelinde bir \u00e7\u0131kar ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisiyle ya\u015fam\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye almak, \u00e7ok az toplumda rastlanan bir \u00f6zellik olarak K\u00fcrt i\u015fbirlik\u00e7ili\u011finde tarihsel olarak yap\u0131lanm\u0131\u015f gibidir.\u00a0<\/p>\n
Hurrileri Aryenlerin Bat\u0131 kolu olarak tan\u0131mlarsak, Pers kabileleri de Do\u011fu Aryenler olarak tan\u0131mlanabilir. Tarihsel toplumsal yak\u0131nl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. Zaten Med-Pers organizasyonunda bu ger\u00e7eklik somuttur. Dolay\u0131s\u0131yla ayr\u0131ca Perslere, bug\u00fcnk\u00fc \u0130ranl\u0131lara ili\u015fkin ayr\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yapma gere\u011fi duymuyorum. Muhtemelen Belucistan, Pakistan ve Afganistan\u2019daki Aryen gruplar benzer rolleri tarihte payla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Hurrilere ili\u015fkin anlat\u0131lanlar somutla\u015ft\u0131r\u0131larak t\u00fcm Aryen kabile boylar\u0131 i\u00e7in de s\u00f6ylemle\u015ftirilebilir. Aralar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar geli\u015fe geli\u015fe bug\u00fcnk\u00fc tabloyu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Kabile ve din direni\u015f\u00e7ili\u011fi halen canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyorsa (Afganistan ve Pakistan\u2019daki gibi), bu durum tarihsel temellerinin ne kadar eski ve g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6sterir. <\/p>\n
c- Ural-Altay Kabile Direni\u015fi ve Sald\u0131r\u0131lar\u0131 <\/p>\n
Ural-Altay k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn son halkas\u0131n\u0131 Ural-Altay Da\u011flar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan kabile boylar\u0131nda g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7inlilerle \u00e7ok uzaktan yak\u0131nl\u0131klar\u0131 varsa da, k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fme ve uygarl\u0131k \u00e7eli\u015fkisi nedeniyle olduk\u00e7a farkl\u0131 bir gruba d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Olu\u015ftu\u011fundan beri \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ile \u00e7eli\u015fki i\u00e7inde olmu\u015flard\u0131r. Hurri-S\u00fcmer \u00e7eli\u015fkisine benzer bir kabile-uygarl\u0131k \u00e7eli\u015fkisi olu\u015fmu\u015ftur. Merkezinde Proto-T\u00fcrk olan Hunlar ve Mo\u011follar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bu gruplar M.\u00d6. 1000 y\u0131llar\u0131ndan itibaren bir ucu \u00c7in uygarl\u0131k b\u00f6lgesi, di\u011fer ucu Roma uygarl\u0131\u011f\u0131, bir ba\u015fka ucu ise g\u00fcneyde Pers uygarl\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 alan i\u00e7inde s\u00fcrekli hareket halinde olmu\u015ftur. Arabistan\u2019da oldu\u011fu gibi Orta Asya denilen bu b\u00f6lgede de benzer \u00e7\u00f6lle\u015fme ve uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinden kaynaklanan bask\u0131lar nedeniyle direni\u015f\u00e7i bir ya\u015fam zorunlu hale gelmi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
\u00c7in kaynaklar\u0131nda Hun tehlikesine M.\u00d6. 3. y\u00fczy\u0131lda dikkat \u00e7ekilmektedir. Mete Han diye T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilen bir Han\u2019dan s\u00f6z edilmektedir. M.\u00d6. 209\u2019da Mete Han \u00f6nderli\u011finde Hun kabile sald\u0131r\u0131lar\u0131 s\u00f6z konusu edilmektedir. Muhtemelen bu s\u00fcreci M.\u00d6. 1000\u2019li y\u0131llara kadar g\u00f6t\u00fcrmek daha do\u011fru olacakt\u0131r. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 M.\u00d6. 1500\u2019lere dayanmaktadir. Kabilelerle uygarl\u0131k aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler s\u00fcrekli oldu\u011fundan, bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 bu uygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u0131llar\u0131na ta\u015f\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Zaten \u00c7in surlar\u0131 da bu ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Bu topluluklar\u0131n M.\u00d6. 7000\u2019lerden itibaren G\u00fcney Sibirya\u2019dan indiklerini biliyoruz. Bir kollar\u0131n\u0131n da daha yak\u0131n bir tarihte Bering Bo\u011faz\u0131\u2019ndan Amerika k\u0131tas\u0131na ge\u00e7ti\u011fi etimolojik ve antropolojik ara\u015ft\u0131rmalarla kan\u0131tlanmaktad\u0131r. Muhtemelen M.\u00d6. 4000 y\u0131llar\u0131nda neolitik toplumla tan\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ve kurakl\u0131k, durumlar\u0131nda k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7sa gerek. Bu ko\u015fullar nedeniyle Semitik gruplar gibi son derece hareketli bir s\u00fcrece girmeleri bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frulamaktad\u0131r. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik direni\u015f ve sald\u0131r\u0131lardan pek sonu\u00e7 alamay\u0131nca, M.S. 3. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Bat\u0131ya y\u00f6neldiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130ran kaynaklar\u0131nda \u00e7ok daha eskiden bu gruplardan \u2018Turan\u00eeler\u2019 diye bahsedildi\u011fini bilmekteyiz. G\u00fcneybat\u0131 kom\u015fular\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in \u0130ran\u2019la s\u0131k\u00e7a temas kurmu\u015f olmalar\u0131 beklenebilir. \u0130ran Pers \u0130mparatoru Kyros\u2019un bug\u00fcnk\u00fc Kazakistan (Masagete) hudutlar\u0131 dahilinde \u0130skit ad\u0131 verilen bu gruplar\u0131n ba\u015fka bir koluyla yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmada \u00f6lmesi, aralar\u0131ndaki ili\u015fkinin karakterini yeterince yans\u0131tmaktad\u0131r. \u0130skitlerin Tuna Nehrinin kuzeyinden Orta Asya\u2019ya kadar olan b\u00f6lgelerde M.\u00d6. 8.-6. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konfederasyon kurdu\u011funu hat\u0131rlarsak, \u00e7eli\u015fkilerin boyutunu daha iyi tahmin etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
\u0130skitlerin Kafkas ve Orta Asya k\u00f6kenli olmas\u0131 durumu de\u011fi\u015ftirmez. \u00d6nemli bir anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Uygarl\u0131\u011f\u0131n bask\u0131n\u0131n m\u0131 hareketliliklerine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, yoksa uygarl\u0131k b\u00f6lgelerinin zenginliklerine g\u00f6z diktikleri i\u00e7in mi hareket ettikleri birbirinden kolayca ay\u0131rt edilemez. \u0130ki konu aras\u0131nda son derece ge\u00e7i\u015fken bir konum mevcuttur. Uygarl\u0131klar hep geni\u015flemek isterler. Sonu\u00e7 bask\u0131d\u0131r. Ba\u015fkald\u0131r\u0131 hareketleri ise, ba\u015far\u0131 i\u00e7in uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zellikle askeri ve siyasi y\u00f6ntemi ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanmak durumunda kald\u0131klar\u0131ndan, en az\u0131ndan direni\u015f boylar\u0131n\u0131n elitleri bu tutumda olduklar\u0131ndan, uygarl\u0131\u011f\u0131 ya y\u0131kmak ya da bir par\u00e7as\u0131n\u0131 koparmak isteyeceklerdir. T\u0131pk\u0131 Akadlarda oldu\u011fu gibi, her iki durumda da uygarl\u0131k sisteminin yay\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7arlar. Taze g\u00fc\u00e7 olan kabile \u015fefleri uygarl\u0131k nimetlerine (Kabile \u015feflerinin ya\u015famlar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa buna benzer nimetler \u00fczerine kuruludur. \u00d6n uygarl\u0131k ya\u015fam\u0131 s\u00f6z konusudur) al\u0131\u015f\u0131k olduklar\u0131 i\u00e7in, tercihlerini ya sava\u015ft\u0131klar\u0131 uygarl\u0131k sistemi i\u00e7inde erimek ya da yenisini kurmak bi\u00e7iminde kullan\u0131rlar.\u00a0<\/p>\n
\u0130ran-Turan kavgas\u0131 \u00fcnl\u00fc \u015eehname Destan\u0131\u2019nda uzun boylu anlat\u0131l\u0131r. Turan kelimesinin sadece Proto T\u00fcrkleri kapsamad\u0131\u011f\u0131, t\u00fcm b\u00f6lge gruplar\u0131n\u0131 ifade etmeye yarad\u0131\u011f\u0131 belirtilebilir. Turan boylar\u0131n\u0131n zaman zaman Hindistan\u2019a kadar s\u0131zd\u0131klar\u0131, \u0130ran, Afganistan ve Pakistan b\u00f6lgelerine ise daha s\u0131k\u00e7a girdikleri ve ge\u00e7ici konfederasyonlar kurduklar\u0131 bilinmektedir. Hunlar\u0131n M.S. 5. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Macaristan\u2019da kurduklar\u0131 kabile konfederasyonu, Attila \u00f6nderli\u011finde Roma kap\u0131lar\u0131na dayanacak (M.S. 453) kadar etkili olmu\u015ftur. Papa\u2019n\u0131n yalvarmalar\u0131 olmasayd\u0131, belki de Gotlardan (Germen boylar\u0131) \u00f6nce Roma\u2019y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilirlerdi. Yine Do\u011fu Roma kap\u0131lar\u0131na da dayanm\u0131\u015flard\u0131. Ayn\u0131 gruplardan Avarlar bug\u00fcnk\u00fc t\u00fcm G\u00fcney Rusya\u2019y\u0131 etkileri alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131. Benzer daha bir\u00e7ok grup hareketi vard\u0131r. Kimmerler ve \u0130skitler M.\u00d6. 6. y\u00fczy\u0131lda Urartu kap\u0131lar\u0131ndan Lidya (Bat\u0131 Anadolu\u2019da M.\u00d6. 7.-6. y\u00fczy\u0131lda kurulan bir krall\u0131k) s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar ortal\u0131\u011f\u0131 alt \u00fcst etmi\u015flerdir. Semitik gruplar\u0131n S\u00fcmer uygarl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik direni\u015fleri ve sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n bir benzerinin t\u00fcm bu gruplarca Pers-Roma uygarl\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00e7arp\u0131c\u0131 bir ger\u00e7ekliktir. Kabile halklar\u0131n\u0131n uygarl\u0131klara kar\u015f\u0131 kininin rastgele \u2018barbarl\u0131k\u2019 su\u00e7lamalar\u0131yla de\u011fil, daha bilimsel yorumlarla izah edilme gere\u011fi vard\u0131r.\u00a0<\/p>\n
M.S. 550\u2019lerde G\u00f6kt\u00fcrk ad\u0131yla (\u2018T\u00fcrk\u2019 kavram\u0131na ilk defa burada rastl\u0131yoruz) bug\u00fcnk\u00fc Mo\u011folistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir beylik kuruldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. A\u015firet konfederasyonuna benziyor. \u0130\u00e7 \u00e7eli\u015fkiler nedeniyle k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc oluyor. Uygurlar \u0130slamiyet \u00f6ncesi di\u011fer bir \u00f6n uygarl\u0131k deneyimidir. M. S. 750\u2019lerde kurulan bu olu\u015fumda Budizm ve Mani dini etkilidir. \u00c7in\u2019le rekabet edebilecek bir uygarl\u0131k m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmemektedir. \u0130slamiyet\u2019in b\u00f6lgeye giri\u015fine kadar anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 kabile hareketleri ortama egemendir. Konar-g\u00f6\u00e7erli bu durum \u0130slamiyet\u2019in b\u00f6lgeye giri\u015fiyle k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere u\u011frayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130slamiyet\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ilk\u00e7a\u011f uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n sonu ve orta\u00e7a\u011f uygarl\u0131klar\u0131na ge\u00e7i\u015f anlam\u0131nda k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7ar. \u00c7\u0131k\u0131\u015fta anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 iken, k\u0131sa s\u00fcre sonra uygarl\u0131\u011f\u0131n temeli haline gelmesi, \u00fczerinde \u00f6nemle durulmas\u0131 gereken bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 Arap Bedevilerine dayanarak \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmas\u0131na ra\u011fmen orta\u00e7a\u011f\u0131n hegemonik g\u00fcc\u00fc haline gelmesi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131\u011f\u0131n i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fma ve Orta Asya kabile sisteminde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler incelenmeye de\u011ferdir. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n binlerce y\u0131l sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 uygarl\u0131k yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u0130slamiyet\u2019in k\u0131sa bir s\u00fcrede \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131na dayand\u0131rmas\u0131 bir uygarl\u0131k devrimi olarak de\u011ferlendirilebilir. K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan isimlerinde oldu\u011fu gibi, T\u00fcrk ve T\u00fcrkistan isimleri de \u0130slamiyet d\u00f6neminde kullan\u0131ma girmi\u015ftir. Bunlar \u0130slamiyet\u2019in kavimle\u015ftirmedeki rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steren olgulard\u0131r. Kabileden kavme ge\u00e7i\u015f \u00fclke ve kavim ismini gerekli k\u0131lar. 10. y\u00fczy\u0131lda T\u00fcrk boylar\u0131 ezici \u00e7o\u011funlu\u011fuyla \u0130slamiyet\u2019e y\u00f6nelmi\u015flerdi. T\u00fcrklerin h\u0131zla \u0130slamla\u015fmas\u0131nda iki \u00f6nemli etken rol oynar: Birincisi, \u0130slaml\u0131\u011f\u0131n \u00c7in gibi k\u00f6lele\u015ftirici olmamas\u0131 ikincisi ise \u00f6nlerinde \u00f6nemli bir bent olan \u0130ran \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun y\u0131k\u0131lmas\u0131yla \u0130ran yolunun a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrk tarihinin en \u00f6nemli a\u015famas\u0131n\u0131n \u0130slam\u00ee uygarl\u0131kla sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kabile aristokrasisinin h\u0131zla devletle\u015fmesi T\u00fcrk ve T\u00fcrkmen bi\u00e7imindeki bir ayr\u0131\u015fmay\u0131 da beraberinde getirdi. Arap-Bedevi ayr\u0131m\u0131, K\u00fcrt-Kurmanc ayr\u0131m\u0131n\u0131n benzeridir. T\u00fcrk uygarla\u015fan kesimi niteler ve adland\u0131r\u0131rken, T\u00fcrkmen anti-uygar konumunu s\u00fcrd\u00fcren, sistemin giderek d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman kesimi niteler ve adland\u0131r\u0131r. Kabile ve s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkisi i\u00e7 i\u00e7e girer.\u00a0<\/p>\n
\u0130slamiyet\u2019in ayn\u0131 zamanda bir s\u0131n\u0131f hareketi (orta ve \u00fcst tabaka) oldu\u011funu iyi anlamak gerekir. T\u00fcrkler T\u00fcrkistan\u2019da konumlar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakla kalmad\u0131lar Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 Hanedanl\u0131klar\u0131nda 1000-1900 tarihleri aras\u0131nda hegemonik g\u00fc\u00e7 rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131lar. Direni\u015fler ve sald\u0131r\u0131lar daha \u00e7ok Bizans \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Bunun sonucunda Anadolu T\u00fcrk-\u0130slamla\u015f\u0131rken, T\u00fcrkmenler Ortado\u011fu\u2019nun, hatta Balkanlar\u0131n bir\u00e7ok y\u00f6resine (\u00f6zellikle hayvanc\u0131l\u0131\u011fa ve g\u00f6\u00e7ebeli\u011fe uygun da\u011fl\u0131k y\u00f6relere) yay\u0131ld\u0131lar. Kabilecili\u011fi esas olarak T\u00fcrkmenler s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. T\u00fcrklerin Ortado\u011fu\u2019ya yay\u0131lmas\u0131nda \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar devlet erki pe\u015findeki T\u00fcrklerle di\u011fer kavimlerin erk sahibi g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda cereyan etti. T\u00fcrkmenlerin konumu daha bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve uzla\u015fmac\u0131yd\u0131. Sava\u015f\u0131n g\u00fc\u00e7 olgusundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrk uygarla\u015fmas\u0131nda da \u00e7ok rahatl\u0131kla izlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
T\u00fcrk boylar\u0131ndan sonra Orta Asya\u2019n\u0131n ikinci b\u00fcy\u00fck kabile direni\u015f ve sald\u0131r\u0131 hareketini yak\u0131n akrabalar\u0131 olan Mo\u011fol boylar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Hem de \u0130slamiyet temelinde olmadan. 13. y\u00fczy\u0131l evrensel tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir Mo\u011fol y\u00fczy\u0131l\u0131d\u0131r. Uzakdo\u011fudan Avrupa\u2019ya kadar t\u00fcm Avrasya\u2019y\u0131 fetheden Mo\u011fol g\u00fc\u00e7leri anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 karakterleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir. T\u00fcm Ortado\u011fu\u2019ya da yay\u0131ld\u0131lar. \u0130steselerdi yeni geli\u015fen Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamen y\u0131kabilirlerdi. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ele ge\u00e7irdiler, fakat ayn\u0131 kural gere\u011fi uygarl\u0131\u011f\u0131n sistemi i\u00e7inde erimekten kurtulamad\u0131lar. Timur\u2019un yar\u0131-T\u00fcrk, yar\u0131-Mo\u011fol g\u00fc\u00e7leri benzer bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 14. y\u00fczy\u0131l boyunca ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Her iki g\u00fc\u00e7 Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 Hanedanlar\u0131n\u0131 da (Abbasiler dahil) yendi. Fakat uygarl\u0131k makinesinin binlerce y\u0131ll\u0131k denenmi\u015f g\u00fcc\u00fc bu cihangir kabile sistemindeki geli\u015fkin \u015feflikleri b\u00fcnyesine alarak, kendini daha da \u00e7o\u011falt\u0131p g\u00fc\u00e7lendirerek s\u00fcrd\u00fcrmesini bilmi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
Ortado\u011fu kapsam\u0131nda Ege k\u0131y\u0131lar\u0131nda Troya\u2019n\u0131n d\u00fc\u015fmesiyle M.\u00d6. 1200 sonlar\u0131nda ba\u015f g\u00f6steren Trak kabile hareketlerinin Anadolu i\u00e7lerine do\u011fru yay\u0131lmalar\u0131, Frigya gibi baz\u0131 krall\u0131klar olu\u015fturmalar\u0131, Su Kavimleri denen boylar\u0131n Hititleri y\u0131k\u0131p M\u0131s\u0131r uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kap\u0131lar\u0131na kadar dayanmalar\u0131 (Bug\u00fcnk\u00fc Filistinlilerin tahmini atalar\u0131 olmalar\u0131 bu durumdan kalma olabilir) \u00f6nemli kabile direni\u015f ve sald\u0131r\u0131 hareketleri kapsam\u0131ndad\u0131r. Kendilerine Helenlerin atalar\u0131 diyen \u0130on, Aiol ve Dor kabilelerinin M.\u00d6. 1200\u2019lerde Miken uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131k\u0131p uzun s\u00fcre sonra Ege\u2019nin her iki yakas\u0131nda tarihsel \u00f6nemi b\u00fcy\u00fck olan kent devletlerini kurma s\u00fcrecine (M.\u00d6. 700-500) girmeleri, Anadolu\u2019yu yeni ba\u015ftan kolonize etmeleri \u00f6nemli \u00e7\u0131k\u0131\u015flard\u0131r. Bunlar Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve uygarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 iz b\u0131rakan \u00e7\u0131k\u0131\u015flard\u0131r. Trak kabileleri b\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde erirken, Helen kabile boylar\u0131 b\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fcne damgalar\u0131n\u0131 vurdular. Helenizm Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve uygarl\u0131\u011f\u0131nda temel bir damard\u0131r.\u00a0<\/p>\n
\u015e\u00fcphesiz Kafkas k\u00f6kenli kabilelerin de Ortado\u011fu\u2019yla ili\u015fkileri yo\u011fun olmu\u015ftur. Uygarla\u015fmaya kar\u015f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli direni\u015fler ve sald\u0131r\u0131lar ortaya sermi\u015flerdir. \u0130skitler ve Kimmerler d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6rnekler de vard\u0131r. Muhtemelen G\u00fcrc\u00fcler ve Ermeniler de benzer geli\u015fmeleri ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Adeta kabile ya\u015fam\u0131n\u0131n anayurdu olan Kafkaslarda ya\u015fayan kabile topluluklar\u0131, S\u00fcmerlerden beri b\u00f6lgeye s\u00fcrekli inip \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. K\u00fclt\u00fcr\u00fcne renk katm\u0131\u015f ve uygarl\u0131klar\u0131nda kar\u015f\u0131t olma ve peki\u015fmelerinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada bir kabile direni\u015f ve sald\u0131r\u0131 g\u00fcc\u00fc olarak b\u00f6lge tarihine yerle\u015ftirilebilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan geli\u015fmeler bu ger\u00e7ekli\u011fi do\u011frulamaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, kabile sistemi genelde uygarl\u0131k sistemleri ve \u00f6zelde merkez\u00ee uygarl\u0131k (d\u00fcnya sistemi) a\u00e7\u0131s\u0131ndan hem sistem d\u0131\u015f\u0131 ve anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 karakterini korumu\u015f, hem de uygarl\u0131k sistemine s\u00fcrekli taze kan sunarak evrensel tarihteki konumunu s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sistemin olu\u015fumunda ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinde temelde diyalektik \u00e7eli\u015fki i\u00e7inde olmu\u015ftur. S\u00fcrekli taze n\u00fcfus kayna\u011f\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynam\u0131\u015f, ailecilik ve hanedanc\u0131l\u0131k bi\u00e7iminde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmi\u015ftir. Kabile sisteminin uygarl\u0131k yanl\u0131s\u0131 hanedanc\u0131 ve aileci kuruma d\u00f6n\u00fc\u015fmesi toplumun, dolay\u0131s\u0131yla tarihin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli de\u011fi\u015fimlerden biridir. Aile ve hanedanl\u0131k kabile sisteminin ink\u00e2r\u0131 temelinde geli\u015fen kurumlard\u0131r. Bu \u00f6zelliklerini \u00e7ok iyi kavramak gerekir. Ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm temelinde uygarl\u0131\u011fa hizmet etmi\u015fler ve ondan beslenmi\u015flerdir. Kabile sistemi \u00f6z\u00fcnde anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr-e\u015fit ili\u015fkilerin h\u00e2kim oldu\u011fu bir kurumdur. Ailecilik ve hanedanc\u0131l\u0131k bu \u00f6z\u00fc (varl\u0131\u011f\u0131) ink\u00e2r eden, ama kabile kabu\u011funu korumaya (Emevi, Abbasi, Sel\u00e7uklu, Osmanl\u0131 vb.) \u00f6zen g\u00f6steren uygarl\u0131k yanl\u0131s\u0131 olgulard\u0131r. Uygarl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinde tepede ve tabanda rol oynayan g\u00fc\u00e7 ve ili\u015fki kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bu iki kurum \u00fcretir. Dolay\u0131s\u0131yla bu iki kurum olmadan uygarl\u0131k varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolay kolay s\u00fcrd\u00fcremez.\u00a0<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken \u015fu hususa dikkat \u00e7ekmek \u00f6nemlidir: Kabile tipi \u00f6rg\u00fctlenme toplumsall\u0131\u011f\u0131n vazge\u00e7ilmez \u00f6zelli\u011fidir. Klan\u0131 da geli\u015ftirerek b\u00fcnyesine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, katt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, insan \u00f6rg\u00fctlenmesinin evrensel birimidir. Aile, hanedan ve kapitalist modernitenin \u2018\u015firket\u2019 tipi d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve yozla\u015fm\u0131\u015f bi\u00e7imlerini de buna eklersek, evrensel olma \u00f6zelli\u011fini daha iyi kavrayabiliriz. Ayr\u0131ca t\u00fcm hiyerar\u015fi, iktidar ve devlet olu\u015fumlar\u0131n\u0131n ailesiz ve hanedans\u0131z olamayacaklar\u0131n\u0131 yeterli a\u00e7\u0131kl\u0131kla g\u00f6stermi\u015f bulunuyoruz. Fakat kabile sisteminin anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131, e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr karakteriyle yozla\u015fm\u0131\u015f, d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, g\u00fc\u00e7, k\u00f6lelik, rant ve k\u00e2r kayna\u011f\u0131 olmu\u015f \u2018ailecilik\u2019, \u2018hanedanc\u0131l\u0131k\u2019 ve \u2018\u015firket\u00e7ilik\u2019 bi\u00e7imlerini ehemmiyetle birbirinden ay\u0131rmak gerekir. Kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n (modernite) ve t\u00fcm uygarl\u0131k sisteminin de\u011fi\u015fimi, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve a\u015f\u0131lmas\u0131 dahil, in\u015fa edilecek her t\u00fcrl\u00fc yeni toplumsal kurumla\u015fmada kabile sistemleri belki de bilimselli\u011fe dayal\u0131 olarak geli\u015fmi\u015f ortamda daha e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr temellerde yerlerini koruyacaklard\u0131r.\u00a0<\/p>\n
\u015eehir devletleri, imparatorluk ve ulus-devlet tipleri, \u00e7ok\u00e7a propagandas\u0131 (resmi ideoloji nedeniyle) yap\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, asli toplumsal kurulu\u015flar de\u011fillerdir ve olamazlar. Bunlar b\u00fcy\u00fckl\u00fck bi\u00e7iminde s\u0131ralanm\u0131\u015f g\u00fc\u00e7 ve k\u00e2r olu\u015fturma merkezleridir, yani temel uygarl\u0131k \u00f6rg\u00fctlenmeleridir. Toplumun \u00fcst\u00fcnde k\u00e2r ve zor \u00fcretme makineleridir. \u015eehir devlet tipi k\u0131smen topluma katk\u0131da bulunabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck ve toplumsal sorunlarla i\u00e7 i\u00e7edir. Dolay\u0131s\u0131yla demokrasiye a\u00e7\u0131k olmas\u0131 halinde duyarl\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00fcc\u00fc olmas\u0131 k\u0131smen m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu konuda tarihsel \u00f6rnek Atina demokrasisidir. \u0130mparatorluk ve ulus-devlet tipleri ise, ezici unsurlar\u0131yla \u015fiddet ve k\u00e2r (vergi, rant, faiz, hatta \u00fccret) amac\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 toplum d\u0131\u015f\u0131 veya toplum \u00fcst\u00fc organizasyonlard\u0131r. Tarih kitaplar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n bunlar\u0131n kanl\u0131 ser\u00fcvenlerini ba\u015fat unsur olarak i\u015flemeleri ideolojik hegemonya gere\u011fidir. B\u00fcy\u00fck tarih\u00e7i Fernand Braudel, hakl\u0131 olarak, \u2018II. Felipe D\u00f6neminde Akdeniz\u2019 adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n sonunda bu tip bir tarih anlat\u0131m\u0131na alet olmak istemedi\u011fini, ama mevcut tarih\u00e7ili\u011fin zorunlu bir gere\u011fini yerine getirdi\u011fini s\u00f6ylerken do\u011fru anlat\u0131ma daha yak\u0131nd\u0131r. Tarih\u00e7ili\u011fin nas\u0131l geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fine dair katk\u0131 sunucu bir tutum i\u00e7indedir. Tarih bilimi geli\u015fim yolundad\u0131r. Daha \u00e7ok mesafe almas\u0131 gerekir. Uygarl\u0131\u011f\u0131n ideolojik hegemonya y\u00fckl\u00fc tarihinin tarihsel-toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 de\u011fil k\u00f6reltici i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hi\u00e7 unutmadan, tarih okuma ve yazma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yapmal\u0131y\u0131z.
Eminim ki, yeniden yaz\u0131lacak tarih kitaplar\u0131 \u00f6zellikle kabile sistemlerinin geli\u015fimine b\u00fcy\u00fck de\u011fer bi\u00e7eceklerdir. Aile ya\u015fam\u0131 da dahil, ekonomik, sosyal, siyasal ve ideolojik (dinsel, sanatsal ve bilimsel olanlar\u0131 dahil) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n en uygun bi\u00e7iminin yenilenmi\u015f haliyle kabile (kom\u00fcn) boyutlar\u0131nda geli\u015fmesi, toplumsal ya\u015fam\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 geli\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan vazge\u00e7ilmezli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrecektir. \u0130nsanl\u0131k uzun s\u00fcre modernitenin sadece kabu\u011fu kalm\u0131\u015f, her \u015feyi k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 olan aileci, hanedanc\u0131 ve \u015firket\u00e7i kurumla\u015fmas\u0131n\u0131 s\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131yamaz ulus-devletin bu yapay ya\u015fam kar\u015f\u0131t\u0131 kurumlar kurumu olan \u2018Zeusla\u015fm\u0131\u015f\u2019 tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine raz\u0131 olamaz.\u00a0<\/p>\n
Kabile sisteminin uygarl\u0131k sistemleriyle giri\u015fti\u011fi direni\u015f ve sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n demokratik kapsam\u0131 da \u00f6nemli bir sorunsal\u0131 te\u015fkil eder. \u00d6zcesi, bu direni\u015f ve sald\u0131r\u0131lar\u0131n demokratik ve devletli uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan rol\u00fcn\u00fc irdelemek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Devlet uygarl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan rol\u00fc yeterince a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Kabile \u015fefliklerinin daha \u2018kabilecilik\u2019 (kabile de\u011fil) s\u00fcrecinde proto uygarl\u0131k (\u00f6n uygarl\u0131k) g\u00fc\u00e7lerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, kabilelerin e\u015fit-\u00f6zg\u00fcr ya\u015famlar\u0131yla s\u00fcrekli \u00e7eli\u015fki i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131, bu nedenle kabile i\u00e7i \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, uygarl\u0131klarla temasa ge\u00e7ildi\u011finde ilkin bu g\u00fc\u00e7lerin yenilgi halinde h\u0131zla uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerine teslim olduklar\u0131n\u0131, kendileriyle birlikte kabileleri de teslimiyete zorlad\u0131klar\u0131n\u0131, ba\u015far\u0131lar\u0131 halinde ise ya yeni bir hanedan olarak eski uygarl\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7tiklerini, ya da kendi hanedan kuruculuklar\u0131ndan yeni bir uygarl\u0131k geli\u015ftirdiklerini \u00e7arp\u0131c\u0131 ve \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnekle g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Fakat hik\u00e2yenin, tarihin t\u00fcm\u00fc sadece bu de\u011fildir.\u00a0<\/p>\n
Demokratik uygarl\u0131k bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla konuyu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, evrensel tarihin ba\u015fat fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn demokratik karakterde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr ve anlar\u0131z. Tarih hep devletli uygarl\u0131klar\u0131 biricik ger\u00e7ek olarak sunmu\u015ftur. \u00d6zellikle bu konuda pozitivist ulus-devlet ve ulusal tarih\u00e7ili\u011fin k\u00f6rle\u015ftirme i\u015flevi belirleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihi k\u0131sa bir \u015fema halinde sunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu savunma \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z bile tarihin farkl\u0131 ve do\u011fru bir okuma ve yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Tarih san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla demokratik uygarl\u0131k karakterindedir. Bu temelde okundu\u011funda, i\u00e7inde sadece bol malzeme de\u011fil, muazzam \u00f6l\u00e7\u00fclerde ideolojik \u00f6rg\u00fcler ve sistemik yap\u0131lanmalar, organizasyonlar bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Unutmamak gerekir ki, tarihin demos, devlet olmayan topluluk ve toplumsal paradigma yaz\u0131mlar\u0131 ya hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015f ya da yamal\u0131 boh\u00e7a misali b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde baz\u0131 karalamalar yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca yaz\u0131lanlar ve yaz\u0131lmak istenenler ya yasaklanm\u0131\u015f, ya karalanm\u0131\u015f ve \u00e7o\u011funlukla da engellenmi\u015ftir. Tarih yaz\u0131m\u0131 konusunda san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla ideolojik m\u00fccadele ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Olan tarihin tamamen uygarl\u0131k sistemlerinin ideolojik s\u00fczgecinden ge\u00e7irilmi\u015f resmi tarih oldu\u011fu \u00e7ok iyi bilinmeden, tarih okumalar\u0131 zihni, dolay\u0131s\u0131yla ya\u015fam\u0131, anlaml\u0131 toplumsal ya\u015fam\u0131 sadece zorlamaz, olanaks\u0131z hale getirir. YANLI\u015e TAR\u0130HLE DO\u011eRU YA\u015eANMAZ. KEND\u0130 \u00d6ZG\u00dcRL\u00dcK TAR\u0130HLER\u0130N\u0130 DO\u011eRU YAZAMAYANLAR \u00d6ZG\u00dcR YA\u015eAYAMAZLAR.
Kabile direni\u015flerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 t\u00fcm ihanetlere ve yenilgilere ra\u011fmen tarihin motor g\u00fc\u00e7lerinden olduklar\u0131, demokratik uygarl\u0131\u011f\u0131n e\u015fit-\u00f6zg\u00fcr yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli ya\u015fad\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kabilenin kendisi demokratik kom\u00fcnalizmin t\u00fckenmeyen kayna\u011f\u0131d\u0131r. Kabile alg\u0131m\u0131z\u0131 geli\u015ftirirken, sadece geleneksel yap\u0131lanmalara tak\u0131lmamak gerekir. Akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131yla \u00f6r\u00fclmek kabile olmak anlam\u0131na gelmez. Sadece kan ba\u011flar\u0131 kabile olmak i\u00e7in yeterli ve gerekli de de\u011fildir. Kabile temel nitelikte toplumsal olu\u015fumdur. Toplumun anlaml\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n temel \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6rne\u011fin Marks\u2019\u0131 bile okurken bir kabile g\u00f6z\u00fcyle de\u011ferlendirmek daha ger\u00e7ek\u00e7i sonu\u00e7lar verecektir. Anar\u015fist hareketler tipik kabileci \u00f6rg\u00fctlenmelerdir. \u00c7evreci ve feminist hareketler bu s\u0131fata daha yak\u0131nd\u0131r. Devlet odakl\u0131 partiler ve sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n anti-kabileci \u00f6zellikleriyle birer kabuk \u00f6rg\u00fctlenmesine d\u00f6n\u00fc\u015fmeleri bu konuda hayli \u00f6\u011freticidir.\u00a0<\/p>\n
E\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr karakterli olmas\u0131 ko\u015fuluyla kabileye kom\u00fcn demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Demokratik uygarl\u0131k tarihte oldu\u011fu gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de yeniden yap\u0131lanmalar\u0131n bu temelde geli\u015ftirilmesiyle anlam kazanacakt\u0131r. Tarih sadece devletli uygarl\u0131k y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc de\u011fildir, daha fazlas\u0131yla demokratik kom\u00fcnal y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fl\u00fcd\u00fcr. Kabile sistemlerinin binlerce y\u0131ll\u0131k ya\u015famlar\u0131, uygarl\u0131k tarihi boyunca g\u00f6sterdikleri boyun e\u011fmez direni\u015fler ve kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 bu ger\u00e7e\u011fi yeterince do\u011frulamaktad\u0131r. Teorisinin geli\u015ftirilmesi ve yeniden yap\u0131lanmas\u0131 gereken de tarihin bu soylu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.\u00a0 <\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\t<\/p>\n