\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/273-5.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
C-DEVLET ORGANLARININ KURULU\u015eU VE \u0130\u015eLEY\u0130\u015e ESASLARI<\/p>\n
1924, 1961 VE 1982 anayasalar\u0131nda, birbirlerinin devam\u0131 niteli\u011finde devlet organlar\u0131n\u0131n kurulu\u015f ve i\u015fleyi\u015f esaslar\u0131 konulmu\u015ftur. Genel \u015fematik sistem Avrupa liberal devlet erkleri olan yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 organlar\u0131 taklit edilerek T\u00fcrkiye ko\u015fullar\u0131na uyarlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zde ise bu tam bat\u0131 tarz\u0131 liberal devlet modeli de\u011fildir. Do\u011fu ile bat\u0131n\u0131n bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olup, a\u011f\u0131rl\u0131k merkezi do\u011funun despotik yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir modeldir. Bu \u00f6zellik T\u00fcrk ulus devletinin tarihsel kurulu\u015f ko\u015fullar\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
T\u00fcrkiye cumhuriyeti devleti, Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun miras\u0131na dayanarak kurulmu\u015ftur. Cumhuriyet, bat\u0131n\u0131n halk devrimleri gibi dipten gelen devrim dalgalar\u0131 ve reform s\u00fcre\u00e7leri ile kurulmam\u0131\u015ft\u0131r. Miad\u0131n\u0131 dolduran Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun bat\u0131 yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda tutunamayarak y\u0131k\u0131lmas\u0131 sonucu onun enkaz\u0131na dayanarak v\u00fccut bulmu\u015ftur. Kurulu\u015funa \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden g\u00fc\u00e7ler, ittihat terakkinin ocaklar\u0131nda veya devlet i\u00e7inde milliyet\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncelerle yeti\u015fen asker ve sivil b\u00fcrokrat kesimlerdir. \u0130nisiyatif ordu i\u00e7inde yeti\u015fen subaylardad\u0131r. M. Kemal ve yak\u0131n arkada\u015flar\u0131 subay ekibidir. Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funu olu\u015fturan tarihsel de\u011ferlerin ve hilafet sisteminin bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda tutunamayacaklar\u0131n\u0131n fark\u0131ndad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla bat\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funu tam s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmek i\u00e7in giri\u015fti\u011fi Anadolu\u2019yu i\u015fgal giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 tutum alarak elde kalan co\u011frafya \u00fczerinde devleti cumhuriyet ad\u0131na yeniden \u015fekillendirmi\u015flerdir. Cumhuriyetin kurulu\u015funda ordu ba\u015frol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla cumhuriyet tarihi boyunca ordu kendini cumhuriyetin asli kurucu ve kurtar\u0131c\u0131 sahibi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f, y\u00f6netiminde kendini biricik hak ve s\u00f6z sahibi olarak bilmi\u015ftir. Her askeri darbe yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, cumhuriyeti kollama ve koruma gerek\u00e7esine s\u0131\u011f\u0131n\u0131lmas\u0131 bu sahiplik duygusunun ve hak iddia etmenin bir sonucudur. 1950\u2019lere kadar tek parti ve tek \u015fef diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ile y\u00f6netilen T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, 1950\u2019lerden sonra T\u00fcrkiye\u2019nin NATO\u2019ya giri\u015fi ve bat\u0131ya entegre olmas\u0131n\u0131n kesinle\u015fmesiyle \u00e7ok partili sisteme ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019 de kurulan cumhuriyet modelinin sonraki Arap Baas parti ve cumhuriyet modellerine emsal te\u015fkil etti\u011fi ve ilham verdi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0\u00a0<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla devletin yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 erkleri \u015fimdiye kadar asma yapra\u011f\u0131 misali ordu vesayetini \u00f6rten rolden ba\u015fka bir rolleri olmam\u0131\u015ft\u0131r. Parlamentonun yasama g\u00fcc\u00fc olarak se\u00e7ilmi\u015f halk iradesini temsil etti\u011fini iddia etmesine ra\u011fmen ger\u00e7ek bir kurumsal temsili ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015ftir. Cumhuriyet tarihi boyunca parlamento sadece ordunun ve oligar\u015fik ittifak\u0131n ama\u00e7lar\u0131na alet olmaktan ba\u015fka bir i\u015flevi yerine getirmemi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019 de ordu ve b\u00fcrokrasi her zaman belirleyici iktidar g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. \u0130ktidar kimin ad\u0131na kurulursa kurulsun ordu s\u00fcrekli kendini iktidar\u0131n ve devletin ger\u00e7ek sahibi g\u00f6rm\u00fc\u015f, t\u00fcm sivil otoritelere vesayetlik yapm\u0131\u015f, perde arkas\u0131nda veya \u00f6n\u00fcnden hep devleti y\u00f6netir olmu\u015ftur.<\/p>\n
Yeni demokratik anayasa bu anti demokratik yap\u0131lanmay\u0131 a\u015fmak zorundad\u0131r. \u00d6ncelikle devletin karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc demokratik sivil otoritenin ve kurumlar\u0131n denetimine koymak durumundad\u0131r. Devlet kendi ba\u015f\u0131na toplumu ilgilendiren hayati sorunlar hakk\u0131nda karar veremez. Devlet uygulama g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Halk\u0131n ve parlamentonun ald\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131 hayata ge\u00e7irmekle m\u00fckelleftir. Halk\u0131n vazife verdi\u011fi memurdur. Zaten devlet art\u0131 demokrasi form\u00fcl\u00fc b\u00f6yle anlam bulabilecektir.\u00a0<\/p>\n
2-Yeni anayasa ba\u011flam\u0131nda ba\u015fkanl\u0131k, yar\u0131 ba\u015fkanl\u0131k ya da mevcut y\u00f6netim bi\u00e7imiyle kal\u0131n\u0131p kal\u0131nmayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bunlar \u015fekilsel ve g\u00f6stermelik tart\u0131\u015fmalard\u0131r. Burada \u00f6nemli olan devletin hangi bi\u00e7imsel y\u00f6ntemle y\u00f6netilece\u011fi de\u011fildir. Devletin demokrasinin ama\u00e7 ve hak alan\u0131na sayg\u0131l\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131d\u0131r. Toplumun demokratik iradesine sayg\u0131 g\u00f6sterip g\u00f6steremeyece\u011fidir. Bu konuda esas \u00f6nemli sorun devletin b\u00fcrokratik ve \u00fcsten buyruk\u00e7u mekanizmas\u0131 m\u0131 toplumu y\u00f6netecektir yoksa toplumun demokratik iradesi mi kendini y\u00f6netecektir cevab\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu konuda en sa\u011fl\u0131kl\u0131 yap\u0131lanma devlet organlar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclerek rasyonel \u00e7izgiye \u00e7ekilmeleridir.\u00a0<\/p>\n
3-Yeni anayasada toplum ve devlet y\u00f6netiminin temel insiyatifi parlamento ve halk meclislerine verilmelidir. Toplumun ve devletin t\u00fcm stratejik temel i\u015flerinde se\u00e7ilen halk iradesi biricik s\u00f6z ve karar g\u00fcc\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Demokratik halk iradesi olan yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131y\u0131 lay\u0131k\u0131yla denetlemeli ve y\u00fcr\u00fctmelidir. Kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesinde hi\u00e7bir kuvvet, yasama ve se\u00e7ilmi\u015f halk iradesine ra\u011fmen var olamaz. B\u00fct\u00fcn erk ve kuvvetler yasaman\u0131n denetimi ve insiyatifi alt\u0131nda i\u015flev g\u00f6r\u00fcrler. Yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tekerr\u00fcr\u00fc sadece ezberlenmi\u015f i\u00e7i bo\u015f bir safsatad\u0131r. Hi\u00e7bir bir hukuk ve yarg\u0131 kurumu toplumun ihtiya\u00e7 ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde olamaz. Halk\u0131n bu ihtiya\u00e7 ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131 belirleyen temel irade ise soyut hukuk ilkeleri ve birka\u00e7 yarg\u0131\u00e7 de\u011fildir. Bunlar\u0131 belirleyen ve d\u00fczenleyen esas irade demokratik ve \u00f6zg\u00fcr se\u00e7ilmi\u015f veya tezah\u00fcr etmi\u015f halk iradesidir. \u00dcst\u00fcn ve y\u00fcce olan soyut hukuk ilkeleri ve yarg\u0131 kurumlar\u0131 de\u011fil, halk\u0131n demokratik ve \u00f6zg\u00fcr ya\u015fama arzusudur. Hukuk ve yarg\u0131 kurumlar\u0131 halk\u0131n bu arzu ve ama\u00e7lar\u0131na ba\u011fl\u0131 kal\u0131p hizmet ettik\u00e7e anlam ifade ederler. Onun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir de\u011ferleri olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bilakis toplum kar\u015f\u0131t\u0131 bir rolde oynarlar. T\u00fcrk yarg\u0131 kurumunun i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durum ve h\u00fck\u00fcmetle girdi\u011fi iktidar payla\u015f\u0131m kavgas\u0131 bu ger\u00e7e\u011fi \u00e7ok iyi \u00f6zetlemektedir.<\/p>\n
4-Yasama iki meclisli organ bi\u00e7iminde yeniden \u00f6rg\u00fctlenmelidir. Bu organlardan birincisi T\u00fcrkiye genelinde her ilin n\u00fcfus oran\u0131na g\u00f6re se\u00e7ilmi\u015f bug\u00fcn de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren parlamentodur. \u0130kincisi ise \u00f6zerk b\u00f6lgelere ve yerel topluluklara g\u00f6re halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f senato bi\u00e7iminde olu\u015fturulabilinir. Bu organa, \u0130ller veya B\u00f6lgeler Senatosu denilebilir. Eskiden de illeri temsilen senato kurumu vard\u0131. Ancak bu il senat\u00f6rleri do\u011frudan devletin b\u00fcrokratik mekanizmalar\u0131na ba\u011fland\u0131klar\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ek anlamda demokratik bir kurum haline gelemediler. B\u00f6lgelere veya illere dayal\u0131 bu yeni demokratik yap\u0131lanma halk\u0131n iradesini temsil edecek ger\u00e7ek demokratik kurum niteli\u011finde \u00f6rg\u00fctlenmelidir. TBMM bu iki temsili organ\u0131n\u0131n bile\u015fiminden te\u015fekk\u00fcl etmelidir. B\u00f6lge ve yerel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate almadan sadece genel oyla se\u00e7ilmi\u015f tek se\u00e7enekli parlamentonun sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 ve halk\u0131n demokratik taleplerini hakkaniyet i\u00e7inde yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 hayat g\u00f6stermektedir. T\u00fcrkiye\u2019 deki parlamento usul\u00fc bunun somut kan\u0131t\u0131d\u0131r. Her toplumsal sorun parlamentonun genel ge\u00e7er \u00e7o\u011funluk kararlar\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclemez. \u00c7o\u011funluk haklar\u0131 kadar az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n temel ve devredilemez evrensel haklar\u0131n\u0131 da koruyan bir demokratik mekanizman\u0131n kurulmas\u0131 zorunludur. \u0130kili temsile dayanan yasama sistemi sorunlar\u0131n demokratik bir y\u00f6ntem ve hakkaniyet i\u00e7inde m\u00fczakere edilmesini, kararlarda toplumsal uzla\u015fman\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayatidir. Bu mekanizman\u0131n kuruldu\u011fu \u00fclkeler, demokratik i\u015fleyi\u015f ve kat\u0131l\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorunlar\u0131 daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve problemsiz \u00e7\u00f6zebilmektedirler. Bir eyaleti ilgilendiren sorunlar \u00f6ncelikle o eyaletin senatosuyla tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p anla\u015f\u0131larak karar haline gelmektedir. Bu ikili temsili mekanizma sistemi pek \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f yasama organlar\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Yerel alanlar\u0131n do\u011frudan do\u011fruya parlamentoda temsil edilmelerinin \u00f6nemi ve rol\u00fc bu ihtiya\u00e7tan kaynaklanmaktad\u0131r. Genellikle az\u0131nl\u0131k, yerel haklar\u0131 ve \u00e7\u0131karlar\u0131 pek dikkate almayan, merkezin ezici \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dayatma e\u011filimini g\u00f6steren \u00e7o\u011funlu\u011fun yapabilece\u011fi haks\u0131z ve anti demokratik uygulama ve dayatmalara kar\u015f\u0131, b\u00f6lge veya il temsilcileri kendi alan ve b\u00f6lge topluluklar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 savunma ve dengeleme imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulabileceklerdir. Kald\u0131 ki kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokratik sistem b\u00f6lgesel ve yerel meclisin i\u015flevsel k\u0131l\u0131nmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn hale gelebilir. Topluma ili\u015fkin al\u0131nan kararlar iki organ i\u00e7inde yeterince tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p belli bir uzla\u015fma temelinde olgunla\u015ft\u0131ktan sonra karar g\u00fcc\u00fc haline geldi\u011finde toplumsal deste\u011fi yeterince sa\u011flayabilir.<\/p>\n
5-Y\u00fcr\u00fctme erki halk\u0131n ve TBMM\u2019nin denetiminde olmal\u0131d\u0131r. Sava\u015f, bar\u0131\u015f, rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi, anayasa yap\u0131m\u0131, toplumsal ve siyasal reformlar gibi toplumu ilgilendiren t\u00fcm hayati konular hakk\u0131nda toplumun onay\u0131 ve r\u0131zas\u0131 olmadan y\u00fcr\u00fctme erki veya herhangi bir kurum karar almaz. Y\u00fcr\u00fctme icraatlar\u0131nda \u015feffaf ve s\u00fcrekli topluma hesap verebilir durumda olmal\u0131d\u0131r. Toplumun veya ilgili kesimlerin icraatlar\u0131n\u0131 benimsemedikleri veya \u015fik\u00e2yette bulunduklar\u0131 kamu y\u00f6neticilerini geri \u00e7eken yasal d\u00fczenlemeler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u00a0\u00a0<\/p>\n
6-Yarg\u0131 Kurumu anayasan\u0131n veya demokratik halk iradesinin verdi\u011fi hak ve yetkiler \u00e7er\u00e7evesinde kendi icraatlar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z karar ve uygulama hakk\u0131na sahiptir. H\u00e2kim teminat\u0131 ve demokratik hukuk normlar\u0131 anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Ancak bu yarg\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in var oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Yarg\u0131 toplumsal huzursuzluklar\u0131 ve \u00e7eli\u015fkileri adalet i\u00e7inde hakkaniyete uygun olarak \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in vard\u0131r. Topluma hizmet sunmak i\u00e7in vard\u0131r. Yoksa devlet erki olarak g\u00fc\u00e7 payla\u015farak toplumun s\u0131rt\u0131nda boza pi\u015firmek ve rant dev\u015firmek i\u00e7in kurulmam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer devlet ve toplum organlar\u0131 gibi bir hizmet kurumudur. Nas\u0131l ki e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, ileti\u015fim gibi toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re te\u015fekk\u00fcl etmi\u015f kurumlar varsa, yarg\u0131 da benzer ihtiyac\u0131n sonucu olarak toplumsal adaleti sa\u011flamak i\u00e7in kurulmu\u015ftur. Ne toplumun alt\u0131nda nede \u00fcst\u00fcndedir. Ne y\u00fcce ne de baya\u011f\u0131d\u0131r. Sadece topluma hizmet etmenin arac\u0131d\u0131r. Ku\u015fkusuz, g\u00fc\u00e7 kullanma kurumu oldu\u011fu i\u00e7in yarg\u0131n\u0131n i\u015flevi di\u011fer kurumlardan farkl\u0131d\u0131r ve \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u00a0 Ancak bu onu toplumun \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karmaz ve toplumdan \u00fcst\u00fcn k\u0131lmaz.<\/p>\n
7-T\u00fcrkiye\u2018deki yarg\u0131 sorunlar\u0131 ve d\u00fcnyadaki deneyimler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak bu konuda da yeni baz\u0131 d\u00fczenlemelerin getirilmesi yararl\u0131 olacakt\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce yarg\u0131 kuru bir b\u00fcrokratik ayg\u0131t olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131larak demokratikle\u015ftirilmelidir. Yarg\u0131 sadece mahkeme duvar\u0131yla an\u0131lmamal\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Yarg\u0131tay\u2019\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc hafifletmek ve i\u015flerini sadele\u015ftirmek i\u00e7in bir ara kademe olarak b\u00f6lge mahkemeleri kurulabilir. Bu mahkemeler b\u00f6lgenin yerel sorun ve uzla\u015fmazl\u0131klar\u0131yla ilgili davalara bakabilirler. B\u00f6lge ve illerde ana davalara bakan yarg\u0131\u00e7lar o y\u00f6re halk\u0131n\u0131n se\u00e7imiyle ya da bir bi\u00e7imde onay\u0131 ile i\u015fba\u015f\u0131na gelebilirler. Mahkeme kararlar\u0131na halk\u0131n vicdan\u0131 ve onay\u0131 bir bi\u00e7imde yans\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir J\u00fcri veya halk heyeti kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131nda yarg\u0131\u00e7la beraber s\u00f6z sahibi olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca her dava ve sorun mahkemelere intikal etmek ve k\u0131rtasiye s\u0131ras\u0131na girmek zorunda de\u011fildir. Taraflar\u0131n r\u0131za g\u00f6stermeleri halinde kendi aralar\u0131nda tayin etikleri hakemlik kurumuyla ya da benimseyecekleri bir divan huzurunda sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zebilmelidirler. Bu hak yasal ve resmi olarak tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ba\u015fta \u0130ngiltere olmak \u00fczere pek \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f devlet ve toplum rejimlerinde bu sistem i\u015f g\u00f6rebilmektedir.<\/p>\n
8-Ceza infaz kurumlar\u0131 evrensel insan haklar\u0131 ve demokratik adil ama\u00e7lar temelinde yeniden \u0131slah edilmelidir. Ama\u00e7 bilerek veya bilmeyerek k\u00f6t\u00fc ama\u00e7lar pe\u015finde ko\u015fan insanlardan intikam almak amac\u0131yla cezaland\u0131rmak de\u011fil, topluma yeniden kazand\u0131rmak olmal\u0131d\u0131r. Bu kurumlarda adil insani standartlar h\u00e2kim k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r. Kimi cezalarda hapis yerine farkl\u0131 yol ve y\u00f6ntemler denenebilir. Yeni anayasan\u0131n kabul\u00fcnden sonra h\u00fck\u00fcml\u00fc olanlara yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 yapt\u0131rmak ve kabul g\u00f6ren yenilenmi\u015f bir vatanda\u015f olma se\u00e7ene\u011finin f\u0131rsat\u0131n\u0131 sunmak i\u00e7in genel bir afla t\u00fcm cezaevleri bo\u015falt\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00a0 D-DEMOKRAT\u0130K \u00d6ZERKL\u0130K VE YEREL Y\u00d6NET\u0130MLER <\/p>\n
Genelde \u00f6zerklik sorunu, \u00f6zelde ise Demokratik \u00f6zerklik kavram\u0131 K\u00fcrt sorunu ve KCK ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bir zamandan beri tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Anla\u015f\u0131lan yeni anayasan\u0131n en zor konusunu ve zay\u0131f karn\u0131n\u0131 bu sorun te\u015fkil ediyor.<\/p>\n
\u00d6zerkli\u011fin kavram olarak genel tan\u0131m\u0131, kapsam\u0131 ve anlam\u0131 bilinmektedir. \u201cBir toplulu\u011fun, kurulu\u015fun veya kesimin anayasa veya yasalarla belirlenen haklar d\u00e2hilinde kendini y\u00f6netme inisiyatifi olarak tarif edilmektedir di\u011fer bi\u00e7imiyle yerel otonom idare veya y\u00f6netim sistemi olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.
Demokratik \u00f6zerklik ise \u201cesas olarak birey ve topluluklar\u0131n kendilerini \u00f6z iradeleriyle y\u00f6netmeleri anlam\u0131na gelir ki, buna demokratik y\u00f6netim veya otorite demek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr Ayr\u0131ca Demokratik \u00d6zerkli\u011fi geni\u015f ve dar anlamlarda da tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dar anlamdaki tan\u0131m\u0131 siyasi boyutunu, yani y\u00f6netim bi\u00e7imini ve devletle olan ili\u015fki d\u00fczeyini ifade eder. Geni\u015f anlamdaki tan\u0131m\u0131 ise, demokratik ulusu ve onun daha geni\u015f yelpazeye ayr\u0131lm\u0131\u015f olan k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik, sosyal, hukuki, diplomatik ve \u00f6z savunma gibi boyutlar\u0131n\u0131n toplumsal \u00f6rg\u00fctsel sistemini ifade etmektedir.\u00a0\u00a0<\/p>\n
\u00d6zerkli\u011fin genel bir tan\u0131m\u0131 olmakla birlikte uygulama bi\u00e7imleri \u00fclkeden \u00fclkeye de\u011fi\u015fik olabilir. Tarihsel, toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel, hatta co\u011frafi durum ve ko\u015fullara g\u00f6re \u00f6zerkli\u011fin kapsam\u0131 dar, geni\u015f, dikey, yatay farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterebilir. Yine k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik, siyasal, co\u011frafi stat\u00fc bi\u00e7imlerinde g\u00fcndeme gelebilir. Federalizm, konfederalizm gibi \u00d6zerklik de bir siyasi ve hukuksal stat\u00fcd\u00fcr. \u00d6zerkli\u011fin stat\u00fcs\u00fcn\u00fc, bu stat\u00fcn\u00fcn kapsam ve niteli\u011fini ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal sorunlardan kaynaklanan \u00e7eli\u015fkiler belirler. Nas\u0131l ki federalizm ve konfederalizm belli tarihsel ve toplumsal ko\u015fullarda bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ihtiyac\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yorsa, \u00f6zerklik de benzer toplumsal ko\u015fullar\u0131n zorlad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ihtiyac\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. O halde bu ihtiyac\u0131 belirleyen toplumsal zorunluluklar nelerdir ona bakmak gerekir.\u00a0<\/p>\n
Bir \u00fclkede toplumun t\u00fcm\u00fc yekpare ve tek par\u00e7a de\u011fildir. Toplumun t\u00fcm insanlar\u0131 ayn\u0131 renk, bi\u00e7im ve \u00f6zelliklerde olamaz ve ya\u015fayamazlar. Bu monolitik toplum bi\u00e7imini isteyen ve \u00f6zleyen fa\u015fizm mant\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Toplum de\u011fi\u015fik insan gurup ve kesimlerinden olu\u015fmaktad\u0131r. Farkl\u0131 dil, k\u00fclt\u00fcr ve sosyal \u00f6zellikleri vard\u0131r. Her topluluk genel demokratik de\u011ferler i\u00e7inde kendi zihinsel, toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik, sosyal \u00f6zelliklerine, \u00f6zlem ve ama\u00e7lar\u0131na g\u00f6re ya\u015famak ister. Demokratik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc sistemin kendisi de toplumun kendini b\u00f6yle \u00f6zg\u00fcrce ve zengince ya\u015famas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Demokratik olmayan toplumsal sistemler toplumu yekpare kabul edip tek tip insan yaratmay\u0131 dayatt\u0131klar\u0131ndan bunlara fa\u015fizm veya anti demokratik, despotik sistemler denilmektedir. Ku\u015fkusuz T\u00fcrkiye\u2019deki ink\u00e2rc\u0131 sistem gibi bu sistemi topluma zor g\u00fcc\u00fcyle dayatmak da bir se\u00e7enektir ve dayat\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu dayatman\u0131n sonucu s\u00fcrekli kesilmeyen ayaklanma ve direni\u015fler olmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
\u00c7a\u011fda\u015f demokratik sistemler, toplumsal adalet, bar\u0131\u015f, huzur, demokratik sayg\u0131 ve birlik i\u00e7inde ya\u015famak ve toplumsal kesimlere bu haklar\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ulusal, az\u0131nl\u0131ksal, b\u00f6lgesel \u00f6zerk y\u00f6netimleri ve \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerini geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u0130spanya\u2019da Bask, Katalonya ve Gali\u00e7ya d\u00e2hil 17 \u00f6zerk b\u00f6lge ile \u0130ngiltere\u2019de Galler, \u0130sko\u00e7ya ve \u0130rlanda sorunlar\u0131 bu temelde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmu\u015flard\u0131r. Yine bir avu\u00e7 kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke olan \u0130svi\u00e7re de toplam 26 kanton, 2942 kom\u00fcn (belediye) bulunmaktad\u0131r.\u00a0 NATO merkezi Bel\u00e7ika \u00fc\u00e7 dili kullanmakta ve \u00fc\u00e7 temel \u00f6zerk b\u00f6lgelerden olu\u015fmaktad\u0131r. Almanya bir ulus rengini ve ayn\u0131 tondan toplumsal \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131mas\u0131na ra\u011fmen eyaletlerden olu\u015fan federal sistemdir. ABD elli iki eyaletle y\u00f6netilmektedir. ABD N\u00fcfus Say\u0131m\u0131 B\u00fcrosu,\u00a0 Birle\u015fik Devletler\u2019de, il\u00e7eler, belediyeler, kasabalar, okul b\u00f6lgeleri ve \u00f6zel b\u00f6lgeleri de i\u00e7eren en az 84.955 \u00f6zerk y\u00f6netim birimi oldu\u011funu belirlemi\u015ftir. Rusya pek \u00e7ok \u00f6zerk, federal ve yerel k\u00fclt\u00fcrel otonomdan olu\u015fmaktad\u0131r. Hindistan\u2019da 25 eyalet ve 7 birlik b\u00f6lgesi bulunmakta ve onlarca k\u00fclt\u00fcrel topluluk \u00f6zerk ya\u015famaktad\u0131r. G\u00fcney Afrika\u2019da on bir resmi dil ve on b\u00f6lgeden olu\u015fan \u00f6zerk b\u00f6lgeler sistemi ge\u00e7erlidir. Yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zdaki kom\u015fu Irak federal yap\u0131yla y\u00f6netilmektedir. Ku\u015fkusuz bu \u00f6rnekleri \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte giderek bu y\u00f6nl\u00fc \u00f6zerk b\u00f6lge ve yap\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kmakta ve her g\u00fcn \u00e7o\u011falmaktad\u0131r. Bu model sadece ulusal, az\u0131nl\u0131k ve k\u00fclt\u00fcrel gruplar i\u00e7in de\u011fil, sosyal gurup ve ekonomik kurulu\u015flar i\u00e7in de bir se\u00e7enek haline gelmektedir.<\/p>\n
AB\u2019nin, 15 Ekim 1985 tarihinde Strasbourg\u2019da d\u00fczenledi\u011fi AVRUPA YEREL Y\u00d6NET\u0130MLER \u00d6ZERKL\u0130K \u015eARTI, bu demokratik ama\u00e7lar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu belgede \u015f\u00f6yle denilmektedir.\u00a0<\/p>\n
\u201cAvrupa Konseyi \u00fcyesi Devletler,\u2026.\u00a0<\/p>\n
Yerel makamlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc demokratik rejimin temellerinden birisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek,\u00a0<\/p>\n
Vatanda\u015flar\u0131n kamu i\u015flerinin sevk ve idaresine kat\u0131lma hakk\u0131n\u0131n Avrupa Konseyine \u00fcye Devletlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 demokratik ilkelerden biri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek,\u00a0<\/p>\n
Bu hakk\u0131n en do\u011frudan kullan\u0131m alan\u0131n\u0131n yerel d\u00fczeyde oldu\u011funa kani olarak, ger\u00e7ek yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f yerel makamlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem etkili hem de vatanda\u015flara yak\u0131n bir y\u00f6netimi sa\u011flayaca\u011f\u0131na kani olarak,\u00a0<\/p>\n
De\u011fi\u015fik Avrupa \u00fclkelerinde \u00f6zerk yerel y\u00f6netimlerin korunmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesinin demokratik ilkelere ve idarede \u00e2demi merkeziyet\u00e7ili\u011fe dayanan bir Avrupa olu\u015fturulmas\u0131nda \u00f6nemli bir katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek,\u00a0<\/p>\n
Bunun demokratik bir \u015fekilde olu\u015fan karar organlar\u0131na ve sorumluluklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bu sorumluluklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndaki olanak ve y\u00f6ntemler bak\u0131m\u0131ndan ve bu sorumluluklar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in gerekli kaynaklar bak\u0131m\u0131ndan geni\u015f bir \u00f6zerkli\u011fe sahip yerel makamlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fini teyit ederek \u00a0 bi\u00e7iminde ama\u00e7 ve nedenlerini ortaya koyduktan sonra, 3.madde de \u00d6ZERK YEREL Y\u00d6NET\u0130M KAVRAMI \u015f\u00f6yle tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0 1- \u00d6zerk yerel y\u00f6netim kavram\u0131 yerel makamlar\u0131n, kanunlarla belirlenen s\u0131n\u0131rlar \u00e7er\u00e7evesinde, kamu i\u015flerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendi sorumluluklar\u0131 alt\u0131nda ve yerel n\u00fcfusun \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda d\u00fczenleme ve y\u00f6netme hakk\u0131 ve imk\u00e2n\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.\u00a0<\/p>\n
2- Bu hak, do\u011frudan, e\u015fit ve genel oya dayanan gizli se\u00e7im sistemine g\u00f6re serbest\u00e7e se\u00e7ilmi\u015f \u00fcyelerden olu\u015fan ve kendilerine kar\u015f\u0131 sorumlu y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131na sahip olabilen meclisler veya kurul toplant\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lacakt\u0131r\u2026.!\u00a0\u00a0<\/p>\n
T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti Avrupa ile \u00fcyelik m\u00fczakere s\u00fcrecini y\u00fcr\u00fctmesine ra\u011fmen ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt sorunundan dolay\u0131 bu belgenin kimi maddelerine imza atmam\u0131\u015f, \u00e7ekince koymu\u015ftur. Ulus devletlerin ana yurdu ve ihracat\u00e7\u0131s\u0131 olan AB\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 uzun ve sanc\u0131l\u0131 deneyimlerden sonra bu noktaya gelmesi olumlu ve \u00f6nemli bir geli\u015fmedir. \u201cAB \u00fclkelerinin \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fan ulus -devlet deneyimlerinin sonunda vard\u0131\u011f\u0131 a\u015fama, ulus devletlerin, demokratik \u00f6zerkli\u011fi, b\u00f6lgesel ulusal ve az\u0131nl\u0131ksal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm modeli olarak kabul etmeleridir. K\u00fcrt sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde de ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011fa ve \u015fiddete dayanmayan tutarl\u0131 ve anlaml\u0131 olan esas yol, demokratik \u00f6zerkli\u011fin kabul edilmesinden ge\u00e7mektedir. Bu yolun d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm yollar ya sorunlar\u0131 ertelemeye, b\u00f6ylece \u00e7\u0131kmaz\u0131 derinle\u015ftirmeye ya da sert \u00e7at\u0131\u015fmalara ve ayr\u0131\u015fmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Ulusal sorunlar tarihi bu y\u00f6nl\u00fc \u00f6rneklerle doludur. Ulusal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yurdu olan AB \u00fclkelerinin son altm\u0131\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131 bar\u0131\u015f i\u00e7inde zenginlik ve refahla ge\u00e7irmeleri, demokratik \u00f6zerkli\u011fin kabul\u00fcyle onun b\u00f6lgesel, ulusal ve az\u0131nl\u0131ksal sorunlar\u0131na esnek ve yarat\u0131c\u0131 bi\u00e7imde yakla\u015f\u0131m ve uygulamalar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. Demek ki, T\u00fcrkiye\u2019nin de kendine hedef se\u00e7ti\u011fi AB de, yerel y\u00f6netimlerin bir bi\u00e7imi olan demokratik \u00f6zerkli\u011fi kabul etmekte ve benimsedi\u011fi demokratik de\u011ferlerin temel bir unsuru olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\n
Kald\u0131 ki, T\u00fcrkiye\u2019nin ge\u00e7mi\u015f tarihide \u00f6zerkli\u011fe kapal\u0131 ve yabanc\u0131 de\u011fildir. Osmanl\u0131 idare sistemi geni\u015f \u00f6zerk idari yap\u0131ya dayan\u0131yordu. K\u00fcrt beylikleri geni\u015f otonomiye sahiptiler. T\u00fcrkiye\u2019nin en kritik d\u00f6nemi olan kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda kabul edilen 1921 s\u00f6zle\u015fmesinin muhtevas\u0131 bile \u00f6z\u00fc itibariyle demokratik \u00f6zerkli\u011fe yak\u0131nd\u0131r ve onunla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Bu anayasas\u0131n\u0131n genel esaslar\u0131 ve kurulu\u015f mant\u0131\u011f\u0131 \u00f6zerk yerel idarelere dayanmaktad\u0131r. \u00d6yle ki, anayasan\u0131n toplam 23 maddesinden 14 maddesi mahalli idarelerin kurulu\u015f ve i\u015fleyi\u015f esaslar\u0131na ili\u015fkindir. Keza, K\u00dcRD\u0130SAN\u2019IN MUHTAR\u0130YET\u0130NE DA\u0130R VE TBMM\u2019\u0130NDE 10 \u015eUBAK 1922 TAR\u0130H\u0130HNDE M\u00dcZAKKERE ED\u0130LM\u0130\u015e OLAN KANUN TASARISI, K\u00fcrt toplumuna geni\u015f \u00f6zerk bir stat\u00fc tan\u0131mas\u0131na ra\u011fmen K\u00fcrt milletvekilleri taraf\u0131ndan yetersiz bulunarak \u015fiddetli itirazlar\u0131yla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu anlat\u0131lanlardan ve arg\u00fcmanlardan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7, demokratik \u00f6zerk ya\u015fam\u0131n sadece PKK ve KCK\u2019nin bir icad\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, toplumsal zorunlulu\u011fun ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmeler sonucu \u00e7a\u011fda\u015f demokrasinin bir normu olarak geni\u015f kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Felsefik olarak da do\u011fada t\u00fcm varl\u0131ksal yap\u0131lar \u00f6zerk konum i\u00e7indedirler. Hi\u00e7bir varl\u0131ksal olgu ne mutlak ba\u011f\u0131ml\u0131 nede mutlak soyut ve ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Her olgusal varl\u0131k evrenselin \u00f6zeliklerine ba\u011f\u0131ml\u0131 spesifik bir konum ve ili\u015fki i\u00e7inde durmaktad\u0131r. Bu diyalektik kural toplumsal olgular i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.\u00a0<\/p>\n
Bu kan\u0131t ve ger\u00e7ekler a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir ki, iddia edildi\u011fi gibi KCK ve PKK\u2019nin talebi \u201cdevlet i\u00e7inde devlet ,\u00a0 \u201cdevlete paralel devlet kurmak de\u011fildir. T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti ve ba\u011fl\u0131 akademik \u00e7evrelerin bu iddias\u0131 t\u00fcm\u00fcyle dayanaktan yoksun, karalama ama\u00e7l\u0131 olup i\u015fi yoku\u015fa s\u00fcrmek ama\u00e7l\u0131d\u0131r.
Dolay\u0131s\u0131yla, KCK\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in talep etti\u011fi demokratik \u00f6zerklik, AVRUPA YEREL Y\u00d6NET\u0130MLER \u00d6ZERKL\u0130K \u015eARTI VE TEMEL HAKLAR B\u0130LD\u0130RGES\u0130N\u0130N KAPSAMIYLA ba\u011fda\u015fmaktad\u0131r. M\u00fczakere ve \u00e7\u00f6z\u00fcme a\u00e7\u0131kt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin genel siyasal ve toplumsal sistemi i\u00e7inde, K\u00fcrt toplumu i\u00e7in demokratik \u00f6zerklik sistemi veya stat\u00fcs\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Ne \u201cdevlet i\u00e7inde devlet ne de T\u00fcrkiye\u2019nin sosyal ve siyasal s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir yap\u0131lanma talep edilmektedir. T\u00fcrkiye\u2018de olu\u015facak yeni demokratik anayasa kapsam\u0131nda, AB ve BM\u2019nin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc evrensel haklar temelinde K\u00fcrtlerin toplumsal demokratik ulus olma haklar\u0131 talep edilmektedir.<\/p>\n
K\u00fcrt toplumu T\u00fcrkiye\u2019de herhangi bir az\u0131nl\u0131k grup ve kesim de\u011fildir. Soyu t\u00fcketilmi\u015f d\u00f6rt y\u00fcz, be\u015f y\u00fcz ki\u015filik bir az\u0131nl\u0131k toplulu\u011fu da de\u011fildir. Kald\u0131 ki, \u00e7a\u011fda\u015f demokratik normlara g\u00f6re bir ki\u015fi dahi kalsa bir insan\u0131n\u0131n kendi toplumsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fama hakk\u0131 vard\u0131r. K\u00fcrtler, T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun en az \u00fc\u00e7te birini olu\u015fturan bir toplumdur. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumsal trajediler, fiziki ve k\u00fclt\u00fcrel soy k\u0131r\u0131mlar bilinmektedir. Devletin en yetkili a\u011f\u0131zlar\u0131 bile Dersim\u2019de bir \u00e7\u0131rp\u0131da elli bin insan\u0131n katledildi\u011fini itiraf etmektedirler.\u00a0<\/p>\n
\u015eimdi bu ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kalkaca\u011f\u0131, K\u00fcrtlerin halk ve toplum olarak varl\u0131klar\u0131n\u0131n tan\u0131nacaklar\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Yeni anayasan\u0131n esas gerek\u00e7esinin bu ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u015fmak oldu\u011fu dillendirilmektedir. Elbette, yeni anayasa bu temel sorunu da \u00e7\u00f6zemiyorsa, g\u00fcndeme getirmenin bir anlam\u0131 yoktur.
O halde bu sorun hangi hak ve stat\u00fc ile \u00e7\u00f6z\u00fclecektir? K\u00fcrtlere eskiye k\u0131yasla ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u015fan ne verilecektir? Ger\u00e7ek anlamda K\u00fcrt realitesi tan\u0131n\u0131yorsa ve bu s\u00f6ylem eskiden Demirel\u2019in demagojisine benzer aldatmaya d\u00f6n\u00fck de\u011filse, varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilen bu toplumun kendisi hakk\u0131nda karar verme hakk\u0131 tan\u0131nacak m\u0131d\u0131r? E\u011fer kendini y\u00f6netme ve toplumsal haklar\u0131n\u0131 kullanma hakk\u0131 tan\u0131nmayacaksa ink\u00e2rc\u0131l\u0131k nas\u0131l a\u015f\u0131lmaktad\u0131r? Varl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l kabul g\u00f6rmektedir? Eskiyle fark\u0131 ne olacakt\u0131r? \u015eimdi anayasada yan\u0131t bulmas\u0131 gereken bu sorular\u0131n cevaplar\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
KCK\u2019nin amac\u0131 ve temel talebi bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 hakkaniyete uygun, sorununun ana \u00e7\u0131kmazlar\u0131n\u0131 a\u015fabilen, hem K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n birikmi\u015f tarihsel \u00f6zlemlerine cevap, hem de ac\u0131lar\u0131n\u0131 dindiren bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015fmakt\u0131r. Bunu yaparken ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye halk\u0131yla demokratik birlikteli\u011fi ve karde\u015fli\u011fi esas alan bir anlay\u0131\u015fla yola \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan ac\u0131 ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131 unutmay\u0131 ve halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi ve ayr\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 hat\u0131r\u0131na yeni bir beyaz sayfa a\u00e7may\u0131 d\u00fc\u015flemektedir. Milliyet\u00e7i, devlet\u00e7i, ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm ve anlay\u0131\u015flardan uzak durmay\u0131 esas almaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin siyasal toplumsal ve co\u011frafik b\u00fct\u00fcnselli\u011fine ba\u011fl\u0131 kalarak AB ve BM bildirgelerinde teyit edilen hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kullanmak istemektedir.\u00a0<\/p>\n
\u015eimdi sormak laz\u0131m, Demokratik \u00d6zerklik olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131lan bu taleplerin anla\u015f\u0131lmayacak ve bilinmeyecek bir taraf\u0131 var m\u0131d\u0131r?\u00a0 KCK taraf\u0131ndan ifade edilen bu talep ve \u00f6nerilerin ilkokul \u00e7ocuklar\u0131nca \u00e7ok iyi bilinip anla\u015f\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrkiye Ba\u015fbakan\u0131 ve iktidar endeksli akademisyenlerce bu kadar \u00e7arp\u0131t\u0131larak anla\u015f\u0131lmaz k\u0131l\u0131nmas\u0131 bilmediklerinden dolay\u0131 de\u011fildir. \u0130\u015fi yoku\u015fa s\u00fcr\u00fcp suland\u0131rarak, yine \u201calavere dalavere K\u00fcrt Mehmet n\u00f6bete hik\u00e2yesini tekrarlamak istiyorlar. Ku\u015fkusuz sorun ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6rt\u00fcl\u00fc ve sinsi bir bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcrmekse s\u00f6ylenecek fazla laf yoktur.
Daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerimizi \u015f\u00f6yle somutla\u015ft\u0131rabiliriz.<\/p>\n
1-T\u00fcrkiye, AVRUPA YEREL Y\u00d6NET\u0130MLER \u00d6ZERKL\u0130K \u015eARTI\u2019NI kabul etmeli ve anayasay\u0131 yaparken bu \u015fartnamenin taahh\u00fctlerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131d\u0131r. Bu bildirgenin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yerel y\u00f6netim ve \u00f6zerklik yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irecek yeni idari ve hukuki d\u00fczenlemeler geli\u015ftirmelidir.\u00a0<\/p>\n
2-Yukar\u0131daki d\u00fczenleme ba\u011flam\u0131nda T\u00fcrkiye yirmi veya yirmi be\u015f \u00f6zerk idari b\u00f6lgeye ayr\u0131labilir. B\u00f6lge say\u0131s\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlenmesi yeterince tart\u0131\u015f\u0131larak co\u011frafi, sosyal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ihtiya\u00e7lar ve demokratik kat\u0131l\u0131m dikkate al\u0131narak d\u00fczenlemelidir.
3-\u015eayet b\u00f6lge \u00f6zerk \u00f6rg\u00fctlenmesi T\u00fcrkiye\u2019nin ko\u015ful ve ihtiyac\u0131na uygun d\u00fc\u015fm\u00fcyor deniyorsa o taktirde mevcut iller baz al\u0131narak yerel y\u00f6netim \u00f6zerkli\u011fi geli\u015ftirilmelidir. \u0130l y\u00f6netimleri kent konseyleri ve meclisleri ile y\u00fcr\u00fctme kurullar\u0131 bi\u00e7iminde \u00f6rg\u00fctlenerek \u00f6zerk yerel y\u00f6netimler olarak yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu durumda valilik kurumu da se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na gelebilir.\u00a0<\/p>\n
4-\u0130l ve il\u00e7eler ile farkl\u0131 topluluklar bir araya gelip hakl\u0131 demokratik gerek\u00e7elerle b\u00f6lgesel \u00f6zerklik amac\u0131yla y\u00f6netim ve kurumla\u015fma i\u00e7in irade beyan edip, ba\u015fvuruda bulunduklar\u0131nda bu talebin ve hakk\u0131n kullan\u0131m yolu anayasada a\u00e7\u0131k tutulmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca il, il\u00e7e, belde ve k\u00f6ye kadar irili ufakl\u0131 t\u00fcm yerle\u015fim birimlerinin her biri kendi \u00e7ap\u0131nda ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u00e2hilinde demokratik yerel y\u00f6netim veya \u00f6zerklik hakk\u0131na sahiptir. \u0130steyen her yerle\u015fim birimi ve topluluk bu hakk\u0131n\u0131 kullanabilmelidir.\u00a0<\/p>\n
5-Az\u0131nl\u0131klar\u0131n ve inan\u00e7 guruplar\u0131n\u0131n \u00f6zerk y\u00f6netim haklar\u0131n\u0131 tan\u0131yarak e\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131 desteklenmeli, anayasal g\u00fcvence sa\u011flanarak demokratik ortam g\u00fc\u00e7lendirilmelidir.<\/p>\n
6-K\u00fcrtlerin tarihsel ve demografik olarak yo\u011fun ve bir arada ya\u015fad\u0131klar\u0131, resmi s\u00f6ylemde Do\u011fu olarak tabir edilen K\u00fcrdistan, demokratik \u00f6zerklik temelinde kendini yap\u0131land\u0131rmal\u0131, anayasada siyasi ve hukuki stat\u00fcs\u00fc Demokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi olarak tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu konuda gerekirse demokratik ve adil bir propaganda d\u00f6neminden sonra iller baz\u0131nda referandumla halk\u0131n onay\u0131na ba\u015fvurulabilinir.\u00a0 Halk\u0131 istekte bulunan yak\u0131n il ve y\u00f6reler bu \u00f6zerk yap\u0131ya kat\u0131labilirler. Bu yap\u0131 halk taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde,\u00a0 AB yerel y\u00f6netim ve \u00f6zerklik \u015fartnamesine g\u00f6re demokratik se\u00e7imlerle i\u015fba\u015f\u0131na gelen \u00f6zerk meclisini, y\u00fcr\u00fctme kurulunu olu\u015fturarak y\u00f6netimini ve idari yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmal\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
7-Demokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan B\u00f6lgesinin yerel meclisi, y\u00fcr\u00fctme kurulu gibi siyasi idari yap\u0131s\u0131 yeni anayasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kanunlar ve s\u0131n\u0131rlar d\u00e2hilinde T\u00fcrkiye siyasal ve toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olacakt\u0131r. Ayn\u0131 zamanda \u00d6zerk K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi genel se\u00e7imler kanunlar\u0131yla TBMM\u2019ne temsilci g\u00f6ndermelidir.\u00a0<\/p>\n
8- Demokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan B\u00f6lgesinin hukuki ve siyasi stat\u00fcs\u00fc belirlendikten sonra \u00f6zg\u00fcr ve serbest se\u00e7imlerle i\u015fba\u015f\u0131na gelen \u00f6zerk b\u00f6lgenin meclis ve y\u00fcr\u00fctme kurulu, yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u00e2hilinde y\u00fcklenece\u011fi hak ve g\u00f6revler i\u00e7in anayasan\u0131n belirledi\u011fi s\u0131n\u0131rlar d\u00e2hilinde icraatlarda bulunmak i\u00e7in \u00fczerine d\u00fc\u015feni yapmal\u0131d\u0131r. \u00d6zerk yerel y\u00f6netimin yetkileri d\u00e2hiline girebilen \u00f6z savunma, e\u011fitim, vergilendirme, \u00fcretim, sa\u011fl\u0131k, gibi faaliyetler yine AVRUPA YEREL Y\u00d6NET\u0130MLER \u00d6ZERKL\u0130K \u015eARTNAMES\u0130 dikkate al\u0131narak ortak bir tart\u0131\u015fma ve uzla\u015f\u0131 temelinde konsens\u00fcsle \u00e7\u00f6z\u00fclmelidir.
9- Demokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan B\u00f6lgesinde K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcndeki engeller kald\u0131r\u0131larak gerekli t\u00fcm olanaklar sunulmal\u0131d\u0131r. K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim esas al\u0131n\u0131rken, okullarda T\u00fcrk\u00e7e dili ve edebiyat\u0131 da okutulmal\u0131d\u0131r. Kamusal alanda K\u00fcrt\u00e7e-T\u00fcrk\u00e7e iki resmi dil ge\u00e7erli olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca K\u00fcrdistan\u2019daki di\u011fer halklar\u0131n da ana dil e\u011fitim hakk\u0131 tan\u0131nmal\u0131 ve bunun i\u00e7in gerekli t\u00fcm olanaklar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
\u00a0 10- Demokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan yap\u0131s\u0131 ve sistemi iddia edildi\u011fi gibi d\u0131\u015fa kapal\u0131, PKK\u2019nin h\u00e2kimiyet ve iktidar alan\u0131 de\u011fildir. Demokratik anayasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce, parti, \u00f6rg\u00fct ve yap\u0131lara a\u00e7\u0131k demokratik bir yap\u0131lanmad\u0131r. T\u00fcrkiye genelinde ge\u00e7erli ve anayasa ba\u011flam\u0131na girebilen b\u00fct\u00fcn yap\u0131lara ve \u00f6rg\u00fctlenmelere a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zaten y\u00f6netim ve idari sistemi AVRUPA YEREL Y\u00d6NET\u0130MLER \u00d6ZERKL\u0130K \u015eARTININ \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kriterler temelinde olacakt\u0131r. Y\u00f6netimleri gizli oy a\u00e7\u0131k say\u0131m kuralar\u0131yla se\u00e7ilmi\u015f demokratik y\u00f6ntemlerle i\u015f ba\u015f\u0131na geleceklerdir. Hangi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ak\u0131m halk\u0131n takdirini kazan\u0131r ve onay\u0131n\u0131 al\u0131rsa o i\u015f ba\u015f\u0131na gelmelidir. Belki de mevcut T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi partilerinden herhangi birinin yerel uzant\u0131s\u0131 veya m\u00fcttefiki i\u015f ba\u015f\u0131na gelebilecektir. Nas\u0131l ki ispanyan\u0131n Bask b\u00f6lgesi veya \u0130rlanda da serbest ve demokratik se\u00e7imler, \u00f6rg\u00fctlenme ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri varsa ayn\u0131 sistem Demokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinde de ge\u00e7erli olacakt\u0131r. Nitekim KCK y\u00fcr\u00fctme Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Murat Karay\u0131lan ANF haber ajans\u0131na verdi\u011fi 11 Kas\u0131m 2011 tarihli m\u00fclakat\u0131nda bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a teyit etmektedir. \u201c\u2026kimse toprak ya da iktidar alan\u0131 istemiyor. Demokratik \u00d6zerklik ya da \u00d6zerk Demokratik Toplum\u2019da her \u015fey se\u00e7imle olur. Diyelim, bir b\u00f6lgede se\u00e7im oldu ve AKP kazand\u0131. O zaman o b\u00f6lgenin \u00f6zerk y\u00f6netimi AKP olur. Biz \u201cbir yeri bize verin burada biz olaca\u011f\u0131z\u2019 demiyoruz \u00a0 demektedir.<\/p>\n
11-Elbette bu yap\u0131lanma ve \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinde KCK\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcm modeli, m\u00fccadelesi ve talepleri \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. KCK, T\u00fcrkiye Ba\u015fbakan\u0131 R. T. Erdo\u011fan\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi \u201cter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc K\u00fcrt karde\u015flerimin temsilcisi olamaz denilip bir k\u00f6\u015feye at\u0131lacak cinsten de\u011fildir. \u0130\u015fler o kadar kolay ve ucuz olamaz. \u00d6yle basit olsayd\u0131 hi\u00e7 ku\u015fkusuz en az Erdo\u011fan kadar \u015ferir ve ink\u00e2rc\u0131 olan \u00c7iller-G\u00fcre\u015f ekibi gibi y\u00f6neticiler bu sorunu daha rahat \u00e7\u00f6zebilirlerdi. Bu davan\u0131n ge\u00e7ek sahibi ne Erdo\u011fan ne de i\u015fbirlik\u00e7ileridir. Bu davay\u0131 b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadele ile bug\u00fcnlere getiren KCK ve K\u00fcrt Halk \u00f6nderli\u011fidir. Sorunu ortaya \u00e7\u0131karanlar ve sava\u015fanlar kimlerse onunla \u00e7\u00f6zersin deyimi bilgece bir \u00f6\u011f\u00fctt\u00fcr ve yabana at\u0131lamaz. Ku\u015fkusuz KCK kimseden hak dilemiyor sadece olmas\u0131 gereken hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin sava\u015f\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n
12-KCK, Geleneksel yakla\u015f\u0131mlardan farkl\u0131d\u0131r. K\u00fcrt sorununda uluslar\u0131n kendi kaderini tahin hakk\u0131n\u0131n devlet\u00e7i olmayan demokratik yorumunu ifade etmektedir. Ulusal sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olarak de\u011ferlendirilmelidir. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc devletten pay almada g\u00f6rmemektedir. K\u00fcrtler i\u00e7in \u00f6zerklik anlam\u0131nda devlet pe\u015finde de\u011fildir. KCK, Federe veya konfedere devleti hedeflemedi\u011fi gibi kendi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak da g\u00f6rmez. Devletten beklenen temel talebi, K\u00fcrtlerin \u00f6zg\u00fcr iradeleriyle kendi kendini y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131d\u0131r. Demokratik ulusal toplum olmaya engel koymamas\u0131d\u0131r. Bu ama\u00e7la devletle demokratik anayasa ba\u011flam\u0131nda uzla\u015f\u0131 aramaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
13-Yeni demokratik anayasa ba\u011flam\u0131nda K\u00fcrt sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken PKK, KCK\u2019 nin durumu ile K\u00fcrt Halk \u00d6nderli\u011finin serbest b\u0131rak\u0131lma talepleri \u00f6nemle ele al\u0131n\u0131p \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken bir sorundur. K\u00dcRT HALK \u00d6NDERL\u0130\u011e\u0130 ile PKK, K\u00fcrt sorununun ba\u015f akt\u00f6rleridir. Etle t\u0131rnak gibi K\u00fcrt sorununa ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Birini \u00e7\u00f6zmeden asla di\u011feri \u00e7\u00f6z\u00fclemez. Bu nedenle K\u00fcrt sorunu yukar\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6neri ve g\u00f6r\u00fc\u015fler temelinde \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken K\u00dcRT HALK \u00d6NDERL\u0130\u011e\u0130N\u0130N serbest kalma talepleri kesin de\u011ferlendirilmeli, bu temelde siyasi muhatap sorunu \u00e7\u00f6z\u00fclerek sonuca gidilmelidir. Bu ko\u015ful, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ba\u015f\u0131nda gelen olmazsa olmaz temel \u015fart\u0131d\u0131r.\u00a0 Bunun i\u00e7in gereken yasal d\u00fczenlemeler yapmal\u0131d\u0131r.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
KCK Hukuk Komitesi\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0 <\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n