{"id":6520,"date":"2020-03-15T01:44:32","date_gmt":"2020-03-14T22:44:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lekolin.org\/kurt-dilbilimcilere-gore-kurtce-kac-yasinda\/"},"modified":"2020-03-15T01:44:32","modified_gmt":"2020-03-14T22:44:32","slug":"kurt-dilbilimcilere-gore-kurtce-kac-yasinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/kurt-dilbilimcilere-gore-kurtce-kac-yasinda\/","title":{"rendered":"K\u00fcrt Dilbilimcilere G\u00f6re K\u00fcrt\u00e7e Ka\u00e7 Ya\u015f\u0131nda?"},"content":{"rendered":"<p>16 Eyl\u00fcl 2012 Pazar Saat 06:50<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>K\u00fcrt\u00e7enin tan\u0131nm\u0131\u015f dilbilimcileri K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin ka\u00e7 ya\u015f\u0131nda oldu\u011funu de\u011ferlendirdiler.<br \/>\n<\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2445-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde ANF&#8217;nin &#8220;K\u00fcrt\u00e7e en az bin 500 ya\u015f\u0131nda&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla servis etti\u011fi haber tart\u0131\u015fmalara neden oldu. Hint-Avrupa dilleri ailesinin Anadolu ve Mezopotamya&#8217;dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rma yapan uluslararas\u0131 ekibin K\u00fcrt\u00e7eye ili\u015fkin tespitlerini de\u011ferlendiren K\u00fcrt dilbilimciler, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler belirtiyor. Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 \u00f6nemli bulan \u0130stanbul K\u00fcrt Enstit\u00fcs\u00fc Ba\u015fkan\u0131 Zana Farq\u00een\u00ee incelenen 100 K\u00fcrt\u00e7e kelimenin \u00e7o\u011funun Kurmanci leh\u00e7esinden al\u0131nmas\u0131n\u0131 ise ele\u015ftirdi.<\/p>\n<p>Frans\u0131z Sorbonne \u00dcniversitesi\u2019nde Kurmanci B\u00f6l\u00fcm\u00fc Sorumlusu Yrd.Do\u00e7.Dr. Ibrahim Seydo Aydogan ister 5 bin y\u0131l veya 50 y\u0131l denilsin K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin tarihine ili\u015fkin yap\u0131lan tahminlere \u015f\u00fcphe ile bak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirtirken, Zend dergisi edit\u00f6r\u00fc Sam\u00ee Tan, K\u00fcrt\u00e7enin di\u011fer \u0130ran dillerinden ayr\u0131lma s\u00fcrecinin ortak kelimelerin oran\u0131yla hesaplanaca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Dihok \u00dcniveristesi&#8217;nin K\u00fcrdoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc&#8217;nden Dr. Kam\u00fbran Berwar\u00ee ise K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin en az 5 bin ya\u015f\u0131nda oldu\u011funu iddia etti.<\/p>\n<p>Yayg\u0131n \u015fekilde kabul edilen Hint-Avrupa&#8217;n\u0131n Rus steplerinden yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 teorisinin aksine uluslararas\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma ekibi ge\u00e7ti\u011fimiz A\u011fustos ay\u0131nda bu dil ailesinin Anadolu ve Mezopotamya&#8217;dan yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettiklerini bildirmi\u015fti. Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Auckland \u00dcniversitesi&#8217;nin \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi ara\u015ft\u0131rmada K\u00fcrt\u00e7e&#8217;den al\u0131nan 100 kelime incelenmi\u015f ve K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin en az 1500 y\u0131l \u00f6nce di\u011fer dillerden ayr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 iddia edilmi\u015fti.<\/p>\n<p>Ancak ilk kez ANF&#8217;nin duyurdu\u011fu K\u00fcrt\u00e7enin k\u00f6kenine ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131, tart\u0131\u015fmalara neden oldu. K\u00fcrt\u00e7enin tan\u0131nm\u0131\u015f dilbilimcileri Zana Farq\u00een\u00ee, Yrd.Do\u00e7.Dr. Ibrahim Seydo Aydogan, Dr. Kam\u00fbran Berwar\u00ee ve Sam\u00ee Tan tart\u0131\u015fmalar ve ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ANF&#8217;ye de\u011ferlendirdiler.<\/p>\n<p>&#8216;SADECE KURMANC\u0130 DE\u011e\u0130L, D\u0130\u011eER LEH\u00c7ELER DE \u0130NCELENMEL\u0130&#8217;<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmada kullan\u0131lan kelimelerin Amerikal\u0131 uzman M. Swadesh taraf\u0131ndan incelendi\u011fini hat\u0131rlatan \u0130stanbul K\u00fcrt Enstit\u00fcs\u00fc Ba\u015fkan\u0131 Zana Farq\u00een\u00ee, K\u00fcrt\u00e7e ile di\u011fer dillerin ya\u015flar\u0131na ili\u015fkin sonu\u00e7lar\u0131n bilim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu belirtti. Bunun yeni bir tez oldu\u011funu ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyen Farq\u00een\u00ee, K\u00fcrt\u00e7eye ili\u015fkin sonu\u00e7lar\u0131 ise \u015f\u00f6yle de\u011ferlendirdi:<\/p>\n<p>&#8220;B\u00fct\u00fcn sonu\u00e7lar elimizde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in net bir \u015fey s\u00f6ylemeyiz. Ele al\u0131nan kelimelerin hepsi Kurmanci leh\u00e7esinden al\u0131nm\u0131\u015f, fakat dil olarak K\u00fcrt dili denilmi\u015f. Bu bir eksiklik. \u0130kincisi ise ayn\u0131 anlamdaki kelimeler (sinonim) de yer almal\u0131yd\u0131. \u00d6rne\u011fin K\u00fcrt\u00e7e kelimeler listesinde &#8216;\u00c7iv\u00eek&#8217; (ku\u015f) al\u0131nm\u0131\u015f fakat &#8216;\u00e7\u00fbk&#8217; yok. &#8216;K\u00fb\u00e7ik&#8217; ve &#8216;seg&#8217; (k\u00f6pek) var, fakat &#8216;kutik&#8217; yok. &#8216;\u00c7erm&#8217; (deri) var fakat &#8216;post&#8217; ve &#8216;kevil&#8217; yok. \u00d6rnekler b\u00f6yle \u00e7o\u011falt\u0131labilinir.<\/p>\n<p>E\u011fer K\u00fcrt\u00e7e listesindeki kelimeler \u00e7ok iyi incelenseydi, bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 etkileyebilirdi. Ancak buna ra\u011fmen K\u00fcrt dili i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir sonu\u00e7lar \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Dilbilimcilere g\u00f6re bin y\u0131l i\u00e7inde kelimelerin y\u00fczde 19&#8217;u de\u011fi\u015fiyor, y\u00fczde 81&#8217;i de ayn\u0131 kal\u0131yor. Bu y\u00fczden dilin k\u00f6kenine ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rma ve \u00e7al\u0131\u015fmalar hassasiyetle yap\u0131lmal\u0131.&#8221;<\/p>\n<p>K\u00fcrtlerin bir stat\u00fcye sahip olmas\u0131 halinde K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin d\u00fcnya dilbilimcilerinin dikkatini \u00e7ekece\u011fini s\u00f6yleyen Farq\u00een\u00ee &#8220;O zaman K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fc sayesinde Mezopotamya&#8217;daki uygurl\u0131klar\u0131n k\u00f6klerine ula\u015fabilirlerdi. Bana g\u00f6re K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc bu co\u011frafyadan silinen medeniyetlere ula\u015fmak i\u00e7in bir k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr&#8221; diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>&#8216;TAHM\u0130NLER SADECE B\u0130R H\u0130POTEZ&#8217;<\/p>\n<p>Frans\u0131z Sorbonne \u00dcniversitesi\u2019nde Kurmanci B\u00f6l\u00fcm\u00fc Sorumlusu Yrd.Do\u00e7.Dr. Ibrahim Seydo Aydogan ise ister 5 bin y\u0131l veya 50 y\u0131l denilsin K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin tarihine ili\u015fkin yap\u0131lan tahminlere \u015f\u00fcphe ile bak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde. Dillerin k\u00f6k\u00fc ve birbirinden ayr\u0131lma s\u00fcre\u00e7lerine ili\u015fkin bilgilerin bir hipotezi ge\u00e7medi\u011fini belirten Aydogan &#8220;\u0130nsanlar b\u00f6yle hipotezlerden ho\u015flan\u0131rlar. Bence bu \u00f6nemli bir konu de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc kesin bir sonuca var\u0131lamaz&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Dillerin tarihlerinin ancak onunla yaz\u0131lm\u0131\u015f eserlerle tespit edilebilece\u011fini savunan Yrd.Do\u00e7.Dr. Ibrahim Seydo Aydogan&#8217;\u0131n yorumu devamla \u015f\u00f6yle: &#8220;K\u00fcrt\u00e7enin di\u011fer dillerden ne zaman ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu &#8216;ilk dil&#8217; hangisi konusunu da beraberinde getirecek. B\u00fct\u00fcn dillerin bir dil grubundan geldi\u011fi ve hepsinin birbirinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fikrine ise kat\u0131lm\u0131yorum. Sadece ayn\u0131 topraklarda konu\u015fulan diller birbirini etkilemi\u015f olabilir.&#8221;<\/p>\n<p>S\u00fcrekli devleti olmayan halklar\u0131n konu\u015ftu\u011fu dillerin tarihini tespit etmenin zor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Aydogan &#8220;\u00d6rne\u011fin 9. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kan Frans\u0131zca bin y\u0131l i\u00e7inde \u00e7ok de\u011fi\u015fmi\u015f ve 600&#8217;den fazla dil ile leh\u00e7eden etkilenmi\u015f. Ancak Frans\u0131z devriminden sonra Frans\u0131zlar aras\u0131nda konu\u015fulmaya ba\u015flanm\u0131\u015f. Ayn\u0131 \u015fekilde 700 y\u0131l \u00f6ncesine kadar \u0130ngilizce sadece \u0130ngiliz beylerinin saraylar\u0131nda konu\u015fuluyordu. Bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7e de 80 y\u0131l \u00f6nce olu\u015ftu. Ancak dillerdeki de\u011fi\u015fimleri g\u00f6rebiliriz, onu da yaz\u0131l\u0131 eserlerle tespit edebiliriz.&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;FEQ\u0130Y\u00ca TEYRAN&#8217;I OKUYORUZ, EHMED\u00ca XAN\u00ce&#8217;Y\u0130 ANLAMAK ZOR&#8221;<\/p>\n<p>Hint-Avrupa dilleri ailesinin Anadolu ve Mezopotamya&#8217;dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair teorinin do\u011fru olmas\u0131 halinde d\u00fcnya tarihin yeniden yaz\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunan Aydogan &#8220;\u00c7\u00fcnk\u00fc kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc Mezopotamya&#8217;dan ba\u015flamad\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrtlerin de Van g\u00f6l\u00fcn\u00fcn kuzeyinde Mezopotamya&#8217;ya indikleri s\u00f6yleniyor, o zaman K\u00fcrt tarihi de yeniden yaz\u0131lmal\u0131&#8221; dedi. 100 kelimeyle tarihin yeniden yaz\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirten Aydogan&#8217;\u0131n bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri devamla \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p>&#8220;K\u00fcrtler a\u015firetler halinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin okullarda okutulmamas\u0131ndan dolay\u0131 K\u00fcrt dili hep ayn\u0131 kald\u0131. Bu y\u00fczden Feqiy\u00ea Teyran&#8217;\u0131 bug\u00fcn de okudu\u011fumuzda anl\u0131yoruz. Ancak \u0130slam ile Arap\u00e7a ve klasik Fars \u015fiirinin etkisinden dolay\u0131 Ehmed\u00ea Xan\u00ee&#8217;yi anlamak ise zor. Yani dillerin tarihi eserlerinde gizli ve emin bilgiler veriyor. Evet, K\u00fcrt\u00e7e kendisini koruyabilmi\u015f, fakat bu di\u011fer dillerden daha \u00f6nemlidir anlam\u0131na gelmez.&#8221;<\/p>\n<p>DR. BERWAR\u00ce&#8217;DEN &#8216;K\u00dcRT\u00c7E 6 B\u0130N YA\u015eINDA&#8217; \u0130DD\u0130ASI<\/p>\n<p>Tart\u0131\u015fmalara ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klayan Dihok \u00dcniversitesi&#8217;nin K\u00fcrdoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc&#8217;nden Dr. Kam\u00fbran Berwar\u00ee ise yeni bir iddiada bulundu. Hint-Avrupa dillerinin K\u00fcrdistan&#8217;dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Nuh tufan\u0131ndan dolay\u0131 di\u011fer halklar\u0131n bu b\u00f6lgeden \u00e7\u0131karken, K\u00fcrtlerin burada ya\u015famaya devam etti\u011fini savunan Dr. Berwar\u00ee&#8217;nin teorisi \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p>&#8220;K\u00fcrtler, asla K\u00fcrdistan&#8217;dan \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f. Araplar, T\u00fcrkler ile Farslar gelip bu topraklara yerle\u015fmi\u015f ve K\u00fcrt\u00e7enin Hint-Avrupa dilleriyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 koparm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden K\u00fcrt\u00e7enin Hint-Avrupa dilleriyle ba\u011flant\u0131s\u0131 bir anneni \u00e7ocu\u011fuyla ili\u015fkisi gibidir. B\u00fct\u00fcn Hint-Avrupa dillerinde K\u00fcrt\u00e7e kelimeleri g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu dil grubunun \u00e7\u0131k\u0131\u015f yeri K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklard\u0131r.<\/p>\n<p>Unutmayal\u0131m K\u00fcrtler, 50-60 bin y\u0131ld\u0131r topraklarda ya\u015f\u0131yor, tarih i\u00e7inde bir s\u00fcr\u00fc devlet ve imparatorluklar kurmu\u015flard\u0131r. Di\u011fer diller de\u011fi\u015fmi\u015f olabilir ama K\u00fcrtlerin dili hep ayn\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r, di\u011ferlerinden etkilenmemi\u015ftir. 5 bin y\u0131l \u00f6ncesinde ise K\u00fcrt\u00e7e bir dil olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya tarihinin ilk yaz\u0131l\u0131 eseri G\u0131lgam\u0131\u015f destan\u0131 K\u00fcrt\u00e7e yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, S\u00fcmerlerin d\u00f6neminde de K\u00fcrt\u00e7e hep vard\u0131.&#8221;<\/p>\n<p>&#8216;FARS\u00c7A \u0130LE BENZER KEL\u0130MELER\u0130N ORANINA BAKMALIYIZ&#8217;<\/p>\n<p>Ancak Zend dergisi edit\u00f6r\u00fc Sam\u00ee Tan&#8217;a g\u00f6re ise K\u00fcrt dilinin tarihini do\u011frulayacak hi\u00e7 bir belge yok. K\u00fcrt dilinin genelde Med&#8217;lerle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n kuruldu\u011funu hat\u0131rlatan Tan &#8220;Med diline ili\u015fkin ise hi\u00e7 bir belge, yaz\u0131l\u0131 eser yok, sadece birka\u00e7 kelimeden s\u00f6z ediliyor&#8221; dedi. K\u00fcrt\u00e7enin di\u011fer \u0130ran dillerinden ayr\u0131lma s\u00fcrecinin ortak kelimelerin oran\u0131yla hesaplanaca\u011f\u0131n\u0131 belirten dilbilimci Sam\u00ee Tan&#8217;\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p>&#8220;K\u00fcrt\u00e7e ve Fars\u00e7ay\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kelimelerin y\u00fczde 60&#8217;n\u0131n ayn\u0131 oldu\u011funu, sadece bir kelimenin de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Dillerin tarihiyle u\u011fra\u015fan uzmanlar, bin y\u0131l i\u00e7inde bir dilde kelimelerin y\u00fczde 20&#8217;sinin de\u011fi\u015fti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Buna g\u00f6re o zaman K\u00fcrt\u00e7e ve Fars\u00e7a 2 bin y\u0131l \u00f6nce birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f. \u00d6zellikle Zazak\u00ee ve Hewram\u00ee leh\u00e7elerinde \u00e7ok say\u0131da dil yap\u0131s\u0131 Fars\u00e7a ile benzer. Bu y\u00fczden K\u00fcrt\u00e7e \u00fczerinde yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar, Hint-Avrupa dillerinin bilinmeyen y\u00f6nlerini ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartabilir.&#8221; \u2013 ANF<\/p>\n<p>K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n<p>www.navendalekolin.com &#8211; www.lekolin.org &#8211; www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>K\u00fcrt\u00e7enin tan\u0131nm\u0131\u015f dilbilimcileri K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin ka\u00e7 ya\u015f\u0131nda oldu\u011funu de\u011ferlendirdiler.<br \/>\n<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6521,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-6520","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurdistan-tarihi-ve-dili","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6520"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6520\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}