\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2785-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Uygarl\u0131k sistemine kar\u015f\u0131t ideolojiler aras\u0131nda Zerd\u00fc\u015ftl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6zel bir yeri ve anlam\u0131 vard\u0131r. Zagros da\u011f sisteminin ayd\u0131nl\u0131k ve berrak \u00e7ehresidir, heybetli sesidir. Uygarl\u0131k sisteminin sinsi ideolojik hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 ahl\u00e2k\u00ee toplumun direni\u015fiyle yan\u0131t vermek istedi. Yalana kar\u015f\u0131 do\u011fruluk idi. \u0130ran\u00ee kimli\u011fin temel k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011fu halde, H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u0130slaml\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda kendini yenileyemedi. <\/p>\n
\u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 M.\u00d6. 1000\u2019li y\u0131llara dayand\u0131r\u0131lan Zerd\u00fc\u015ft\u00ee Hareket, bir orijinal olmaktan \u00e7ok reform niteli\u011findeydi. Daha eski olan Ahura Mazda gelene\u011finde reform yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ahura Mazda, en eski Aryen inanc\u0131d\u0131r. Aryen kabilelerin ortak tanr\u0131-lar\u0131ndan biri olarak de\u011ferlendirilebilir. M.\u00d6. 1000\u2019lerden itibaren geli\u015fen Asur sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bu inan\u00e7 sisteminde reform ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilir. Asur\u2019un ideolojik hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 bir ideolojik \u00e7\u0131k\u0131\u015f gerekliydi. Ahl\u00e2k\u00ee karakterde geli\u015fmesi do\u011frulukla ilgilidir. Do\u011fru ya\u015fam Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck\u2019te bir ilkedir. Durum b\u00f6yle olunca, ideolojik yan\u0131tlar etik olma zo-runlulu\u011funu duyar. Farkl\u0131 bir ideolojik \u00f6rg\u00fcs\u00fc vard\u0131r. Ayd\u0131nl\u0131k-karanl\u0131k, iyilik-k\u00f6t\u00fcl\u00fck, do\u011fru-yanl\u0131\u015f gibi k\u00f6kl\u00fc ikilemlere dayan\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle erken diyalektik bir do\u011fu\u015fu ya\u015far. Tarihe de diyalektik y\u00f6ntemle yakla\u015f\u0131r. Kutsal Kitaplar\u0131n her \u00fc\u00e7\u00fc \u00fczerinde de b\u00fcy\u00fck etkisi vard\u0131r. Yahudilerin Babil s\u00fcrg\u00fcn\u00fc d\u00f6neminde (M.\u00d6. 596-540) Kyros taraf\u0131ndan affedilerek mem-leketlerine g\u00f6nderilmesi bu etkiyi g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f olabilir. Budizmi de etkiledi\u011fi \u00f6nemle belirtilir. Her ne kadar M.\u00d6. 6. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyorsa da, Zerd\u00fc\u015ft daha \u00e7ok Ma\u011fi\u2019lerin (Zagros rahipleri) ortak bir imgesi gibi durmaktad\u0131r. Etkili Ma\u011filerden biri olmu\u015f olabilir. <\/p>\n
Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn etnik kimli\u011fi \u00f6nemli bir sorun olmamakla birlikte, b\u00fct\u00fcn ihtimaller Med k\u00f6kenlili\u011fini i\u015faret etmektedir. Ma\u011f kelimesi K\u00fcrt\u00e7e ate\u015f oca\u011f\u0131nda birikmi\u015f kor halindeki ate\u015f topa\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. So\u011fuk Zagros k\u0131\u015flar\u0131nda Med kabilelerinin ya\u015fam\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 bu Ma\u011f\u2019lar etraf\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fini biliyoruz. Sohbetler ve vaazlar\u0131n en koyular\u0131 da bu Ma\u011f\u2019lar etraf\u0131nda yap\u0131l\u0131r ve verilir. Vaazc\u0131lara Ma\u011f\u00ee denilmesi bu nedenledir. Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckte ate\u015fin kutsall\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ate\u015fsiz ya\u015fam\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc biliyorlar. Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn bug\u00fcnk\u00fc Kuzeybat\u0131 \u0130ran\u2019da yani Medya\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yayg\u0131n bir kanaattir. Sosyal ya\u015fama ili\u015fkin net ilkeleri vard\u0131r. Sa\u011flam bir e\u015f ili\u015fkisine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verir. E\u015fler aras\u0131nda k\u00f6kle\u015fmi\u015f hiyerar\u015fiden ziyade e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe yak\u0131n ba\u011flar ge\u00e7erlidir. Yalan s\u00f6ylemek en b\u00fcy\u00fck ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131kt\u0131r. Kulluk ili\u015fkilerinden uzak sosyal ya\u015fam b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahiptir. Ziraat ve hayvanc\u0131l\u0131k g\u00f6zde ekonomik faaliyetlerdi. Hayvanlara kar\u015f\u0131 tam bir \u00e7evreci yakla\u015f\u0131ma sahiptir. Et yemekten uzak durulur. Ziraat i\u015fleri ibadetle e\u015fde\u011ferdedir. <\/p>\n
Medler kanal\u0131yla Grek k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc etkiledi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Heredot Tarihi\u2019nde en b\u00fcy\u00fck yeri Medler kaplar. Perslerin halk olarak ad\u0131 pek ge\u00e7mez. Grekleri en \u00e7ok etkileyenin Med ki\u015fili\u011fi oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor. Ki\u015filik ahl\u00e2kla ilgili oldu\u011fundan, Zer-d\u00fc\u015ftl\u00fc\u011f\u00fcn etkisi anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. Cesaret ve do\u011frulu\u011fun bu k\u00fclt\u00fcrle ba\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor de\u011fildir. Pers-Med \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun arkas\u0131nda bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rmek zor de\u011fildir. <\/p>\n
Filozof Nietzsche\u2019nin Zerd\u00fc\u015ft hayranl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli ve \u00f6\u011freticidir. Nietzsche kolay yarg\u0131da bulunmayan bir filozoftur. Yarg\u0131-lad\u0131\u011f\u0131 her konu bir \u00f6zdeyi\u015f, aforizma niteli\u011findedir. Kendini Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn \u00c7\u00f6mezi olarak nitelendirir. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kendini yenileyememesi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00e7ok c\u0131l\u0131z (Belki biraz Zerde\u015ft\u00eelerde kalm\u0131\u015f olabilir) yans\u0131mas\u0131 insanl\u0131k ad\u0131na bir kay\u0131pt\u0131r. \u0130ran monar\u015fisinin bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7ini bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn ger\u00e7ek sahiplerinin Medler olmas\u0131n\u0131n bu tutumda etkisi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u0130slamiyet de bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ku\u015fatmaya al\u0131nmas\u0131nda pay sahibidir. Homojenle\u015ftirici ve din-sel dogmatizm y\u00f6nleri a\u011f\u0131r basan her iki dinin b\u00f6yle davranmas\u0131 beklenebilir. \u00d6nlerinde ciddi bir ideolojik engel olarak dikilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok sert tedbirlerle (\u00f6zellikle \u0130slamiyet taraf\u0131ndan) bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. En b\u00fcy\u00fck darbeyi \u0130slam\u00ee fetihlerde yedi\u011fi tahmin edilebilir. Elde kalan belgeler k\u0131r\u0131nt\u0131 kabilindedir. Ger\u00e7e\u011fini fazla yans\u0131tmazlar. Mazdek ve Babek gibi \u00fcnl\u00fc kom\u00fcnalistler taraf\u0131ndan sergilenen isyan ve direni\u015fler, alan ve karakter unsurlar\u0131 nedeniyle Zerd\u00fc\u015ftizm\u2019in son temsili olabilir. Her ikisi de hem \u0130ran-Sasani \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f monar\u015fizmine hem de sefahat i\u00e7indeki Abbas\u00ee sultanlar\u0131na kar\u015f\u0131 direni\u015fleriyle kahramanl\u0131k simgesi oldular. Yine belirtti\u011fimiz gibi Mitraizm ve Manicilik \u00fczerinde de etkileri \u00f6nemlidir. <\/p>\n
Ahl\u00e2k\u00ee temelde anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 ve sosyal ya\u015famda ki\u015filikli (Nietzsche\u2019nin \u2018\u00fcst insan\u2019\u0131) olmak demokratik uygarl\u0131\u011f\u0131n da vazge\u00e7ilmez ilkesel de\u011ferleridir. Demokratik uygarl\u0131\u011f\u0131n Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 ve beslemesi gereken ana da-marlar\u0131ndan biri Zerd\u00fc\u015ft gelene\u011fidir. <\/p>\n
Zerd\u00fc\u015ftl\u00fc\u011fe ili\u015fkin temel bir sorun da \u0130brahim\u00ee dinlerle ba\u011f\u0131d\u0131r. Ne kadar kendi ba\u015f\u0131na bir peygamber ekol\u00fc say\u0131labilir? Hangi anlamda \u0130brahim\u00ee peygamberler zincirine eklenebilir? Bu sorulara verilecek cevap, Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn \u0130brahim\u00ee dinler i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck oranda \u00f6z\u00fcmsendi\u011fi bi\u00e7imindedir. Tevrat\u2019\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla \u0130ncil ve Kuran\u2019\u0131n d\u00fczenleni\u015finde etkisi kesindir ve kapsam-l\u0131d\u0131r. Tarih\u00e7iler Yahudilerin Babil s\u00fcrg\u00fcn\u00fc s\u0131ras\u0131nda ideolojik hegemon rol\u00fcn\u00fc oynayan Zerd\u00fc\u015ft d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden \u00e7ok etki-lendiklerini kaydetmektedir. Zaten bu tarihten sonra d\u00fczenlenen Kitab\u0131 Mukaddes n\u00fcshalar\u0131nda bu etkilenmeler a\u00e7\u0131k\u00e7a ay\u0131rt edilmektedir. Kald\u0131 ki, Yahudiler uzun s\u00fcre Pers-Sasani egemenlik sahas\u0131nda ve bir\u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6revde bulundular. T\u00fcccar olarak etkinlik g\u00f6sterdiler. K\u00fcrtler i\u00e7inde de hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir n\u00fcfuzlar\u0131 vard\u0131. Ayr\u0131ca halen Yahudi K\u00fcrtler \u0130srail\u2019de \u00f6nemli bir az\u0131nl\u0131k olarak ya\u015famaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilenme uzun s\u00fcrelidir. <\/p>\n
Neden Zerd\u00fc\u015ft\u2019ten pek iz kalmad\u0131 derken, bu hususu kesinlikle g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirmek gerekir. Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck yok olmad\u0131, her \u00fc\u00e7 \u0130brahim\u00ee din i\u00e7inde \u00f6z\u00fcmsendi, b\u00f6ylece ya\u015f\u0131yor demek daha do\u011fru olacakt\u0131r. Kald\u0131 ki, Kutsal Kitap d\u00fczenleyicileri, Musa ve Muhammed de dahil olmak \u00fczere, \u0130brahim \u00f6ncesi t\u00fcm peygamberleri Adem\u2019den Nuh\u2019a, \u0130dris\u2019e kadar \u0130brahim\u00ee dinin kapsam\u0131na ald\u0131lar. Hatta \u0130skender\u2019i bile \u0130skender-i Z\u00fclkarneyn ad\u0131yla listeye dahil ettiler. B\u00f6ylesi \u00f6rnekler \u00e7oktur. Kutsal Kitaplar\u0131n d\u00fczen-lenme gelene\u011fi b\u00f6yle kavrand\u0131\u011f\u0131nda, Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn bir \u0130brahim\u00ee peygamber olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc rahatl\u0131kla belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n
\u0130slam\u00ee Direni\u015f ve Sald\u0131r\u0131 Ger\u00e7e\u011fi: Orta S\u0131n\u0131f\u0131n (T\u00fcccar) Feodal D\u00f6nem Sava\u015f\u0131 <\/p>\n
\u0130slam ad\u0131 alt\u0131nda sergilenen ger\u00e7e\u011fin incelenmesi ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 en az\u0131ndan kapitalizm ad\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclenlerin ince-lenmesi kadar \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Sadece Ortado\u011fu uygarl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, evrensel tarihin do\u011fru okunmas\u0131 ve yaz\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar gereklidir. Nas\u0131l \u0130slam Orta\u00e7a\u011f\u0131 olmadan kapitalizm denen olgular d\u00fcnyas\u0131 ve moderni-tesinin olu\u015fumu diyalektik gere\u011fi ger\u00e7ekle\u015femeyecek ise, her iki olgu ve \u00e7a\u011f\u0131n do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi olmadan da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir anlaml\u0131 bir toplumsal ya\u015fam olu\u015fturulamaz. <\/p>\n
\u0130slam\u2019\u0131n halen g\u00fcncel \u00f6nemini korumas\u0131 bu diyalektik \u00f6z\u00fcnden kaynaklanmaktad\u0131r. Ad\u0131 \u00e7ok telaffuz edilen ama \u00f6z\u00fc kavranmayan bir fenomenler dizisidir \u0130slam. Tan\u0131m\u0131 hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Belki de tan\u0131mlanma imk\u00e2n\u0131 olmayacak kadar kar-ma\u015f\u0131k ve bulan\u0131k bir fenomenler grubudur. Hatta ne kadar ve hangi ger\u00e7ekli\u011fi yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 tart\u0131\u015f\u0131lmaz. U\u011fruna oru\u00e7 tutulur, namaz k\u0131l\u0131n\u0131r, zek\u00e2t verilir, tekbir \u00e7ekilir, sava\u015f\u0131l\u0131r, ama kendisi tam muammaya b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sorulmas\u0131 gereken soru \u015fudur: O halde neden bu kadar g\u00fcndemde tutuluyor? Ortado\u011fu\u2019da \u0130slam neyi \u00e7\u00f6zd\u00fc? Sorun \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc m\u00fc, yoksa sorun do\u011furucu bir kurgusal sistem midir? Maddi temelden ne anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r? Devlet mi, cemaat midir? Ekonomik, sosyal, siyasal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, anlam\u0131 nedir? \u0130slam\u2019\u0131n fetih kavram\u0131 neyin arac\u0131d\u0131r? Bunlara benzer sorular\u0131 \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcn ve \u00e7ok gereklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 denen fenomenler grubu, kendini tan\u0131mlayamayacak ve \u00e7\u00f6zemeyecek kadar acz i\u00e7indedir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi g\u00fcnl\u00fck intiharlarla y\u00fcr\u00fcyen veya y\u00fcr\u00fcyemeyen toplumsal \u00e7\u00fcr\u00fcmeyi ya\u015famaktad\u0131r. <\/p>\n
Bu fenomenin manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fc kadar maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fc de en los, bir s\u0131n\u0131r\u0131 ve i\u00e7eri\u011fi belli olmayan, \u00e7\u00fcr\u00fck ve da\u011f\u0131lan mal-zemeler grubunu and\u0131rmaktad\u0131r. Do\u011fru olan ya bu ad\u0131 hi\u00e7 kullanmamak ya da bu m\u00fcmk\u00fcn olmazsa ucu, s\u0131n\u0131rlar\u0131, sorun ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 belli bir sisteme do\u011fru ta\u015f\u0131makt\u0131r. Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131 ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilerek k\u00fcresel hamlesini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Sistemin b\u00fcnyesi gere\u011fi ne kadar bunal\u0131m ve kriz ya\u015fasa da, \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelebilecek maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr donan\u0131m\u0131na sahiptir. Ortado\u011fu\u2019da \u0130slam\u00ee fenomenler grubu taraf\u0131ndan zorland\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. Sadece ABD\u2019nin b\u00f6lgede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zorluklardan bahsetmiyorum. Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ve \u00f6zellikle son iki y\u00fczy\u0131ldan beri \u2018\u015eark Sorunu\u2019 dedi\u011fi \u0130slam\u00ee Ortado\u011fu kar\u015f\u0131s\u0131nda zorlanmakta ve bunalmaktad\u0131r. Ama bundan da en b\u00fcy\u00fck zarar\u0131, y\u0131k\u0131m ve \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc \u0130slam denen d\u00fcnya g\u00f6rmektedir. Durumun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmezli\u011fi t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcne batacak denli a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u015f\u00fcphesiz kar\u015f\u0131m\u0131zdaki fenomenin zihniyet \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi kadar, yeniden yap\u0131lanmas\u0131na ili\u015fkin yan\u0131tlar geli\u015ftirmekten ge\u00e7mektedir. <\/p>\n
\u0130slam denince Muhammed ve Allah isimleri ayr\u0131lmaz \u00e7ok \u00f6nemli bir ikili olu\u015fturur. Ortado\u011fu halklar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir ikili ke-limeler grubu bu denli hayati bir ifade ta\u015f\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki isim u\u011fruna korkun\u00e7 sava\u015flar d\u00fczenlenmi\u015f, o denli sevgi yuma\u011f\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu z\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131yacak bir ba\u015fka ikilemli kelimeler grubunu bulmak da zordur. Sorulmas\u0131 gereken temel soru \u015fudur: Neden b\u00f6yledirler? Ger\u00e7ekten kavrayarak m\u0131 bu ikilemi ya\u015f\u0131yor ve ya\u015fat\u0131yoruz? Cevab\u0131n olumsuz oldu-\u011fundan eminim. Olumsuz olmasayd\u0131, tarih ve g\u00fcncellik Ortado\u011fu\u2019da bu denli ac\u0131mas\u0131z olmaz, k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmler \u00f6rerek y\u00fcr\u00fcmez ve bu bi\u00e7imde ya\u015fanmazd\u0131. Burada yapmak istedi\u011fim \u015fey bir anlam \u015femas\u0131 geli\u015ftirmektir. Konuyla ilgili olanlar bu \u015femadan yararlanabilir. <\/p>\n
Muhammed \u015f\u00fcphesiz \u0130brahim\u00ee dinler kapsam\u0131nda bir fenomendir. Fakat ya\u015fam\u0131 ve s\u00f6z\u00fc \u0130brahim, Musa, \u0130sa ve di\u011fer peygamberlerinki (tanr\u0131 el\u00e7ileri, habercileri) kadar bulan\u0131k de\u011fildir. Hakk\u0131ndaki bilgiler daha somuttur. En az\u0131ndan ya\u015fam\u0131n\u0131n olgusall\u0131\u011f\u0131, olaylar\u0131 \u00f6nemli oranda somut\u00e7a izlenebilmektedir. Fakat bu konumunun konumuzu net\u00e7e ayd\u0131nlatabilece\u011fini sanarak kendimizi aldatmamal\u0131y\u0131z. Tersine, belki de daha fazla karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7abilir. Somut her zaman san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar somut de\u011fildir. Muhammed somut olmayan bir somuttur. Bu kavram\u0131n ifade etti\u011fi \u00e7eli\u015fkiyi s\u00fcrekli zihinde ta\u015f\u0131yarak yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde olmal\u0131y\u0131z. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte veya somutta Muhammed, Mekke e\u015fraf\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen ve daha \u00e7ok ticaretle u\u011fra\u015fan Kurey\u015f a\u015firetinin Ha\u015fim\u00ee kabilesinin yoksul bir ailesinden olan, Abdullah ve Amine\u2019den do\u011fma bir erkek \u00e7ocuktur. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta baz\u0131 mucizeler g\u00f6sterdi\u011fi s\u00f6ylenir. Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bu y\u00f6nl\u00fc anlat\u0131mlar Sargon\u2019a kadar gider ve her \u00f6nemli \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapan ki\u015filiklere hep yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Belki de \u00f6yledir! D\u00f6neminde etkili t\u00fcccar kad\u0131n Hatice\u2019nin hizmetine girerek birka\u00e7 kez \u015eam-Mekke seferine \u00e7\u0131kar. Bir seferinde yol \u00fczerindeki \u00fcnl\u00fc Roma kenti Bosra\u2019da (Bizzat g\u00f6rd\u00fcm ve kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 defalarca ziyaret ettim. Rahip Bahira\u2019n\u0131n oradaki kilisesini de g\u00f6rd\u00fcm. Pislik i\u00e7indeydi) Nasturi rahip Bahira\u2019dan epey bilgilenir. Bu d\u00f6nemde Nasturi rahipler \u00e7ok etkilidir. \u0130deolojik geli\u015fmelerin en \u00f6nemli grubudur. <\/p>\n
\u015eam d\u00f6nemin \u00f6nemli bir ticaret ve k\u00fclt\u00fcr kentidir. \u00d6\u011fretici bir kenttir. \u00c7\u00f6lden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n cennet a\u011fz\u0131 olabilecek kadar fiziki ve biyolojik bir yap\u0131lanmas\u0131 vard\u0131r. Mekke de \u00f6nemli bir ticaret kentidir. Ticaretin do\u011furdu\u011fu bir kenttir. \u015eam-K\u0131z\u0131ldeniz ve \u00f6tesi-nin metropol\u00fc konumundad\u0131r. \u015eehirde \u00e7ok dinlilik ve pagan k\u00fclt\u00fcr\u00fc yayg\u0131nd\u0131r. Sab\u00eeler ve Hanifler ad\u0131nda tek tanr\u0131l\u0131 din propagandas\u0131 yapanlar da eksik de\u011fildir. \u00d6zcesi kent mallar, k\u00fclt\u00fcrler, dinler ve tanr\u0131larla dolup ta\u015fmaktad\u0131r. Muhammed\u2019in yoksullu\u011fu ve Hatice\u2019yle ili\u015fkisinin evlilikle sonu\u00e7lanmas\u0131 \u00f6nemlidir. Bu evlilik bir s\u0131n\u0131f atlama evlili\u011fidir. Muhammed b\u00f6ylelikle orta burjuva bir konum elde ediyor. Bunun sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131 oluyor. B\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e ve geli\u015fim sa\u011flad\u0131k\u00e7a, Kurey\u015f\u2019in di\u011fer kollar\u0131yla \u00e7eli\u015fkisi art\u0131yor. Kurey\u015f\u2019in di\u011fer kollar\u0131 a\u015firet aristokrasisi konumundad\u0131r. Muhammed\u2019in daha fazla ilerlemesine m\u00fcsaade etmiyor, \u00f6n\u00fcne her g\u00fcn yeni engeller dikiyorlar. Bu ciddi bir s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 a\u015firetin kapsam\u0131nda geli\u015fmektedir. <\/p>\n
O halde tespit edilmesi gereken \u00f6nemli husus, Muhammed\u2019in ilk eylemlerinin ayn\u0131 a\u015firet i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilecek kadar s\u0131n\u0131fsal nitelikli oldu\u011fudur. Muhammed bir s\u0131n\u0131f sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Hangi s\u0131n\u0131f\u0131n? \u00c7ok a\u00e7\u0131k: Kendisinin de yeni yerle\u015fti\u011fi orta ticaret s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n. Hatice ve Muhammed ikilisi kesinlikle do\u011fu\u015f halindeki (Mekke\u2019de) t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne oynuyor. Kar\u015f\u0131s\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 kimdir? Geleneksel a\u015firet aristokrasisidir. Kendileri de ticaretten rant sa\u011fl\u0131yorlar. Ama esas rolleri politik iktidarla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Do\u011fum halindeki devletin embriyosu niteli\u011findeki a\u015firet konfederasyonu, muhtemelen Mekke\u2019nin y\u00f6netim bi\u00e7imidir. K\u00f6leci sistemin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, kad\u0131nlar\u0131n daha da derinle\u015fmi\u015f k\u00f6leli\u011fi, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n diri olarak topra\u011fa g\u00f6m\u00fclecek kadar de\u011fersizli\u011fi aristokratik y\u00f6netimin k\u00f6lecil karakterini a\u00e7\u0131k\u00e7a yans\u0131tmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Mekke panteonundaki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck putun (Laat, Menaat ve Uzza) varl\u0131\u011f\u0131, geleneksel uygarl\u0131k sistemindeki tanr\u0131sal \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn Mekke kolunun da olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu husus y\u00f6netimin geleneksel, hiyerar\u015fik ve S\u00fcmerik karakterini yans\u0131tmaktad\u0131r. Aristokrasinin paganizmi resmi din olarak ya\u015famas\u0131, Muhammed\u2019in neden \u00e7ok \u015fiddetli bir anti-put\u00e7u (anti-paganist) oldu\u011funu olduk\u00e7a izah edicidir. <\/p>\n
\u00d6nemle belirtmeliyim ki, tarihin her d\u00f6neminde s\u0131n\u0131fsal ve di\u011fer toplumsal kavgalar, \u00f6ncelikle kavramlar d\u00fcnyas\u0131nda ve \u00f6zellikle de resmi ideolojilerle gayri resmi olanlar aras\u0131nda verilir. Maddi sosyal ger\u00e7eklikler kendilerini manevi k\u00fclt\u00fcrle ifade ederek geli\u015ftirirler. Mitolojik ve dinsel sava\u015flarla felsefe sava\u015flar\u0131 S\u00fcmer\u2019den Grek uygarl\u0131\u011f\u0131na kadar maddi k\u00fclt\u00fcrdeki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ifade bi\u00e7imleri olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kullan\u0131lmak zorundayd\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc m\u00fccadele olmaz. Maddi yap\u0131 maddi yap\u0131yla \u00e7arp\u0131\u015fmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc cans\u0131z ve ifadesiz malzemeler y\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u0131r. Onlar \u00fczerindeki kavga ancak canl\u0131 insanlar ve onlar\u0131n da s\u00f6z ve eylemleriyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130kisi aras\u0131ndaki ili\u015fkide \u00f6nemli olan, manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, anlam imgelerinin hangi maddi k\u00fclt\u00fcr olgular\u0131n\u0131 nas\u0131l bir mekanizmayla (in\u015fayla) yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta olu\u015fturdu\u011funu do\u011fru tespit edebilmektir. <\/p>\n
O halde Mekke\u2019deki kavgan\u0131n bilimsel ifadesi \u015f\u00f6yle geli\u015ftirilmek durumundad\u0131r: Geleneksel, kat\u0131, paganist \u00fcst aristokra-siyle yeni orta s\u0131n\u0131f t\u00fcccar aras\u0131nda ayn\u0131 kat\u0131l\u0131kta ideolojik ve giderek eylemsel bir \u00e7at\u0131\u015fma, kavga veya sava\u015f verilmektedir. Olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u0131ralamak bu sat\u0131rlar\u0131n g\u00f6revi de\u011fildir. \u00d6nemli olan alt\u0131ndaki ger\u00e7ekli\u011fin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Kavgan\u0131n alt\u0131ndaki \u00f6z\u00fcn, ger\u00e7e\u011fin \u00e7\u0131plak bedeninin bu oldu\u011fundan ku\u015fku duymuyorum. Mekke d\u00f6neminde ideolojik kavga verilir. \u0130brahim\u2019in Urfa d\u00f6neminde de buna benzer bir kavga verilmi\u015f ve bu kavga hicretle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Onunki de bir t\u00fcccar s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Mu-sa\u2019n\u0131n Firavun kentinde verdi\u011fi kavgan\u0131n ilk d\u00f6nemi de ideolojik yani kavramsal, anlamsald\u0131. Sonu\u00e7 yine \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131. Eskiden hayvanc\u0131l\u0131k ve ticaretiyle u\u011fra\u015fan kabilenin daha b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f haliyle kapsaml\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131. \u0130sa\u2019n\u0131nki farkl\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131r. En az\u0131ndan ilk \u00fc\u00e7 y\u0131ldaki \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve direni\u015fler sistem d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fm\u0131\u015f t\u00fcm toplumsal izolasyonlar\u0131n yeni bir sosyal cemaat olma sava\u015f\u0131yd\u0131. Bunun evrensel \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yd\u0131. Muhammed\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 net bir orta s\u0131n\u0131f t\u00fcccar \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Medine d\u00f6nemi bunun sosyal ve siyasal s\u00f6zle\u015fmesinin ger\u00e7ekle\u015fmesini ifade eder. Yeni s\u00f6zle\u015fme yeni bir devlet tasla\u011f\u0131d\u0131r. Yakla\u015f\u0131k on y\u0131ll\u0131k siyasal ve askeri eylemler k\u00fc\u00e7\u00fck kentteki b\u00fcy\u00fck devlet do\u011fu\u015fu i\u00e7in yetmi\u015ftir. Gerisi zamana ve mek\u00e2na h\u0131zl\u0131 ve \u00e7ok geni\u015f\u00e7e yay\u0131lma sorunlar\u0131 ve sava\u015flar\u0131d\u0131r. Burada anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir nokta tarihi benzerlikleriyle mukayese yapabilmektir. Ba\u015fta Asur devleti olmak \u00fczere, Ortado\u011fu\u2019da ticareti esas alan bir\u00e7ok devlet kurulmu\u015ftur. Kald\u0131 ki, her devletin kurulu\u015funda ticaret tekelinin bir blok olarak mutlaka yeri, eli vard\u0131r. Ticaret tekeli olmadan devlet olmaz. Devletin \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir yan\u0131n\u0131n ticaret tekelinden olu\u015ftu\u011funu hi\u00e7 ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak gerekir. <\/p>\n
Muhammed\u2019in Medine S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ndeki fark\u0131, hen\u00fcz uygarl\u0131\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc elinin tam eri\u015femedi\u011fi ve kaynayan kazan duru-mundaki Arap kabilelerini ilk defa bu s\u00f6zle\u015fmeye ortak k\u0131lmay\u0131 ba\u015farmas\u0131d\u0131r. Muhammed\u2019i biricik k\u0131lan \u015fey Arap kabileci-li\u011finden bir devlet yaratmas\u0131d\u0131r. Devlet olmak demek, \u00fc\u00e7 alanda (tar\u0131m, zanaat-sanayi ve ticaret) h\u0131zla tekelle\u015fmek demektir. Ortado\u011fu toplumunda temelleri \u0130stanbul\u2019un do\u011fu\u015fundan \u00f6nce \u00fc\u00e7 bin be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcreyi bulan toplumsal art\u0131klar\u0131n bu \u00fc\u00e7 tekelde gasp\u0131, talan\u0131 m\u00fcthi\u015f bir maddi imk\u00e2nd\u0131r. En h\u0131zl\u0131s\u0131ndan dev boyutlu kapitale, sermayeye eri\u015fmektir.
Gittik\u00e7e \u00e7\u00f6lle\u015fmi\u015f Arabistan\u2019da binlerce y\u0131l a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131nda ya\u015fayan bu kabileler i\u00e7in \u00fc\u00e7 tekelin kokusunu almak bile \u2018\u00e7\u0131lg\u0131nca bir sava\u015f\u2019 i\u00e7in yeterlidir. Muhammed\u2019in b\u00fcy\u00fck ustal\u0131\u011f\u0131, kabilelerin etraf\u0131ndaki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck uygarl\u0131\u011f\u0131n, Sasani, Bizans ve Habe\u015fistan uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n Arabistan\u2019daki Arap kabilelerini binlerce y\u0131ldan beri d\u00f6rt yandan nas\u0131l s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmesi, sezebilmesi ve anlayabilmesidir. Ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha da \u00f6nemli bir yan\u0131, bu maddi ger\u00e7ekli\u011fi MUHTE\u015eEM B\u0130R D\u0130NSEL S\u00d6Y-LEMLE manevi bir ger\u00e7ekli\u011fe, \u0130SLAM\u2018A d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi ve bu ad alt\u0131nda kabile topluluklar\u0131n\u0131 ayn\u0131 ustal\u0131kla EYLEME ge\u00e7irmesi, yani SAVA\u015eTIRMASIDIR \u0130slam\u00ee sava\u015f tekel kokusunun manevi sunumuyla sarho\u015f olmu\u015f ve co\u015fmu\u015f olan kabilelerin enerjisinin tarihsel sahneye, merkez\u00ee uygarl\u0131k alanlar\u0131na akmas\u0131d\u0131r. Narayla, k\u0131l\u0131\u00e7la, kanla, imanla ve ganimetle!<\/p>\n
Arap kabile sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek i\u00e7in bu kavramlar\u0131 kullanm\u0131yorum. Burada \u00e7ok ciddi bir ayr\u0131m yapma gere\u011fi du-yuyorum. Kabile yoksullar\u0131 ger\u00e7ekten \u0130slamiyet ad\u0131na d\u00fczenlenen ideolojiye inan\u0131yorlard\u0131, inand\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Kutsal bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerine dair m\u00fcthi\u015f inan\u00e7l\u0131yd\u0131lar. ALLAH U\u011eRUNA sava\u015ft\u0131klar\u0131ndan zerrece \u015f\u00fcpheleri yoktu. Fakat ayn\u0131 \u015fey t\u00fcm kabile aristokrasisi ve komuta kademesi i\u00e7in s\u00f6ylenemez. Bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck kesimi daha Muhammed hayattayken i\u015fin tekel kokusunu alm\u0131\u015f olup, ALLAH k\u0131sm\u0131n\u0131n laf kalabal\u0131\u011f\u0131 veya i\u015fin propagandas\u0131 oldu\u011funu bilenlerdi. Zaten bunlar yeni devleti \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde (d\u00f6rt halife d\u00f6nemini de katarsak, yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131l) Emevi Hanedanl\u0131\u011f\u0131 olarak ele ge\u00e7ireceklerdi. <\/p>\n
Burada biraz durmak gerekir. Muhammed\u2019in Allah\u2019\u0131 nas\u0131l bir \u015feydir? Kavram m\u0131, ger\u00e7ek midir? Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131 bu son soruyu sonuna kadar cevapland\u0131rma tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmesi temelinde d\u00fcnya hegemonyas\u0131 haline geldi. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok ge-cikmi\u015f de olsa, \u0130slam\u2019la ilgilenenlerin bu soruyu sonuna kadar tart\u0131\u015fma ve cevaplar geli\u015ftirme g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermelerinden ba\u015fka \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 yok gibidir. Varsa o da \u0130slam\u2019\u0131 toptan reddetme yoludur. Bu da pek olas\u0131 olmayaca\u011f\u0131ndan cevab\u0131 geli\u015ftirmekten ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz. <\/p>\n
Allah, isim olarak Semitik dillerde etimolojik \u00e7ok eski bir mazisi olan El k\u00f6keninden gelir. Daha \u00f6nce de bahsettti\u011fim gibi, \u2018y\u00fccelik\u2019 anlam\u0131na gelen ve Semitik kabilelerin genel soyut tanr\u0131s\u0131 kavram\u0131na e\u015f bir i\u00e7eri\u011fe sahiptir. \u0130brani kabilesi vas\u0131tas\u0131yla Semitik Kenan\u00ee topluluklar\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmektedir. Tevrat\u2019ta \u2018Ellah\u2019 ve sonra \u2018Rab\u2019a, H\u0131ristiyanl\u0131kta \u2018Baba-O\u011ful-Kutsal Ruh\u2019a, Muhammed\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla \u2018Allah\u2019a eri\u015filir. Kelimenin kavramsal k\u00f6keni a\u00e7\u0131kt\u0131r. Burada teoloji konusuna girmeyece\u011fim daha \u00f6nce de k\u0131sa bir giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131m. \u015eunu ekleyebilirim: Muhammed ve Allah kavramlar\u0131, toplumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn t\u00fcm maddi ve manevi unsurlar\u0131n\u0131n kimliksel simge halinde yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Toplumun ne anlama geldi\u011fini de a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Muhammed bile toplumun t\u00fcm\u00fc derken, bununla yeni olu\u015fan veya yap\u0131land\u0131r\u0131lan \u2018Medine toplumunu\u2019 yani \u2018\u0130slam\u00ee toplumu\u2019 kastediyordu. Allah, bu toplumun b\u00fct\u00fcn maddi ve manevi unsurlar\u0131n\u0131n ruhu, enerjisi anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Olu\u015fan toplum Allah toplumudur. Zaten bu t\u00fcr ifadeler yayg\u0131n kullan\u0131l\u0131r. Allah\u2019\u0131n ihata etmedi\u011fi toplumun tek bir zerresi bile kalmamaktad\u0131r. Muhammed, kavram\u0131 daha da geni\u015fletir. Gelmi\u015f, gelen ve gelecek olan her \u015feyin yarat\u0131m\u0131nda etken k\u0131lar. Burada tamamen Hegel\u2019deki metafizi\u011fe benzeyen bir a\u00e7\u0131l\u0131m vard\u0131r. \u0130bran\u00ee tanr\u0131s\u0131 daha s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Greklerdeki \u2018Demiurg\u2019 sadece var olanda mimari rol oynard\u0131, yarat\u0131c\u0131 de\u011fildi. Yarat\u0131c\u0131l\u0131k tart\u0131\u015fmas\u0131 da yanl\u0131\u015f yap\u0131lmaktad\u0131r. Muhammed\u2019deki yarat\u0131c\u0131l\u0131k, kaba yarat\u0131c\u0131l\u0131k anlam\u0131nda de\u011fildir. <\/p>\n
S\u00fcmer panteonundaki tanr\u0131lar a\u00e7\u0131k\u00e7a yeni devletin \u00fcst d\u00fczey sorumlular\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yorlard\u0131. D\u00fczenleme basit ve etkiliydi. O d\u00f6nemdeki manevi k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyi i\u00e7in bu t\u00fcr d\u00fczenleme yeterince inand\u0131r\u0131c\u0131 ve me\u015fruiyet sa\u011flay\u0131c\u0131 oluyordu. Fakat Muhammed d\u00f6nemindeki manevi k\u00fclt\u00fcr ve toplumsal zihniyet i\u00e7in, bu t\u00fcr me\u015fruiyetler i\u00e7in kaba tanr\u0131lar d\u00fczenlemesi yeterli olamazd\u0131. Nitekim bu d\u00fczenlemeyi and\u0131ran K\u00e2be\u2019deki putlar\u0131 \u0130brahim gibi sadece k\u0131rmakla kalmam\u0131\u015f, toptan tasfiye etmi\u015f ve onlara tap\u0131nmay\u0131 en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah saym\u0131\u015ft\u0131. Cezas\u0131 bu d\u00fcnyada \u00f6l\u00fcm, \u00f6te d\u00fcnyada ebedi cehennemlik olmakt\u0131. Yeni tanr\u0131, yani Allah, S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131rl\u0131lardan beri s\u00fcren panteonu t\u00fcmden la\u011fvetmek ve yasaklamakla en b\u00fcy\u00fck manevi devrimlerden birini yapm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6ncelikle \u2018Tanr\u0131sal devrim\u2019 s\u00f6z konusudur. Bu \u2018devrimle\u2019 toplum ne kazand\u0131, ne kaybetti? Bu ayr\u0131 bir sorudur ve tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 bana g\u00f6re \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7ok tanr\u0131l\u0131l\u0131kla \u00e7oklu toplum ve demokrasi ili\u015fkisi ile tek tanr\u0131l\u0131 toplumun monar\u015fik diktat\u00f6rl\u00fckle ili\u015fkisini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma temelinde yap\u0131lacak bir tart\u0131\u015fma \u00f6nemli sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131karabilir. <\/p>\n
Fakat yine de Muhammed\u2019deki Allah kavram\u0131n\u0131, Eflatun\u2019daki \u2018ideler idesi\u2019 ve Aristo\u2019daki \u2018Entellegya\u2019 kavram\u0131na benzetmek bana daha ger\u00e7ek\u00e7i gelmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bilimsel seviyeyi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, evrendeki \u2018anti-madde\u2019 ve daha iyi anla\u015f\u0131lan \u2018enerji\u2019 kavram\u0131na e\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnmek daha uygun d\u00fc\u015fecektir. Bu k\u0131s\u0131m, insan d\u0131\u015f\u0131 evreni kar\u015f\u0131layan Allah nitelemesidir. Toplumsal kimli\u011fin topyek\u00fbn ifadesi olarak da Allah kelimesinin bu kar\u015f\u0131lamas\u0131 Muhammed i\u00e7in kesindir. Buradan \u015furaya geliyorum: Allah ad\u0131na eylem bo\u015funa bir kavram veya propaganda de\u011fildir. Anlam\u0131 ger\u00e7ekten kapsaml\u0131 olan bir prati\u011fin ifadesidir. \u00d6zellikle Toplumsal Do\u011fa s\u00f6z konusu oldu\u011funda, Allah ad\u0131na eylem kesinlikle \u2018toplumsal m\u00fccadele\u2019 demektir. Muhammed\u2019in kavram\u0131 bu anlamda kulland\u0131\u011f\u0131ndan hi\u00e7 \u015f\u00fcphem yoktur. Daha da \u00f6nemlisi, temel amac\u0131n\u0131n Ortado\u011fu\u2019daki k\u00e2r tekellerini (tar\u0131m, sanayi ve ticaret) fethetmek oldu\u011funa da inanm\u0131yorum. Toplumsal m\u00fccadelesi tipik bir orta s\u0131n\u0131f sosyal demokratl\u0131\u011f\u0131 veya benim kullanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bi\u00e7imde \u2018demokratik toplum\u2019u da kapsayan \u2018demokratik cumhuriyet\u2019 m\u00fccadelesidir. <\/p>\n
Muhammed\u2019in bir krall\u0131k kurmak istedi\u011fine dair hi\u00e7bir i\u015faret yoktur. Hanedan kurmak istedi\u011fine dair de hi\u00e7bir i\u015faret bulunmamaktad\u0131r. \u0130steseydi buna g\u00fcc\u00fc vard\u0131. Halifelik m\u00fcessesesinin in\u015fas\u0131na da ba\u015ftan itibaren engel olabilirdi. \u0130lk Medine Camisi\u2019ndeki duru\u015funu yorumlayal\u0131m: Tamamen toplumsal sorun tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u00e7ok net bir husustur. Cemaatten herkes kalkarak, hatta yerinden kalkmadan t\u00fcm temel toplumsal konularda g\u00f6r\u00fc\u015f beyan ediyor, hesap soruyor. Toplant\u0131lar\u0131n bile\u015fimi ve i\u015fleyi\u015fi kesinlikle demokratiktir. Kad\u0131nlar ve k\u00f6lelerden, her kavim ve etnik gruptan kat\u0131l\u0131m olabilir. S\u00f6z hakk\u0131 alabilirler. \u00d6rne\u011fin Bilal-i Habe\u015f\u00ee, bir Afrikal\u0131 siyah\u00ee k\u00f6ledir. Selman-i Faris\u00ee Fars k\u00f6kenli bir sahabedir. Kad\u0131nlar erkeklerle ortak namaz bile k\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00e7\u0131k\u0131\u015fta cinsiyet ve kavim \u015fovenizminin olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yine s\u0131n\u0131f ve kabile ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015ftaki demokratik kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ekliktir. Ayr\u0131ca ilk cami toplant\u0131lar\u0131nda olas\u0131 y\u00f6neticiler, komutanlar belirleniyor. Adaletsizliklerin giderilmesi i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da karar al\u0131n\u0131yor. <\/p>\n
Ganimet konusu da \u015f\u00f6yle yorumlanabilir: Talana ve istismara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemesi halinde, tekellerin kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n demokratik ve adil bir hamle oldu\u011fu rahatl\u0131kla ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Yaln\u0131z bu iki konunun bile do\u011fu\u015f halindeki \u0130slamiyet\u2019in demokrasiye, toplumsal adalete a\u00e7\u0131k oldu\u011funu \u00e7ok a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi\u011fi belirtilebilir. Zaten bu demokratik kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k olmasayd\u0131, o kadar kabilenin, yoksulun ve orta s\u0131n\u0131f unsurunun hemen harekete ge\u00e7mesi m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131. Muhammed\u2019in \u00f6rg\u00fctlenmesi zor temelinde de\u011fil, Allah a\u015fk\u0131 ad\u0131na geli\u015ftirilen bir \u00f6rg\u00fctlenmeydi. Sava\u015f\u0131 da Allah a\u015fk\u0131na geli\u015ftirdi\u011fi bir sava\u015ft\u0131. Kapsaml\u0131 bir ideolojik, sosyal, ekonomik ve siyasal devrimin y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131r. Muhammed\u2019in bu devrimi y\u00fcr\u00fct\u00fc\u015f tarz\u0131na da b\u00fcy\u00fck de\u011fer bi\u00e7iyorum. Ger\u00e7ek devrimcili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fctlerini vermektedir. Devrimin ideolojik \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc sa\u011flam kurma ve bunu toplumun her d\u00fczeyine ayn\u0131 sa\u011flaml\u0131kla yayma bunu a\u015fk derecesinde inan\u00e7 ve bilin\u00e7le y\u00fcr\u00fctme: Benim anlad\u0131\u011f\u0131m \u2018Muhammed ger\u00e7ekli\u011fi\u2019 \u00f6z tan\u0131m\u0131 itibariyle budur. Gerisi amiyane tabirle laf\u0131 g\u00fczaft\u0131r. \u0130badet ve zikir bi\u00e7imleri de bu \u00f6z olmad\u0131k\u00e7a laf\u0131 g\u00fczaf olmaktan \u00f6teye anlam ifade etmezler. <\/p>\n
Muhammed\u2019in yaparken kendisinin de teredd\u00fct ge\u00e7irdi\u011fi ve ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k olan baz\u0131 hususlar vard\u0131r. Birincisi, Hendek Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Mekkelilerle i\u015fbirli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc Yahudi erkeklerini (Beni Kurayza kabilesi erkekleri) \u00f6ld\u00fcrtmesidir. Yahu-diler bu konuyu ilk \u2018soyk\u0131r\u0131m\u2019 denemesi olarak yorumlamaktad\u0131r. Burada s\u00f6z konusu olan t\u00fcm Yahudiler de\u011fil, eri\u015fkin erkeklerdir. Ad\u0131 ge\u00e7en kabilenin hayati bir sava\u015fta kar\u015f\u0131 tarafla i\u015fbirli\u011fi yapma durumu vard\u0131r. Bana g\u00f6re bu \u00f6ld\u00fcrme eylemi a\u015f\u0131r\u0131 olmu\u015ftur ve \u0130slam\u2019\u0131n daha sonra \u00e7ok istismar edilecek olumsuz bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. \u0130kincisi, Laat, Menaat ve Uzza tanr\u0131-sall\u0131klar\u0131na \u00f6nceki teredd\u00fctl\u00fc yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 radikal bir ink\u00e2r ve yasaklamaya g\u00f6t\u00fcrmesinde de sonradan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 kas\u0131p kavuracak sultanl\u0131k rejimine yol a\u00e7mas\u0131 nedeniyle a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Daha esnek bir tanr\u0131 kavram\u0131, H\u0131ristiyanl\u0131k kadar olmasa da, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fulcu geli\u015fmesine daha \u00e7ok katk\u0131da bulunabilirdi. Benzer ele\u015ftiriler \u00e7o\u011falt\u0131larak geli\u015ftirilebilir. \u00d6nemli olan \u0130slam\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ele\u015ftiri hareketlerinden biri oldu\u011funu bilerek, bir an \u00f6nce bu silah\u0131 \u00e7ok gecikmi\u015f de olsa temel sorunlara ili\u015fkin olarak kullanabilmektir. <\/p>\n
Konumuz pek m\u00fcsait olmad\u0131\u011f\u0131ndan Allah\u2019\u0131n doksan dokuz s\u0131fat\u0131na ili\u015fkin yorum yapmayaca\u011f\u0131m. Fakat sadece bu 99 s\u0131fat\u0131n bile en de\u011fme bir \u2018toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm program\u0131\u2019 oldu\u011funu \u00f6ncelikle belirlemeliyim. Allah ve 99 s\u0131fat\u0131n\u0131n kesinlikle en uzun vadeli azami program oldu\u011fu kadar, g\u00fcnl\u00fck ihtiya\u00e7lara ili\u015fkin k\u0131sa vadeli bir toplumsal program\u0131 da ihtiva etti\u011fine dair en ufak bir ku\u015fkumun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmeliyim. Muhammed\u2019deki anlam\u0131n\u0131n da kesinlikle bu y\u00f6nl\u00fc oldu\u011fundan asla ku\u015fku duymuyorum. \u00c7ok ac\u0131 ve esef verici olan \u015fey, Muhammed gibi bir tarihsel \u015fahsiyetin ard\u0131ndan en al\u00e7ak ihanet\u00e7ilerden tutal\u0131m her t\u00fcrden m\u00fcnaf\u0131k ve m\u00fcraiye kadar sefil ve sefih ki\u015filiklerin b\u00fcy\u00fck sahtek\u00e2rl\u0131klar\u0131n\u0131 \u2018\u0130slamc\u0131l\u0131k\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcrd\u00fcrebilme becerisini g\u00f6stermi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Trajik olan ve mutlaka muammas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken \u2018hadise\u2019 budur. <\/p>\n
Bundan sonras\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli \u0130slam\u00ee fenomenleri ve momentlerini s\u0131ralay\u0131p anlamland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
1- D\u00f6rt halife d\u00f6nemi, Kuran\u2019\u0131n ve hadislerin derlenmesi ve fetih hareketlerinin b\u00fcy\u00fck h\u0131zla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesiyle kendini hissettirir. Bu d\u00f6nemde \u0130slam\u2019da ciddi \u00e7atlak yoktur. Mekke\u2019nin eski aristokrasisi hen\u00fcz kar\u015f\u0131devrimini, hamlesini d\u00fczen-leyecek g\u00fc\u00e7te de\u011fildir. Ali\u2019nin neden \u00f6ncelikle halife olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Bu tart\u0131\u015fma giderek geli\u015fecektir. Hen\u00fcz saltanat emaresi yoktur. Cumhuriyete ve demokrasiye yak\u0131n bir d\u00f6nem ya\u015fanmaktad\u0131r. M.S. 650\u2019ye kadar Bizansl\u0131lar Toroslar\u0131n gerisine at\u0131lm\u0131\u015f, Sasani Hanedanl\u0131\u011f\u0131 sona ermi\u015f, imparatorluk y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. M.S. 650-660 aras\u0131 Ali, Muaviye ve Osman aras\u0131nda rekabet k\u0131z\u0131\u015f\u0131r. Osman ve Ali \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Kurey\u015f aristokrasisi Muaviye\u2019nin \u015fahs\u0131nda sadece devrimci \u0130slam\u2019dan intikam almakla yetinmez \u015eam merkezli yeni saltanat rejimini de h\u0131zla in\u015fa eder. Adeta Sasani \u0130mparatorlu\u011fu hanedan ve etkin \u00f6nc\u00fcl\u00fck de\u011fi\u015fmi\u015f olarak devam etmektedir. Zaten yeni b\u00fcrokrasi eski \u0130ran b\u00fcrokrasisinden derlemedir. \u0130slam g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde ad olarak korunmakta, fakat \u00f6zde b\u00fcy\u00fck bir ihanete u\u011fram\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. M.S. 681\u2019de H\u00fcseyin\u2019in \u015fahs\u0131nda Muhammed ailesinin geriye kalan \u00fcyeleri trajik Kerbela Katliam\u0131\u2019nda \u00e7ocuk kad\u0131n demeden imha edilerek ac\u0131 bir intikam hareketi tamamlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Geriye kalan bana g\u00f6re \u0130slam de\u011fil, \u2018KAR\u015eI-\u0130SLAM\u2019d\u0131r. <\/p>\n
Kar\u015f\u0131-\u0130slam konusunu a\u00e7\u0131k yorumlamad\u0131k\u00e7a, tarihi boyunca \u0130slam ad\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fclen, ya\u015fat\u0131lan hi\u00e7bir toplumsal hareketi yorumlamak do\u011fru anlam ta\u015f\u0131mayacakt\u0131r. \u0130slam ad\u0131na bir\u00e7ok gelenek ve tarikat ihdas edilmi\u015ftir. Hatta Ehlibeyt ad\u0131na \u2018Alevilik\u2019 ve \u2018\u015eiac\u0131l\u0131k\u2019 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ama t\u00fcm bunlar h\u00e2kim olan Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131 yerinden edemeyecektir. Kar\u015f\u0131-\u0130slam esas olarak Ortado\u011fu\u2019da geleneksel merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemine eklemlenme hareketidir. Devrimci, demokratik, tam devlet olmayan, bir nevi sosyal cumhuriyet olan \u0130slam\u2019\u0131 bu temel de\u011ferlerine ihanet temelinde yeni bir moment olarak \u00fc\u00e7 bin be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k geleneksel uygarl\u0131k fenomenlerinden biri haline getirmektir. Abbasiler bu t\u00fcr Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131n \u00f6nemli duraklar\u0131ndan biri olarak rol oynayacaklard\u0131r. Emevi Hanedanl\u0131\u011f\u0131 kadar olmasa da, Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131 Ortado\u011fu\u2019nun en b\u00fcy\u00fck hegemonik g\u00fcc\u00fc haline getirebileceklerdir. M.S. 750-1250 d\u00f6neminde ya\u015fayan hanedanl\u0131k bir nevi yeni Babil demektir. Ba\u011fdat M.S. 760\u2019ta yeni Babil ve ba\u015fkent olarak in\u015fa edilecektir. Bu d\u00f6nemde ba\u015flayan, ama tam sonuca vard\u0131r\u0131lmayan bir felsefe ve \u0130slam\u00ee Teoloji hareketi vard\u0131r. \u00d6zg\u00fcr ak\u0131l tart\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. El Kindi, Farabi, \u0130bni Razi, Cabir, \u0130bni Sina ve \u0130bni R\u00fc\u015ft bu d\u00f6nemin \u00f6nemli \u015fahsiyetleridir. Felsefe \u00fczerine tart\u0131\u015fmalarda o d\u00f6nemin (yakla\u015f\u0131k 800-1200) Avrupa\u2019s\u0131nda yap\u0131lanlardan \u00e7ok \u00e7ok daha ilerdedirler. Ortado\u011fu bilimsel geli\u015fmelerde de \u00f6ndedir. <\/p>\n
Gerek Ortado\u011fu\u2019nun hegemonik uygarl\u0131k tarihinde, gerek \u0130slam\u2019\u0131n bu hegemonyan\u0131n son ad\u0131 olmas\u0131 itibariyle 12. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu kritik bir d\u00f6neme\u00e7tir. Ortado\u011fu ve \u0130slam\u2019\u0131n kaderi bu d\u00f6nemeci ba\u015far\u0131yla a\u015f\u0131p a\u015famamalar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130slam tarihinde bu d\u00f6nemece kadar olan s\u00fcreyi Arap \u0130slam\u2019\u0131 olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Arap \u0130slam\u2019\u0131 devrimci \u0130slam\u2019\u0131 de\u011fil Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131 temsil etmektedir. Kabile aristokrasisinin uygarl\u0131k g\u00fcc\u00fc olarak \u00f6rg\u00fctlenmesini ve b\u00f6lgesel hegemonyas\u0131n\u0131 in\u015fa etmede ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur. Bu \u0130slam\u2019\u0131n di\u011fer ad\u0131 \u2018S\u00fcnni \u0130slam\u2019d\u0131r. S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131n etimolojik anlam\u0131 geleneksel, sa\u011f, aristokratik \u0130slam\u2019d\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fu\u015fundan \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l sonra Do\u011fu Roma\u2019n\u0131n (Bizans\u2019\u0131n) resmi ideoloji olarak kabul edilmesini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130slam\u2019daki fark bu s\u00fcrecin h\u0131zla ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. \u00dc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l de\u011fil, otuz y\u0131l gibi bir s\u00fcredir bu. <\/p>\n
Uygarl\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015fme do\u011fal olarak radikal bir b\u00f6l\u00fcnme olmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. H\u0131ristiyanl\u0131kta oldu\u011fu gibi \u0130s-lam\u2019da da bu s\u00fcre\u00e7 yayg\u0131n ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ktidar g\u00fcc\u00fc olan kabile aristokrasisine kar\u015f\u0131 kabile yoksullar\u0131 giderek ihanete u\u011f-rad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rerek \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc bir i\u00e7 sava\u015fa y\u00f6neleceklerdir. \u0130lk \u00f6rnek \u2018Hariciler\u2019 hareketidir. Muaviye-Ali \u00e7eli\u015fkisine tepki duyarak eyleme ge\u00e7en ilk b\u00fcy\u00fck fraksiyondur. Mensuplar\u0131n\u0131n hepsi Bedevi\u2019dir. Vaat edilenlerden pay alamaman\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6fkesi i\u00e7indeydiler. Sava\u015f\u0131 kendileri y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri halde, nimetlerini \u00fcst aristokratik hanedanl\u0131k pe\u015findeki kesim gasp etmi\u015fti. \u00c7ok kanl\u0131 eylemler tertiplediler. Ali bu s\u00fcrecin kurban\u0131 oldu. Hariciler asl\u0131nda iktidar sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcten \u00fc\u00e7 ki\u015fiye kar\u015f\u0131 (Ali, Muaviye, Amr \u0130bn-\u00fcl As) suikast planlad\u0131lar. \u0130kisi tesad\u00fcfen kurtulmu\u015ftu. Haricilerin hareketi anti-uygarl\u0131ksal y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok dikkat \u00e7ekicidir. \u00c7ok karaland\u0131klar\u0131 i\u00e7in haklar\u0131nda objektif de\u011ferlendirmeler yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Kabilelerin en yoksul, emek\u00e7i kesimini temsil ettikleri a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndaki ilkel demokrasinin, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n elden gitmesine, iktidarla\u015fma ve dev-letle\u015fme y\u00f6n\u00fcnde bir geli\u015fmenin h\u00e2kim hale geli\u015fine tepki duyarak bu eylemleri planlay\u0131p uygulad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u0130slam b\u00fcnyesinde demokrasi-iktidar \u00e7eki\u015fmesinin en kayda de\u011fer g\u00f6stergesi olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan tarih\u00ee \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. <\/p>\n
Tarihte \u00e7ok\u00e7a \u00f6rne\u011fine rastland\u0131\u011f\u0131 gibi ideolojik ve \u00f6rg\u00fctsel \u00f6nderlikten yoksunluk, yozla\u015fmalar\u0131n\u0131 ve iktidar g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7arklar\u0131 i\u00e7inde erimelerini beraberinde getirdi. Ehlibeyt denilen Muhammed ailesi Kerbela\u2019daki faciadan sonra bir daha belini do\u011frultamad\u0131. On \u0130ki \u0130mam Hareketi, \u0130smail\u00ee ve Fatim\u00ee hareketleri, aile ad\u0131na yola \u00e7\u0131kmakla birlikte, S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131 iktidardan etmeyi ba\u015faramad\u0131lar. Daha \u00e7ok \u0130ran\u2019da, Anadolu ve Kuzey Afrika\u2019da g\u00fc\u00e7lenmeye \u00e7al\u0131\u015fan bu e\u011filim k\u0131sa s\u00fcreli baz\u0131 devletler olu\u015fturduysa da, devrimci \u0130slam\u2019\u0131 temsil etmekten uzakt\u0131. 16. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndaki \u0130ran kollar\u0131 \u2018\u015eia\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda resmi uygarl\u0131k g\u00fcc\u00fc haline gelmeyi ba\u015fard\u0131. Fat\u0131m\u00ee Devleti (Kuzey Afrika\u2019da) gibi bu devlet \u0130slam\u2019\u0131 da Ehlibeyt i\u00e7inde bir sa\u011f sapmayd\u0131. Yoksullar Alevili\u011fi ve di\u011fer benzerleri olan Karmatiler, Murabitonlar ve Hasan Sabbah\u00e7\u0131lar daha radikal direni\u015f\u00e7iler olarak iktidarlara kar\u015f\u0131 dikilmeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. <\/p>\n
2- Emevi ve Abbasi Hanedanl\u0131klar\u0131 esas olarak Arabistan kabile aristokrasisini iktidarla\u015ft\u0131r\u0131p \u00e7e\u015fitli devletler haline ge-tirmekle tarihsel rollerini oynam\u0131\u015flard\u0131. Binlerce y\u0131ll\u0131k gelene\u011fi olan kabile sisteminin i\u00e7 enerjisini bu yolla emmi\u015flerdi. Geriye kalan Araplar tarihsel bir kategori olarak \u2018Bedevi Araplar\u2019 halinde yeniden anlam kazand\u0131lar. Bunlar\u0131 \u0130slam\u2019a ge\u00e7en kabilelerin yoksullar\u0131n\u0131n yerle\u015fik ve yar\u0131 yerle\u015fik sosyal kesimleri olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u0131pk\u0131 M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcnmeyi ya\u015fayan T\u00fcrklerin T\u00fcrkmenlerinde ve K\u00fcrtlerin Kurmanclar\u0131nda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi. Bu b\u00f6l\u00fcnme \u00e7ok \u00f6nemli bir sosyal ayr\u0131\u015fmad\u0131r ve Ortado\u011fu tarihinde en ciddi s\u0131n\u0131f hareketidir. Genellikle iktidarla\u015fan kabile aristokrasisine kar\u015f\u0131 muhalif kalacaklar, Alevilik ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli tarikatlar ve mezhepler bi\u00e7iminde devrimci \u0130slam\u2019\u0131 ideolojik \u00f6rt\u00fc olarak ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n
Kar\u015f\u0131-\u0130slam olarak Arap S\u00fcnnili\u011fi Araplar\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k bir kabile toplulu\u011fu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p bir kavim (Kavm-i Necip = Soylu Kavim) haline getirmeyi ba\u015fard\u0131. Hegemonik ve \u015foven bir kabilecili\u011fi de hep beraberinde ta\u015f\u0131d\u0131. \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir nevi proto fa\u015fizm bi\u00e7imiydi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sa\u011f \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n (modern selefi \u0130slam) radikal g\u00fc\u00e7leri bu ger\u00e7e\u011fi do\u011frulamaktad\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ve Musevilik\u2019te de benzer geli\u015fmeler hep olageldi. Arap \u0130slam\u2019\u0131, uygarl\u0131\u011f\u0131n siyasi iktidar tekelini eline ge\u00e7irdi\u011finde tarihsel se\u00e7eneklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya idi. Birinci se\u00e7enek askeri fetih\u00e7ilikti. Bu fetih\u00e7ilik toplumsal birikimlere ganimet g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131p el koymaya dayan\u0131r. Ortado\u011fu toplumunda bu d\u00f6nemde yeterince ganimet konusu vard\u0131. H\u0131ristiyanlar ve Musevilerle k\u00e2fir denilen di\u011fer kesimlerden a\u011f\u0131rla\u015fan hara\u00e7 ve cizyeler al\u0131n\u0131r, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda talan bi\u00e7iminde \u2018ganimet\u2019e ba\u015fvurulur, yani toplumsal birikimlere el konulurdu. M\u00fcsl\u00fcman halktan al\u0131nan vergi a\u015far sistemine ba\u011fl\u0131yd\u0131. Art\u0131k-\u00fcr\u00fcn veya benzeri y\u0131ll\u0131k gelirler \u00fczerinden onda bir (1\/10) oran\u0131nda al\u0131nan pay\u0131 ifade eder. Samir Amin her ne kadar bunu \u2018hara\u00e7\u00e7\u0131\u2019 bi\u00e7iminde sistemik bir kategori halinde sunmak istese de, bu pek anlaml\u0131 bir se\u00e7enek de\u011fildir. Genel bir uygarl\u0131k uygulamas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\u0130kinci se\u00e7enek ticaret tekelcili\u011fiydi. Bu konuda ciddi bir merhalenin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Geleneksel e\u015fraf\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 zaten daha \u00f6nce (Mekke\u2019de bile aristokrasi ticari temeldeydi) ticaretle tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Arabistan\u2019da tar\u0131m tekelcili\u011fi i\u00e7in jeobiyolojik ortam pek m\u00fcsait de\u011fildi. Hayvanc\u0131l\u0131k da \u00e7\u00f6l karakterinden \u00f6t\u00fcr\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilebilirdi. Uzun mesafe ticareti dolay\u0131s\u0131yla k\u00e2r olanaklar\u0131 ticareti \u00f6nemli bir k\u00e2r tekeli haline getirmi\u015fti. \u015eam, Halep, Basra, Kahire, Taif, Mekke, Kairevan, Semerkant, Buhara, Gazne, Herat, \u00f6zellikle ba\u015fkent Ba\u011fdat yeni ve \u00f6nemli ticari merkezler olarak y\u00fckseli\u015f d\u00f6nemine girmi\u015flerdi. Avrupa\u2019dakinden \u00e7ok \u00f6nce daha geli\u015fkin bir \u2018kent\u00e7ilik ve ticaret\u2019 devrimi ger\u00e7ekle\u015fmekteydi. <\/p>\n
M.S. 8.-12. y\u00fczy\u0131llar ayn\u0131 zamanda \u2018\u0130slam\u2019\u0131n kent ve ticaret devrimi\u2019 d\u00f6nemidir. Tar\u0131m ve sanayi tekelcili\u011finde k\u00e2r yeterince yeniden \u00f6rg\u00fctlendirilmemi\u015f, dolay\u0131s\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131 ayn\u0131 devrimci hamle tar\u0131m ve sanayide ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fti. En kritik nokta \u0130slamiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu konuda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmektedir. Neden verimli bir tar\u0131m ve sanayi hamlesine giri\u015filmedi? Asl\u0131nda Ortado\u011fu\u2019da her iki alanda da birikim vard\u0131. Nil, Dicle, F\u0131rat ve Pencab nehirleri tek ba\u015f\u0131na tar\u0131m devrimi i\u00e7in gerekli suyu ve verimli topra\u011f\u0131 sunuyorlard\u0131. S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinde ilk tar\u0131m devrimleri vard\u0131. Ayr\u0131ca binlerce y\u0131ll\u0131k neolitik tar\u0131m devrimi de halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteydi. Yani \u00e7ok sa\u011flam bir k\u00f6y-tar\u0131m toplumu vard\u0131. Zanaat\u00e7\u0131l\u0131k ve sanayide kent tarihiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak tarihin en uzun birikimlerine (yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt bin be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k) sahipti. Gerekli olan felsef\u00ee ve bilimsel temel de \u00f6zellikle Abbasiler d\u00f6neminde yar\u0131 R\u00f6nesans devrimini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. \u0130stenseydi Avrupa\u2019dakinin \u00e7ok ilerisinde bir tar\u0131m ve sanayi devrimi rahatl\u0131kla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilirdi. <\/p>\n
Bu devrimin ger\u00e7ekle\u015ftirilmemesinin temel nedenini k\u00e2r birikim tarz\u0131nda aramak kanaatimce en do\u011fru yorumdur. Sistem, devrim yapmadan da (tar\u0131m ve sanayide) ticaret ve ganimet y\u00f6ntemiyle muazzam k\u00e2r biriktirebiliyordu. \u0130ktidar ve sava\u015f ganimetleri (hara\u00e7\u00e7\u0131l\u0131k) daha \u00e7ekici ve verimli g\u00f6r\u00fcnmekteydi. Neredeyse \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnya yerle\u015fim alanlar\u0131 ganimet ve ticaret konusu haline getirilebiliyordu. \u2018Cihan fetih\u00e7ili\u011fi\u2019 buna imk\u00e2n bah\u015fediyordu. Ordular ve sava\u015flar en verimli k\u00e2r tekelleri, \u00f6rg\u00fct ve eylemlerine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi. H\u00e2lbuki tar\u0131m ve sanayi devriminin Avrupa\u2019daki \u00f6nc\u00fc g\u00fc\u00e7leri olarak \u0130ngiltere ve Hollanda tekelleri \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015f\u0131k (\u0130spanya, Fransa ve Papal\u0131k taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan) durumlar\u0131n\u0131 a\u015fmak i\u00e7in \u00e7areyi tar\u0131m ve sanayi hamlelerini pe\u015f pe\u015fe ger\u00e7ekle\u015ftirmede bulmu\u015flard\u0131. Aksi halde s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmeleri i\u015ften bile de\u011fildi. Ortado\u011fu iktidar tekelinin b\u00f6ylesi bir sorunu yoktu. Hegemonyan\u0131n her tarafta e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. \u00d6zel olarak bu hegemonyaya kar\u015f\u0131 bir k\u00e2r tekeli pe\u015finde ko\u015facak g\u00fc\u00e7ler de pek yoktu. H\u0131ristiyan kavimlerin b\u00f6yle bir devrim niyetleri olsa bile (Ermeniler, Asuriler ve Grekler buna adayd\u0131lar), Bizans nedeniyle (D\u00f6nemin stat\u00fckocu g\u00fcc\u00fcd\u00fcr) bunun ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 bulunmamaktayd\u0131. Zaten \u0130slam da \u00f6nlerini kesmi\u015fti. \u0130ktidar tekelcili\u011fi olarak ordu ve sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131k sanat\u0131 halen yeterli ve en \u00f6nemli k\u00e2r arac\u0131 olarak rol\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrebilir konumdayd\u0131. Bir \u00fclkenin toplumun ganimet alan\u0131na \u00e7evrilmesi i\u00e7in bir zafer yeterli olabiliyordu. U\u011fruna sava\u015f\u0131lacak kaynaklar da \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcmekten geri kalm\u0131yordu. <\/p>\n
Demek ki tar\u0131m ve sanayi devrimi siyasi ve askeri tekele k\u0131yasla fazla k\u00e2r sunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in geli\u015femiyordu. Sanayi ve tar\u0131m devriminin geli\u015fmeyi\u015fi bilimsel devrimin, dolay\u0131s\u0131yla arkas\u0131ndaki felsefi ve sanatsal devrimin de geli\u015fememesine yol a\u00e7\u0131-yordu. \u0130slam\u00ee R\u00f6nesans, reform ve ayd\u0131nlanma bence bu temel nedenle sonuna kadar geli\u015ftirilmedi, ger\u00e7ekle\u015ftirilmedi. Adeta d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131ll\u0131k tarihine ihanet ederek hegemonyas\u0131n\u0131n kendi eliyle Avrupa\u2019ya kaymas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131d\u0131. Bunun H\u0131ristiyanlar\u0131 ve Musevileri zorlay\u0131p Avrupa\u2019ya s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yla da yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131s\u0131 vard\u0131r. \u0130slamiyet (S\u00fcnni) b\u00f6ylelikle Ortado\u011fu\u2019nun merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son ve en y\u00fcksek hamlesini ger\u00e7ekle\u015ftirirken, ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn de temel nedenini te\u015fkil eden askeri, siyasi, ekonomik ve ideolojik g\u00fc\u00e7ler (resmi S\u00fcnni \u0130slam) toplam\u0131n\u0131n kimlik ad\u0131 oluyor. <\/p>\n
12. y\u00fczy\u0131ldan sonraki \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131 ve demokratik muhalefeti Arap kavmiyeti temelinden \u00e7\u0131karak \u00e7ok kavimli bir g\u00f6-r\u00fcn\u00fcm kazanacakt\u0131r. Daha \u00e7ok T\u00fcrk kabile aristokratlar\u0131n\u0131n ba\u015fat rol oynad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme ge\u00e7i\u015f s\u00f6z konusudur. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar etkisi devam eden bu \u00f6nemli s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde s\u0131n\u0131fsal ve etnik alt\u00fcst olu\u015flar ya\u015fanacakt\u0131r. Daha Emeviler d\u00f6neminde Kurey\u015f \u015fovenizmi (kabile \u015fovenizmi) Kavm-i Necip (soylu kavim) ad\u0131 alt\u0131nda Arap \u015fovenizmine (kavim \u015fovenizmi) d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131n (S\u00fcnni \u0130slam a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131) s\u0131n\u0131fsal ihanetinden sonra (kabile yoksullar\u0131na, Bedevilere kar\u015f\u0131) ikinci en b\u00fcy\u00fck ihanet kavimcilik temelinde olmu\u015ftur. Bu miras daha sonra kat\u0131la\u015farak s\u0131n\u0131f ve kavim \u00e7eli\u015fkilerini derinle\u015ftirmi\u015ftir. <\/p>\n
Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019da Arap aristokrasisinden sonra ikinci a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk kabile aristokratlar\u0131 temsil etmi\u015ftir. San\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, Sel\u00e7uklular d\u00f6nemi (1040-1308) T\u00fcrk aristokrasisinin tam h\u00e2kim oldu\u011fu d\u00f6nemi te\u015fkil etmekten uzakt\u0131r. T\u00fcrk boylar\u0131ndan bir\u00e7ok grup ve ki\u015finin daha Hunlar\u0131n Bat\u0131ya do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131ndan itibaren kendi boylar\u0131ndan kopup d\u00f6nemin Bizans ve Arap devlet idaresinde paral\u0131 asker olarak g\u00f6rev ald\u0131klar\u0131 bilinmektedir. Bu yayg\u0131n bir gelenektir. Bu bi\u00e7imde 9. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Abbasilerin de hizmetlerine girmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Sel\u00e7uklu Beyli\u011fi bu s\u00fcrecin biraz daha geli\u015fmi\u015f bir bi\u00e7imidir. Abbasi Sultanlar\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fi Sel\u00e7uklular\u0131 \u0130ran ve Anadolu \u00fczerinden g\u00f6revlendirmeyi stratejik bir ilke olarak benimsemi\u015flerdir. Saltanat merkezi Ba\u011fdat\u2019\u0131n denetiminden uzun s\u00fcre, hatta hanedanl\u0131\u011f\u0131n sonlar\u0131na kadar kopmam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sa s\u00fcreli fiili kopu\u015flar olsa da, ideolojik, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel olarak birlikte ve birbirlerinin devam\u0131 niteli\u011findeydiler. <\/p>\n
3- Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerinin k\u00f6keni (aristokrasisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan) ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken ilgin\u00e7 bir konudur. Sel\u00e7uk Beyin kendisinin 10. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Hazar Denizi\u2019nin kuzeybat\u0131s\u0131nda T\u00fcrk k\u00f6kenli Yahudi Hazara Devleti ile ili\u015fki i\u00e7inde bulunmas\u0131, hatta g\u00f6rev alm\u0131\u015f birisi olmas\u0131 kuvvetli bir ihtimaldir. O\u011fullar\u0131n\u0131n isimlerinden (Yan\u0131lm\u0131yorsam isimleri Mikail, Musa, Yunus ve Arslan\u2019d\u0131r) bu ger\u00e7ekli\u011fi okumak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat d\u00f6neminde \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tesis etmi\u015f \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda etkili olmak i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6r\u00fcnmek veya olmak gere\u011fini bizzat idrak etmi\u015f birisidir. Ortado\u011fu\u2019da yay\u0131lan T\u00fcrk aristokrasisi ile Yahudi elitleri aras\u0131ndaki ili\u015fki g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00f6nemini koruyan ve \u00e7ok iyi ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken tarihsel ve g\u00fcncel bir sorundur. \u00d6zellikle askeri, ekonomik ve siyasal sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmad\u0131k\u00e7a, tarihsel ve g\u00fcncel ger\u00e7ekleri hakk\u0131yla kavramak ve do\u011frulamak zordur. <\/p>\n
T\u00fcrk boy beyleri Sel\u00e7uklu Anadolu Devletine kadar \u00e7e\u015fitli hanedanl\u0131klar halinde yerle\u015fik iktidarlar \u00fczerinde h\u00fck\u00fcmran olmay\u0131 becermi\u015flerdir. M\u0131s\u0131r\u2019da Tolono\u011fullar\u0131 ve \u0130h\u015fitler, Irak ve Suriye\u2019de \u00e7e\u015fitli atabeylikler, Anadolu ve \u0130ran\u2019da da Sel\u00e7uklu Sultanl\u0131klar\u0131 bi\u00e7iminde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrk boy beylerinin Ortado\u011fu\u2019da bu y\u00f6nl\u00fc yay\u0131lmalar\u0131n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck tarihsel sonucu olmu\u015ftur: Birincisi, Araplardan sonra ikinci h\u00e2kim kavim olma konumudur. Temel stratejileri hep iktidar ve devlet \u00fczerine olmu\u015ftur. Fakat bu e\u011filimin do\u011fal sonucu \u00fcst tabakan\u0131n Arap ve Fars k\u00fclt\u00fcrleri i\u00e7inde erimeleri bi\u00e7iminde olmu\u015ftur. T\u00fcrkl\u00fc\u011fe \u00e7ok a\u00e7\u0131k\u00e7a sahip \u00e7\u0131kmam\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck \u00f6rt\u00fck ve objektif kalm\u0131\u015ft\u0131r. Arap ve T\u00fcrk sultanl\u0131k rejiminin bu niteli\u011finin tarihsel kurbanlar\u0131 Ermeniler, Asuriler ve Grekler (k\u0131smen K\u00fcrtler) olmu\u015ftur. Daha \u00f6nce de\u011finildi\u011fi gibi Ermeniler, Asuriler ve Grekler (Helenler) erken H\u0131ristiyan kavimler olarak kendilerini yeniden yap\u0131land\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131k her \u00fc\u00e7 halk a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir nevi proto milliyet\u00e7ilikti. Daha do\u011frusu, d\u00f6nemin milliyet\u00e7ili\u011fiydi. Bunu ulusal de\u011fil kavim milliyet\u00e7ili\u011fi olarak tan\u0131mlamak daha ger\u00e7ek\u00e7idir. H\u0131ristiyanl\u0131k bu temelde benimsenmi\u015fti. Latin Katolikli\u011finden (ek\u00fcmenik-evrensel) fark\u0131 da bu ger\u00e7eklikte yatmaktayd\u0131. \u0130lk ba\u015fta h\u0131zla toparlanmalar\u0131na ve adeta erken bir ulusalla\u015fmay\u0131 ya\u015famalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131k bir nevi milliyet\u00e7ilik rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n
Reformdan sonra ba\u015fta Kuzey Avrupa olmak \u00fczere t\u00fcm Avrupa halklar\u0131 da benzeri bir s\u00fcreci ya\u015fayacaklard\u0131. Do\u011fu H\u0131risti-yanl\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcreci erken ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. Arkas\u0131ndan \u0130slam\u2019\u0131n da proto milliyet\u00e7ili\u011fe (Kar\u015f\u0131-\u0130slam, iktidar-saltanat \u0130slam\u2019\u0131) d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle birlikte tarihsel halklar\u0131n \u00fczerinde bir k\u00e2bus ya\u015fanacakt\u0131. \u00d6nceki ciltlerde Yahudi kavim ideolojisinin bundaki rol\u00fc kapsaml\u0131ca de\u011ferlendirildi\u011fi i\u00e7in konu tekrar edilmeyecektir. Ancak ulus-devlet\u00e7ilik a\u015famas\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce bu ideolojinin \u00f6z\u00fcndeki kabilecilik unsurlar\u0131 etkisini ilk\u00e7a\u011fda oldu\u011fu gibi orta\u00e7a\u011fda da daha yayg\u0131nca g\u00f6stermeye devam etmi\u015ftir. Hegemonik g\u00fcc\u00fc s\u0131ras\u0131yla elinde bulunduran Arap ve T\u00fcrk sultan ve emirlikleri d\u00f6neminde, tarih sonu\u00e7ta Ermeniler, Asuriler ve Helenlerin aleyhinde \u00e7ark etmeye ba\u015flad\u0131. K\u0131smen K\u00fcrtler ve Farslar\u0131n da aleyhine oldu. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar H\u0131ristiyan halklar ve k\u00fclt\u00fcrleri denenen her y\u00f6ntemle Ortado\u011fu\u2019da neredeyse tamamen tasfiye oldular. \u0130lk ve orta\u00e7a\u011flar\u0131n bu en geli\u015fkin k\u00fclt\u00fcrlerinin (fiziki, maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr olarak) tasfiyesi, Ortado\u011fu uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n halklara en b\u00fcy\u00fck ihaneti olmu\u015ftur. Ortado\u011fu\u2019nun k\u00fclt\u00fcrel \u00e7\u00f6lle\u015fmesinde ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde krize ve intihara s\u00fcr\u00fcklenmesinde bu lanetli tarihsel trajedinin belirleyici bir rol\u00fc vard\u0131r. K\u00fcrtler H\u0131ristiyan halklar kadar fizik\u00ee tasfiyeye u\u011framad\u0131lar, ama k\u00fclt\u00fcrel olarak onlardan daha k\u00f6t\u00fc bir ihaneti ya\u015famak zorunda kald\u0131lar. K\u00fcrtler halen bu ihaneti g\u0131rtla\u011f\u0131na kadar ya\u015fayan bir halkt\u0131r. Kimlik diyemiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz tan\u0131nmad\u0131lar. \u00d6zg\u00fcr kimlik olarak kendilerini nas\u0131l in\u015fa edecekleri sorununun 21. Y\u00fczy\u0131l Ortado\u011fusu\u2019nun en temel sorunu olaca\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
H\u0131ristiyanlar\u0131n \u00f6zellikle Anadolu\u2019da ya\u015fad\u0131klar\u0131 bu trajik son, \u0130spanya\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlar ve Yahudilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131yla zaman ve bi\u00e7im bak\u0131m\u0131ndan neredeyse ayn\u0131 olmu\u015ftur. Bir\u00e7ok tarihsel veri \u0130spanya H\u0131ristiyan krall\u0131klar\u0131yla arkalar\u0131ndaki Katolik Avrupa\u2019n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar ve Yahudileri tasfiyesine kar\u015f\u0131 misilleme olarak, Anadolu H\u0131ristiyanlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 Sul-tanlar\u0131yla Yahudi banker ve t\u00fcccar i\u015fbirlik\u00e7ileri taraf\u0131ndan tasfiyeye u\u011frat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ayn\u0131 s\u00fcrece benzer ittifaklar temelinde Balkan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkleri ve Yahudilerin tasfiyesine kar\u015f\u0131l\u0131k, geriye Anadolu\u2019da kalan H\u0131ristiyan baki-yesinin tasfiyesi neredeyse tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcrecin fark\u0131, tasfiyenin sultan ve krall\u0131klar taraf\u0131ndan de\u011fil, yeni yetme burjuva s\u0131n\u0131f ve elit \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiydi. <\/p>\n
\u0130kinci b\u00fcy\u00fck tarihsel sonu\u00e7 s\u0131n\u0131fsal planda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olan\u0131yd\u0131. T\u0131pk\u0131 Arap asilleriyle Bedeviler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131f ko-pu\u015fmas\u0131na benzeyen bir s\u00fcre\u00e7 T\u00fcrk boy beyleriyle boylar\u0131n yoksul tabakalar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fand\u0131. Beyler daha \u00e7ok T\u00fcrk olarak kimlik kazan\u0131rken, alttaki boylar kendilerini T\u00fcrkmen olarak tan\u0131mlad\u0131lar. T\u00fcrkmen, S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ve iktidar d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f kabile T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc niteler. Daha \u00e7ok da\u011fl\u0131k k\u0131rsal alana \u00e7ekilen ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan T\u00fcrkmenler giderek topra\u011fa yerle\u015fip k\u00f6yl\u00fcle\u015feceklerdir. As\u0131l T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc dil ve k\u00fclt\u00fcrde ya\u015fatanlar T\u00fcrkmenler olacakt\u0131r. Bey T\u00fcrkleri ise kendilerini neredeyse Arap ve Fars asilleriyle bir tutacak kadar Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a dil ve k\u00fclt\u00fcrleri i\u00e7inde eriyeceklerdir. T\u00fcrkmen\u2019den uzakla\u015farak ku\u015fkuyla yakla\u015fma ve s\u0131k s\u0131k \u00e7at\u0131\u015fma, tarihteki en \u00f6nemli s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinden biri olarak rol oynar. Araplarda oldu\u011fu gibi sert bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
T\u00fcrk bey ve sultan \u00f6nderlikli \u0130slam, 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar aral\u0131ks\u0131z temsil edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Orta Avrupa\u2019ya kadar yans\u0131malar\u0131 oldu. Y\u00fckselen Avrupa modernitesi temelinde 17. y\u00fczy\u0131ldan itibaren gerileme s\u00fcrecine girildi. Anadolu ortalar\u0131na kadar s\u00fcren bu gerileme Mustafa Kemal \u00f6nderli\u011finde 1920\u2019lerde durdurulup T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019yle sonu\u00e7land\u0131. Cumhuriyet, T\u00fcrk iktidar elitinin kapitalist modernite kapsam\u0131nda Avrupa ulus-devletleriyle uzla\u015fmas\u0131 ve Avrupa hegemonyas\u0131n\u0131n kabul\u00fc temelinde kurulmu\u015ftur. <\/p>\n
Arap ve T\u00fcrk \u0130slam\u2019\u0131ndan sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli aristokratik iktidar elitini \u0130ran-Fars k\u00f6kenliler olu\u015fturur. Arap ve T\u00fcrk S\u00fcnni \u0130slam gelene\u011fine kar\u015f\u0131 Ehlibeyt ve On \u0130ki \u0130mam gelene\u011fine ba\u011fl\u0131l\u0131k idea ve inanc\u0131yla olu\u015fan \u0130ran\u00ee-Faris\u00ee muhalefet Emevilerden beri hep hamle i\u00e7inde olmu\u015ftur. B\u00fcrokrasisinde etkili oldu\u011fu Emev\u00ee ve Abbas\u00ee saltanat\u0131na kar\u015f\u0131 s\u0131k s\u0131k i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan isyan tertip etmekten geri durmam\u0131\u015flard\u0131r. Bir\u00e7ok b\u00f6lgesel iktidar deneyiminden sonra 1501\u2019de resmen \u015eia mezhep kabul edilerek eski \u0130ran imparatorluk d\u00fczeni yenilenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkmen k\u00f6kenli Azeriler ve \u015eii Faris\u00eelerin \u00f6nderli\u011finde kurulan bu imparatorluk, \u00f6zellikle Osmanl\u0131 T\u00fcrk sultanlar\u0131yla s\u0131k s\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmaya giri\u015fecektir. Ortado\u011fu\u2019da ellerinden kayan hegemonyay\u0131 yeniden ele ge\u00e7irmeyi ama\u00e7layan bu \u00e7at\u0131\u015fmalar her iki g\u00fcc\u00fc de y\u0131prat\u0131p Avrupa hegemon-yas\u0131n\u0131n (16.-19. y\u00fczy\u0131l) g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u015eia iktidarlar\u0131 kendilerini S\u00fcnni iktidarlara kar\u015f\u0131 konumland\u0131rmalar\u0131na ra\u011fmen, bunlar\u0131 Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131n di\u011fer bir bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlamak daha do\u011fru olacakt\u0131r. Tek fark\u0131, Ehlibeyt\u2019i, Alev\u00ee gelene\u011fini daha \u00e7ok istismar etmeleridir. Alevilik anti-iktidarc\u0131, anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 ve demokratik uygarl\u0131k olarak temsil edilmedik\u00e7e, ad\u0131na geli\u015ftirilen her t\u00fcr iktidar yap\u0131lanmalar\u0131 Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019\u0131n di\u011fer bir bi\u00e7imi olmaktan ba\u015fkaca anlam ifade edemezler. <\/p>\n
4- Saltanat \u0130slam\u2019\u0131 d\u00f6neminde d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir halk g\u00fcc\u00fc olarak K\u00fcrtlerin rol\u00fc pek belirgin de\u011fildir. Saraylarda etkili olduklar\u0131 bilinmektedir. Emev\u00ee, Abbas\u00ee, Sel\u00e7uklu, Osmanl\u0131 ve \u0130ran\u00ee saraylarda \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrt mirlik ve beylik temsillerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Hem ki\u015fi olarak rol oynam\u0131\u015flar, hem beylik yapm\u0131\u015flard\u0131r. Eyyubi Hanedanl\u0131\u011f\u0131 Selahaddin\u2019le birlikte 1168-1250 d\u00f6neminde \u015eam merkezli bir imparatorluk tesis etmi\u015ftir. K\u00fcrt k\u00f6kenli olmakla birlikte, T\u00fcrk hanedanlar\u0131 gibi, asil Araplar gibi rol oynamaktan kendini al\u0131koyamam\u0131\u015ft\u0131r. Mervani Hanedan\u0131, Meyafark\u00een (bug\u00fcnk\u00fc Silvan) merkezli bir h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k tesis etmi\u015ftir (990-1090). Daha sonra T\u00fcrk hanedanl\u0131klar\u0131 taraf\u0131ndan tasfiye edilmi\u015ftir. Benzer bir\u00e7ok K\u00fcrt Beyli\u011fi daha olu\u015fmu\u015ftur. Bitlis k\u00f6kenli \u015eerefhanlar 1560\u2019lara kadar varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. K\u00fcrt beylikleri daha \u00e7ok S\u00fcnni gelene\u011fe ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131ndan, \u0130ran Safevi \u015eia saltanat\u0131na kar\u015f\u0131 \u0130dris-i Bitlis\u00ee \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde Osmanl\u0131 sultanlar\u0131yla ittifak etmi\u015flerdir. Osmanl\u0131 saltanat sistemi i\u00e7inde en geni\u015f otonomiye sahip olan K\u00fcrt Beyliklerinin durumu 19. y\u00fczy\u0131lla birlikte bozulmu\u015ftur. Bedirhan Bey \u0130syan\u0131yla son kozlar\u0131n\u0131 oynam\u0131\u015flar ve kaybetmi\u015flerdir (1835-1860).<\/p>\n
Beylerden sonra K\u00fcrt \u015feyhlikleri daha de\u011fi\u015fik bir iktidar i\u015fbirlik\u00e7isi olarak (1826-1926) etkili olmak istemi\u015flerse de, ayn\u0131 ak\u0131bete u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. Her iki kolun devam\u0131 olarak Barzani ve Talabani liderli\u011findeki kabile aristokratlar\u0131, 20. y\u00fczy\u0131lda dinsel ve etnik milliyet\u00e7ilik temelinde kapitalist hegemonik g\u00fc\u00e7lerle kurduklar\u0131 ili\u015fkilere dayanarak, bug\u00fcnk\u00fc Irak i\u00e7inde b\u00f6lgesel iktidar konumuna eri\u015fmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. <\/p>\n
Arap ve T\u00fcrk kabile yoksullar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelen K\u00fcrt kabile yoksulla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak olu\u015fan K\u00fcrtlere Kurmanc denilmektedir. Daha do\u011frusu b\u00f6yle tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kurmanc, kabile yoksulla\u015fmas\u0131ndan \u00f6te kabile ili\u015fkisi da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, k\u00f6y ve g\u00f6\u00e7er hane halk\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f K\u00fcrt\u2019\u00fc ifade eder. Alt tabakad\u0131r. Nesnel olarak K\u00fcrt kalabilmi\u015ftir. \u00dcst tabaka i\u015fbirlik\u00e7i K\u00fcrt kesimi ise, ezici olarak yerel halk\u0131n ulus iktidar elitleriyle, k\u0131smen de ABD ve Avrupa hegemonik g\u00fc\u00e7leriyle ili\u015fki i\u00e7inde toplum olarak da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, k\u00fclt\u00fcrel olarak bir nevi soyk\u0131r\u0131m yemi\u015f emek\u00e7i K\u00fcrt\u2019\u00fc d\u0131\u015flama temelinde kendini ya\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu ger\u00e7eklik K\u00fcrt olgusundaki s\u0131n\u0131fsal ve ulusal m\u00fccadeleye kendi damgas\u0131n\u0131 vurmaktad\u0131r. <\/p>\n
5- 12. y\u00fczy\u0131ldan sonra \u0130slam uygarl\u0131k sistemini bir Mo\u011fol sald\u0131r\u0131 kas\u0131rgas\u0131 sarm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrklerin aksine, Mo\u011follar \u0130slam olmadan \u0130slam\u2019a sald\u0131rd\u0131lar ve M\u0131s\u0131r d\u0131\u015f\u0131nda her yeri de feci bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcler. Ayn\u0131 h\u0131zla \u0130slamla\u015farak sistemin yeni hegemonik g\u00fcc\u00fc oldular. 13. ve 14. y\u00fczy\u0131la Mo\u011fol hanedanl\u0131k y\u00fczy\u0131llar\u0131 demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tarih\u00e7iler, End\u00fcl\u00fcs \u0130slam g\u00fc\u00e7-leriyle Mo\u011fol g\u00fc\u00e7lerinin istemeleri halinde 12. y\u00fczy\u0131ldan sonra Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha geli\u015fmeden tasfiye edebilecek g\u00fc\u00e7te olduklar\u0131na dair g\u00f6r\u00fc\u015f belirtirler. Bu y\u00f6nl\u00fc bir geli\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131n as\u0131l nedeni, isteyip istememekten \u00e7ok, bu d\u00f6nem Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n (1000-1500) i\u015fgalci ve istilac\u0131 g\u00fc\u00e7ler a\u00e7\u0131s\u0131ndan fazla k\u00e2r sunacak durumda olmamas\u0131d\u0131r. En b\u00fcy\u00fck \u015fans\u0131, \u00c7in ve Ortado\u011fu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n sundu\u011fu zenginliklere k\u0131yasla zenginlik sunmamas\u0131d\u0131r. Yoksa \u0130slam\u2019\u0131 durduran ne \u015earl Martel\u2019dir, ne de Mo\u011fol istilas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde kurulmu\u015f ciddi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir savunmad\u0131r. Mo\u011follar\u0131n \u0130slam i\u00e7in y\u0131k\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7 m\u00fc, yoksa taze bir kan m\u0131 olduklar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131labilir. <\/p>\n
Timur Hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Mo\u011follar\u0131n devam ettiricisi olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 15. y\u00fczy\u0131la damgalar\u0131n\u0131 vurmu\u015flard\u0131r. Her iki hanedanl\u0131k kal\u0131nt\u0131s\u0131, Hindistan\u2019da 18. Y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131na kadar hegemonik g\u00fc\u00e7 olarak ya\u015fayacak Bab\u00fcr \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Son Emevi hanedanl\u0131klar\u0131ndan olan End\u00fcl\u00fcs (\u0130spanya) \u0130slam Devleti (711-1492) Bat\u0131dan Avrupa i\u00e7lerine kadar girmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. T\u0131pk\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131n geri \u00e7ekilmesinde oldu\u011fu gibi, y\u00fckselen Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda daha erken bir tasfiyeyi ya\u015famaktan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu\u2019daki H\u0131ristiyan trajedisinin bir benzeridir \u0130slam\u2019\u0131n \u0130berik Yar\u0131madas\u0131\u2019nda ya\u015fad\u0131klar\u0131. <\/p>\n
Bir b\u00fct\u00fcn olarak 12. y\u00fczy\u0131ldan 19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, ba\u015fta ticari ve k\u00fclt\u00fcrel alan olmak \u00fczere, t\u00fcm olumlu de\u011ferlerini Avrupa\u2019ya kapt\u0131rarak, i\u00e7i bo\u015falm\u0131\u015f bir kabuk uygarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fme halidir. Be\u015f bin y\u0131ll\u0131k biri-kimler be\u015f y\u00fcz y\u0131l i\u00e7inde ta\u015f\u0131nd\u0131. Be\u015f bin y\u0131ll\u0131k hegemonik merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131n bu yer ve g\u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fimi, tarihin en b\u00fcy\u00fck d\u00f6-n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. D\u00fcnya halen bu b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn art\u00e7\u0131 depremlerini ya\u015famaktad\u0131r. <\/p>\n
\u00a0\u0130brahim\u00ee Dinlerin Tarihsel \u00c7\u0131k\u0131\u015f Rol\u00fc <\/p>\n
\u0130brahim\u00ee dinlerin tarihsel \u00e7\u0131k\u0131\u015f rol\u00fc, anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 kabile ve kavim direni\u015fleri kadar \u00f6nemlidir. Kabile \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 olmalar\u0131na ra\u011fmen, \u00f6zde s\u0131n\u0131f hareketleri kapsam\u0131ndad\u0131r. Uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan \u2018barbar\u2019 olarak de\u011ferlendirilen kabile ve kavim direni\u015f ve sald\u0131r\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok d\u0131\u015f kaynakl\u0131, demokratik yanlar\u0131 a\u011f\u0131r basan g\u00fc\u00e7ler ve direni\u015fleri olarak yorumlanabilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k genelde dinler, \u00f6zelde \u0130brahim\u00ee dinler taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar kabilesel ve kavimsel \u00f6zellikler ta\u015f\u0131makla birlikte, s\u0131n\u0131fsal yanlar\u0131 a\u011f\u0131r basan i\u00e7 kaynakl\u0131 hareketlerdir. Her iki hareket kapitalist moderniteye kar\u015f\u0131 d\u0131\u015ftan ulusal hareketlerle i\u00e7ten s\u0131n\u0131fsal hareketleri \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. <\/p>\n
Evrensel tarihin en \u00f6nemli s\u00fcreci olarak de\u011ferlendirilmesi gereken be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fan merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemine kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli direnen ve f\u0131rsat bulduk\u00e7a kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7en \u0130brahim\u00ee dinlerin s\u0131n\u0131fsal kapsam\u0131 karma\u015f\u0131kt\u0131r. En yoksul proleterinden aristokrasiye kadar uzanan geni\u015f bir yelpaze i\u00e7inde hareket edilmektedir. Merkez\u00ee uygarl\u0131k sisteminin S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r orijinleri itibariyle kendisini \u2018tanr\u0131sal \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u2019 olarak sunmas\u0131 itirazlar\u0131n\u0131n en temel konusudur. \u0130brahim\u00ee ideolojik sistem olarak dinsel in\u015falar, bu tanr\u0131-krallar sisteminin tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n\u0131 hep \u015f\u00fcpheyle kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar ve tanr\u0131-tanr\u0131sal olamayacaklar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n temel \u2018ideas\u0131\u2019 haline getirmi\u015flerdir. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n en yal\u0131n ifadesi \u2018insanlar\u0131n tanr\u0131-tanr\u0131sal olamayacaklar\u0131\u2019 bi\u00e7imindedir. \u0130nsanlar en iyisinden ancak tanr\u0131 el\u00e7ileri (peygamberler) ve kullar\u0131 olabilirler. Bundan fazlas\u0131n\u0131 idea etmeleri en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah ve lanet konusudur. Bu temelde binlerce y\u0131l bir ideolojik \u00e7al\u0131\u015fma ve hegemonya sava\u015f\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn tarih yaz\u0131m ve okumalar\u0131 bu idea, \u00e7eki\u015fme ve sava\u015f\u0131n izlerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n
Merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemini de\u011ferlendirir ve buna ili\u015fkin hususlar\u0131 okur ve yazarken, bu ger\u00e7ekli\u011fe \u00e7ok dikkat etmek ve ak\u0131ldan (rasyonalite) hi\u00e7 \u00e7\u0131karmamak gerekir. \u0130brahim\u00ee \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n (Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck ve Manicilik sentezini de buna dahil ediyorum) merkezinde Yahudi kabile ve kavimcili\u011finin tanr\u0131 ve din in\u015fa \u00e7abalar\u0131 yer almaktad\u0131r. Merkez\u00ee uygarl\u0131\u011f\u0131n mitolojik ve dinsel ideolojik hegemonyas\u0131na daha rasyonel bir tanr\u0131 ve din anlay\u0131\u015f\u0131yla kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130brahim\u2019den Muhammed\u2019e kadar t\u00fcm peygamberlerin bu anlam sava\u015f\u0131nda (ideolojik hegemonya sava\u015f\u0131) tarihsel rolleri bulunmaktad\u0131r. Temsil ettikleri dinsel manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn maddi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak orta s\u0131n\u0131f ve bu s\u0131n\u0131f\u0131n temel tabakas\u0131 olarak t\u00fcccar kesimidir. S\u0131n\u0131fsal temsilin en \u00fcst d\u00fczeyini kabile aristokrasisi olu\u015ftururken, en alt temsilini kabile yoksullar\u0131 ile sistem d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f her t\u00fcr proleter ve di\u011fer ba\u015f\u0131 bo\u015f gruplar te\u015fkil etmektedir. Merkez\u00ee durumda olan Yahudi kavmi tarihi boyunca ideolojik ve maddi k\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda \u00f6nderlik konumunu \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi ideolojik \u00f6nderli\u011fini \u2018Ahd-i Atik\u2019le, Tevrat\u2019la ana nehir halinde tutmaya \u00f6zen g\u00f6stermi\u015ftir. Gerek uygarl\u0131k sistemlerinden gerekse uygarl\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7lerden derledi\u011fi \u2018anlam\u2019 birikimleriyle kendini s\u00fcrekli zenginle\u015ftirmeye, kapsaml\u0131 k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Anlam sava\u015f\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hegemonik kalmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Maddi k\u00fclt\u00fcr kapsam\u0131nda da para ve ticaret alan\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck deneyim ve g\u00fc\u00e7 kazanm\u0131\u015f, ayn\u0131 hegemonyay\u0131 bu alanda da etkili k\u0131lmas\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yahudili\u011fi bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirmek hatal\u0131 ve eksik olacakt\u0131r. Merkez\u00ee Yahudi g\u00fc\u00e7ler genellikle uygarl\u0131k sistemleriyle yak\u0131n ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fki i\u00e7inde ya\u015farken, i\u00e7 muhalif demokratik ve sosyalist ve kom\u00fcnist g\u00fc\u00e7ler de daimi anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 yeni demokratik ve sosyalist uygarl\u0131k aray\u0131\u015f ve yap\u0131lanmalar\u0131 i\u00e7inde olmu\u015flard\u0131r. Yahudi tarihi boyunca var olan bu y\u00f6nl\u00fc e\u011filimi k\u00fc\u00e7\u00fcmsememek gerekir. T\u00fcm radikal demokratik, sosyalist, anar\u015fist, feminist, ekolojist ve di\u011fer muhalif sistem d\u0131\u015f\u0131 hareketlerde \u00f6nemli roller oynam\u0131\u015flard\u0131r. Yahudi merkezi ve sa\u011f\u0131 ne denli parac\u0131l, ticari ve devletli uygarl\u0131k yanl\u0131s\u0131ysa, Yahudilerin emek\u00e7i ve sol kesimleri de o denli kom\u00fcnal, demokratik ve \u00f6zg\u00fcr ideoloji ve yap\u0131lanmalardan yana olmu\u015ftur. <\/p>\n
\u0130sevilik (H\u0131ristiyanl\u0131k) bu sistemin (\u0130brahim\u00ee dinler sistemi) a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak en yoksul kesimlerini, her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6le ve kabile yoksullar\u0131n\u0131 ve di\u011fer (uygarl\u0131k sistemlerinden) izole edilmi\u015f gruplar\u0131 temsil etmektedir. \u0130ktidarla\u015fma s\u00fcrecinde iki temel gruba b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olmakla birlikte, halen d\u00fcnyan\u0131n etkili bir manevi k\u00fclt\u00fcr unsurudur. Demokratik ve sosyalist y\u00f6nl\u00fc geli\u015fmelerde bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli rol\u00fc vard\u0131r. H\u0131ristiyan demokratizmi ve sosyalizmini bu ayr\u0131\u015fma temelinde de\u011ferlendirmek gerekir. <\/p>\n
Muhammed\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcrede Kar\u015f\u0131-\u0130slam olarak \u015fekillenen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck \u0130brahim\u00ee versiyon daha \u00e7ok sistemin aristokratik ve zengin t\u00fcccar kesiminin temsilini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Daha do\u011frusu, bu kesimin maddi ve manevi hegemonyas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ortado\u011fu\u2019da hem klasik merkez\u00ee uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerine (Bizans ve Sasanilere, hatta \u00c7in \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na kar\u015f\u0131), hem de \u0130brahim\u00ee dinlerin di\u011fer \u00f6nemli iki versiyonu olan Musevili\u011fe ve \u0130sevili\u011fe kar\u015f\u0131 hegemonya sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. 12. y\u00fczy\u0131ldan itibaren ticaret kapitalizmini tar\u0131m ve sanayi devrimine ta\u015f\u0131ramama nedeniyle hegemonyas\u0131n\u0131 be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 sonunda Avrupa kapitalist modernitesine kapt\u0131rmaktan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slamiyet\u2019i de b\u00fct\u00fcnselli\u011fi olan ideolojik ve maddi k\u00fclt\u00fcrel sistem olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerekir. Musevili\u011fe ve \u0130sevili\u011fe nazaran daha \u00e7ok b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve birle\u015fik bir sistem niteli\u011fine bir t\u00fcrl\u00fc kavu\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131\u011f\u0131n\u0131lan Allah, birlik i\u00e7in yeterli olmam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcnni gelenek merkez\u00ee uygarl\u0131k sistemini b\u00fcy\u00fck oranda hegemonyas\u0131na almas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, ona y\u00f6nelik demokratik, kom\u00fcnal ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc muhalif hareketler de s\u00fcreklilik arz etmi\u015ftir. Bu hareketler hi\u00e7bir zaman tam boyun e\u011fmemi\u015flerdir. Sistemli demokratik uygarl\u0131k hareketleri haline gelememi\u015flerse de, Ortado\u011fu ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bilgeli\u011fe ula\u015fm\u0131\u015f, demokratik, kom\u00fcnal ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc miras\u0131n\u0131n ana damarlar\u0131ndan biri olmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n
Bir b\u00fct\u00fcn olarak \u0130brahim\u00ee dinler hareketi S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r uygarl\u0131klar\u0131ndan kapitalist moderniteye (uygarl\u0131\u011fa) kadar k\u00f6leci sistemin ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131 k\u0131rmay\u0131, par\u00e7alamay\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi (reform ve devrimle) ba\u015farabilmi\u015flerdir. Maddi k\u00fclt\u00fcrdeki tekelci unsurlar\u0131 (ekonomik ve iktidar-devlet olarak tekel) yumu\u015fatmalar\u0131na ra\u011fmen, yeterli bir reform ve devrimden ge\u00e7irmeyi ayn\u0131 oranda ba\u015faramam\u0131\u015flard\u0131r. Daha \u00e7ok i\u00e7lerindeki sa\u011f kesimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sistemle uzla\u015fmay\u0131 ve sistemi kendi hegemonyalar\u0131na ge\u00e7irmeyi esas alm\u0131\u015flard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k muhalif sol kesimler anti-uygarl\u0131k\u00e7\u0131 radikal dinsel mezheplerle laik, sek\u00fcler s\u0131n\u0131fsal ve kom\u00fcnal halk hareketleri olarak hep e\u015fitlik\u00e7i, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve demokratik \u00fctopya, proje ve programlar pe\u015finde ko\u015fmu\u015f ve sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. <\/p>\n
Yahudi merkez\u00ee ideolojik, maddi ve k\u00fclt\u00fcrel hegemonyas\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131-\u0130slam\u2019a ve kar\u015f\u0131-reform olan Katolik evrenselli\u011fine (uygarl\u0131k sistemlerine) kar\u015f\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n yeni geli\u015fen kapitalist tekelcili\u011fine (ticari, tar\u0131msal, mali ve s\u0131na\u00ee) ve ideolojik \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131na (R\u00f6nesans, Reform ve Ayd\u0131nlanma s\u00fcre\u00e7leri) \u00f6nderlik etmesi, buna ciddi oranda maddi ve manevi katk\u0131 sunmas\u0131 Avrupa kapitalist modernitesinin zaferinde b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun temel nedeni her iki uygarl\u0131k taraf\u0131ndan \u00f6l\u00fcm\u00fcne s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Hem Ortado\u011fu\u2019da hem Avrupa\u2019da Yahudiler s\u00fcrekli denetim ve g\u00f6zetim alt\u0131nda gettolarda tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. S\u0131k s\u0131k pogromlara (katliam ve talan hareketleri) u\u011framaktad\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n en bat\u0131 ucunda \u0130spanya ve Fransa Krall\u0131klar\u0131n\u0131n hegemonik idealar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok zorlanan Hollanda ve \u0130ngiltere aristokrasileri ve tar\u0131m-ticaret burjuvazileri, 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren kap\u0131lar\u0131n\u0131 Yahudi maddi ve manevi sermayesine a\u00e7arak tarihsel bir ittifak geli\u015ftirmi\u015flerdir. Bu ittifak hem \u0130spanya ve Fransa\u2019n\u0131n hegemonik idealar\u0131n\u0131 (16.-18. y\u00fczy\u0131lda), hem de \u0130slam\u2019\u0131n Ortado\u011fu\u2019daki hegemonyas\u0131n\u0131 (19. ve 20. y\u00fczy\u0131l), en son Alman-Hitler ve Rusya-Sovyet hegemonik idealar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131 k\u0131rarak bir d\u00fcnya hegemonyas\u0131 kurmu\u015ftur ve bunu halen s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Werner Sombart ve benzerleri gibi, kapitalizmi Yahudilik icat etmi\u015ftir demiyorum. Ama Yahudili\u011fin ideolojik ve maddi katk\u0131s\u0131 olmadan kapitalist modernitenin zaferini d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u00e7ok zordur. <\/p>\n
Kapitalist modernitenin tarihsel ideas\u0131 be\u015f bin y\u0131l\u0131 a\u015fan hegemonik merkez\u00ee uygarl\u0131k sisteminin (tar\u0131m, ticaret ve zanaat ile her t\u00fcr ideoloji, iktidar ve devlet tekellerinin toplam ifadesi) i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bunal\u0131m ve sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmektir. Bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmde bu tarihsel idean\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm m\u00fc yoksa daha b\u00fcy\u00fck bunal\u0131m ve kriz mi \u00fcretti\u011fi irdelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n