\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/3008-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Uygarl\u0131k sistemlerinin \u00fc\u00e7 \u00f6zelli\u011fini yeniden hat\u0131rlarsak, bunlardan birincisi rekabet-hegemonya, ikincisi merkez-\u00e7evre ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ini\u015fli-\u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 d\u00f6ng\u00fcsel karakteridir. Bunlar\u0131n temelinde ise, iktidar ve ekonomiye y\u00f6nelik tekellerin kendi ara-lar\u0131ndaki m\u00fccadeleleri yatar. <\/p>\n
Uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve olgunla\u015fma d\u00f6nemlerinde daha yava\u015f bir seyirle kendini g\u00f6steren bu e\u011fi-limler, kapitalist modernite \u00e7a\u011f\u0131nda hem k\u0131sa aral\u0131kl\u0131, \u00e7ok yo\u011fun ve h\u0131zl\u0131, hem de \u00e7ok kanl\u0131 bir bi\u00e7imde yans\u0131rlar. Toplumsal, ekonomik ve politik ya\u015fam \u00fczerinde bu etkenler ve e\u011filimler sonucunda rekabet-hegemonya, \u00e7ok geli\u015fmi\u015f merkez metro-pollere kar\u015f\u0131l\u0131k az geli\u015fmi\u015f kolonyal b\u00f6lgeler, k\u0131sa ve uzun aral\u0131klarla kendini g\u00f6steren buhranlar ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler hi\u00e7bir zaman eksik olmaz. Tarihin kaydetti\u011fi ilk hegemon olan Kral Sargon\u2019dan g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki son hegemon G. W. Bush\u2019a kadar bu d\u00f6ng\u00fc hep ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Kapitalist modernite bu d\u00f6ng\u00fcy\u00fc \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde Britanya-\u0130ngiltere hegemonyas\u0131n\u0131n do\u011fu\u015fu ve y\u00fckseli\u015finde yeniden kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiltere hegemonyas\u0131n\u0131 yaln\u0131z bir ada \u00fclkesinin tekelci se\u00e7kinlerinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olarak de\u011ferlendirmek hatal\u0131 ve eksik olacakt\u0131r. \u0130ngiliz hegemonyas\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n daha ilk ad\u0131mlar\u0131nda k\u00fcresel d\u00fczeyde hareket etmi\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da hep k\u00fcresel kalm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Moderniteyi de\u011ferlendirirken, yap\u0131lan t\u00fcm hata ve yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n temelinde yatan bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131n\u0131 a\u015fmak ve kesinlikle d\u00fczeltmek gerekir. O da \u00fclke, ulus-devlet, olay ve \u015fah\u0131s bazl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme ve h\u00fck\u00fcm y\u00fcr\u00fctme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle ulus-devlet ideolojilerinin bu y\u00f6nl\u00fc pozitivist yakla\u015f\u0131mlar\u0131, toplumsal tarih ger\u00e7ekli\u011finin karart\u0131lmas\u0131nda belirleyici rol oynar. Ama\u00e7 ulus-devlet tanr\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve dincili\u011fini kesin hakikat olarak sunmakt\u0131r. Do\u011fru olan, nesnel-\u00f6znel ayn\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmeden, evrensellik-tikellik i\u00e7 i\u00e7eli\u011fi temelinde toplumsal do\u011fay\u0131 in\u015fa edilmi\u015f ger\u00e7eklikler, anlamlar ve hakikatler b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde bilme tarz\u0131d\u0131r. Ya\u015famsal bak\u0131\u015f olarak da de\u011ferlendirebilece\u011fimiz bu yakla\u015f\u0131m, t\u00fcm evrenselliklere oldu\u011fu kadar tikelliklere ve do\u011fall\u0131klara da temel y\u00f6ntem olarak uygulanmak durumundad\u0131r. <\/p>\n
\u0130ngiltere tekelcili\u011fi (Hegemon, d\u00fcnya-sistem, kapitalist s\u00f6m\u00fcrgeci, emperyalist, imparatorluk, modernite, uygarl\u0131k olarak da adland\u0131r\u0131labilir) \u00fc\u00e7 sacaya\u011f\u0131 -kapitalizm, ulus-devlet, end\u00fcstriyalizm- \u00fczerinde \u00e7\u0131k\u0131\u015f yaparken, ayn\u0131 e\u011filimler i\u00e7inde hareket etti. Rekabet-hegemonya, merkez-\u00e7evre ve ini\u015fli-\u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 krizler hep var oldu. Rakiplerini kontrol alt\u0131na almay\u0131, merkezini \u00e7evreye h\u00e2kim k\u0131lmay\u0131 ve bunal\u0131m d\u00f6ng\u00fclerinden (k\u0131sa ve orta s\u00fcreler-konjonkt\u00fcrel bunal\u0131m) \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015fard\u0131. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f ko\u015fullar ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapmadan, bu hareket tarz\u0131n\u0131 t\u00fcm stratejik ve taktik hamlelerine uygulad\u0131. Buna ister emperyalizmin \u2018b\u00f6l-y\u00f6net\u2019 politikas\u0131 ister strateji ve taktik ustal\u0131\u011f\u0131 diyelim, \u00f6z\u00fcnde ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 ifade eder. Bunlar kapitalist modernitenin man-t\u0131\u011f\u0131, yap\u0131lanmas\u0131 ve anlam\u0131 gere\u011fi b\u00f6yle i\u015flemektedir. \u0130ngiltere sistemin olu\u015fum mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanarak Avrupa\u2019daki rakiplerini etkisizle\u015ftirmeyi, \u00f6zellikle Fransa, Almanya ve \u0130spanya\u2019n\u0131n hegemonik \u00f6zlemlerini bo\u015fa \u00e7\u0131karmay\u0131 ba\u015fard\u0131. \u015e\u00fcphesiz \u00fc\u00e7 temel silah\u0131 olan kapitalizmi, ulus-devleti ve end\u00fcstri mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 en uygun bi\u00e7imde i\u015fletmesi bunda belirleyici oldu. \u0130ngiltere\u2019nin bu mant\u0131k temelinde kullanmad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir hakikat kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu mant\u0131\u011f\u0131 i\u015fleterek Portekiz\u2019i \u0130spanya\u2019ya, Frans\u0131z Devrimi\u2019ni Fransa\u2019n\u0131n hegemonya pe\u015findeki krall\u0131\u011f\u0131na, hatta sisteme en bilin\u00e7li bi\u00e7imde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fan K. Marks ve Marksistleri Almanya\u2019ya ve Avusturya \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na, t\u00fcm H\u0131ristiyan mezheple\u015fmelerini Papal\u0131k otoritesine kar\u015f\u0131 kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve \u00e7o\u011funlukla da bunu ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 strateji ve taktikleri sistemin ruhuna ve mant\u0131\u011f\u0131na uygun olarak k\u00fcresel \u00e7apta kullanmakla kendi hegemonyas\u0131n\u0131 tesis edebilmi\u015ftir. <\/p>\n
19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnyada \u00fczerinde g\u00fcne\u015f batmayan imparatorlu\u011funu tesis etmesinde belirleyici olan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yap\u0131lan \u00fclke, devlet, ulus ve hatta s\u0131n\u0131f\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, dayan\u0131lan sistemin rakipleri kar\u015f\u0131s\u0131ndaki mant\u0131\u011f\u0131, anlam\u0131 ve hakikat de\u011feri olarak g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. G\u00fc\u00e7\u2019\u00fcn bu y\u00f6nl\u00fc en ba\u015far\u0131l\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131m\u0131n\u0131 B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019de de g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130skender\u2019in arkas\u0131ndaki sistem Grek uygarl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Sistemlerin rekabet m\u00fccadelesinde sonucu belirleyen, dayand\u0131klar\u0131 mant\u0131k\u00ee anlam ve hakikat de\u011feridir. Her mant\u0131k\u00ee anlam hakikat haline gelmeyebilir. Hakikat, hareket halindeki anlaml\u0131 ya\u015famd\u0131r. Bir ki\u015fide g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde ya\u015fanan anlam, \u00f6rg\u00fctlenip hareketlendik\u00e7e bir toplumsal hakikat haline gelebilir. Toplumsal m\u00fccadelelerde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen hep bu y\u00f6nl\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f hakikat halleridir. Anlaml\u0131 ya\u015fam de\u011feri olanlar er ge\u00e7 sonucu belirleyeceklerdir. <\/p>\n
O halde \u0130ngiltere \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda temsil edilen mant\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck bir adadaki devlet ve s\u0131n\u0131f\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc g\u00fcc\u00fc de\u011fildir kapitalist sistemin anlaml\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r, onun b\u00fct\u00fcnsel tarihsel g\u00fcc\u00fcd\u00fcr, sistem olarak in\u015fa edilmi\u015f varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Hindistan gibi bir alt k\u0131tay\u0131 on bin ki\u015filik bir g\u00fc\u00e7le y\u00f6netmesinde de as\u0131l belirleyici olan\u0131n arkas\u0131ndaki modernite hakikati oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
a- \u0130ngiltere \u0130mparatorlu\u011fu Ortado\u011fu\u2019ya yay\u0131l\u0131m\u0131nda ayn\u0131 stratejik gerek\u00e7elere g\u00f6re hareket etmi\u015ftir. Sistemin k\u00fcresel ihtiya\u00e7lar\u0131 b\u00f6lgeye yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 belirlemi\u015ftir. Ba\u015fta Hindistan olmak \u00fczere Uzakdo\u011fu\u2019daki s\u00f6m\u00fcrgelere giden yol \u00fczerindeki stratejik de\u011ferler, kutsal mek\u00e2nlar ve b\u00f6lgenin bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zengin ekonomik kaynaklar h\u00e2kimiyet kurma gerek\u00e7eleridir. 19. y\u00fczy\u0131ldan itibaren yo\u011funla\u015fan n\u00fcfuz h\u00e2kimiyeti ad\u0131m ad\u0131m geli\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130ngiltere alan \u00fczerinde h\u00e2kimiyet m\u00fccadelesi y\u00fcr\u00fct\u00fcrken, zay\u0131flatm\u0131\u015f olsa da halen hegemonya pe\u015finde ko\u015fan eski rakibi Fransa\u2019yla yeni hegemon adaylar olan Almanya ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye s\u0131zmalar\u0131n\u0131 engellemeyi, g\u00fc\u00e7lerini s\u0131n\u0131rlamay\u0131 ve kendi \u00f6nderli\u011finde modernite de\u011ferlerini tesis etmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Bu stratejik ama\u00e7lar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. \u015e\u00f6yle ki:<\/p>\n
1- D\u00fcnya genelinde oldu\u011fu gibi b\u00f6lgenin egemen g\u00fc\u00e7lerini \u00f6ncelikle kendine ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmay\u0131, bunun ba\u015far\u0131lamamas\u0131 halinde par\u00e7alamay\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f eski uygarl\u0131\u011f\u0131n ayakta kalan son iki g\u00fcc\u00fc olan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ile \u0130ran \u015eahl\u0131\u011f\u0131\u2019na bu temelde yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer hegemonya adaylar\u0131 Almanya, Fransa ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 himayesine almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu iki b\u00f6l-gesel g\u00fcce modernite de\u011ferlerini y\u00fckleyerek, kal\u0131c\u0131 bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 tesis etmeye \u00f6nem vermi\u015ftir. Bo\u015f durmayan di\u011fer hege-monya adaylar\u0131 da n\u00fcfuz b\u00f6lgeleri pe\u015finde ko\u015fmu\u015flard\u0131r. Benzer stratejik ama\u00e7lar onlar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Her iki b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 bu n\u00fcfuz m\u00fccadelesinden yararlanarak, denge politikalar\u0131yla \u00f6m\u00fcrlerini uzatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130ngiltere daha deneyimli hegemonik g\u00fc\u00e7 olarak sadece iki b\u00f6lgesel g\u00fcc\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmakla yetinmemi\u015f, Avrupa\u2019da \u00e7oktan uygulad\u0131\u011f\u0131 \u2018k\u00fc\u00e7\u00fck ulus-devlet\u2019 politikas\u0131yla uzun vadeli geleceklerini de planlam\u0131\u015ft\u0131r.
Ulus-devlet\u00e7ilik \u00e7ok\u00e7a san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi milli, ulus\u00e7u g\u00fc\u00e7lerin bir yarat\u0131m\u0131, icad\u0131 de\u011fildir. Tersine, \u0130ngiltere hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda uygulad\u0131\u011f\u0131 \u2018b\u00f6l-y\u00f6net\u2019 politikas\u0131n\u0131n icat edilmi\u015f muhte\u015fem arac\u0131d\u0131r. \u0130ngiltere Avrupa\u2019n\u0131n t\u00fcm imparatorluklar\u0131n\u0131 bu silahla ve hem de devrimcilik ad\u0131na (milli devrim) vurmu\u015ftur. Milli kurtulu\u015f hareketlerinin kesinlikle revizyondan ge\u00e7irilmesi gerekir. Bu hareketlerin sosyalizmin gere\u011fi oldu\u011fu san\u0131l\u0131r, ama bu kan\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu hareketlerin yarat\u0131c\u0131s\u0131 ve ba\u015fta gelen uygulay\u0131c\u0131s\u0131 \u0130ngiltere\u2019dir. \u0130ngiltere\u2019nin kendisi imparatorluk olarak geni\u015flerken, rakip imparatorluklar\u0131 ulus-devlet\u00e7iklerle b\u00f6lerek g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f ve par\u00e7alam\u0131\u015ft\u0131r. Kald\u0131 ki, kapitalist modernitenin iktidar stratejisi de esas olarak bu tip devletleri gerektirir. Ulus-devlet etle t\u0131rnak gibi moderniteyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130ngiltere bu temeldeki k\u00f6kl\u00fc iktidar deneyimlerine dayanarak k\u00fc\u00e7\u00fck iktidar elitlerini haz\u0131rlamaya her zaman \u00f6nem vermi\u015ftir. \u0130ktidardaki elit kadar muhalif elitler de kendisi i\u00e7in \u00e7ok gereklidir. Gerekti\u011fi zaman bunlar\u0131 kullanmaktan da \u00e7ekinmemi\u015ftir. \u0130ki b\u00f6lgesel imparatorlu\u011fun resmi elitleriyle ba\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, bu imparatorluklarla \u00e7eli\u015fkileri olan \u00e7e\u015fitli az\u0131nl\u0131klar, a\u015firetler ve mezheplerden olu\u015fan minimum, k\u00fc\u00e7\u00fck ulus-devlet\u00e7i hareketlerle ideolojik ve pratik olarak ili\u015fkilenip sadece kendilerini desteklememi\u015f, gerekti\u011finde in\u015fa edilmelerinde belirleyici g\u00fc\u00e7 olmu\u015ftur. <\/p>\n
Ermeni, Rum, Asuri, Arap, K\u00fcrt, T\u00fcrk ve Fars ulusal hareketlerine revizyondan ge\u00e7irilmi\u015f bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Ortado\u011fu\u2019nun son iki y\u00fcz y\u0131l\u0131n\u0131 daha ger\u00e7ek\u00e7i kavramak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Revizyondan ge\u00e7irilmesi gereken ideoloji, sa\u011fc\u0131-solcu ve dinci-laik ayr\u0131m\u0131 yapmadan, hepsinin temelinde yatan oryantalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r, oryantalizmin kendisidir. Ortado\u011fu\u2019nun son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k d\u00f6neminde iktidar a\u00e7\u0131s\u0131ndan sadece hegemonik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k konusunda de\u011fil, b\u00f6lgenin ulus-devlet\u00e7iklerle par\u00e7alanmas\u0131nda da derinli\u011fine bir kriz ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu krizde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu \u00e7\u00f6kertilmi\u015f, yerine \u00e7ok say\u0131da ulus-devlet\u00e7ik in\u015fa edilmi\u015ftir. Araplar yirmi iki devlet\u00e7i\u011fe b\u00f6l\u00fcn\u00fcrken, halklar\u0131n y\u00fczlerce kabile ve mezheple par\u00e7alanmas\u0131 da hep g\u00fcndemde tutulmu\u015ftur. \u0130mparatorlu\u011fun h\u00e2kim eliti olan T\u00fcrkler Anadolu\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck bir ulus-devletle oyalan\u0131rken, Balkanlarda, Kafkaslarda ve Ortado\u011fu\u2019da onlarca T\u00fcrk ve T\u00fcrkmen az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kendi kaderine terk edilmi\u015ftir. Ermeniler, Anadolu Rumlar\u0131, S\u00fcryaniler, Pontuslular etnik temizlikle yerlerinden edilmi\u015fler binlerce y\u0131ll\u0131k k\u00fclt\u00fcrlerini yitirmeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015flard\u0131r. Hem halk olarak hem de dinsel konumlar\u0131 itibariyle Yahudiler, adeta kendi tarihlerini yeniden ya\u015fat\u0131rcas\u0131na, b\u00f6lgenin di\u011fer \u00f6nemli bir kaos dinami\u011fi olarak rol oynamaktad\u0131r. Kapitalist modernitenin \u00f6nde gelen bir in\u015fa g\u00fcc\u00fc olarak Yahudilerin son iki y\u00fcz y\u0131lda b\u00f6lgeye yo\u011funla\u015fan d\u00f6n\u00fc\u015fleri kaotik durumu derinle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Yahudilik sadece Filistin-Araplarla ilgili bir kaos dinami\u011fi de\u011fildir \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan ve ayd\u0131n y\u00f6n\u00fc de geli\u015fkin olan bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgede demokratik in\u015fan\u0131n temel g\u00fc\u00e7lerinden biri olarak da \u00fczerinde \u00f6nemle durmay\u0131 gerektirmektedir. Unutmayal\u0131m ki, ayn\u0131 zamanda peygamberlik ve tek tanr\u0131l\u0131 din gelene\u011finin in\u015fac\u0131 ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin de ba\u015f\u0131nda gelmektedir. B\u00f6lgenin en eski halk\u0131 olan K\u00fcrtler, hep fiziki ve k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m\u0131n e\u015fi\u011finde tutulmu\u015flard\u0131r. K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u2018\u00e7\u0131banba\u015f\u0131\u2019 konumundan \u00e7\u0131kmas\u0131na m\u00fcsaade edilmemi\u015f, b\u00f6lge halklar\u0131 \u00fczerinde uygulanan \u2018b\u00f6l-y\u00f6net\u2019 politikas\u0131n\u0131n etkili bir kozu olarak hep elde tutulmu\u015ftur. \u0130ran kendi i\u00e7inde hep gergin tutulup y\u00f6netilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da yetmiyormu\u015f gibi, son tahlilde her ikisi de g\u00fcd\u00fcml\u00fc i\u015fbirlik\u00e7ilik olan laik ve dinci ya\u015fam tarzlar\u0131yla siyasi kaos daha da derinle\u015ftirilmi\u015ftir. <\/p>\n
Dikkat edilirse, iktidar ve g\u00fc\u00e7 krizinde ba\u015fta ABD, Rusya ve Almanya olmak \u00fczere, di\u011fer modernite temsilcilerinin rol\u00fcn\u00fc pek irdelemedik. Bunun nedeni modernitenin belirleyici rol\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131karmak kadar, \u00fclke isimlerinin anlat\u0131ma pek g\u00fc\u00e7 katmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7indir. Kald\u0131 ki, bu tip g\u00fc\u00e7lerin, \u00f6zellikle ABD ve Rusya\u2019n\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra artan m\u00fcdahalelerinin iktidar krizini daha da derinle\u015ftirmekten ba\u015fka sonu\u00e7 vermedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Afganistan, Irak, \u0130ran, Suriye-L\u00fcbnan, \u0130srail-Filistin ba\u015fta olmak \u00fczere, di\u011fer Ortado\u011fu \u00fclkelerinde siyasi bunal\u0131mlar\u0131n vard\u0131\u011f\u0131 d\u00fczey yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. <\/p>\n
\u0130ster milli ister dinci g\u00f6r\u00fcns\u00fcn, b\u00f6lgenin in\u015fa edilmi\u015f irili ufakl\u0131 t\u00fcm devletlerinin kapitalist modernitenin pespaye ajanlar\u0131 ve fig\u00fcranlar\u0131 olmaktan \u00f6teye rol oynamad\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. K\u0131sa tarihlerine bir g\u00f6z at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, milli ve \u0130slamc\u0131 devletlerin emperyalizmin son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k imalatlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekilmeyecektir. Hegemonik \u00fcr\u00fcnler olmalar\u0131 ve \u2018ucube yurtta\u015f\u2019 olu\u015fumu \u00fczerinden estirdikleri ter\u00f6r nedeniyle bu devletlerin ger\u00e7ek y\u00fczleri bir t\u00fcrl\u00fc anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Kendi iktidar ve ulus-devlet g\u00fc\u00e7lerinin ajan-fig\u00fcran rollerini bu denli ba\u015far\u0131yla gizledikleri Ortado\u011fu\u2019ya benzer ikinci bir alan daha g\u00f6stermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunda iktidar ve devlet oyunlar\u0131nda edinilen binlerce y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbenin ve ideolojik hegemonyan\u0131n da \u00e7ok \u00f6nemli pay\u0131 vard\u0131r. \u0130ktidar ve devlet krizlerinin derinli\u011fini Afganistan, Irak ve \u0130srail-Filistin\u2019de g\u00f6zlemleyenler durumu yad\u0131rgayabilirler. Fakat bu ger\u00e7eklik krizin ve kaotik durumun tarihsel temelinin derinli\u011fi kadar, uy-garl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile ilgili \u00f6nemli bir yan\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermekte ya da kan\u0131tlamaktad\u0131r. Sadece son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k ulus-devlet\u00e7ikler \u00e7\u00f6z\u00fclmemekte, ayn\u0131 zamanda be\u015f bin y\u0131ll\u0131k devlet\u00e7i ve iktidarc\u0131 uygarl\u0131k gelene\u011fi de \u00e7\u00f6kmektedir. <\/p>\n
Ortado\u011fu\u2019daki iktidar ve devlet krizleri ancak uygarl\u0131k temelli olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenirse kavranabilir. Kapitalist modernitenin son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k cilas\u0131 uygarl\u0131k krizini g\u00f6z ard\u0131 ettirmemelidir. Kald\u0131 ki, modernitenin kendisi, Ortado\u011fu\u2019daki uygulamalar\u0131yla kaotik \u00f6zelliklerini b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ortaya sermi\u015ftir. Kapitalizmin bir kriz rejimi oldu\u011funu alandaki uygulamalar\u0131 kadar \u00f6\u011fretici k\u0131lan ba\u015fka bir deneyim yoktur. <\/p>\n
2- \u0130ngiltere hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6nderli\u011finde yay\u0131lan modernitenin Ortado\u011fu\u2019nun toplumsal zeminindeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc daha da kaotiktir. Uygarl\u0131k sistemlerinin kurulu\u015fuyla birlikte toplumsal dinamiklerin a\u011f\u0131r sorunlu yap\u0131lar haline geldiklerini bilmekteyiz. S\u00fcmer, Akad, Babil ve Asur d\u00f6nemleri sadece iktidar krizleriyle de\u011fil, ac\u0131lar y\u00fckl\u00fc sosyal krizlerle de kendilerini hat\u0131rlat\u0131rlar. Ur, Nippur, Akad, Babil ve Ninova kent a\u011f\u0131tlar\u0131, ya\u015fan\u0131lan krizlerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 feryatlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hissettirmektedir. Peki, bug\u00fcnk\u00fc Halep\u00e7e, Kerk\u00fck ve Ba\u011fdat\u2019\u0131n durumunun bu a\u011f\u0131tlarda dillendirilen durumlardan fark\u0131 nedir?<\/p>\n
Kapitalizmin kendisi b\u00f6lge toplumunun yap\u0131s\u0131nda bilinmedik bir olgu de\u011fildir. Kapitalizm binlerce y\u0131ldan beri kendini t\u00fcccar-tefeci olarak tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ktidar ve tar\u0131m tekelleriyle s\u0131k\u0131 ili\u015fkisini de hep korumu\u015ftu. Krizleri en \u00e7ok istismar eden kesimdi. B\u00fct\u00fcn kutsal dinler taraf\u0131ndan lanetlendi\u011fi gibi, kom\u00fcnal toplum d\u00fczenlerinin ahl\u00e2ks\u0131z olarak yarg\u0131lay\u0131p kendile-rinden uzak tuttuklar\u0131 bildik bir kurumdu. Kapitalist moderniteyle geli\u015fen, bu kesimin g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Bu kesimin Avrupa\u2019da kazand\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131fsal me\u015fruiyeti Ortado\u011fu\u2019da da kazanmas\u0131 sosyal dengeleri zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Burjuva s\u0131n\u0131f olarak me\u015f-ruiyetini sa\u011flama temelinde b\u00f6lgeye gelip kendi i\u015fbirlik\u00e7ilerini olu\u015fturmakla hegemonik iktidar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir kesimi in\u015fa etmi\u015f oluyordu. Bat\u0131 modernitesinin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, b\u00fcrokrasiyle birlikte bu komprador kesimdi. Sistem esas olarak bu iki i\u015fbirlik\u00e7i kesimle b\u00f6lgeye yerle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ortado\u011fu toplumunda yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 en \u00e7ok ya\u015fayan bu kesimler, bunal\u0131m\u0131n sosyal boyutunu temsil etmektedir. Bunlar\u0131n b\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 de\u011ferler sosyal bunal\u0131m\u0131, kaosu geli\u015ftirmekten \u00f6teye bir rol oynamam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Son iki y\u00fcz y\u0131lda ulus-devlet fideli\u011finde yeti\u015fen burjuvazi, b\u00f6lgenin tarihsel toplum yap\u0131lanmas\u0131na yabanc\u0131 bir a\u015f\u0131 gibi gelmekte, vurulan a\u015f\u0131 tutmamaktad\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de elindeki devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 ve ekonomi \u00fczerindeki tekellerini fa\u015fizan temelde kullanmaktan \u00e7ekinmemektedir. Daha do\u011frusu, iktidar yoluyla s\u00fcz\u00fclen bir sermaye tekeli olarak fa\u015fizme s\u0131\u011f\u0131nmaktan ba\u015fka \u00e7aresi kalmamaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n benzer di\u011fer b\u00f6lgelerinde ve Ortado\u011fu\u2019da sermayenin bu niteli\u011fi ve ulus-devletin in\u015fas\u0131ndaki zorbal\u0131k fa\u015fizmin esas \u00f6z\u00fcn\u00fc te\u015fkil etmektedir. Fa\u015fizm sermayenin ulus-devletle i\u00e7 i\u00e7e olu\u015fumunun iktidar bi\u00e7imi olarak, iktidar yoluyla yo\u011fun sermaye birikimini tekelle\u015ftirme bi\u00e7imi olarak anlam kazanmaktad\u0131r. <\/p>\n
Tan\u0131m\u0131 gere\u011fi fa\u015fizm, toplumla s\u00fcrekli sava\u015f rejimidir. Fa\u015fizm esasta i\u00e7 sava\u015f rejimi olarak da tan\u0131mlanabilir. Irak\u2019ta g\u00fcnl\u00fck olarak ya\u015fananlar bu de\u011ferlendirmeyi olduk\u00e7a ayd\u0131nlatmaktad\u0131r. Toplumla s\u00fcrekli sava\u015f halinde olan bir rejim ise, en tehlikeli kriz halini ve kaotik durumu ifade eder. Bir boyutu da b\u00f6yle tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda, Ortado\u011fu toplumunda ya\u015fanan krizin derinli\u011fi ve \u015fiddeti daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Toplum ister suskun olsun ve s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde g\u00f6z\u00fcks\u00fcn, isterse patlay\u0131c\u0131larla her g\u00fcn sars\u0131ls\u0131n, \u00f6z\u00fcnde kaotik durum ve kriz halindeki ya\u015fam varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r. Toplumdaki s\u00fck\u00fbnet so\u011fuk sava\u015f\u0131, \u00e7at\u0131\u015f-mal\u0131 ortam ise ayn\u0131 yap\u0131daki s\u0131cak sava\u015f\u0131 ifade etmektedir. <\/p>\n
\u00d6zcesi modernitenin kapitalizm, sermaye ve burjuvazi ihrac\u0131 geleneksel toplumsal krizi ve kaotik durumu daha da de-rinle\u015ftirmi\u015ftir. \u015e\u00fcphesiz bir sosyal ya\u015fam vard\u0131r. Fakat bu ya\u015fam biraz da ba\u015f\u0131 kopar\u0131lm\u0131\u015f veya baz\u0131 organlar\u0131 kopmu\u015f hay-vanlar\u0131n debelenmesinde g\u00f6r\u00fclen belli belirsiz ya\u015fam haline benzemektedir. Ortadaki fiziki ve k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131mlar\u0131, her g\u00fcn ya\u015fanan toplumsal travmalar\u0131 ve \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcleri tan\u0131mlarken bu t\u00fcr benzetmeler abart\u0131 say\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Empati kurulursa olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici olacakt\u0131r. <\/p>\n
3- Modernitenin sald\u0131r\u0131s\u0131nda end\u00fcstriyalizmi de ayn\u0131 kapsamda de\u011ferlendirmek gerekir. Modernitenin son d\u00f6neminde b\u00f6lgeye ihra\u00e7 edilen end\u00fcstriler toplumun ve \u00e7evrenin krizinde artan bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Temel ihtiya\u00e7lara dayal\u0131 ekonomi yerine tekel k\u00e2rlar\u0131na \u00f6ncelik veren end\u00fcstriyalizm, kalk\u0131nma ad\u0131 alt\u0131nda mevcut kendine yeterli ekonomiyi de y\u0131k\u0131ma u\u011f-ratm\u0131\u015ft\u0131r. Binlerce y\u0131ll\u0131k bir i\u00e7 dengesi olan ekonomik ya\u015fam, bir avu\u00e7 emperyalist ve i\u015fbirlik\u00e7i tekelcinin k\u00e2r\u0131 u\u011fruna bir insan\u0131n ortalama \u00f6mr\u00fc i\u00e7inde ekonomik soyk\u0131r\u0131ma u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Dev i\u015fsizler ordusu yan\u0131nda bo\u015falt\u0131lan k\u00f6yler, i\u00e7 ve d\u0131\u015f g\u00f6\u00e7ler, enflasyon, ekonomik krizler, kentsiz kentle\u015fmeler, h\u0131zla \u00e7\u00f6ken eko-\u00e7evreler bu soyk\u0131r\u0131m\u0131n birka\u00e7 g\u00f6stergesidir. Sadece petrol ve silah tekellerinin bu k\u0131r\u0131mlardaki rolleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirildi\u011finde ger\u00e7eklik daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca d\u00fcnya genelindeki iklim de\u011fi\u015fiklikleri, zaten b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 \u00e7\u00f6l olan b\u00f6lgenin \u00e7\u00f6lle\u015fme oran\u0131n\u0131 felaket boyutlar\u0131na ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist modernitenin Ortado\u011fu\u2019ya y\u00f6nelik son iki y\u00fczy\u0131ldaki yay\u0131l\u0131m\u0131 t\u00fcm uygarl\u0131k tarihi boyunca y\u00fcr\u00fct\u00fclenlerden daha \u00e7ok sava\u015flara ve \u00f6l\u00fcmlere neden oldu\u011fu gibi, en derin ve s\u00fcreklilik kazanan bir yap\u0131sal kriz ve kaotik duruma yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131labilir bir ger\u00e7ekliktir. <\/p>\n
b- Tekraren de olsa modernitenin sald\u0131r\u0131 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki somut geli\u015fmelere yans\u0131mas\u0131na yak\u0131ndan bakmak \u00e7ok daha \u00f6\u011fretici olacakt\u0131r. Bunun i\u00e7in tarih ve \u015fimdi aras\u0131ndaki ili\u015fkiye yeniden bakmak kolayl\u0131k sa\u011flayacakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz tarih e\u015fittir \u015fimdi demek kaba bir totoloji olacakt\u0131r. Fakat \u015fimdi\u2019nin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda ge\u00e7mi\u015fin, tarihin etkisinde olu\u015ftu\u011funu g\u00f6rememek daha b\u00fcy\u00fck k\u00f6rl\u00fcklere yol a\u00e7acakt\u0131r. Bu ba\u011f\u0131 en \u00e7arp\u0131c\u0131 olarak Arap-Yahudi ili\u015fkisinde g\u00f6zlemleyebildi\u011fimiz gibi, T\u00fcrk-K\u00fcrt, T\u00fcrk-Ermeni, T\u00fcrk-Rum, T\u00fcrk-Yahudi ili\u015fkisinde de izleyebiliriz. T\u00fcm bu ikilemlerde ya\u015fanan g\u00fcncel geli\u015fmeler tarihten kopuk ele al\u0131namaz. Toplum-tarih ili\u015fkisini \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde de\u011ferlendirmek en hayati y\u00f6ntem sorunudur. T\u00fcm ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fkileri i\u00e7inde tarihi toplumsall\u0131\u011f\u0131n in\u015fa edici unsuru rol\u00fcnde g\u00f6rmek temel mant\u0131k konusu olarak anlam bulmal\u0131d\u0131r. K\u0131sacas\u0131 \u015fimdi, g\u00fcncel, tarihsiz anla\u015f\u0131lamaz. \u00c7ok daha \u00f6nemli olan ise, \u015fimdideki yeni olan\u0131 (tarihin pay\u0131 y\u00fczde 99 olsa da) g\u00f6rmeden g\u00fcncel somut olan\u0131 do\u011fru de\u011ferlendirmek, \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu konuda belki \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylenebilir, ama s\u00f6ylenenler bo\u015f \u015feyler olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mez. <\/p>\n
Modernitenin Ortado\u011fu\u2019daki g\u00fcncel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki tarihi Akalar\u0131n Troya\u2019ya (M.\u00d6. 1200) son sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan ba\u015flat-mak uygun bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olabilir. \u0130skender ile ba\u015flayan (M.\u00d6. 330) Helenizm s\u00fcreci de \u00f6nemli bir fetih a\u015famas\u0131d\u0131r. Ha\u00e7l\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 (1096-1389) daha yak\u0131n bir sald\u0131r\u0131 tarihidir. Buna mukabil Do\u011fu\u2019dan da Bat\u0131\u2019ya kapsaml\u0131 sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlenmi\u015ftir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilenmeler \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olmu\u015ftur. Kapitalist modernitenin sald\u0131r\u0131s\u0131nda ideolojik hegemonyan\u0131n rol\u00fcn\u00fc g\u00f6rmemek b\u00fcy\u00fck eksiklik olacakt\u0131r. Oryantalizm g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmadan modernitenin fiziki h\u00e2kimiyeti tek ba\u015f\u0131na anla\u015f\u0131lamaz. Son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k hegemonik m\u00fccadele g\u00fcnceli en yak\u0131ndan belirleyen ger\u00e7ekliktir. G\u00fcncel olan ise de\u011firmen ta\u015f\u0131 gibi d\u00f6nerek, hep yeni olan bir \u015feyler \u00fcretmek ve in\u015fa etmek derdindedir.<\/p>\n
Bu temel perspektif i\u00e7inde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00fcncele ili\u015fkin s\u00f6ylenebilecek ilk husus, genelde toplumsal soruna, \u00f6zelde kriz ve kaostan nas\u0131l \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin hem geleneksel hem de modern h\u00e2kim g\u00fc\u00e7lerin sunabilecekleri bir \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kendileri sorun ve kriz kayna\u011f\u0131 olan g\u00fc\u00e7ler, elbette \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00fcc\u00fc olamazlar. \u0130ster dincilik ister milliyet\u00e7ilik ad\u0131na olsun, geleneksel tarihe s\u0131\u011f\u0131narak \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00fcc\u00fc olunamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu g\u00fc\u00e7lerin tarihi de \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck tarihidir. Hangi eski g\u00f6rkemli uygarl\u0131k yeniden canlanabilir? \u00d6rne\u011fin \u0130slamiyet ve Osmanl\u0131lar diriltilebilse bile, bu dirili\u015f herhalde ABD\u2019nin s\u0131k\u0131 korumas\u0131 alt\u0131nda ve hekimli\u011finin mucizev\u00ee g\u00fcc\u00fc ile sa\u011flanabilecektir ki, o zaman da ortaya \u00e7\u0131kacak olan ba\u015fka bir \u0130slam ve Osmanl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Modern g\u00fc\u00e7lerin de sunabilecekleri \u00e7\u00f6z\u00fcmler yoktur. Kendileri en sorunlu ve s\u0131k krizli bir sistemin in\u015fac\u0131lar\u0131 iken, nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm sunabilecekler? Bu g\u00fc\u00e7ler k\u00fcresel ve yap\u0131sal boyutuyla g\u00fcncel finansal krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f bulamazken, Ortado\u011fu gibi temelleri y\u00fczy\u0131llar\u0131n \u00f6tesine uzanan ve modernitenin daha da i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirdi\u011fi sorunlar ve krizlerine hangi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sunabilecektir? Sadece sanal k\u00e2\u011f\u0131t ve rakamlarla oynayarak mevcut d\u00fcnya \u00fcretiminin on kat\u0131 kadar vurgun y\u00fcr\u00fcten (y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 600 trilyon Dolar) bir sistem, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn de\u011fil cehennemin yolunu a\u00e7abilir ancak! <\/p>\n
\u0130deolojik iktidar ve devlet tekelcili\u011finin g\u00fcncellenmesini ve somut g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. <\/p>\n
1- Arap-Yahudi \u00c7eli\u015fkisi: Tarihte uygarl\u0131k sistemi, g\u00fcncel ve yak\u0131n tarihte ise modernitenin kendisi \u00fcretti\u011fi i\u00e7in bu \u00e7e-li\u015fki \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemez. \u0130ktidar ve devlet ba\u011flam\u0131ndan kurtulmad\u0131klar\u0131 m\u00fcddet\u00e7e, \u0130slam ve Yahudilik asla bar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamazlar. \u0130ktidar ve devlet g\u00fcc\u00fc olarak kalmakta \u0131srar ettikleri m\u00fcddet\u00e7e, her iki g\u00fc\u00e7 tarihte oldu\u011fu gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de varolu\u015flar\u0131n\u0131 ancak birbirlerini yok etmede bulacaklard\u0131r. \u0130ktidar tarihleri \u00f6yle in\u015fa ediliyor. Modernite bu s\u00fcreci daha da yo\u011funla\u015ft\u0131rarak ve kat\u0131la\u015ft\u0131rarak s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. \u00dc\u00e7l\u00fc sacaya\u011f\u0131 alt\u0131nda birilerinin ezilmesine \u00e7\u00f6z\u00fcm ad\u0131 verilmektedir. Yani modernitenin diliyle \u00e7\u00f6z\u00fcm, \u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131zg\u0131n sacaya\u011f\u0131 (kapitalizm, ulus-devlet ve end\u00fcstriyalizm) alt\u0131nda ezilip yanmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kapitalist modernitenin be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k tarihi bu tarz \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin say\u0131s\u0131z \u00f6rnekleriyle doludur. Yakla\u015f\u0131k y\u00fcz y\u0131ld\u0131r b\u00f6lgeyi en olumsuz \u015fekilde etkileyen, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara ve kay\u0131plara yol a\u00e7an bu sorunun, mevcut h\u00e2kim yakla\u015f\u0131mlar sonucunda daha da \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc etkilerde bulunarak s\u00fcrmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. <\/p>\n
\u0130ktidarl\u0131-devletli uygarl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin ger\u00e7ek kanl\u0131 y\u00fcz\u00fcn\u00fc hi\u00e7bir \u00f6rnek Arap-Yahudi sorunu kadar sergileyemez. Daha da feci olan\u0131, Yahudilerin in\u015fas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131klar\u0131 kapitalist modernite g\u00fc\u00e7lerince \u2018biricikli\u011fi-tekilli\u011fi\u2019 olan soyk\u0131r\u0131m\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekten \u00f6nceden planlanan bu soyk\u0131r\u0131m kadar modernitenin nihai \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn, daha do\u011frusu \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa vuracak \u00e7ok az \u00f6rnek vard\u0131r. <\/p>\n
2- T\u00fcrk-K\u00fcrt-Ermeni-Asuri-Rum-Yahudi \u00c7eli\u015fkisi: Bu \u00e7eli\u015fkiler kategorisi esas olarak kapitalist modernite kaynakl\u0131d\u0131r. K\u00f6kleri eski uygarl\u0131klara kadar uzansa da, modernitenin \u00fc\u00e7 mah\u015feri atl\u0131s\u0131n\u0131n -kapitalizm, ulus-devlet, end\u00fcstriyalizm- b\u00f6lgeye yay\u0131lmas\u0131yla birlikte, Anadolu ve Mezopotamya topraklar\u0131 tarihinde tan\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 boyutlarda say\u0131s\u0131z etnik k\u0131r\u0131mlara ve milliyet k\u0131r\u0131mlar\u0131na sahne oldu. Bir anlamda merkez\u00ee uygarl\u0131k sisteminin temel in\u015fa g\u00fcc\u00fc olan bu halklar ve k\u00fclt\u00fcrler, modernitenin son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k tarihiyle birbirlerine a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131k besler hale getirilip kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 k\u0131r\u0131mlara u\u011frat\u0131ld\u0131lar. Binlerce y\u0131ll\u0131k k\u00fclt\u00fcrel birikimler tasfiye olurken, baz\u0131 halklar b\u00f6lgeden s\u00fcr\u00fcld\u00fcler, baz\u0131lar\u0131 imha edildiler. Geriye kalanlar da \u00e7\u00f6l ve da\u011f kabilelerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcler. \u00c7eli\u015fkiler asl\u0131nda T\u00fcrkler ve di\u011fer halklar aras\u0131nda veya halklar\u0131n kendi aralar\u0131nda de\u011fildi. A\u00e7\u0131k ki bu \u00e7eli\u015fkilerin in\u015fa g\u00fcc\u00fc be\u015f y\u00fcz y\u0131ll\u0131k \u2018b\u00f6l-y\u00f6net\u2019 politikas\u0131yla kendini kan\u0131tlam\u0131\u015f modernitenin hegemonik ulusal g\u00fc\u00e7leriydi. Bu g\u00fc\u00e7ler b\u00f6lgedeki konjonkt\u00fcrel \u00e7\u0131karlar\u0131 u\u011fruna k\u00f6kleri tarihin derinliklerine uzanan bu halklar\u0131 birbirlerine k\u0131rd\u0131rtmaktan \u00e7ekinmediler. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte birbirleriyle sava\u015fan t\u00fcm bu halklar, \u00f6z\u00fcnde tekelci kapitalizmin iktidar ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn kurbanlar\u0131yd\u0131. Ne ac\u0131d\u0131r ki, bu halklar birbirlerini bo\u011fazlarken neye, kime hizmet ettiklerinin bile derinli\u011fine fark\u0131nda de\u011fildiler. Bu \u00e7eli\u015fki kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen k\u0131r\u0131mlar bile tek ba\u015f\u0131na modernitenin tarihteki t\u00fcm uygarl\u0131k sistemlerinin en kanl\u0131s\u0131 oldu\u011funu ispatlamaya yeterlidir. Ortado\u011fu genelinde uzun zamanlar \u2018halklar bah\u00e7esi\u2019 olan yerler bug\u00fcn sessiz bir \u2018halklar mezarl\u0131\u011f\u0131na\u2019 d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. E\u011fer halklar ve k\u00fclt\u00fcrleri ad\u0131na vicdana gelip bir \u015feyler s\u00f6ylenecekse ve ger\u00e7ek ayd\u0131n sorumlulu\u011funun gerekleri yerine getirilecekse, \u00f6ncelikle bu k\u00fclt\u00fcrler ve halklar mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek sorumlular\u0131n\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ve hesab\u0131n\u0131n sorulmas\u0131 gerekecektir. <\/p>\n
3- \u015eia-S\u00fcnni \u00c7eli\u015fkisi: K\u00f6kenleri her ne kadar \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (iktidarc\u0131 \u0130slam) daha ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na dek uzansa da, bu iki mezhebin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 modernite ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle son d\u00f6nem \u0130ran-Irak \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ancak modernitenin ulus-devlet formunda ve emperyalizmle ba\u011flant\u0131s\u0131 i\u00e7inde do\u011fru bir anlat\u0131s\u0131 yap\u0131labilir. Kald\u0131 ki, gerek \u0130slamiyet-Musevilik, gerek \u0130slamiyet-H\u0131ristiyanl\u0131k, hatta H\u0131ristiyanl\u0131k-Yahudilik \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 da proto-modernite ba\u011flam\u0131nda rahatl\u0131kla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilir. Dinlerin kapitalist modernite \u00f6ncesi \u00e7at\u0131\u015fma nedenleri ve formlar\u0131 pozitivist g\u00f6r\u00fcn\u00fcm alt\u0131nda oldu\u011fu gibi moderniteye yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle Ortado\u011fu k\u00f6kenli tek tanr\u0131l\u0131 \u00fc\u00e7 dini \u00f6n-milliyet\u00e7ilik olarak de\u011ferlendirmek gerekir. Bu dinlerin modernite milliyet\u00e7iliklerinden farklar\u0131 teolojik maske takm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Konuyla ilgili t\u00fcm ara\u015ft\u0131rmalar modernite d\u00f6neminin pozitivist anlat\u0131lar\u0131n\u0131n k\u00f6keninde temelde dinsel formlar\u0131n mev-cudiyetini kan\u0131tlamaktad\u0131r. \u0130ddialar\u0131n aksine, sek\u00fclerizmle (d\u00fcnyevilik) uhrevilik (ahiret\u00e7ilik, dinsellik) aras\u0131nda \u00f6zde bir fark bulunmamaktad\u0131r ancak yarat\u0131lan bi\u00e7imsel baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar abart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7ta hem iktidar ve devlet dini hem de modernitenin ulus-devlet s\u00f6ylemi haline gelmi\u015f anlat\u0131lar ayn\u0131 tekelci \u00e7\u0131karlara hizmet etmektedir. Tarihte oldu\u011fu gibi g\u00fc-n\u00fcm\u00fczde de Avrupa ve Ortado\u011fu\u2019daki mezhep sava\u015flar\u0131 uygarl\u0131k ve modernite kaynakl\u0131 olup, h\u0131z\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey kaybetmeden ayn\u0131 \u00e7\u0131karlar temelinde devam ettirilmektedir. Radikal \u0130slamc\u0131l\u0131k, Musevilik ve H\u0131ristiyanl\u0131k ak\u0131mlar\u0131yla her t\u00fcrl\u00fc milliyet\u00e7ilik modernitenin \u00fc\u00e7 mah\u015feri atl\u0131s\u0131n\u0131n hizmetinde birle\u015fmi\u015flerdir. <\/p>\n
Ortado\u011fu halklar\u0131n\u0131n zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc binlerce y\u0131ld\u0131r kemiren uygarl\u0131k bezirg\u00e2nlar\u0131 kanl\u0131 \u00e7ehreleriyle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kapi-talist modernitenin hizmetinde olup, elde kalan son birikimleri de ac\u0131mas\u0131zca ve hesaps\u0131zca t\u00fcketmekte b\u00f6lgeyi harabeye, \u00e7evreyi \u00e7\u00f6le, da\u011flar\u0131 \u0131ss\u0131zl\u0131\u011fa \u00e7evirmektedir. <\/p>\n
4- Ulus-Devlet\u00e7iklerin Her \u015eeyle \u00c7eli\u015fkileri: \u00dcnl\u00fc bir s\u00f6z vard\u0131r: Kapitalizmin insanl\u0131\u011fa en b\u00fcy\u00fck kaz\u0131\u011f\u0131, in\u015fa etti\u011fi ulus-devletlerdir denir. Ortado\u011fu halklar\u0131 ve uluslar\u0131 i\u00e7in bu de\u011ferlendirme olanca \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla do\u011frudur b\u00f6lgenin hemen hemen her oda\u011f\u0131nda g\u00fcnl\u00fck sava\u015flar\u0131yla anbean do\u011frulanmaktad\u0131r. Kendi aralar\u0131nda ve i\u00e7te kendi halklar\u0131yla sava\u015f halinde olmayan ulus-devlet yoktur. B\u00fcy\u00fck Arap ulusunu ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc t\u00fcketen, \u0130srail\u2019den \u00e7ok yirmi iki ulus-devlet\u00e7i\u011fin iktidar hesaplar\u0131d\u0131r bunlar\u0131n \u00e7\u0131lg\u0131n ve ak\u0131l almaz masraflar\u0131d\u0131r. Halklar\u0131 yerlerde s\u00fcr\u00fcn\u00fcrken, bu iktidarlar Nemrut ve Firavunlar\u0131 g\u00f6lgede b\u0131rakan her t\u00fcr ihti\u015fam\u0131 (\u00fcstelik hi\u00e7bir anlam\u0131 olmayan g\u00f6stermelik \u015fovlar\u0131) sergilemekten \u00e7ekinmemektedirler. Onlara bu g\u00fcc\u00fc veren ise yeni sek\u00fcler tanr\u0131 olan ulus-devlet\u00e7ikleridir. Eski tanr\u0131lar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 sahte ve s\u00f6zdedir. Arap ulus-devlet\u00e7ili\u011fi \u0130ngiltere \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Hindistan yolunu denetim alt\u0131nda tutma, petrol kaynaklar\u0131na sahip olma ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu kontrol etme hesaplar\u0131na dayal\u0131 olarak geli\u015ftirildi. Ger\u00e7ek bu oldu\u011fu halde bu devletlerin millici ge\u00e7inmeleri, modernitenin iktidar tekni\u011fi gere\u011fidir. S\u00f6z konusu ulus-devletler d\u00fcnya kapitalist hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temel ajan kurumlar\u0131d\u0131r. Arap ulus-devlet\u00e7iklerinde bu ger\u00e7eklik olduk\u00e7a a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
Fars ulus-devlet olu\u015fumunda ayn\u0131 oyunlar\u0131 g\u00f6rmek daha ibret vericidir. Farslar Pers uygarl\u0131\u011f\u0131ndan beri iktidar sanat\u0131nda kazand\u0131klar\u0131 ustal\u0131\u011f\u0131 modernite d\u00f6neminde i\u015fbirlik\u00e7ilik temelinde daha da geli\u015ftirmi\u015flerdir. Denilebilir ki, uygarl\u0131k ve modernite aldatmacalar\u0131n\u0131 (\u015eia milliyet\u00e7ili\u011fi) i\u00e7 i\u00e7e kullanmada mevcut \u00c7in rejimiyle yar\u0131\u015facak g\u00fc\u00e7tedirler. \u00c7in\u2019deki rejim en vah\u015fi kapitalizmi \u2018kom\u00fcnizm\u2019 diye cilalay\u0131p sunarken, \u0130ran modernistleri kapitalizm imalat\u0131 ulus-devlet putunu b\u00fcy\u00fck ruh\u00e7uluk olarak \u2018\u0130slam Cumhuriyeti\u2019 ad\u0131yla sunmaktan utanmayacak denli pi\u015fkindirler. \u0130ran g\u00fcncel somutlu\u011fuyla k\u00fcresel sis-temin zay\u0131f karn\u0131 durumunda olup Irakla\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksektir. B\u00f6lgenin di\u011fer ulus-devletleri gibi kurumsal fa\u015fizmi temsil etmesine ra\u011fmen, ABD-AB hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n zaaflar\u0131n\u0131 kullanarak \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmaktad\u0131r. \u0130ran di\u011fer ulus-devletler gibi krizin pen\u00e7esinde olup, Irak\u2019takini and\u0131ran kaotik duruma yol a\u00e7abilecek potansiyeli fazlas\u0131yla ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n
T\u00fcrk\u00ee ulus-devletler AB-ABD himayesine ilaveten Rusya\u2019n\u0131n hegemonyas\u0131 i\u00e7inde varl\u0131k kazanm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7eki\u015fme konu-sudurlar. \u00c7ok milli ge\u00e7inmelerine ra\u011fmen, hegemonyas\u0131z ayakta durmalar\u0131 zordur. B\u00f6lgesel krizden fazlas\u0131yla pay alm\u0131\u015f olup kaotik potansiyel ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Afganistan-Irak ekseninde ya\u015fananlar b\u00f6lgesel ulus-devletlerin olas\u0131 ak\u0131betlerini a\u00e7\u0131k\u00e7a yans\u0131tmaktad\u0131r. <\/p>\n
Ortado\u011fu\u2019da iktidar ve devlet ger\u00e7ekli\u011fi, a\u011f\u0131r toplumsal sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirmekten \u00e7ok, sorunlar\u0131n kayna\u011f\u0131nda yer almas\u0131 nedeniyle b\u00f6lgesel krizlerin s\u0131k\u00e7a sava\u015flarla sonu\u00e7lanmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Sava\u015flar krizi daha da b\u00fcy\u00fctmekte ve kaotik durumlar\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
c- G\u00fcncel olarak modernitenin end\u00fcstricilik ve kapitalizm aya\u011f\u0131 as\u0131l tahribat\u0131n\u0131 geleneksel tar\u0131m\u0131 ve k\u00f6y toplumunu \u00e7\u00f6zmekte ve y\u0131kmakta g\u00f6stermektedir. Modernitenin ulus-devlet aya\u011f\u0131 b\u00f6lgeyi topyek\u00fbn bir zindana \u00e7evirip kana ve g\u00f6zya\u015f\u0131na bo\u011farken, di\u011fer iki aya\u011f\u0131 olan end\u00fcstriyalizm ve kapitalizm ise \u00fcstten i\u015fbirlik\u00e7i tekelcili\u011fin en talanc\u0131 y\u00f6ntemlerine ba\u015fvurarak, binlerce y\u0131ll\u0131k birikimlerin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan toplumsal de\u011ferleri k\u00e2r etmiyor gerek\u00e7esiyle bir \u00e7\u0131rp\u0131da bir tarafa itmekte, \u0131skartaya \u00e7\u0131kartmakta ve b\u00f6ylelikle \u00e7\u00fcr\u00fctmektedir. Tar\u0131m ve k\u00f6y toplumunun y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 basit bir ekonomik sorun de\u011fildir on bin y\u0131ll\u0131k bir toplumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn imhas\u0131d\u0131r. Sorun tar\u0131m yerine daha \u00e7ok k\u00e2r getiren sanayi ekonomisinin \u00f6nem kazanmas\u0131 da de\u011fildir toplumsal varl\u0131\u011f\u0131n kendisidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn yap\u0131sal krizi ortam\u0131nda ba\u015fta tar\u0131m alanlar\u0131 olmak \u00fczere pek \u00e7ok alanda toplum bilin\u00e7li olarak i\u015fsiz b\u0131rak\u0131lmakta, genetik bitkiler \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131larak tar\u0131m darbelenmektedir. Genetik bitkiler sadece do\u011fal bitkileri k\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irmiyor, sonu bilinmez hastal\u0131klara da ortam haz\u0131rl\u0131yor. <\/p>\n
Sanayi kapitalizmi en az ulus-devlet tekelcili\u011fi kadar topluma sald\u0131ran bir tekel konumundad\u0131r. Ekonomiyle ilgisi yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmakta ve bilin\u00e7li \u00e7arp\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. End\u00fcstriyalizm Avrupa hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tarihsel rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evre alanlar\u0131ndaki as\u0131l rol\u00fc bu hegemonyay\u0131 yerle\u015ftirmektir. Hem de yerel sanayileri daha verimli \u00fcretim teknikleri ad\u0131 alt\u0131nda y\u0131karak bu rol\u00fcn\u00fc oynamaktad\u0131r. Ekonomik de\u011fil, anti-ekonomiktir. Tarihte hep zengin kalm\u0131\u015f Ortado\u011fu toplumlar\u0131 modernitenin son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k sald\u0131r\u0131lar\u0131 alt\u0131nda en fakir d\u00f6nemlerini ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Tar\u0131m\u0131n ve tar\u0131m toplumunun y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 bir ekonomik verimlilik gere\u011fi de\u011fildir burjuvazinin s\u0131n\u0131fsal tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir ve siyasi iktidarla ilgili bir olayd\u0131r. <\/p>\n
End\u00fcstriyalizm hegemonik metropoller i\u00e7in azami k\u00e2r sa\u011flayabilir fakat bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u0131rsal alanlar\u0131n \u00e7\u00f6lle\u015fmesi, k\u00f6ylerin bo\u015falt\u0131lmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla sosyal ve ekonomik bunal\u0131m\u0131n derinle\u015ftirilmesidir. Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131nda ve ekonomik ya\u015fam\u0131nda end\u00fcstriyalizm, belki de iktidar-devlet sava\u015flar\u0131ndan daha tehlikeli sonu\u00e7lar do\u011furan bir ideolojik-politik sald\u0131r\u0131 tekni\u011fidir. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin, g\u00f6ller, sulak alanlar ve nehirlerin kurumas\u0131n\u0131n esas sorumlu g\u00fcc\u00fc olup, tahribatlar\u0131 bu h\u0131zla devam ederse ya\u015fanacak bir d\u00fcnya b\u0131rakmayacakt\u0131r. Ortado\u011fu\u2019da on be\u015f bin y\u0131ll\u0131k bir k\u00fclt\u00fcr birikimiyle in\u015fa edilmi\u015f toplum ve ya\u015fam i\u00e7in end\u00fcstriyalizmin te\u015fkil etti\u011fi tehdit, sava\u015flar yoluyla ya\u015fanan soyk\u0131r\u0131mlar kadar tehlikelidir. Tekrar belirtmeliyim ki, end\u00fcstriyalizm, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, ekonomiye ve topluma sald\u0131ran en temel ara\u00e7t\u0131r. Ger\u00e7ek sanayinin de y\u0131k\u0131m g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kapitalizmin azam\u00ee k\u00e2r h\u0131rs\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen end\u00fcstriyel kalk\u0131nmac\u0131l\u0131k \u00fclkeleri refaha ve zenginli\u011fe de\u011fil, y\u0131k\u0131ma ve yoksullu\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u00fcr kriz i\u00e7inde debelenmekten de \u00f6teye harabeye \u00e7evirir. Sadece Afganistan\u2019da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen ha\u015fha\u015f end\u00fcstrisiyle Irak i\u00e7in geli\u015ftirilen petrol end\u00fcstrilerinin bu alanlar\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc harabelik durum ger\u00e7e\u011fi apa\u00e7\u0131k k\u0131lmaktad\u0131r. Harap olan sadece \u00fclkeler de\u011fildir tarihsel toplumdur, k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr. <\/p>\n
d- Ortado\u011fu\u2019da toplumsal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde, modernitenin tezg\u00e2h\u0131nda dokunan orta s\u0131n\u0131f, b\u00fcrokrasi ve kentin rol\u00fc \u00f6nemle de\u011ferlendirilmek durumundad\u0131r. Kapitalizm, ulus-devlet ve end\u00fcstriyalizm ba\u011flam\u0131nda yeniden in\u015fa edilen orta s\u0131n\u0131f, b\u00fcrokrasi ve kent \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc kendisini \u00e7ekim ve \u00e7\u00f6z\u00fcm merkezi olarak sunmakta ustad\u0131r. Kapitalist modernitenin yay\u0131l\u0131m ortam\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnleri olduklar\u0131 halde, kendi k\u00f6kenlerini ba\u011f\u0131ms\u0131z ve orijinalmi\u015f gibi sunmaya \u00f6zen g\u00f6sterirler. Geleneksel toplum \u00fczerinde hegemonik g\u00fc\u00e7 olarak konumlanmay\u0131 \u00f6ncelikleri sayarlar. Moderniteyle ili\u015fkileri i\u015fbirlik\u00e7ilik ve ajanl\u0131k temelinde oldu\u011fu halde, kendilerini modernitenin in\u015fa edici g\u00fc\u00e7leri olarak kabul ettirmek i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yaparlar. Bunlar\u0131 kurumsal fa\u015fizmin sosyal, kurumsal ve mek\u00e2nsal temeli olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Geleneksel topluma d\u0131\u015ftan dayat\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in tutmayan a\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedirler. Yabanc\u0131la\u015fma ger\u00e7eklikleri k\u00f6kl\u00fcd\u00fcr. Moderniteye \u00f6l\u00fcm kal\u0131m meselesi olarak sar\u0131lmalar\u0131 yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f ger\u00e7ekliklerinden ileri gelmektedir. Kapitalist hegemonyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011frudan i\u015fgal ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi ger\u00e7ekle\u015femedi\u011finden, kendileri yerli maskeli i\u015fgalci ve s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler konumundad\u0131r toplum \u00fczerinde i\u00e7ten bir i\u015fgalcilik ve s\u00f6m\u00fcrgecilik y\u00fcr\u00fct\u00fcrler. Milliyet\u00e7i ve devlet\u00e7i olmalar\u0131na ra\u011fmen en keskin toplumcu ge\u00e7inmeleri bir paradoks olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Derinli\u011fine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde, bu kesimleri (orta\u00e7a\u011flardaki kral\u0131n prensliklerinin g\u00fcncelle\u015fmi\u015f bir varyasyonu olarak) kapitalist merkezin \u015fubeleri olarak de\u011ferlendirmek durumunda kal\u0131yorum.<\/p>\n
\u00d6zcesi konumlar\u0131 moderniteden kopyalama tarz\u0131nda oldu\u011fundan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn de\u011fil, sorunun temel kaynaklar\u0131ndand\u0131r. Modernitenin \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc kendini en a\u00e7\u0131k \u015fekilde orta s\u0131n\u0131f\u0131n k\u00f6ks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde, b\u00fcrokrasinin t\u0131kanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131nda, kentin kent-sizle\u015fmesinde yans\u0131t\u0131r. T\u00fcm maskeleme \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, sistemin yap\u0131sal krizini bu \u00fc\u00e7l\u00fc olguda \u00e7\u0131plak olarak okumak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
e- Filozof Nietzsche, kapitalist modernitenin insanl\u0131k ve \u00e7evre \u00fczerindeki tahribat\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 derinli\u011fine kavrayan ender ki\u015filiklerdendir. Modernitenin s\u00fczgecinden ge\u00e7mi\u015f insan\u0131 toplum ve birey olarak i\u011fdi\u015f olmu\u015f, kar\u0131la\u015fm\u0131\u015f, dekadan, posa metaforlar\u0131yla de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. E\u011fretileme olarak, do\u011fruya yak\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f olarak kat\u0131l\u0131r\u0131m. Bir at\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 kucaklay\u0131p a\u011flamas\u0131yla modernitenin daha b\u00fcy\u00fck zulm\u00fcn\u00fcn hayvanlar \u00fczerinde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak ister. Ormanlar\u0131 bir s\u0131\u011f\u0131nak, ya\u015fam\u0131n korunaca\u011f\u0131 mek\u00e2n olarak g\u00f6r\u00fcr ve s\u0131k s\u0131k ziyaret eder. \u00dczerinde durdu\u011fu \u2018\u00fcst insan\u2019 (\u00dcbermensch) kavram\u0131 yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Uygarl\u0131k boyunca ger\u00e7ekle\u015ftirilen t\u00fcm k\u00f6lelik tiplerini bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olarak g\u00f6r\u00fcr ki, K. Marks\u2019\u0131nkinin \u00e7ok ilerisinde, insanc\u0131l bir yakla\u015f\u0131md\u0131r bu. \u0130\u015f\u00e7ile\u015fmenin \u00f6v\u00fcn\u00fclecek, \u00fczerine politika in\u015fa edilecek bir varl\u0131k olamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7i olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir. Tarih bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131r. Nietzsche\u2019nin hedefledi\u011fi \u2018\u00fcst insan\u2019\u0131 fa\u015fizmin \u00f6n habercisi gibi g\u00f6rmek \u00e7ok ucuz bir propagandad\u0131r. Tersine, Nietzsche\u2019nin \u2018\u00fcst insan\u2019\u0131n\u0131 her t\u00fcr k\u00f6lele\u015fmeye, \u00e7evre y\u0131k\u0131m\u0131na ve ki\u015filiksizle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 bir kavram olarak yorumlamak daha do\u011frudur. <\/p>\n
G\u00fcncel geli\u015fmeler k\u00fcresel kriz, finansal boyut, i\u015fsizlik ve sanal y\u00f6ntemlerle tarihin en b\u00fcy\u00fck soygun sistemleri (y\u0131lda 600 trilyon Dolarl\u0131k talan) aras\u0131ndaki ili\u015fkileri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa merkezli modernite azami k\u00fcreselle\u015fmeyi ya\u015farken, ayn\u0131 d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde yap\u0131sal krizinin ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemezli\u011finin de fark\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131r. Zirve \u00fcst\u00fcne zirve yap\u0131yorlar. BM, IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131, NATO, AB ve kopyalar\u0131n\u0131n sistemin krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in yetersiz kald\u0131klar\u0131 iyice a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Merkez bankalar\u0131, 7\u2019ler, 8\u2019ler ve 20\u2019lerin paket \u00fcst\u00fcne paket a\u00e7\u0131klamalar\u0131, ilgili bilan\u00e7olar, i\u015fsizlik, bor\u00e7luluk rakamlar\u0131, \u00fcretim kapasitelerinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, g\u0131da sorunlar\u0131n\u0131n k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde g\u00fcndeme giri\u015fi vb. bir\u00e7ok g\u00f6sterge, toplumsal tahakk\u00fcm alan\u0131ndaki ekonomik tekelcili\u011fin krizle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. <\/p>\n
Afganistan, Pakistan, \u0130ran, Irak ve \u0130srail-Filistin \u00f6rnekleri, ulus-devletin sadece Ortado\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, k\u00fcresel \u00e7apta \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, kriz ve kaotik durum \u00fczerindeki etkilerini yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131mlar, d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc kanlar ve ak\u0131tt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zya\u015flar\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Ulus-devletler insan toplumlar\u0131 i\u00e7in sadece en zalim y\u00f6netim ara\u00e7lar\u0131 de\u011fil, \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck kaynaklar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 da kan\u0131tlamaktad\u0131r. B\u00f6lgenin k\u00fclt\u00fcrel dokusunu par\u00e7alayan ulus-devlet, tarih boyunca u\u011fran\u0131lan en b\u00fcy\u00fck felaketi simgelemektedir. <\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n kendisi i\u00e7in bile alarm zillerinin \u00e7almas\u0131 anlam\u0131na gelen ve ancak reformlarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilen kapitalizm ve end\u00fcstriyalizmin Ortado\u011fu toplumunda ya\u015fanan tarihsel sorunlar\u0131 s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015f bi\u00e7imlerine ta\u015f\u0131rmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ortado\u011fu toplumunda kapitalizmi ve end\u00fcstriyalizmi derinle\u015ftirmek, toplumun kendisine ve \u00e7evresine kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rmak anlam\u0131na gelir. Hangi k\u0131l\u0131flar alt\u0131nda sunulursa sunulsun, \u00fc\u00e7l\u00fc sacaya\u011f\u0131 bi\u00e7iminde stratejik bir sava\u015f arac\u0131 olan modernitenin g\u00fcncel somut hali bu yarg\u0131y\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. <\/p>\n
\u0130deolojik hegemonya, oryantalizm ger\u00e7ekleri \u00e7arp\u0131tmaktad\u0131r. Son iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 Ortado\u011fu\u2019nun Bat\u0131 modernitesi ta-raf\u0131ndan fethedilmesiyle ge\u00e7mi\u015ftir. Ulus-devlet\u00e7ikler, montaj sanayileri, kamusal ekonomi sahtek\u00e2rl\u0131klar\u0131 as\u0131l ger\u00e7e\u011fi gizle-yemez. Fethin emrinden bir an i\u00e7in \u00e7\u0131kma cesareti g\u00f6steren Saddam H\u00fcseyin\u2019in ba\u015f\u0131na gelenler ancak Fransa Kral\u0131 16. Louis\u2019nin durumu ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir. Nas\u0131l ki Fransa Kral\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 kopar\u0131ld\u0131ktan sonra Avrupa ate\u015fin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fcyse, ulus-devlet kral\u0131 Saddam\u2019\u0131n idam\u0131 da Ortado\u011fu\u2019nun zaten eksik olmayan s\u0131cak sava\u015f ger\u00e7e\u011finin daha da alevlenmesi, b\u00f6lgeye yay\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcreklilik kazanmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir, gelmi\u015ftir. <\/p>\n
Oryantalist paradigmay\u0131 par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6rece\u011fiz ki, Sovyet sisteminin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla \u2018so\u011fuk sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesi Or-tado\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u0131cak sava\u015f\u0131n bir \u00fcst evreye s\u0131\u00e7ramas\u0131 olmu\u015ftur. 1991\u2019deki K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n so\u011fuk sava\u015f\u0131n bitiminden bir y\u0131l sonraya denk gelmesi bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frulamaktad\u0131r. \u2018Uzun s\u00fcre\u2019 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Ortado\u011fu \u00fczerindeki bu modernite sava\u015f\u0131 Napolyon\u2019un 1800\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan itibaren M\u0131s\u0131r\u2019a ad\u0131m atmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f ulus-devlet\u00e7ikler yaratma, kapitalist acen-teler olu\u015fturma ve petrol ba\u015fta olmak \u00fczere jeoekonomik kaynaklar\u0131n end\u00fcstriyalizm taraf\u0131ndan talan\u0131yla zirveye \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Modernitenin kal\u0131n \u00e7izgisel anlat\u0131m\u0131 budur. Gerisi ayr\u0131nt\u0131 ve bol d\u00f6ng\u00fcl\u00fc hik\u00e2yelerdir. <\/p>\n
B\u00f6lge i\u00e7in kriz ve kaos kavramlar\u0131n\u0131 s\u0131k\u00e7a kullanmaktan \u00e7ekiniyorum. Ya\u015fanan ger\u00e7eklik s\u0131cak sava\u015f ise, o zaman bunu kriz ve kaosa indirgemek yan\u0131lt\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sava\u015flar\u0131 ne ilk ve orta\u00e7a\u011flar\u0131n sava\u015flar\u0131na, ne de modernitenin iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131na kadar ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131 sava\u015f bi\u00e7imlerine benzer. \u00d6zellikle Birinci ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131yla birlikte sava\u015flar kitleselle\u015fti. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra ise toplumsalla\u015ft\u0131. Modernitenin \u00fc\u00e7 ayakl\u0131 canavar y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde ya\u015fanan sava\u015flar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f ayr\u0131mlar\u0131yla toplum d\u0131\u015f\u0131nda verilmesi d\u00f6neminin sona erdi\u011fini, modernitenin yeni d\u00f6neminin ise i\u00e7 ve d\u0131\u015f sava\u015flar\u0131n toplum i\u00e7inde birle\u015fik olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi anlam\u0131na geldi\u011fini kavramak onun yeni \u00f6z\u00fcn\u00fcn gere\u011fidir. Genelde t\u00fcm Ortado\u011fu toplumunda ya\u015fanan sava\u015f ger\u00e7e\u011fini, \u00f6zelde en a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f haliyle Filistin-\u0130srail, Afganistan-Pakistan ve \u0130ran-Irak sava\u015flar\u0131 ger\u00e7e\u011fini bu kapsamda \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Akla hayale s\u0131\u011fmayan olaylar, s\u00fcre\u00e7ler bu kapsamdaki \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerle daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131l\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n
ABD-AB hegemonyas\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen yeni Ortado\u011fu sava\u015flar\u0131 nas\u0131l sonu\u00e7lanabilir? Bu sava\u015flar daha da yayg\u0131nla\u015f\u0131p yo-\u011funla\u015facak m\u0131? Hegemon g\u00fc\u00e7ler b\u00f6lgeyi terk edebilirler mi? Ederlerse veya etmezlerse neleri beklemek gerekir? A\u00e7\u0131k ki bu temel sorulara net ve kesin cevaplar verilemez. Ama farkl\u0131 bir tarihsel a\u015famayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz kesindir. Savun-mamda bu a\u015famaya kadarki toplumsal do\u011fa, uygarl\u0131k, modernite ve Ortado\u011fu denilen jeok\u00fclt\u00fcre ili\u015fkin bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme tasla\u011f\u0131n\u0131 sundum. Bu savunmam\u0131n bundan sonraki b\u00f6l\u00fcm kriz ve sava\u015ftan \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in olas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm modeli \u00fczerinde yo\u011fun-la\u015fmak olacakt\u0131r. <\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
<\/p>\n<\/p>\n
\t<\/p>\n