\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2802-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Tarih yaz\u0131m\u0131, sadece ge\u00e7mi\u015fin do\u011fru kavranmas\u0131n\u0131n de\u011fil, bug\u00fcn\u00fcn ve gelece\u011fin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n da temel halkalar\u0131ndan biridir. T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011finde, en \u00f6nemli sorunlardan birisi bilimsel-ger\u00e7ek\u00e7i bir tarih bilincinin oturtulamay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan, T\u00fcrk tarihine giri\u015f, her \u015feyden \u00f6nce bir\u00e7ok \u00e7arp\u0131kl\u0131kla, karanl\u0131kla, sahtelikle m\u00fccadele anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
Tarih, sadece-ge\u00e7mi\u015fin ya\u015fanan olaylar\u0131n\u0131 aktarmaz hangi anlay\u0131\u015f temelinde yaz\u0131l\u0131rsa yaz\u0131ls\u0131n, g\u00fcncele iletti\u011fi bir mesaj vard\u0131r. Tarihin daima egemen s\u0131n\u0131flar taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131n\u0131rsa, resmi tarihin “kazananlar\u0131n” tarihi oldu\u011fu ve g\u00fcncel a\u00e7\u0131s\u0131ndan da kendi egemenliklerini g\u00fcvenceye almak i\u00e7in i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir \u00e7er\u00e7eve yaratmak isteyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Tarihe yakla\u015f\u0131rken, \u015f\u00fcphesiz “yans\u0131z” olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Zaten objektif olmak da “yans\u0131z” olmak anlam\u0131na gelmez. Resmi tarihin kar\u015f\u0131s\u0131nda olmak, tarihe do\u011fru yakla\u015fman\u0131n birinci ko\u015fuludur.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131k tarihinin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ayd\u0131nlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemese de bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarla her an yeni bir ger\u00e7ekli\u011fe daha yakla\u015f\u0131lma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olundu\u011fu bilinmektedir. Ortaya \u00e7\u0131kan yeni bulgular yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 getirebiliyor veya var olan\u0131 daha da peki\u015ftirebiliyor. Bu anlamda ortaya \u00e7\u0131kan her yeni bulguyla insanl\u0131k tarihi yeniden yaz\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n kendisini \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi, kendisini aramas\u0131 eylemi, tarihin do\u011fru yaz\u0131m\u0131n\u0131n temelidir. Bu yakla\u015f\u0131m, insan\u0131 kendisine yakla\u015ft\u0131r\u0131yor ve gelece\u011fe a\u00e7\u0131lan geli\u015fim yollar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131p geni\u015fletiyor. Tarihin \u00e7arp\u0131k ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131, kendinden bir ka\u00e7\u0131\u015f anlam\u0131na da gelmektedir. Ka\u00e7\u0131\u015f yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor, yozlu\u011fu, \u00e7\u00fcr\u00fcmeyi ve da\u011f\u0131lmay\u0131 getiriyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan yabanc\u0131la\u015fma, yozluk, \u00e7\u00fcr\u00fcme ve lime lime olman\u0131n temelinde, tarihle olan ger\u00e7ek ba\u011flar\u0131n kopar\u0131l\u0131p, sahteli\u011fi varl\u0131k bi\u00e7imi olarak kabul erme yat\u0131yor. T\u00fcrkiye’de “d\u00fcn” bilinmiyor “d\u00fcn”e ait olgular-olaylar ya hi\u00e7 ya\u015fanmam\u0131\u015f gibidir, ya da \u00e7arp\u0131k aynalardaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler gibidir. Sisin, duman\u0131n i\u00e7inden baz\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekleri yakalamaya \u00e7al\u0131\u015fsalar ve bu alanda \u00f6nemli de\u011ferler ortaya \u00e7\u0131karsalar bile, bunlar da, belleklere yerle\u015fmi\u015f egemen anlay\u0131\u015flar\u0131 par\u00e7alama g\u00fcc\u00fcne ula\u015fam\u0131yor. Herkes g\u00fcn\u00fc ya\u015f\u0131yor g\u00fcn\u00fcn ge\u00e7mi\u015fle gelecek aras\u0131ndaki bir k\u00f6pr\u00fc oldu\u011funu da bilmeden, hi\u00e7bir \u00f6rg\u00fcye gerek duymadan, midesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak g\u00fcn\u00fc kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye insan\u0131, kendi ge\u00e7mi\u015fiyle ba\u011flan kopar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, sahte bir tarih bilinciyle duyuruldu\u011fu i\u00e7in, \u00e7a\u011fla ve insanl\u0131kla da ba\u011f kuram\u0131yor.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fc ya\u015fama s\u0131\u011fl\u0131kt\u0131r. Tek tek insanlar s\u0131\u011f olabilir ama e\u011fer bir toplum s\u0131\u011fl\u0131\u011fa mahkum edilmi\u015fse, burada durum farkl\u0131la\u015f\u0131r. Her alanda bir g\u00fcd\u00fckle\u015fme, k\u00f6rle\u015fme, sa\u011f\u0131rla\u015fma ba\u015flar, insan \u00f6\u011fesi zavall\u0131la\u015f\u0131r, k\u00f6lele\u015fir. \u00c7\u00fcnk\u00fc miras\u0131ndan g\u00fc\u00e7 alaca\u011f\u0131 bir ge\u00e7mi\u015f ve yarataca\u011f\u0131 bir gelecek yoktur. K\u00f6kl\u00fc de\u011ferlere sahip olmayan bir toplum ise, her bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. B\u00f6yle bir toplum, kendi kimli\u011fini ya\u015fayamaz. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n, ya da yabanc\u0131 bir g\u00fcc\u00fcn y\u00f6nlendirmesi alt\u0131nda istenilen bi\u00e7imde kullan\u0131labilir hatta kendi kendisine kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 tip deniliyor toplumun 12 Eyl\u00fcl rejimi alt\u0131nda ne durumlara s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi ortaya konuluyor. Fakat bunlar hep birer sonu\u00e7. Bizim i\u00e7in \u00f6nemli olan bu sonu\u00e7 kadar, sonucu ortaya \u00e7\u0131karan nedenlerdir. Toplumumuzun i\u00e7inde bulundu\u011fu kabul edilemez ya\u015fam bi\u00e7imi hangi tarihsel s\u00fcre\u00e7lerde, hangi politikalarla \u00f6r\u00fcld\u00fc? Bu bi\u00e7imleni\u015f nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? T\u00fcrk halk\u0131 tarih i\u00e7inde hangi malzemeyle \u00f6r\u00fcld\u00fc bu \u00f6rg\u00fcn\u00fcn d\u00fcnya ile ba\u011f\u0131 ne oldu?<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye toplumunun tarihsel \u015fekilleni\u015f temellerini do\u011fru yakalamadan, bug\u00fcn\u00fcn sorunlar\u0131na hi\u00e7bir alanda cevap verilemez. Ancak burada \u00e7ok \u00f6nemli bir noktaya hemen parmak basmak gerekiyor. Tarihin akademik d\u00fczeyde ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131, olaylar\u0131n-olgular\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131 da hi\u00e7bir zaman yeterli de\u011fildir. E\u011fer bu, topluma yeni bir perspektif kazand\u0131r\u0131yor, ulusal-toplumsal ve s\u0131n\u0131fsal kimli\u011fin belirgin bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor, toplumsal dinamikleri tarihsel k\u00f6kenleriyle ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor ve yeni bir hareket g\u00fcc\u00fc kazand\u0131r\u0131yorsa bir anlam\u0131 olabilir. Nitekim T\u00fcrkiye’de bug\u00fcne de\u011fin T\u00fcrk tarihi hakk\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f yerli ve yabanc\u0131 yazarlar\u0131n imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan say\u0131s\u0131z kitap vard\u0131r. Bir\u00e7o\u011fu \u00e7ok de\u011ferli bilgilerle dolu olan bu eserler, toplumsal ger\u00e7eklik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 de\u011ferde bir rol oynayamam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011funlukla bir \u00e7izgi d\u00fczeyine \u00e7\u0131kamam\u0131\u015f, her birisi di\u011ferinden ayr\u0131 ve topluma ta\u015f\u0131r\u0131lamayan incelemeler olarak kalm\u0131\u015flard\u0131r. Yani sorun, sadece do\u011frulara ula\u015fmak de\u011fil, bu do\u011frular\u0131 harekete ge\u00e7irebilmektir, i\u015fte burada, politikan\u0131n \u00f6nemi, tarih ve politika aras\u0131ndaki \u00e7ok \u00f6nemli ba\u011f ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tarih ve politika her zaman do\u011frudan ili\u015fkili olmu\u015f, birbirini ko\u015fulland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye’de hakim olan politika, hakim olan tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da belirlemektedir. Elbette ki bu salt T\u00fcrkiye’ye \u00f6zg\u00fc bir olay de\u011fildir. Hangi s\u0131n\u0131f ad\u0131na olursa olsun, iktidar g\u00fc\u00e7leri, tarihi kendi politik hesap ve \u00e7\u0131kartan do\u011frultusunda yazd\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Buna, “resmi tarih” denilmi\u015ftir. Ve her iktidar de\u011fi\u015fiminden sonra yeni bir tarih ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6leci krall\u0131klar\u0131n yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tarih, feodal imparatorluklar\u0131n yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tarih, burjuvazinin yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tarih hep bu \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131r. Reel sosyalist \u00fclkelerde de ayn\u0131 ger\u00e7eklik ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00fclkelerdeki \u00e7\u00f6z\u00fclme ve da\u011f\u0131lma ard\u0131ndan ortaya yepyeni bir “tarihin” \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. \u00d6yle ki “kahramanlar”, “hainler” vs. yeniden de\u011ferlendirmeye al\u0131nacak \u00f6l\u00e7\u00fcde yer de\u011fi\u015ftirir hale gelmi\u015ftir. Kavramlar, ilkeler g\u00f6zden ge\u00e7irilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f, her \u015fey yeni ba\u015ftan tarihin sorgusuna al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn “kara” olarak g\u00f6sterilenler yar\u0131n tarih \u00f6n\u00fcnde belki “ak” olacakt\u0131r.<\/p>\n
O halde, tarihe yakla\u015f\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye’nin \u00f6zg\u00fcn yan\u0131 nedir?<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de e\u011fer, tarihe bir yakla\u015f\u0131mdan bahsedilecekse, Cumhuriyetle ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 temel al\u0131nabilir. \u00d6ncesi s\u00fcre\u00e7lerde, Padi\u015fahlara dizilen \u00f6vg\u00fcler d\u0131\u015f\u0131nda, olaylar d\u00fczeyinde bile ger\u00e7ek anlamda bir tarih yaz\u0131m\u0131 yoktur. Sel\u00e7uklularda tarih yaz\u0131m\u0131yla g\u00f6revli “vakan\u00fcvis”ler bulunmakla birlikte, bunlar resmi tarih yaz\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r ve ancak egemenlerin \u00e7\u0131karlar\u0131 dahilinde yazmaktad\u0131rlar. Vakan\u00fcvislik, bir devlet memurlu\u011fu olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr ve daha sonraki s\u00fcre\u00e7lerde de bu kurumun devam etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Osmanl\u0131larda, ge\u00e7mi\u015fin bir uzant\u0131s\u0131 olarak “tarih bilinci” yoktur. Nas\u0131l ki O\u011fuz boylar\u0131 Avrupa i\u00e7lerine kadar ak\u0131nlar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, “\u00fclke”, “ulus” ve “tarih” bilincinden yoksun iseler bir Avrupal\u0131n\u0131n belirtti\u011fi gibi, “nereden geldikleri soruldu\u011funda cevaplayamaz” durumda iseler, ayn\u0131 k\u00f6ks\u00fczl\u00fck, ge\u00e7mi\u015fe ait bilin\u00e7sizlik daha sonraki b\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7ler boyunca da b\u00f6yledir. Hatta Osmanl\u0131da “tarih” en \u00e7ok korkulan bir aland\u0131r. \u0130mparatorlu\u011fun kurulu\u015funda her ne kadar bir “k\u00f6k”e dayanma ihtiyac\u0131 duyulmu\u015f ve bizzat Osman Bey’in direktifiyle Osmanl\u0131n\u0131n k\u00f6keni O\u011fuzlar\u0131n Kay\u0131 boyuna dayand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da, Osmanl\u0131 devletinin kurumla\u015fmas\u0131yla bu hem gereksizle\u015fmi\u015f ve hem de art\u0131k hat\u0131rlanmaz olmu\u015ftur.<\/p>\n
Gerek Sel\u00e7uklu ve gerekse Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu d\u00f6nemlerinde, “devlet” olundu\u011fu halde “tarih”ten ka\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle “T\u00fcrk” ger\u00e7e\u011fine yakla\u015f\u0131lmak bile istenmemi\u015ftir. Padi\u015fahlara \u00f6vg\u00fcn\u00fcn \u00f6tesine ge\u00e7meyen s\u00f6zde tarih yaz\u0131m\u0131nda, yenilgiler bile “yengi” gibi g\u00f6sterilmi\u015f, olaylar \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve tarihe g\u00fcvenilmez belgeler b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Egemenler kendi despotluk, barbarl\u0131k tarihlerini unutturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan gibi, halk\u0131n ve halklar\u0131n direnmeler tarihini de unutturmay\u0131 ba\u015fl\u0131ca ama\u00e7 edinmi\u015flerdir. D\u00fcne ait hi\u00e7bir \u015feyin hat\u0131rlanmas\u0131n\u0131 istememi\u015flerdir. B\u00f6yle olunca, Anadolu’nun binlerce y\u0131ll\u0131k zengin tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri karanl\u0131k bir sis perdesiyle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Anadolu topraklar\u0131nda tarih ve \u00fclke bilinci silinmi\u015ftir. Ama bu sadece Anadolu\u2019yla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Egemen olduklar\u0131 her alanda, T\u00fcrk egemenlerinin yapmak istedikleri budur.\u00a0<\/p>\n
Tarihe k\u00f6k salmayan, bir tarih bilinci olu\u015fmayan halklar, hem kendilerini -e\u011fer egemen konumdalarsa hem de egemenlik alt\u0131nda tuttuklar\u0131 halklar\u0131 tehlikeli bir noktaya s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor demektir. “K\u00f6ks\u00fcz T\u00fcrk”, bu nedenle ne kendini tan\u0131m\u0131\u015f ve ne de insanl\u0131k de\u011ferleri kar\u015f\u0131s\u0131nda sayg\u0131l\u0131 olabilmi\u015ftir. Tarihte daima y\u0131k\u0131c\u0131 bir rol oynaman\u0131n temelleri buraya dayanmaktad\u0131r. T\u00fcrk egemenleri i\u00e7in “vatan” yoktur “vatan”, egemenli\u011fin yay\u0131labildi\u011fi alanlard\u0131r. Bunun gibi, “halk”, “millet”, “ulus” olma bilinci de yoktur. Tanzimat\u2019la ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7te her ne kadar, “Osmanl\u0131l\u0131k”, “\u0130slamc\u0131l\u0131k”, “Turanc\u0131l\u0131k” gibi birtak\u0131m kavramlarla ortak bir bilin\u00e7 yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da, tarihi ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fe uymayan bu kavramlar\u0131n i\u00e7i bo\u015f kalm\u0131\u015ft\u0131r. Zaten T\u00fcrkler, tarihe e\u011fer biraz yakla\u015fm\u0131\u015flarsa, bu da Arap-\u0130slam tarihi olmu\u015f ve “kavm-i necip” olarak y\u00fccelttikleri Araplar\u0131n tarihini \u00fcmmet ideolojisinin geli\u015ftirilmesinde ve imparatorlu\u011fu ayakta tutmada bir har\u00e7 olarak kullanmak istemi\u015flerdir.<\/p>\n
Kapitalizmin ulusla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisi Do\u011fu Avrupa’da duyuldu\u011funda, sar\u0131ld\u0131klar\u0131 “Osmanl\u0131l\u0131k” ise, kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda yenik d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrk egemenleri ve onlar\u0131n izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc olan “ayd\u0131nlar\u0131n T\u00fcrkl\u00fck bilincine y\u00f6nelmeleri de yine emperyalizmin y\u00f6nlendirmesiyledir. Alman emperyalizmiyle Turanc\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki ba\u011f \u00e7ok somuttur.<\/p>\n
Tarihin \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131 temelinde de olsa, Kemalizm, T\u00fcrk ulusla\u015fmas\u0131na \u00f6nderlik etti\u011fi oranda, tarihsel k\u00f6k arama ihtiyac\u0131n\u0131 da duymu\u015f ve kendi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. Ancak, M. Kemal’in T\u00fcrk ulusuna bir “k\u00f6k” bulma aray\u0131\u015f\u0131 esas olarak 1930’lu y\u0131llarda kendini duyurmaktad\u0131r. Anadolu’daki yeri ve rol\u00fc, tarih i\u00e7indeki geli\u015fimi vs. konular ilk kez bu d\u00f6nemde sistemli olarak bir politik \u00e7izgiye oturtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki, bu da yine, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n katledilmesi, Anadolu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferlerinin gasp\u0131 ve i\u00e7 toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ink\u00e2r\u0131 \u00fczerinde bi\u00e7imlendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f tarihten ka\u00e7arak tarih yapma anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Kemalizm, tarihin tersy\u00fcz edilmesi, g\u00fcncelin yalan \u00fczerinde \u00f6r\u00fclmesi prati\u011fidir.<\/p>\n
Kemalizm’in, \u00e7arp\u0131k ve g\u00fcd\u00fck de olsa T\u00fcrk ulusla\u015fmas\u0131na bir ivme kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131, bir tarih bilinci verdi\u011fi iddia edilebilir. Bu iddia da, en az Kemalizm kadar \u00e7\u00fcr\u00fckt\u00fcr, maddi temelleri yoktur. M. Kemal’in \u00f6nderli\u011finde ve direktif ile geli\u015ftirilen “T\u00fcrk Tarih Tezi”, “G\u00fcne\u015f Dil Teorisi” vb. incelenirse, g\u00f6r\u00fclmektedir ki, t\u00fcm\u00fcyle a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksinin y\u00f6n verdi\u011fi, topluma hi\u00e7bir alanda \u00f6nderlik yetene\u011fi olmayan bir burjuvazinin kendi zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 abart\u0131l\u0131 ve yalan tezler \u00fczerinde tersinden yans\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7eklik vard\u0131r ortada. Ulus bilinci kazanmak bir tarih bilinci kazanmakt\u0131r, tarih birli\u011fine ula\u015fmakt\u0131r. T\u00fcrk ulusla\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum hi\u00e7 de b\u00f6yle de\u011fildir. K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n imha temelinde inkar\u0131, Anadolu uygarl\u0131klar\u0131 tarihinin \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrklerden binlerce y\u0131l \u00f6nce Anadolu’da ya\u015fayan insanlar\u0131n bile “T\u00fcrk” ilan edilmesi, T\u00fcrklerin d\u00fcnya insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve dillerinin do\u011fu\u015f kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6sterilmesi, ulusla\u015fman\u0131n dinami\u011fi olan s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin inkar\u0131 ve di\u011fer her \u015fey, modern ulusla\u015fma anlam\u0131nda tek bir ad\u0131m bile at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrk ad\u0131 etraf\u0131nda sahteli\u011fe dayal\u0131 olarak ve zor temelinde bir bulamac\u0131n yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n kendi ger\u00e7ekli\u011finden uzak, d\u00fcnya ger\u00e7e\u011fine yabanc\u0131, k\u00f6le, anti-demokratik ya\u015fam ve ili\u015fki tarz\u0131 kayna\u011f\u0131n\u0131 buradan almaktad\u0131r. T\u00fcrk halk\u0131, Kemalizm’le hi\u00e7bir \u015fey kazanmad\u0131\u011f\u0131 gibi, g\u00fcncel tarih de kan\u0131tlamaktad\u0131r ki, \u00e7ok \u015fey yitirmi\u015ftir. Kendi ulusal kimli\u011fini bile bulamam\u0131\u015f ve ulusal, s\u0131n\u0131fsal ve bireysel anlamda derin kimlik bunal\u0131m\u0131na mahkum hale gelmi\u015ftir, i\u015fte bug\u00fcn en \u00f6nemli g\u00f6rev, tarihte kendini aramas\u0131 ve bulmas\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Biz, tarihe yakla\u015f\u0131m\u0131, akademik bir d\u00fczeyde g\u00f6rm\u00fcyoruz. E\u011fer tarih bir eylem olarak ele al\u0131n\u0131rsa ve tarihin ger\u00e7ek yap\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kimlikleriyle ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131 esas al\u0131n\u0131rsa bir anlam ta\u015f\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yeni “vakan\u00fcvis’lere, ya da resmi tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n memurlar\u0131na de\u011fil, tarihsel dinamiklerin \u00fczerinde tarih yap\u0131c\u0131lar\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu halk\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, bu g\u00fcn\u00fcn dayand\u0131\u011f\u0131 k\u00f6klerin do\u011fru tespiti ve harekete ge\u00e7irilmesi yetene\u011finin g\u00f6sterilmesidir.
Hi\u00e7bir hakl\u0131 hareket, hele hele hi\u00e7bir devrim a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksinin y\u00f6n verdi\u011fi a\u00e7\u0131klar\u0131, su\u00e7lar\u0131 \u00f6rtme \u00fczerinde y\u00fckselemez. Her devrim ayn\u0131 zamanda en k\u00f6kl\u00fc ele\u015ftiri demektir. Kendi ger\u00e7ekliklerine bilimsel ele\u015ftiri silah\u0131yla yakla\u015famayanlar, tarihe k\u00f6r bakanlar tarihin d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmaktan kurtulamazlar. Bizim yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z bu anlay\u0131\u015f temelinde y\u00fckselmektedir.<\/p>\n
\u00c7a\u011f\u0131n i\u00e7indeki yerimiz nedir, tarih i\u00e7inde yerimiz nedir, halk tarihimizle egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n tarihi nedir, hangi noktalarda ayr\u0131lmaktad\u0131r, bug\u00fcnk\u00fc derin toplumsal ve hatta bireysel sorunlar\u0131n kaynaklar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 nerededir, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n tarihinden kendimizi ay\u0131rarak \u00e7a\u011fda\u015f insanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde nas\u0131l bir yer tutmak itiyoruz, vb. sorulara do\u011fru cevaplar bulmak zorunday\u0131z. \u015eu bir ger\u00e7ek ki, g\u00fcncel d\u00fc\u011f\u00fcmlerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi tarihsel d\u00fc\u011f\u00fcmlerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
\u0130ddiam\u0131z yeniden bir tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131na girmek de\u011fildir. T\u00fcrk tarihine ili\u015fkin say\u0131s\u0131z belgeyi de\u011ferlendirebilmek bile bizce k\u00fc\u00e7\u00fcmsenemeyecek bir \u00e7al\u0131\u015fma olacakt\u0131r. Kald\u0131 ki, politik bir hareket akademik bir g\u00f6rev \u00fcstlenemez. Tarih bilimciler kendi g\u00f6revlerine daha titiz sahip \u00e7\u0131kacaklard\u0131r. Bizim i\u00e7in esas olan, bu de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 tarihi materyalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fine vurmak ve bu temelde yeni bir yorum g\u00fcc\u00fcne ula\u015ft\u0131rabilmektir. Olaylar-olgular d\u00fczeyinde eksiklikleri ve hatta hatalar\u0131 i\u00e7inde tai\u015f\u0131sa da, yazm\u0131\u015f oldu\u011fumuz bu bro\u015f\u00fcr, e\u011fer b\u00f6yle bir amaca ula\u015fabilirse ba\u015far\u0131l\u0131 kabul edilebilir.<\/p>\n
ORTA ASYA’DAN ANADOLU’YA<\/p>\n
T\u00fcrk tarihi hep kahramanl\u0131k \u00f6yk\u00fcleri ile s\u00fcsleyerek anlatan resmi tarih\u00e7ilere g\u00f6re T\u00fcrkler, d\u00fcnyaya medeniyetin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Orta Asya’dan Anadolu’ya medeniyet ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r, \u0130slam olmalar\u0131 bu nedenledir. Bu nedenle \u00fc\u00e7 k\u0131tada at ko\u015ftur-mu\u015flard\u0131r. K\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131yla “ilim ve irfan” ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Viyana kap\u0131lar\u0131na bu nedenlerle dayan\u0131p, Avrupa’y\u0131 nal sesleri ile bu nedenle inletmi\u015flerdir.<\/p>\n
Bu \u015foven tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n demagojik safsatalar\u0131n\u0131 daha da uzatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak bug\u00fcn do\u011fru kavran\u0131lacaksa bizim tarih i\u00e7inde oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131z rol yerli yerine oturtulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Nas\u0131l bir topluluk olarak tarih sahnesine \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u0131z? S\u0131n\u0131fla\u015fma nas\u0131l ve neye dayanarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir? \u00dcretim kar\u015f\u0131s\u0131nda durumumuz nedir? Ordu toplumsal \u015fekillenmemizde nas\u0131l bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r? T\u00fcrk hakim s\u0131n\u0131flar\u0131 nas\u0131l ve neye dayanarak \u015fekillenmi\u015flerdir? T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n tarih i\u00e7indeki konumu ve rol\u00fc nedir? Di\u011fer halklar kar\u015f\u0131s\u0131nda durumuz nas\u0131ld\u0131r? \u0130nsanl\u0131\u011fa hangi evrensel de\u011ferleri katm\u0131\u015f\u0131z? \u00c7a\u011f kar\u015f\u0131s\u0131nda hangi durumday\u0131z? Halk olarak \u00e7a\u011fa kar\u015f\u0131 sorumlulu\u011fumuz nedir? Tarih bug\u00fcn \u00f6n\u00fcm\u00fcze hangi sorumluluk ve g\u00f6revleri koymaktad\u0131r?<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu sorulara bilimsel materyalist tarih anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde cevap verdi\u011fimiz oranda kendi tarihimizi biraz olsun kavram\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z. Bu temelde hakim s\u0131n\u0131flar ile emek\u00e7i halk\u0131n tarihini birbirinden ay\u0131rarak, kendimizi ac\u0131mas\u0131z bir ele\u015ftiriden ge\u00e7irerek gelece\u011fi yakalayabiliriz.<\/p>\n
T\u00fcrkler tarih sahnesine ilk olarak ilkel kom\u00fcnal topluluklar olarak Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Uzun y\u0131llar basit tar\u0131m yan\u0131nda esas olarak hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131yorlar. Bu y\u0131llarda uygarl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015fin \u00f6nemli bir \u00f6\u011fesi olan toprakla ili\u015fkileri olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Geni\u015f bozk\u0131rlarda hayvanc\u0131l\u0131k yaparak g\u00f6\u00e7ebe boylar halinde ya\u015f\u0131yorlar. Hayvan s\u00fcr\u00fclerini korumak i\u00e7in askerile\u015fme ba\u015flamakla birlikte hen\u00fcz g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildir.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te b\u00fct\u00fcn boy \u00fcyeleri t\u00fcm\u00fcyle e\u015fittir ve bir s\u0131n\u0131fla\u015fma s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada art\u0131k-\u00fcr\u00fcn yoktur. Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131ndaki zay\u0131fl\u0131klar\u0131 nedeniyle ya\u015famlar\u0131n\u0131 zorla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Topraktan kopuk olmalar\u0131 bu boylar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 olduk\u00e7a zorluyor.<\/p>\n
Boy y\u00f6neticileri, boy \u00fcyeleri aras\u0131ndan se\u00e7ilerek i\u015fba\u015f\u0131na geliyorlar. Aranan k\u0131stas ise, iyi otlaklar\u0131n bulunmas\u0131 ve do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda boylar\u0131 koruyacak tecr\u00fcbe ve yetene\u011fe sahip olmalar\u0131 ile di\u011fer boylar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda iyi korunmakt\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6\u00e7ebe boy topluluklar\u0131 Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131nda oradan oraya dola\u015f\u0131p varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ile temasa ge\u00e7iyorlard\u0131. Topra\u011fa yerle\u015ferek tar\u0131m ve ticaretle ge\u00e7inen \u00c7inlilerle girdikleri ticari ili\u015fkiler s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u00e7at\u0131\u015fmalara yola\u00e7\u0131yor, s\u0131n\u0131rl\u0131 askeri \u00f6rg\u00fctlenmeleri nedeniyle \u00c7in i\u00e7inde birikmi\u015f de\u011ferleri talan etme do\u011frultusunda girdikleri ilk \u00e7at\u0131\u015fmalar zamanla yerini uzun y\u0131llar devam eden sava\u015flara b\u0131rak\u0131yor.
Daha ilk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u00f6neminde topra\u011fa yerle\u015fmeyerek bozk\u0131rda dola\u015fan bu topluluklar uygarl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131yor. Bu durum onlar\u0131 birikmi\u015f de\u011ferlere y\u00f6neltiyor ve talana dayal\u0131 ya\u015fam kendini hakim k\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor. Daha \u00f6nce s\u00fcr\u00fcler \u00fczerinde m\u00fclkiyet ili\u015fkileri olmas\u0131na ra\u011fmen hen\u00fcz s\u0131n\u0131rl\u0131 bir durumdad\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011fa yerle\u015fmeyerek Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131nda dola\u015fma, bu boylarda yurt kavram\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 engelliyor. S\u00fcr\u00fclerine nerede otlak bulurlarsa oraya yerle\u015fiyorlar. Yerle\u015ftikleri alan ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layamaz duruma gelince yeni bir yurt bulmak i\u00e7in tekrar yola \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u00c7in’le temasa ge\u00e7tikten sonra, talan sava\u015flar\u0131yla birlikte yurt kavram\u0131 diye bir olay\u0131n zemini, yani topra\u011fa yerle\u015fmenin zemini ortadan kalk\u0131yor. Talana dayal\u0131 ya\u015fanan hakim olmaya ba\u015flamas\u0131, onlar\u0131 s\u00fcrekli talan pe\u015finde ko\u015fan hareketli topluluklara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Talan ya\u015fama a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r hakim olmaya ba\u015flay\u0131nca askeri alan\u0131n \u00f6nemi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. “Asken yap\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdikleri oranda talan imkanlar\u0131 art\u0131yor. Di\u011fer yandan talan\u0131n ya\u015fama h\u00fckmetmeye ba\u015flamas\u0131, boylar\u0131n kendi aralar\u0131nda da talan sava\u015flar\u0131 yapmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bu anlamda hem di\u011fer boylardan korunmak hem de talan yapmak i\u00e7in askeri \u00f6rg\u00fctlenmelerini g\u00fc\u00e7lendiriyorlar. Ge\u00e7mi\u015fte boy y\u00f6neticilerinin se\u00e7iminde k\u0131stas en iyi otlaklar\u0131n bulunmas\u0131 ve do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda korunma iken \u015fimdi art\u0131k k\u0131stas, en fazla talan ve ya\u011fma oluyor bunun i\u00e7in sava\u015f\u00e7\u0131 yetenekleri geli\u015fmi\u015f olanlar askeri bir demokrasi i\u00e7inde boy \u00fcyelerinin oylar\u0131 ile se\u00e7iliyor. Askerile\u015fme giderek bir ya\u015fam bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken do\u011fal olarak kendi i\u00e7inde bir merkezile\u015fmeyi de beraberinde getiriyor.\u00a0<\/p>\n
Askerile\u015fme ve merkezile\u015fme g\u00fc\u00e7lendik\u00e7e, se\u00e7ilen \u015feflerin boylar \u00fczerindeki etkinlikleri art\u0131yor. Servet birikimleri esas olarak talan ve hayvanc\u0131l\u0131k \u00fczerinde sa\u011flan\u0131yor. Sava\u015f\u0131n adeta bir sanayi bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flamas\u0131yla birlikte talan ve ganimetin artmas\u0131 art\u0131k-\u00fcr\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Talan yoluyla elde edilen art\u0131k T\u00fcrklerde s\u0131n\u0131flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n temeli oluyor. Ama bu s\u0131n\u0131fla\u015fma askeri temeldedir. Talan\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 boylar\u0131n kendi i\u00e7inde veya birbirleriyle \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n galipleri di\u011fer boyun mal\u0131n\u0131 talan ederken, boy \u00fcyelerini de k\u00f6le sava\u015f\u00e7\u0131 olarak kendi boylar\u0131na kat\u0131p askeri yap\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyorlar. Ekonomik faaliyetler ile askerile\u015fme i\u00e7 ice geli\u015fiyor.<\/p>\n
\u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 daha b\u00fcy\u00fck ordular kurmalar\u0131, boylar\u0131n tek tek talan imkanlar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlay\u0131nca, askeri boy y\u00f6neticileri kendi aralar\u0131nda en fazla talan\u0131 yapabilecek, sava\u015f\u00e7\u0131 yetenekleri geli\u015fkin boy y\u00f6neticisini komutan se\u00e7iyorlar. Bu geli\u015fim seyri i\u00e7inde baz\u0131 boylar ve boy y\u00f6neticileri giderek di\u011fer boylar \u00fczerinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flay\u0131p, hakimiyet kuruyor ve kendi boylar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fct\u00fcyorlar. Boy beylerinin talandan aslan pay\u0131n\u0131 almalar\u0131 ve boylar \u00fczerinde belirleyici rol oynamalar\u0131 s\u00fcreci ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Talan boylarda bir ya\u015fam bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, sava\u015f da bir sanayi kolu gibi i\u015flev g\u00f6r\u00fcyor. Topraktan t\u00fcm\u00fcyle kopan ve hayvanc\u0131\u011f\u0131 da eskisi kadar yapmayan T\u00fcrklerde \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ok, yay ve k\u0131l\u0131\u00e7 oluyor. Talan bir k\u00fclt\u00fcr bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Mesela, y\u0131l\u0131n belli g\u00fcnlerinde boy i\u00e7inde talan yapmak gelenekle\u015fiyor. \u00d6lenlerin mallan boy \u00fcyeleri taraf\u0131ndan talan edilir oluyor. 4000 y\u0131ll\u0131k tarihin 2000 y\u0131l\u0131 b\u00f6yle bir g\u00f6\u00e7ebe ve talan ya\u015fam\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7iyor.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck ordular olu\u015fturan T\u00fcrk boylan sava\u015flarda g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00c7in ordular\u0131n\u0131 yenerek daha \u00e7ok talan i\u00e7in i\u00e7 b\u00f6lgelere kadar giriyorlar. Ancak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 daha geli\u015fkin uygarl\u0131k onlar\u0131 geleneklerinden her g\u00fcn biraz daha uzakla\u015ft\u0131r\u0131yor. M\u00fclkiyetlerinde belli bir de\u011fer birikimi sa\u011flam\u0131\u015f egemenlerde bir yabanc\u0131la\u015fma ba\u015fl\u0131yor. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ile temasa ge\u00e7tikleri oranda bozk\u0131r k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden uzakla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 bunlar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc’ ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131 ile eriterek kendine ba\u011fl\u0131 k\u0131lmaya, hatta onlar\u0131 asker olarak kullanmaya kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Kendilerinden uzakla\u015fan ve talanlardan yeteri kadar pay alamayan boy \u00fcyeleri \u015fefleriyle \u00e7at\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yorlar. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle T\u00fcrklere g\u00fcvenmeyen ve \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ile i\u00e7 ice girdi\u011fi oranda onlara yabanc\u0131la\u015fan egemen \u015fefler, yabanc\u0131lardan kurulan ordulara y\u00f6neliyorlar.
\u00c7in ile sava\u015fla girdikleri ili\u015fkiler sonucu bir k\u0131s\u0131m T\u00fcrk boyla-n h\u0131zl\u0131 bir erime s\u00fcrecine girerek topra\u011fa yerle\u015fip \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde tarihe kar\u0131\u015f\u0131rken\/ bir k\u0131sm\u0131 da, \u00c7inlilerden uzakla\u015farak Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131ndaki sefil ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar.<\/p>\n
Burada g\u00f6\u00e7ebelik \u00f6zelli\u011finin T\u00fcrklere has bir olay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak gerekir. Her topluluk geli\u015fme s\u00fcreci i\u00e7inde g\u00f6\u00e7ebeli\u011fi ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Orta Asya’n\u0131n co\u011frafik yap\u0131s\u0131 T\u00fcrklerde topra\u011fa yerle\u015fimde, yani ilk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnde uygarl\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmalar\u0131nda etkili olmu\u015ftur. Bu s\u00fcrecin talan k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile birle\u015fmesi g\u00f6\u00e7ebeli\u011fi onlara \u00f6zg\u00fc bir niteli\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durum siyasal \u015fekillenmeyi de belirlemi\u015ftir.<\/p>\n
Ba\u015fta c\u0131l\u0131z tar\u0131m yan\u0131nda esas olan \u00e7obanl\u0131k ve hayvanc\u0131l\u0131k, daha sonra ise belirleyici olarak buna talan eklenince, siyasal yap\u0131n\u0131n askeri, merkezi ve \u00f6zellikle s\u0131n\u0131fla\u015fmayla birlikte despotik nitelik kazanmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu merkezi askeri despotik \u015fekillenme \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imsel de\u011fi\u015fikliklere u\u011frasa da, siyasal yap\u0131ya g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde \u015eaman dininden olan T\u00fcrklerin en b\u00fcy\u00fck tanr\u0131lar\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Yine do\u011fada b\u00fcy\u00fck olan \u0131rmak, da\u011f vb. \u015feylere taparlar.<\/p>\n
Topluluk i\u00e7inde “Tarkan” diye an\u0131lan soylular “akkemikliler” diye an\u0131l\u0131rken, halk “kara kemikliler” diye a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Hakanl\u0131k “irsi” say\u0131larak babadan o\u011fula ge\u00e7mi\u015f, halk devlet i\u015flerinden uzak tutularak siyasetin d\u0131\u015f\u0131na itilmi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n Orta Asya’dan d\u00fcnyaya da\u011f\u0131lmalar\u0131n\u0131n temelinde g\u00f6\u00e7ebe k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve talan vard\u0131r. Topra\u011fa dayal\u0131 \u00fcretimden kopuk olduklar\u0131ndan, \u00c7in d\u0131\u015f\u0131ndan Hindistan’a, Hazar Denizi’nin kuzeyinden Rusya steplerine, oradan Avrupa’ya yay\u0131lan T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da Ortado\u011fu’ya gitmi\u015ftir. Bu g\u00f6\u00e7ler uzun y\u0131llar devam etmi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrklerin Ortado\u011fu’ya geldikleri d\u00f6nemde burada durum nedir? Nas\u0131l bir ideolojik yap\u0131 ve \u00fcretim ili\u015fkisi ya\u015fanmaktad\u0131r?<\/p>\n
Arap yar\u0131madas\u0131 alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Ortado\u011fu’nun en geri b\u00f6lgesidir. Yar\u0131mada’da k\u00f6leci bir d\u00fczen hakimdir. \u0130nsanlar putlara tapmakta, arazi yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 ya\u015fam t\u00fcm\u00fcyle ticarete dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yemen’den \u015eam’a, Hindistan’a uzanan ticaret yollar\u0131nda sadece mal de\u011fil, ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015f\u00fcnceler de ta\u015f\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
Arap yar\u0131madas\u0131nda ticaretle ya\u015fayan kabilelerin \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve k\u00f6lelik, mevcut sistemin sonunu getiren nedenlerdir. Muhammed ve \u0130slamiyet\u2019in ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 bu \u00e7eli\u015fkiler ve k\u00f6leci d\u00fczene duyulan tepkinin sonucudur. Mekke t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n tepkilerini \u015fiddet bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi Muhammed’i Medine’ye y\u00f6neltir. Burada ilerici bir ideoloji plan \u0130slamiyet\u2019in k\u0131sa zamanda yay\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lenmesi ile Mekke t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n ticaret yollar\u0131n\u0131 kesen Muhammed etki alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015ftir. Sonu\u00e7ta g\u00fc\u00e7l\u00fc bir orduyla Mekke \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyen Muhammed, \u015fehri teslim alarak k\u00f6leci rejime son verir ve d\u00f6nemin ilerici rol oynayan ideolojisi ile putlar\u0131 yerle bir eder.<\/p>\n
K\u00f6leci sisteme son veren \u0130slam devrimi, her devrim gibi yay\u0131lmak ister. K\u00f6lecilik kar\u015f\u0131s\u0131nda ilerici bir sistemi ifade eden feodal \u0130slam ideolojisinin yay\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
Muhammed’in ard\u0131llar\u0131 olan halifeler, \u0130slam dinini yaymak i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak i\u015fgal ve fetih politikas\u0131n\u0131 esas al\u0131p Suriye, Irak, K\u00fcrdistan ve Kuzey Afrika’y\u0131 i\u015fgal ederler.<\/p>\n
Halife Osman d\u00f6neminde b\u00fcy\u00fck- bir imparatorluk kuran Araplar, ba\u015fta \u015fekillenen “e\u015fitlik\u00e7i” d\u00fczen yerine feodal aristokrasinin iktidar oldu\u011fu, ba\u015fka halklar\u0131n zul\u00fcm alt\u0131nda tutuldu\u011fu bir rejim kurarlar. Bu rejime kar\u015f\u0131 d\u0131\u015fta halklar\u0131n ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131 olurken i\u00e7te de mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 bi\u00e7iminde taht kavgas\u0131 ba\u015flar. Alevilerin temsilcisi Ali’nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile hilafet babadan o\u011fula ge\u00e7erek iyice despotik ve gerici bir kuruma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
Ortado\u011fu’da mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n s\u00fcrmesi istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nedeni olur. \u00c7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n keskinle\u015fmesi iktidarlar\u0131 zor durumda b\u0131rak\u0131r. Fatimi-Abbasi \u00e7eki\u015fmesi ve Iran-Abbasi \u00e7eki\u015fmeleri ile Bizans’\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc h\u0131zlan\u0131rken T\u00fcrkler boylar halinde Ortado\u011fu’ya akmaya ba\u015flarlar.<\/p>\n
Daha \u00f6nceleri Hazar Denizi’nin kuzeyinden Avrupa’ya ge\u00e7en T\u00fcrk boylan yapt\u0131klar\u0131 ak\u0131nlarla say\u0131s\u0131z askeri ba\u015far\u0131lar kazanmalar\u0131na ra\u011fmen, geri ekonomik ve toplumsal yap\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 kendilerinden ileri ekonomik ve toplumsal yap\u0131ya sahip Avrupa’da erimekten kurtulamazlar. 9. Y\u00fczy\u0131lda g\u00f6\u00e7ler bu kez Hazar Denizi’nin kuzeyinden Hint yar\u0131madas\u0131 ve Ortado\u011fu’ya y\u00f6nelir.\u00a0<\/p>\n
\u0130ran\u2019a ula\u015fan T\u00fcrk boylan b\u00f6lgedeki halklar\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7e\u015fitli zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p yapt\u0131klar\u0131 ak\u0131nlarda istedikleri sonu\u00e7lan alamazlar. Zay\u0131f yap\u0131lan ile \u0130slam ideolojisi karc\u0131s\u0131nda varl\u0131k g\u00f6steremeyeceklerini anlay\u0131nca \u0130slamiyet\u2019i hemen kabul ederler, ileri \u0130slam ideolojisinin H\u0131ristiyan halklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 alanlar\u0131 fethetmede oynayaca\u011f\u0131 rol\u00fc g\u00f6rerek \u0130slamiyet\u2019i pe\u015finen kabullenenler T\u00fcrk egemen \u00e7evreleridir. Yoksul halk kendi gelenek tarz\u0131yla \u00e7eli\u015fen \u0130slamiyet ve \u00f6zellikle S\u00fcnnilikle b\u00fct\u00fcnle\u015fmez.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabul eden T\u00fcrk egemenleri hemen Abbasi halifesi ile temasa ge\u00e7erler. T\u00fcrklerin sava\u015f\u00e7\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6ren Abbasi egemenleri iktidar ve imparatorluklar\u0131na ayakta tutabilmek i\u00e7in T\u00fcrkleri askeri bir g\u00fc\u00e7 olarak kullanmaya ba\u015flarlar.<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta halifenin \u00fccretli askerli\u011fini yapan T\u00fcrkler, halifeli\u011fin zay\u0131flamas\u0131 ile birlikte imparatorluk i\u00e7inde etkinli\u011fi ele ge\u00e7irmeye ba\u015flarlar. Askeri \u00f6rg\u00fctlenmelerini g\u00fc\u00e7lendirerek, yeni gelen g\u00f6\u00e7lerle daha da b\u00fcy\u00fcrler. Abbasi i\u00e7inde y\u00fcksek komutanl\u0131klara gelerek y\u00f6netim konusunda deneyim sahibi olurlar. \u00d6yle ki, neredeyse Abbasi’ye h\u00fckmetmeye ba\u015flarlar.<\/p>\n
Arap ve Acemler \u2018den devlet ve y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenen T\u00fcrkler, taklit\u00e7i \u00f6zellikleri ve g\u00fc\u00e7l\u00fc askeri yap\u0131lar\u0131 ile B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Devleti\u2019ni kurarlar. Daha sonra kurulan Anadolu Sel\u00e7uklu Devleti ise B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklunun bir kolu, ayn\u0131 devlet \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn devam\u0131 konumundad\u0131rlar.<\/p>\n
Sel\u00e7uklu devletleri, T\u00fcrk toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131n kesin \u00e7izgilerle belirlendi\u011fi bir d\u00f6nemdir. Orta Asya’da temeli at\u0131lan toplumsal \u015fekillenme, bu y\u0131llarda sert \u00e7izgilerle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bu durum i\u00e7te \u00e7etin m\u00fccadelelere neden olmu\u015ftur.<\/p>\n
G\u00f6\u00e7ebe bir topluluk olan O\u011fuzlar\u0131n kurdu\u011fu B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Devleti y\u00f6neticilerinin yerle\u015fik d\u00fczene ge\u00e7erek mevcut uygarl\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye, dil, din ve ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 terk etmeye ba\u015flamalar\u0131na yoksul halk tepki g\u00f6stererek direni\u015fe ge\u00e7mi\u015ftir. Egemenler \u00f6zellikle \u0130ranl\u0131larla yak\u0131n ili\u015fkiler i\u00e7ine girerek halka yabanc\u0131la\u015f\u0131rlar.<\/p>\n
Halktan ve halka ait \u015feylerden kopmak bunlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u015feref say\u0131l\u0131r. Halk ise, devletten koparak geleneklerini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu durumu A\u015f\u0131k Pa\u015fa “Garipname” adl\u0131 eserinde \u015f\u00f6yle dile getirir <\/p>\n
T\u00fcrk diline kimse bakmaz idi<\/p>\n
T\u00fcrklere her k\u0131z g\u00f6n\u00fcl akmaz idi<\/p>\n
T\u00fcrk dahi bilmez idi bu dilleri<\/p>\n
\u0130nce yol ol ulu menzilleri.<\/p>\n
Egemenler aras\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmak ay\u0131plan\u0131r olmu\u015ftur. Tarihte hakim g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu halde kendisine ve halk\u0131na bu kadar yabanc\u0131la\u015fan, uzakla\u015fan, kendi dilini b\u0131rak\u0131p ba\u015fka halklar\u0131n dil, din ve ya\u015fam tarz\u0131yla bu kadar b\u00fct\u00fcnle\u015fen, bununla bir k\u00fclt\u00fcr yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fan ba\u015fka bir halk ve egemen s\u0131n\u0131f az bulunur.<\/p>\n
Devleti kuran O\u011fuzlar\u0131n, bunun nimetlerinden yararlanmamas\u0131 devlete kar\u015f\u0131 ho\u015fnutsuzlu\u011fu giderek kine ve nefrete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f ve bu durum T\u00fcrkmen ayaklanmalar\u0131n\u0131n nedeni olmu\u015ftur.<\/p>\n
Sel\u00e7uklular\u0131n k\u00f6kle\u015fmesiyle olu\u015fan hanedan, aristokrat ve zenginlerin yabanc\u0131larla kayna\u015fmas\u0131, egemenlerin tarihi k\u00f6kenlerini de \u00e7arp\u0131tmaya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f ve Sel\u00e7uklular k\u00f6kenlerinin O\u011fuzlardan de\u011fil, \u0130ran\u2019dan geldi\u011fini ileri s\u00fcrer olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin Tu\u011frul Bey Araplarla b\u00fct\u00fcnle\u015ferek, kendisini halifeli\u011fin temsilcisi ve S\u00fcnnili\u011fin hamisi ilan ederek \u0130slam aristokratlar\u0131n\u0131n savunucusu olmu\u015ftur.
Sel\u00e7uklu \u2018da toprak, “miri”, kamunun, yani devletin mal\u0131d\u0131r. Arazinin idare tarz\u0131na g\u00f6re ikta, m\u00fclk ve vak\u0131f reayas\u0131 bi\u00e7imindedir. Halk \u00f6\u015f\u00fcr ve vergilerini kimin reayas\u0131 ise ona verirdi. Toprak kime aitse reaya da ona ba\u011flan\u0131rd\u0131. Toprak kime ge\u00e7erse k\u00f6yl\u00fc de toprakla birlikte ona giderdi.
Ayr\u0131ca topraklar\u0131n \u00f6zel m\u00fclke \u00e7evrildi\u011fi de olurdu. \u00d6zellikle devletin zay\u0131f d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemlerde arazi, yerel otoritelerin eline ge\u00e7ebiliyordu. Bu, devletten zorla sat\u0131n alma veya hizmet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 devlet taraf\u0131ndan verilme bi\u00e7iminde olabiliyordu. Toplumsal ayr\u0131\u015fmay\u0131 toprakta ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu y\u00f6ntem ise vak\u0131fla\u015ft\u0131rma-d\u0131r. Toprak devletten bu \u015fekilde al\u0131n\u0131p vakf\u0131n denetimini elinde bulunduranlar taraf\u0131ndan i\u015fletilerek b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar elde ediliyordu.<\/p>\n
S\u0131n\u0131fla\u015fmay\u0131 besleyen bir di\u011fer olgu ise ticarettir. Gerek b\u00fcy\u00fck gerekse Anadolu Sel\u00e7uklu devleti ticareti geli\u015ftirmek ve bu yolla vergi toplamak i\u00e7in ticaret yollar\u0131 \u00fczerinde kervansaraylar yaparak, kervanlar\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesini, korunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenmi\u015ftir. U\u011fran\u0131lan zararlar\u0131 ise devlet kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131rf ticari \u00f6neminden dolay\u0131 baz\u0131 yerlere seferler d\u00fczenlemi\u015f ve ticarete \u00f6zel \u00f6nem verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Talan, toprak ve ticaretten yararlananlar ise, askeri merkezi devleti elinde bulunduran, egemenlerdir. Bunlar halka t\u00fcm\u00fcyle yabanc\u0131la\u015farak, onlar\u0131 y\u00f6netim d\u0131\u015f\u0131 tutarak a\u011f\u0131r bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc ile iktidarlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklunun kurucular\u0131 olan O\u011fuzlar, devlet kendilerine yabanc\u0131la\u015f\u0131nca uzun s\u00fcren ayaklanma ve sava\u015flar sonucunda kurduklar\u0131 devleti yine kendileri y\u0131km\u0131\u015flard\u0131. Tarihe, B\u00fcy\u00fck O\u011fuz Ayaklanmas\u0131 olarak ge\u00e7en bu olay, egemenlere kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen T\u00fcrkmen ayaklanmalar\u0131n\u0131n ne ilkidir, ne de sonuncusu olacakt\u0131r.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7ukludan kopan T\u00fcrkmenler Alpaslan’\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kap\u0131dan Anadolu’ya sava\u015fa sava\u015fa girerek burada Anadolu Sel\u00e7uklu devletini kurarlar. Do\u011fudan gelen Mo\u011fol bask\u0131lar\u0131 sonucu g\u00f6\u00e7en T\u00fcrkmen boylan da buna eklenince Anadolu T\u00fcrkle\u015ftirilir.<\/p>\n
T\u00fcrkmenler \u0130slamiyet\u2019i toplumsal ya\u015fant\u0131lar\u0131na uydu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde kabul etmi\u015f, daha \u00e7ok ta egemenlerin S\u00fcnnili\u011fi benimsemesi nedeniyle \u015eiili\u011fe e\u011filim duymu\u015flar ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde benimsemi\u015flerdir.<\/p>\n
Halk S\u00fcnnilik \u2018ten, medrese k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden ve Arap\u00e7a, Fars\u00e7a dillerinden bir \u015fey anlamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in devlete hep uzak durur ve kendi \u015faman geleneklerini \u015eiilik ile olabildi\u011fince birle\u015ftirerek ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Medrese ve Mevlana’n\u0131n bu sefil ya\u015fam tarz\u0131 ve felsefesi ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmez. Bunlar devlet ideolojisi ve ya\u015fam tarz\u0131d\u0131r. Kendi geleneklerine yabanc\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Babailik tarikat\u0131n\u0131n bir \u00fcyesi olan Baba \u0130shak, Sel\u00e7uklu egemenlerinin ahlak d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc ya\u015famlar\u0131n\u0131, yapt\u0131klar\u0131 zul\u00fcm ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131 propaganda edip yeni ve adil bir d\u00fczen kurmay\u0131 vaat ederek halk\u0131 ayaklanmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Egemen s\u0131n\u0131flarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmemi\u015f di\u011fer etnik ve dinsel gruplara da \u00e7a\u011fr\u0131da bulunan Baba \u0130shak, zaten ayaklanmaya haz\u0131r halk\u0131 bir k\u0131v\u0131lc\u0131mla aya\u011fa kald\u0131rarak Sel\u00e7uklu \u015fehirlerini ele ge\u00e7irmeye ba\u015flarlar, isyan\u0131n Konya’y\u0131 tehdit eder hale gelmesiyle Keyh\u00fcsrev ba\u015fkenti b\u0131rak\u0131p ka\u00e7ar. B\u00fct\u00fcn Sel\u00e7uklu ordusu toplan\u0131r ve H\u0131ristiyanlardan asker sa\u011flanarak Babailer \u00fczerine yollan\u0131r.
Baba \u0130shak kale burcuna as\u0131larak idam edilir. Ama isyan devam eder. Babailer g\u00fc\u00e7l\u00fc ordu kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir direni\u015f g\u00f6stermelerine ra\u011fmen isyan katliamla bast\u0131r\u0131l\u0131r, iki \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar d\u0131\u015f\u0131nda herkes k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irilir. Bu k\u0131y\u0131mda esas rol\u00fc oynayan ise Sel\u00e7uklu ordusunun vurucu g\u00fcc\u00fc olan franklard\u0131r. Keyh\u00fcsrev hizmetlerinden dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck miktarda alt\u0131nla bunlar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirir.<\/p>\n
T\u00fcrk egemenleri her d\u00f6nem, kutsal say\u0131lan merkezi otoriteye kar\u015f\u0131 ayaklanan halka s\u0131n\u0131r tan\u0131maz zul\u00fcm ve katliamlarla cevap vermi\u015flerdir. Halka yabanc\u0131 olduklar\u0131ndan, halk kar\u015f\u0131s\u0131nda her kesim ve milliyetten egemen \u00e7evrelerle ittifak ve ili\u015fki kurmaktan \u00e7ekinmemi\u015flerdir. Ba\u015fka halklar\u0131 oldu\u011fu kadar T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 da bask\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve katliama u\u011fratm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Babai isyan\u0131 ile zaten \u00e7\u00fcr\u00fcyen devlet iyice sars\u0131lm\u0131\u015f ve son bir darbeyi beklemektedir. Bu son darbeyi de Mo\u011follar vurarak Sel\u00e7uklu Devleti’ni y\u0131karlar. Mo\u011follara kar\u015f\u0131 direnen Anadolu’nun yoksul T\u00fcrkmenleri olur. Sel\u00e7uklu egemenleri ise, bu direni\u015fleri k\u0131rmak i\u00e7in Mo\u011follarla i\u015fbirli\u011fi yaparak onlar\u0131n hizmetine girerler.<\/p>\n
T\u00fcrk egemenleri tarih sahnesine \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131ndan bu yana kendilerinden g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ideoloji, uygarl\u0131k ve ordu kar\u015f\u0131s\u0131nda secde etmi\u015f, i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fi se\u00e7mi\u015flerdir. G\u00fc\u00e7l\u00fc olduklar\u0131 zamanlarda bile yabanc\u0131 k\u00fclt\u00fcrle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015fler, \u00fcstelik onu da kendi b\u00fcnyelerinde \u00e7arp\u0131t\u0131p \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir. Kullanabilecekleri her \u015feyi talan ve ya\u011fman\u0131n hizmetine sunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
KURULU\u015eTAN TANZ\u0130MAT’A OSMANLI<\/p>\n
Osmano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir boy olarak Anadolu’ya gelip, Bizans s\u0131n\u0131r\u0131na yerle\u015ftikleri y\u0131llarda Avrupa kapitalizmin ilkel sermaye birikimi d\u00f6nemini ya\u015famaktad\u0131r. B\u00f6lgede ya\u015fanan sava\u015flar, k\u00f6yl\u00fcler i\u00e7in daha fazla vergi ve daha fazla bask\u0131, \u015fiddet olacakt\u0131r, i\u015fte Avrupa’da feodalizmin tasfiye s\u00fcrecini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu y\u0131llarda Anadolu’da b\u00fcy\u00fck bir gerici feodal imparatorlu\u011fun temelleri at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bu d\u00f6nemde Baba \u0130shak ayaklanmas\u0131 nedeniyle g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc iyice ortaya \u00e7\u0131kan Anadolu Sel\u00e7uklu Devleti’ne son darbeyi Mo\u011follar vuruyor. K\u00f6se Da\u011f\u2019da ya\u015fanan bozgundan sonra Mo\u011fol egemenli\u011fi alt\u0131na giren Sel\u00e7uklu sultanlar\u0131 Mo\u011follar\u0131n hizmetine girmi\u015f ve onlar\u0131n vergilerini toplam\u0131\u015flard\u0131r, Mo\u011follara direnen g\u00fc\u00e7ler ise, u\u00e7larda bulunan T\u00fcrkmen beylikleridir. Mo\u011fol hizmetine giren Sel\u00e7uklu egemenleri T\u00fcrkmen direni\u015flerini bast\u0131rmak i\u00e7in bizzat sava\u015fmakta sak\u0131nca g\u00f6rmemi\u015flerdir. B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Devleti nas\u0131l O\u011fuz ayaklanmas\u0131 ile y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ise, Anadolu Sel\u00e7uklu Devleti’nin y\u0131k\u0131lmas\u0131nda da do\u011frudan olmasa bile Baba \u0130shak ayaklanmas\u0131n\u0131n rol\u00fc \u00f6nemlidir. Bu y\u0131llarda Osmanl\u0131 Beyli\u011fi siyasal bir birlik olarak \u015fekillenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131lar\u0131n Anadolu’ya egemen olmalar\u0131n\u0131 ve Avrupa’ya ba\u015far\u0131l\u0131 seferler d\u00fczenleyerek devletle\u015fmelerini anlamak i\u00e7in, bu topraklar\u0131 Osmanl\u0131dan \u00f6nce ellerinde bulunduran Bizans’\u0131n durumuna bakmak gerekiyor.<\/p>\n
Osmanl\u0131lar\u0131n kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda Bizans devlet \u00f6rg\u00fct\u00fc kendi i\u00e7inde bir kaos ya\u015famaktad\u0131r. Elde edilen gelirin b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi sonucunun temel oldu\u011fu i\u00e7 sava\u015flar, iktidar kavgalar\u0131 birbirini izlemektedir. Bu i\u00e7 \u00e7eki\u015fme ve sava\u015flar\u0131n faturas\u0131 hep halka \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, taraflar i\u00e7teki iktidar m\u00fccadelesinden g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in yabanc\u0131 askerler getirmi\u015f ve bunlar\u0131 halktan toplad\u0131klar\u0131 ek vergilerle beslemi\u015ftir. Bizansl\u0131lar deniz ticaretini Latinlere kapt\u0131r\u0131nca en \u00f6nemli gelirlerini de kaybetmi\u015ftir. Bizans paras\u0131n\u0131n de\u011ferinin d\u00fc\u015fmesi, halktan al\u0131nan vergilerin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ile kar\u015f\u0131lanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bulgar ve S\u0131rplar\u0131n s\u00fcrekli ak\u0131nlar\u0131 ise, Bizans\u2019\u0131 y\u0131pratan di\u011fer bir nedendir, imparatorluk i\u00e7indeki Ortodoksluk-Katoliklik kavgalar\u0131 yan\u0131nda ticareti eline alan Latinler \u2018in a\u011f\u0131r s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc ve Katolikli\u011fi halka zorla dayatmas\u0131 Bat\u0131’ya kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler gerek halk\u0131n gerekse aristokrasinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn devletten umudunu yitirmesine neden olmu\u015ftur. Bizans gerici yap\u0131s\u0131 ile kendi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kendi elleriyle haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.
Her siyasal iktidar, y\u00f6netti\u011fi devletin s\u0131n\u0131rlan i\u00e7inde kamu d\u00fczenini sa\u011flayabildi\u011fi oranda devlet olma niteli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrebilir. Aksi durumda varl\u0131k nedeni ortadan kalkar. E\u011fer siyasal iktidar d\u00fczeni sa\u011flayam\u0131yorsa otorite olman\u0131n ko\u015fullar\u0131 ortadan kalkar. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f etkenlerin g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re k\u0131sa ya da uzun bir s\u00fcrede varl\u0131\u011f\u0131 son bulur. Halk b\u00f6yle d\u00f6nemlerde d\u00fczeni sa\u011flayacak siyasal bir g\u00fc\u00e7 aray\u0131\u015f\u0131na girer.<\/p>\n
Mo\u011fol istilalar\u0131n\u0131n Anadolu’yu kas\u0131p kavurdu\u011fu bu y\u0131llarda Osmanl\u0131 Beyli\u011fi Bizans s\u0131n\u0131r\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir boy niteli\u011findedir. Bizans’\u0131n g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015fmesi Horasan’dan gelen Osmanl\u0131 Beyli\u011fi’nin yay\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015f ve yeni gelen boylar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ile g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f alanlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 ve mevcut otorite bo\u015flu\u011fundan iyi yararlanmas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck beyli\u011fin palazlanmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bizans’\u0131n iktidar kavgalar\u0131 nedeniyle kendi i\u00e7ine kapand\u0131\u011f\u0131 bu y\u0131llarda Osmanl\u0131 Beyli\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck yerle\u015fim alanlar\u0131na bask\u0131nlar d\u00fczenleyerek, bir yandan hara\u00e7 ve ganimet toplamaya, bir yandan da yerle\u015fim alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgede g\u00fc\u00e7l\u00fc beylikler olan \u00c7andar ve Germiyano\u011flu gibi beyliklerin hem kendi i\u00e7lerinde hem de \u0130lhanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 giri\u015ftikleri uzun ve y\u0131prat\u0131c\u0131 sava\u015flar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan Osmanl\u0131 Beyli\u011fi bu fiili durumun yaratt\u0131\u011f\u0131 hareket olana\u011f\u0131n\u0131 iyi kullanarak kendi \u00f6rg\u00fctlenmesini oturtmaya, bazen sava\u015f bazen de uzla\u015fma yoluyla di\u011fer T\u00fcrkmen beyliklerini kendi g\u00fcc\u00fcne katmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Sahil kenarlar\u0131nda kurulan beylikler Latinlere kar\u015f\u0131 sava\u015farak y\u0131pran\u0131p g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015ferken, H\u0131ristiyan ordular\u0131, bir u\u00e7 beyli\u011fi niteli\u011finde olan Osmanl\u0131’n\u0131n fark\u0131nda bile de\u011fildir.<\/p>\n
Osmanl\u0131’n\u0131n Gelibolu’yu ele ge\u00e7irerek adeta sahipsiz olan geni\u015f alanlar\u0131 kontrol\u00fc alt\u0131na almas\u0131 yan\u0131nda s\u0131n\u0131r boyunda bulunmas\u0131 yo\u011fun g\u00f6\u00e7men kitlelerinin Osmanl\u0131 Beyli\u011fi i\u00e7ine yerle\u015fmelerine ve beyli\u011fin g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmu\u015ftur.<\/p>\n
Osmanl\u0131 Beyli\u011fi Bizans’la ili\u015fkilerinde bazen uzla\u015farak iyi ili\u015fkiler i\u00e7inde bazen de \u00e7at\u0131\u015fmalara girerek kendi g\u00fcc\u00fc oran\u0131nda etkinli\u011fini geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Bizans’\u0131n i\u00e7teki iktidar m\u00fccadelesinde askeri g\u00fc\u00e7 yollayarak \u00e7\u0131kar kad\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131’n\u0131n sadece sava\u015farak bir imparatorluk olu\u015fturdu\u011fu sav\u0131n\u0131n s\u00f6ven bir propagandadan \u00f6teye gitmedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Osmanl\u0131 da g\u00fc\u00e7s\u00fcz oldu\u011fu d\u00f6nemde \u00e7evresindeki otoritelere hara\u00e7 vermek zorunda kalm\u0131\u015f, g\u00fc\u00e7ler dengesine g\u00f6re ili\u015fki ve ittifaklar geli\u015ftirerek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. A\u015f\u0131k Pa\u015fao\u011flu, tarihinden bu politikaya \u0131\u015f\u0131k tutmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131daki paragraf\u0131 alal\u0131m:<\/p>\n
“Osman Gazi karde\u015fi G\u00fcnd\u00fcz’\u00fc \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131: Sen ne dersin? Biz bu \u00fclkeleri nas\u0131l fethedelim? Nas\u0131l fethedelim ki, etraf\u0131m\u0131za asker toplans\u0131n? dedi. Karde\u015fi: Civar\u0131m\u0131zda olan illeri vural\u0131m, bozal\u0131m dedi. Osman Gazi dedi ki: Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce yanl\u0131\u015ft\u0131r. \u015eundan dolay\u0131 ki, bu illeri yak\u0131p y\u0131k\u0131nca bu Kara Hisar \u015fehrimiz mamur olmaz. Yap\u0131lmas\u0131 gereken budur ki, kom\u015fular\u0131m\u0131zla iyi ge\u00e7inip dostluk edelim.”<\/p>\n
(A\u015f\u0131k Pa\u015fao\u011flu Tarihi, aktaran \u00c7. Yetkin, T\u00fcrk Halk Hareketleri v e Devrimler, sf. 62)<\/p>\n
Osman Gazi’nin belirledi\u011fi bu politika beyli\u011fin o y\u0131llardaki g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnden kaynaklanmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 biraz palazlan\u0131nca hemen s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve etkinli\u011fini kom\u015fular\u0131n\u0131n zarar\u0131na geni\u015fletmekten ve ele ge\u00e7irdi\u011fi alanlardan hara\u00e7 ve ganimet toplay\u0131p askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaktan geri durmam\u0131\u015ft\u0131r. Osman Gazi sava\u015fta elde etti\u011fi yerlerde halka son derece iyi davran\u0131p onlar\u0131n yerlerinde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak tebaas\u0131n\u0131 art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu halklar\u0131n din ve geleneklerine ili\u015fmedi\u011fi gibi onlar\u0131n \u00fcretim, y\u00f6netim vb. kendi yap\u0131s\u0131 ile \u00e7eli\u015fmeyen yanlar\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015ferek bu halklar\u0131 kuraca\u011f\u0131 devletin bir \u00f6\u011fesi olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, Orhan Gazi, ele ge\u00e7irilen topraklarda din ve milliyet g\u00f6zetmeksizin d\u00fczeni ve pazar\u0131 korumak amac\u0131yla kad\u0131lar at\u0131yor.<\/p>\n
Orhan Gazi bu politikay\u0131 yerli yerine oturtarak sistemle\u015ftiriyor. T\u00fcrklerin yerli halkla “kayna\u015fmas\u0131” i\u00e7in isk\u00e2n politikalar\u0131 geli\u015ftirip, Bizans halk\u0131n\u0131 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu d\u00f6nemde M\u00fcsl\u00fcman ve H\u0131ristiyanlar ayn\u0131 beylik otoritesi alt\u0131nda uzla\u015farak ya\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n
Osmanl\u0131, Rumeli’ye ge\u00e7ip ilerlemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda buran\u0131n yerli H\u0131ristiyanlar\u0131na, Anadolu H\u0131ristiyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 izledi\u011fi politikadan daha \u0131l\u0131ml\u0131 bir politika izleyerek onlar\u0131 kazanm\u0131\u015f, Ortodoks Rum halk\u0131n\u0131 Katolik bask\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda koruyup kollayarak kendine ba\u011flamay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.
Osmanl\u0131, kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda ilk \u00f6nce yay\u0131lma ve istila alan\u0131 olarak Balkanlar’\u0131 se\u00e7iyor. Bu tercihin alt\u0131nda yatan ger\u00e7ek Anadolu’da bulunan beyliklerin g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Yo\u011fun g\u00f6\u00e7ler nedeniyle T\u00fcrkmen n\u00fcfusu \u00e7o\u011funlukta olmas\u0131na ra\u011fmen Osmanl\u0131, Anadolu yerine Bizans’\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu durumdan yararlanarak Rumeli’ye y\u00f6nelmi\u015ftir. Osmanl\u0131’n\u0131n temeli bu topraklarda at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 ile kolayca b\u00fct\u00fcnle\u015fen H\u0131ristiyan egemen \u00e7evreleri devletin olu\u015fmas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131larda bulunarak aktif rol oynam\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 Devleti i\u00e7inde de ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir- Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 direnenler ister H\u0131ristiyan egemen \u00e7evreleri olsun isterse halk olsun \u015fiddetle cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve “reaya” durumuna sokulmu\u015ftur. Bizans’\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile Osmanl\u0131’yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi ve hatta “M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fmay\u0131” kabul etmekte sak\u0131nca g\u00f6rmeyen H\u0131ristiyan egemen \u00e7evreleri Osmanl\u0131 Devleti’nin y\u00f6netim ve askeri kademelerinde yer alm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin ilk kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda Rum Mihail Bey ve ailesi, Evrenos Bey ve Osmanl\u0131’n\u0131n kurulu\u015funa katk\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck olan Lala Pa\u015fa bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Egemen \u00e7evreler yan\u0131nda halk da onlar\u0131 izleyerek Osmanl\u0131 otoritesi alt\u0131na girmi\u015ftir. Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 direnenler s\u0131n\u0131f konumu ne olursa olsun \u015fiddet esas al\u0131narak teslim al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 deyimi ile kastedilen T\u00fcrkler de\u011fil, devlet b\u00fct\u00e7esinden ge\u00e7inen “hakim ve m\u00fcd\u00fcr” s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131 deyimi politik bir deyim olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f, olu\u015fan imparatorlu\u011fun kozmopolit yap\u0131s\u0131na denk d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Ele ge\u00e7irdi\u011fi alanlardaki gayrim\u00fcslim yerli halkla \u015fiddet esas olmakla birlikte uzla\u015fma yoluyla “kayna\u015fan” Osmanl\u0131lar, say\u0131ca az olmalar\u0131na ra\u011fmen H\u0131ristiyan halk\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rmada belli bir mesafe alm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak bu ili\u015fkilerden en fazla etkilenen Osmanl\u0131 Devleti’nin T\u00fcrk kurucular\u0131 ve egemen \u00e7evreleridir.<\/p>\n
Kurulu\u015f d\u00f6neminde Osmanl\u0131’n\u0131n yaln\u0131z T\u00fcrk aristokratlar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 ve kapsaml\u0131 bir \u0130slamla\u015ft\u0131rma politikas\u0131 izledi\u011fi iddias\u0131 ya\u015fananla ba\u011fda\u015fmaz. Ger\u00e7ekte Osmanl\u0131 egemen \u00e7evreleri H\u0131ristiyanlar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinin b\u00fct\u00fcn yollar\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f, en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu d\u00f6nemlerde bile din konusunda kat\u0131 bir tutum izlememi\u015ftir. Bizans’\u0131n egemenli\u011fi alt\u0131nda birbirleriyle s\u00fcrekli \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olan Ortodoks ve Katolikler, Osmanl\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131na girince elde ettikleri ekonomik \u00e7\u0131kar ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 kaybetmemek i\u00e7in dini ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ikinci plana itmi\u015flerdir. Art\u0131k ge\u00e7erli olan “Tanr\u0131dan ba\u015fka tanr\u0131 yoktur” deyi\u015fidir.
Marmara b\u00f6lgesinde kurulmaya ba\u015flanan Osmanl\u0131 Devleti, geli\u015fmesine Rumeli’nde devam etmi\u015f, devletin y\u00f6netimi esas olarak bir avu\u00e7 egemen T\u00fcrk ile H\u0131ristiyan egemenlerinin denetimine ge\u00e7mi\u015ftir. Bu olu\u015fumda din, dil, milliyet vb. ayr\u0131l\u0131klar\u0131n \u00f6nemi pek azd\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck bir boy halindeyken Osmanl\u0131lar\u0131n olu\u015fumuna esas katk\u0131y\u0131 yapan T\u00fcrkmen kitlesi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde y\u00f6netim kademelerinden tasfiye edilerek geri plana itilmi\u015f ve etkisizle\u015ftirilmi\u015ftir. Osmanl\u0131 Devleti daha kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda izledi\u011fi bu politikalar ile T\u00fcrk halk\u0131ndan kopmu\u015f ve ona yabanc\u0131la\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.
Marmara ve Rumeli’nde devletin temelini atan ye gayrim\u00fcslim halklar\u0131n kendi devletle\u015fme ve geli\u015fmesine hizmet eden yanlar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fen Osmanl\u0131lar, ancak bundan sonra Anadolu’nun fethine y\u00f6nelmi\u015flerdir. B\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7ler s\u0131ras\u0131nda di\u011fer uygarl\u0131klar\u0131 talan ederek, halklar\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irerek yang\u0131n yerine \u00e7eviren ve \u00fczerinde beylikler ve Sel\u00e7uklu gibi devletler kuran T\u00fcrkmen boylar\u0131n\u0131n art\u0131k, n\u00fcfus olarak da \u00e7o\u011funlukta bulundu\u011fu Anadolu’yu, yine bir T\u00fcrkmen boyu olan Osmanl\u0131lar fethe y\u00f6nelmi\u015flerdir. Bu bir anlamda Osmanl\u0131lar\u0131n T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Anadolu’yu fetih ve T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 “reayala\u015ft\u0131rma” hareketidir. Ad\u0131m ad\u0131m ger\u00e7ekle\u015fen Anadolu’nun fethi ile T\u00fcrk halk\u0131, H\u0131ristiyan egemenleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fen Osmanl\u0131’n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve talan\u0131 ile iyice yoksulla\u015f\u0131p k\u00f6lele\u015fmi\u015ftir. Kendi halk\u0131na yabanc\u0131la\u015fan Osmanl\u0131 egemen \u00e7evreleri “T\u00fcrk” s\u0131fat\u0131n\u0131 bir hakaret ve a\u015fa\u011f\u0131lanma olarak kabullenerek reddetmi\u015flerdir. G\u00fc\u00e7lendikleri oranda T\u00fcrkl\u00fck \u2018ten uzakla\u015farak temelinde kozmopolitizm bulunan Osmanl\u0131l\u0131k deyimine d\u00f6rt elle sar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.
Osmanl\u0131, T\u00fcrk toplumunu devlet y\u00f6netiminden d\u0131\u015flayarak onu sadece bir asker kayna\u011f\u0131 durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrken, devletin olu\u015fmas\u0131na beylik y\u0131llar\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131larda bulunan ve tamamen T\u00fcrklerden olu\u015fan “yaya ve m\u00fcsellem” adl\u0131 askeri te\u015fkilat\u0131 da da\u011f\u0131tarak etkisizle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Osmano\u011fullar\u0131 ilk y\u0131llarda ba\u015flatt\u0131klar\u0131 propaganda ile O\u011fuz Han neslinden geldiklerini s\u00f6yleyerek, o y\u0131llarda Anadolu’da etkisi olan T\u00fcrkl\u00fck olgusundan yararlanm\u0131\u015f, d\u00f6nemin tan\u0131nm\u0131\u015f tarih yazar\u0131 Yaz\u0131c\u0131zade AH de bu propagandaya alet olmu\u015ftur. Kendilerini O\u011fuz Han s\u00fclalesine ba\u011flayan Osmanl\u0131lar, yapt\u0131klar\u0131 istila, talan ve ganimet sava\u015flar\u0131na” gaza ve cihat” ad\u0131n\u0131 vererek bu sava\u015flarda di\u011fer T\u00fcrkmen beylerini de kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131’n\u0131n Anadolu’da yay\u0131lmas\u0131nda en \u00f6nemli etkenlerden biri de Mo\u011fol istilas\u0131d\u0131r. Tatarlar’\u0131n ya\u011fmalar\u0131na Anadolu beyliklerinin de kat\u0131lmas\u0131 Osmanl\u0131 i\u00e7in iyi bir zemin yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Mo\u011follar Anadolu’yu terk edince do\u011fan bo\u015flu\u011fu iyi de\u011ferlendiren Osmanl\u0131lar, di\u011fer beylikleri tasfiye ederek etkin olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netim kademelerini T\u00fcrk, Slav ve Rumlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu Osmanl\u0131 Devleti, Ankara Sava\u015f\u0131’nda yenilince (1402) y\u00f6netim kademesinde yer alanlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde taht kavgas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 devlet aritokratlar\u0131 “me\u015fru” olmas\u0131na ra\u011fmen Musa \u00c7elebi yerine karde\u015fi Mehmet \u00c7elebi’yi destekleyerek iktidar m\u00fccadelesine giri\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n
Musa \u00c7elebi Rumeli’nde hakimiyetini kurarak \u0130stanbul’u ku\u015fat\u0131nca, Bizans imparatoru Mehmet \u00c7elebi’yi yard\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 taht kavgas\u0131 bu zeminde s\u00fcrm\u00fc\u015f, Mehmet \u00c7elebi yenilince tekrar Anadolu’ya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu iktidar kavgas\u0131nda dil, din, milliyet ay\u0131r\u0131m\u0131 g\u00f6zetmeksizin yoksul halk kesimi ve \u00f6zellikle T\u00fcrkler, Musa \u00c7elebi yan\u0131nda yer al\u0131rken Bizans ve S\u0131rp kral\u0131 yan\u0131nda Osmanl\u0131 i\u00e7indeki H\u0131ristiyan aristokratlar\u0131n hemen t\u00fcm\u00fc ya ba\u015ftan ya da sava\u015f s\u00fcresi i\u00e7inde Mehmet \u00c7elebi saflar\u0131nda yer alarak iktidar m\u00fccadelesine kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bu safla\u015fman\u0131n temelinde T\u00fcrk ve H\u0131ristiyan aristokratlar\u0131n \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131r. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalar Osmanl\u0131, devletle\u015fip giderek imparatorlu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce sarayla s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f ve saray duvarlar\u0131 i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli \u00e7\u0131kar \u00e7evrelerinin olu\u015fturdu\u011fu klikler aras\u0131nda b\u00fct\u00fcn \u015fiddetiyle s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Halk bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6zellikle d\u0131\u015f\u0131nda tutulmu\u015ftur.<\/p>\n
Musa \u00c7elebi, bu beyler ve krallar ittifak\u0131na karg\u0131 halk\u0131n deste\u011fini almak i\u00e7in toplumcu d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131 ile \u00fcnl\u00fc \u015eeyh Bedrettin’i kazaskerli\u011fe getirmi\u015f, ancak b\u00fcy\u00fck ittifak\u0131n olu\u015fturdu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc ordu kar\u015f\u0131s\u0131nda yenilmekten kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u0131llar Osmanl\u0131’n\u0131n “fetret” (anar\u015fi) devri olarak an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
II. Murat d\u00f6nemi de Osmanl\u0131 saray\u0131 i\u00e7inde siyasi n\u00fcfuz m\u00fccadelesinin devam etti\u011fi bir s\u00fcre\u00e7 oluyor. II. Murat kendi tahtan\u0131 korumak i\u00e7in saray i\u00e7indeki T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman klik ile gayrim\u00fcslim klik aras\u0131ndaki m\u00fccadelede dengeci bir politika izlemi\u015ftir. Ancak Arap ve Acem k\u00f6kenli ulema ve \u015feyhlerin M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrklerin yerine, H\u0131ristiyan beyler saf\u0131nda yer almalar\u0131 bu dengenin bozulmas\u0131na ye Osmanl\u0131 saray\u0131n\u0131n giderek gayrim\u00fcslimlerin denetimine girmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Merkezi feodal bir devlet olan Osmanl\u0131’da saraya hakim olmak demek, Osmanl\u0131’n\u0131n t\u00fcm ekonomik, siyasal, k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131na damga vurmakla e\u015f anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Sultan Fatih, babas\u0131 ile girdi\u011fi iktidar \u00e7eki\u015fmesi sonunda padi\u015fahl\u0131k tahtana oturur. Fatih’in tahta oturmas\u0131 saray\u0131n kozmopolit devlet\u00e7i siyasetin denetimine girmesine, T\u00fcrk aristokratlar\u0131n * devlet i\u00e7indeki etkinli\u011fini iyice kaybetmesine neden olur.<\/p>\n
\u0130stanbul\u2019un fethinden sonra kendine hakan, imparator s\u0131fata veren Sultan Mehmet’in art\u0131k O\u011fuz Han s\u00fclalesinden geldikleri gibi resmi tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve propagandalara ihtiyac\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r, \u0130stanbul\u2019u fethederek otoritesini tart\u0131\u015fmas\u0131z hale getiren Fatih, kozmopolit imparatorluk politikas\u0131n\u0131 yerli yerine oturtarak Rum ve di\u011fer H\u0131ristiyanlara b\u00fcy\u00fck ayr\u0131cal\u0131klar tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Fatih’in \u00fcnl\u00fc ferman\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“… kendi t\u00f6re ve adaletlerini \u00fclkemin her yan\u0131ndan muhafaza etsinler. Bar\u0131nd\u0131klar\u0131 Pera’n\u0131n i\u015flerini kendileri \u00e7evirsinler. B\u00fct\u00fcn zenginlikleri, ma\u011faza, ba\u011f, de\u011firmenleri, ticari e\u015fyalar\u0131, \u00e7oluk \u00e7ocuklar\u0131, u\u015faklar\u0131 kendilerinin olsun. \u00dclkeme ba\u011fl\u0131 uluslar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 gibi onlar\u0131n da ticaretle serbest\u00e7e u\u011fra\u015fmak ellerinde olsun. Karada ve denizde gidip gelebilsinler. \u00dclkenin \u00f6teki b\u00f6lgelerinde adet \u00fczere verilen hara m\u00fcstesna, art\u0131k bunlar da ba\u015fkaca vergi vermesinler. Kiliseleri kendilerine kals\u0131n, ilahi s\u00f6ylesinler…” (H. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, Osmanl\u0131 Tarihinin Maddesi 1. sf.35)
Fatih \u0130stanbul\u2019dan sonra Roma’y\u0131 da alarak kendini Roma imparatoru ilan etmek ister. Roma tarihini incelemek i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da \u0130talyan tarih\u00e7i, dan\u0131\u015fman\u0131 saraya toplar, \u0130talya\u2019dan ressam, heykeltra\u015f ve mimarlar getirtir. Bat\u0131 ya\u015fam k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc edinmek i\u00e7in \u0130stanbul\u2019daki Floransahlar\u0131n evlerine giderek toplant\u0131 ve e\u011flencelerine kat\u0131l\u0131r. Ayasofya\u2019y\u0131 Camii yapmas\u0131na ra\u011fmen bat\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 toplumu ve devletini de o d\u00f6nemin deyimiyle “Frenkle\u015ftirmek” i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bat\u0131n\u0131n saray i\u015fleyi\u015f ve ya\u015fam\u0131n\u0131 kendi saray\u0131na ta\u015f\u0131yarak tutucular\u0131n ele\u015ftirilerine hedef olur. Fatih’teki Bat\u0131 hayranl\u0131\u011f\u0131 ve Bat\u0131c\u0131l\u0131k, d\u00f6nemin Papa’s\u0131n\u0131n Fatih’e vaftiz olarak H\u0131ristiyan olmas\u0131 durumunda kendisini Roma imparatoru ilan edeceklerini bir el\u00e7i vas\u0131tas\u0131yla \u00f6neri olarak sunacak kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r. Resmi tarih yaz\u0131c\u0131lar\u0131 ve \u00fcmmet\u00e7i kesim Fatih’i g\u00f6klere \u00e7\u0131kar\u0131p, s\u00f6ven propaganda yaparlarken, onun ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc saklarlar. Bir anlamda Osmanl\u0131y\u0131 Tazminata g\u00f6t\u00fcren kozmopolit imparatorluk\u00e7u politikay\u0131 yerli yerine oturtup \u00fcst yap\u0131da sistemle\u015ftiren’ Fatih olmu\u015ftur. Fatih d\u00f6nemiyle birlikte T\u00fcrkler, Osmanl\u0131’da tamamen ikinci s\u0131n\u0131f vatanda\u015f durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fatih, T\u00fcrkmenlere y\u00f6nelik Osmanl\u0131 politikas\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Milliyet\u00e7ilik surda dursun, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc bile kabul etmez. Kozmopolit Osmanl\u0131 saray politikas\u0131 ‘T\u00fcrkler’i ekonomi, siyaset ve askeri alanlarda b\u00fcy\u00fck oranda d\u0131\u015flayarak etkisizle\u015ftirmi\u015ftir. Sarayda politika art\u0131k Rum ve di\u011fer H\u0131ristiyanlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 temel al\u0131narak yap\u0131l\u0131r olmu\u015ftur. Fatih, saray i\u00e7inde kendi politikalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan hi\u00e7bir g\u00fcc\u00fcn ve kli\u011fin ya\u015famas\u0131na izin vermemi\u015ftir. Askeri feodal Osmanl\u0131’da merkezile\u015fmeyi tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. 6u d\u00f6nemde merkeze ba\u011flanan sipahiler, istila, ya\u011fma ve talanda en \u00f6nemli dayanak olur. Padi\u015faha ba\u011fl\u0131 yeni\u00e7eri dengelenir ve ayaklanan feodal beylere kar\u015f\u0131 merkezin vurucu g\u00fcc\u00fc olur.<\/p>\n
Osmanl\u0131’n\u0131n tarihte esas rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde \u0130slamiyet devrimci a\u015famas\u0131n\u0131 \u00e7oktan geride b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131’n\u0131n imparatorluk olarak \u015fekillendi\u011fi y\u0131llar, gerilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6\u00e7ler zaman\u0131nda \u0130slamla b\u00fct\u00fcnle\u015fen ve b\u00f6lgede onun k\u0131l\u0131c\u0131 olmak ad\u0131na halklar\u0131n yaratt\u0131klar\u0131n\u0131 talan ve gasp ederek ya\u015fam s\u00fcren, \u0130slam\u0131 bu temelde kullanan T\u00fcrk boylar\u0131ndan y\u0131llar sonra, Osmanl\u0131’n\u0131n \u0130slam politikas\u0131 da farkl\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 bu politikay\u0131 daha da sistemli bir \u015fekilde oturtmu\u015ftur.<\/p>\n
Kapitalizmin geli\u015fti\u011fi bir d\u00f6nemde, feodalizmi temsil eden bu ideolojinin iyice tutucula\u015fmas\u0131 ve pratik i\u00e7inde en olumsuz \u00f6rneklerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, Osmanl\u0131’y\u0131 kendi d\u00f6neminin en tutucu, muhafazakar ve uygarl\u0131\u011fa katk\u0131s\u0131 olmayan merkezi feodal bir imparatorluk durumuna getiriyor. Osmanl\u0131, \u0130slamiyet\u2019i en gerici temelde kullanarak, di\u011fer halklar\u0131 k\u00f6lele\u015ftirerek talan ve gaspla, onlar\u0131n kendi geli\u015fme dinamiklerini tahrip ediyor.<\/p>\n
Araplar\u0131n elinde ilerici ve uygarl\u0131k yaratan bir din ve feodal ideoloji olan \u0130slamiyet, Osmanl\u0131 elinde \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 topraklardaki uygarl\u0131k ve onun yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferleri y\u0131k\u0131p talan eden gerici bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcn\u00fcyor. Osmanl\u0131, Arap k\u00f6kenli \u0130slam dinini kullanarak, yine Araplar\u0131, \u00e7\u0131plak zoru esas alarak 400 y\u0131l egemenli\u011fi alt\u0131nda tutuyor. T\u00fcm geli\u015fme g\u00fc\u00e7lerim k\u0131rarak eski a\u015firet, kabile topluluklar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
B\u00f6lgede \u0130slam ad\u0131na halklar\u0131 soyan ve ganimet pe\u015finde ko\u015farak t\u00fcm de\u011ferlerini tahrip eden Osmanl\u0131’ya, tek ve uzun s\u00fcreli direni\u015fi Safavi imparatorlu\u011fu g\u00f6steriyor. \u015eiilik temelinde Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 direnerek, onu reddeden \u0130ranl\u0131lar, bu temelde kendi geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini ya\u015fayabilmi\u015flerdir.
K\u00fcrtler ise, \u0130slam\u0131n sa\u011f yorumunu esas alarak, \u00e7evrelerinde kim g\u00fc\u00e7 olmu\u015fsa da onun egemenli\u011fi alt\u0131na girmi\u015flerdir. Bu temelde S\u00fcnni Osmanl\u0131 egemenli\u011fini kabul eden K\u00fcrt a\u015firet beyleri, Osmanl\u0131-Iran s\u0131n\u0131r\u0131nda tampon rol\u00fc oynam\u0131\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 Bat\u0131’ya do\u011fru b\u00fcy\u00fcyen yeni talan ve ganimet pe\u015finde sava\u015flar y\u00fcr\u00fct\u00fcrken, K\u00fcrtler do\u011fuda cephe gerisi g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015ftir. Osmanl\u0131 sultanlar\u0131 da uzun d\u00f6nem onlar\u0131n otonomik yap\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerine izin vererek, onlar\u0131 vergi ve hara\u00e7tan muaf tutmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bat\u0131 ile Do\u011fu aras\u0131ndaki tarihi ticaret yolu \u00fczerinde kurulan Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu, Anadolu Sel\u00e7uklu d\u00f6neminden kalan yol \u015febekesi ve onun \u00fczerinde kurulmu\u015f olan Deniz yolu, Suriye limanlar\u0131 ve Anadolu’dan ge\u00e7en b\u00fct\u00fcn yollar\u0131n ve Anadolu’nun tek hakimidir. Ayr\u0131ca tarihi ipek yolunun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 milletleraras\u0131 transit ticaretinden geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlan\u0131yordu. Kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde gelip giden mallardan ald\u0131klar\u0131 t\u00fcrl\u00fc vergiler, devlet gelirleri i\u00e7inde \u00f6nemli bir yer tutuyordu. K\u00fc\u00e7\u00fck bir boy olarak gelip Marmara civar\u0131nda konaklayan Osmanl\u0131, topra\u011fa yerle\u015ferek ve g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re \u00e7evresine ak\u0131nlar d\u00fczenleyerek devletle\u015fme ve giderek imparatorla\u015fmaya ula\u015f\u0131rken, \u015fehirler ve ticaretin \u00f6nemini g\u00f6rerek, bunlar\u0131n denetimine \u00f6zel \u00f6nem vermi\u015ftir. \u015eehirleri kendine merkez yaparak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6nceleri Bursa, Edirne, \u0130stanbul ve Filipe, Sofya, Selanik, \u00dcsk\u00fcp gibi \u015fehir merkezlerini dayanak yapan Osmanl\u0131, Anadolu’ya y\u00f6nelince Tokat, Amasya ve Ankara gibi merkezlerde ticari ya\u015fam\u0131 canl\u0131 tutup, bu merkezlerdeki pazarlar\u0131 koruma ve denetim alt\u0131na al\u0131yor. B\u00fct\u00fcn bu merkezlerdeki ticari hayat\u0131 kontrol edip y\u00f6nlendirenler ise a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak gayrim\u00fcslim Rum ve Yahudi t\u00fcccarlard\u0131r. Ekonomik ya\u015fam\u0131 bu kesimler ellerinde tutuyorlar. \u00d6zellikle Fatih d\u00f6neminden sonra imparatorlu\u011fun izledi\u011fi kozmopolit Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k bunlar\u0131n ekonomik ya\u015fama t\u00fcm\u00fcyle damgalar\u0131n\u0131 vurmalar\u0131n\u0131n yollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, Osmanl\u0131’n\u0131n merkezi olan \u0130stanbul\u2019daki ticari merkez olan Galata, gayrim\u00fcslimlerin elindedir. Osmanl\u0131 izledi\u011fi iskan politikalar\u0131 ile \u015fehirlerdeki M\u00fcsl\u00fcman ve H\u0131ristiyan n\u00fcfus oranlar\u0131n\u0131 dengelese bile bu durum merkezi devletin deste\u011fini alan gayrim\u00fcslimlerin ekonomik ya\u015famdaki rol\u00fcn\u00fc etkilemiyor.<\/p>\n
Osmanl\u0131’n\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp imparatorlu\u011fa ula\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli ve esas rol\u00fc fetihler olu\u015fturuyor. Fetih kolay ve k\u00e2rl\u0131 bir faaliyet olmakla birlikte, g\u00fc\u00e7l\u00fc, profesyonel ordular\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 gerektiriyor. Avrupa kral ve seny\u00f6rleri derme \u00e7atma ordular\u0131na dayanarak ya\u015farken milletleraras\u0131 ticaret yolu \u00fczerinde ve \u015fehir merkezlerini temel dayanak noktas\u0131 yaparak kurulan Osmanl\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00fccretli ordular besliyor yani askeri temelde g\u00fc\u00e7leniyor. Ordu eliyle yapt\u0131\u011f\u0131 fetihler sayesinde imparatorluk kuran Osmanl\u0131’n\u0131n, bu karakteri nedeniyle merkeziyet\u00e7i bir devlet olarak \u015fekillenmesi do\u011fald\u0131r. Fetih yoluyla ve tamamen askeri g\u00fc\u00e7le elde edilen yerlerde, otorite ancak b\u00f6yle bir devlet karakteriyle sa\u011flanabiliyor.<\/p>\n
T\u00fcrkler \u2018de s\u0131n\u0131fla\u015fma daha ba\u015ftan askeri temelde oldu\u011fu i\u00e7in egemen s\u0131n\u0131flar ordu kanad\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve bu temelde g\u00fc\u00e7lenerek varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015fledir. \u015eekillenmelerinin temelinde ordu eliyle ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri talan, hara\u00e7 ve ganimetler vard\u0131r. Osmanl\u0131 toplumu bu askeri yap\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, orduya g\u00f6re, onun ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda bi\u00e7imlendirilmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in Osmanl\u0131 egemen s\u0131n\u0131f\u0131 denilince akla askeri feodal bir s\u0131n\u0131f gelir. Bu s\u0131n\u0131f\u0131n siyasal egemenli\u011fi ve \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde ve ona hizmet eden devlet sistemi “miri sistem” denilen, belli bir askeri g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmay\u0131 ko\u015fullayan tarzdad\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131 t\u00fcm\u00fcyle kendi m\u00fclkiyetine alan merkezi yap\u0131, onun kullan\u0131m hakk\u0131n\u0131 belli say\u0131da asker besleme ve donatarak sava\u015fa haz\u0131r tutma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda beylerine vererek ordunun s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131’n\u0131n uzun y\u0131llar ya\u015famas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc askeri \u00f6rg\u00fctlenmesi belirleyici olmu\u015ftur. Osmanl\u0131 sistemini ba\u015fka devletlerde oldu\u011fu gibi tabandan gelen feodallerin ekonomik, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel g\u00fc\u00e7leriyle yer ald\u0131klar\u0131 bir sistem olarak de\u011fil tepeden gelen merkezi devletin askeri g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 bir \u015fekillenme olarak de\u011ferlendirmek gerekir.<\/p>\n
Osmanl\u0131’da temel \u00fcretim alan\u0131 tar\u0131md\u0131r. O halde toprak \u00fczerindeki m\u00fclkiyet bi\u00e7imi, toplumdaki s\u0131n\u0131flar\u0131n konumunu kavraman\u0131n temel halkalar\u0131ndan birini olu\u015fturur.<\/p>\n
Merkezi feodal bir devlet olarak ortaya \u00e7\u0131kan Osmanl\u0131, daha ba\u015ftan Avrupa feodalitesinin tersine, topra\u011f\u0131 kamu m\u00fclkiyeti yaparak kendi denetimi alt\u0131na alm\u0131\u015f ve orduya hizmeti esas alan “miri arazi” sistemini oturtmu\u015ftur. Osmanl\u0131 ordusunun temelinde bu sistem vard\u0131r. Saray, topra\u011f\u0131n kullan\u0131m hakk\u0131n\u0131 sipahilere “has, t\u0131mar ve zeamet” bi\u00e7iminde vererek, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda belirlenen miktarda haz\u0131r ve donanm\u0131\u015f asker beslemesini ve saraya belli oranda vergi vermesini \u015fart ko\u015fmu\u015ftur. Osmanl\u0131’n\u0131n beylik y\u0131llar\u0131nda tamamen T\u00fcrklerden olu\u015fan “yaya ve m\u00fcsellem” adl\u0131 askeri \u00f6rg\u00fctlenme da\u011f\u0131t\u0131larak halk “reayala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f”, bunun yerine dev\u015firme yeni\u00e7eri ve sipahi \u00f6rg\u00fctlenmesi esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Beylerden olu\u015fan sipahiler, saray\u0131n verdi\u011fi topraklar \u00fczerinde \u00fcretimi kontrol ederek, “reaya” yoksul T\u00fcrklerin eme\u011fi \u00fczerinde ac\u0131mas\u0131z bir bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc kurarak, bir yandan askeri yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve h\u00fckmettikleri arazi miktar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131rken, bir yandan da merkezi devlete vergi vermi\u015flerdir.<\/p>\n
Sipahiler merkezi devletin toprak \u00fczerindeki m\u00fclkiyeti nedeniyle, Bat\u0131’daki seny\u00f6rlerden farkl\u0131 olarak devletin bir hizmetli memuru gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. “Reaya” \u00fczerinde, seny\u00f6r\u00fcn serf \u00fczerindeki hakimiyetinden daha fazlas\u0131na sahip olan beyler, yerel otorite olarak merkezi devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f durumdad\u0131rlar. Saray\u0131n kendisine verdi\u011fi toprak \u00fczerinde devlet ad\u0131na denetleme yap\u0131p hizmet ve askeri y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine kar\u015f\u0131l\u0131k k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn i\u015fledi\u011fi topraktan art\u0131-\u00fcr\u00fcn almaktad\u0131rlar. Osmanl\u0131 toprak kanunlar\u0131 da sipahi ve reayan\u0131n ili\u015fki bi\u00e7imini belirleyerek, sipahinin reaya \u00fczerinde toprak d\u0131\u015f\u0131 sosyal ya\u015fam\u0131ndan, dini inan\u00e7lar\u0131na kadar denetim ve cezaland\u0131rma yetki ve g\u00fcc\u00fcne sahip k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Beyler uygulamada kanun ile belirlenen haklar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7ok \u00fczerine \u00e7\u0131karak reayay\u0131 adeta k\u00f6lele\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n
\u00d6te yandan sipahiler d\u0131\u015f\u0131nda \u0130stanbul ve ta\u015fradaki devlet memurlar\u0131, \u00f6zellikle on alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131ldan sonra \u00e7iftlikler edinip, geni\u015f araziler \u00fczerinde hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131p mand\u0131ralar kurarak, bunlar\u0131 kendi adlar\u0131na i\u015fletmi\u015flerdir. Sipahiler yan\u0131nda bu kesimlerin k\u00f6yl\u00fcler \u00fczerinde olu\u015fturdu\u011fu bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc nedeniyle reayada “\u00e7ift bozma yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f” , bu durum arazilerin belli ellerde toplanmas\u0131n\u0131n ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn \u00fcretti\u011fi de\u011ferlere fazladan el konulmas\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi olmu\u015ftur.<\/p>\n
Toprak \u00fczerinde de\u011fi\u015fik bir m\u00fclkiyet bi\u00e7imi de vak\u0131fla\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemidir. Topra\u011f\u0131n kamu m\u00fclk\u00fc olmas\u0131 nedeniyle, ki\u015fisel m\u00fclkiyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme olmay\u0131nca, vak\u0131fla\u015ft\u0131rma yoluyla fiili bir durum yarat\u0131larak toprak vakf\u0131 elinde bulunduranlar\u0131n denetimine girmi\u015ftir. Bunlar \u00e7o\u011funlukla saray i\u00e7indeki asker ve b\u00fcrokratlard\u0131r. Osmanl\u0131 tarihinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131ndan biri olarak an\u0131lan Fatih, bu i\u015fleyi\u015fe son vererek vak\u0131f topraklar\u0131n\u0131 devlet hazinesine aktarmak istemi\u015fse de g\u00fcc\u00fc yermeyerek vazge\u00e7mi\u015ftir. Topra\u011f\u0131 vak\u0131flara ba\u011flama y\u00f6ntemi ile pratikte gelirin t\u00fcm\u00fcn\u00fc vak\u0131f denetimi alt\u0131nda bulunduranlar b\u00fcy\u00fck ki\u015fisel servetlerin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 Devleti’nin temel dayana\u011f\u0131 olan- askerler, geni\u015f topraklar\u0131 ele ge\u00e7irerek Osmanl\u0131’n\u0131n egemen g\u00fcc\u00fcn\u00fc de olu\u015fturmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131’da s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131\u015f\u0131m\u0131 belirleyen bir di\u011fer etken ise, ticarettir. Ticari alanda da etkin olanlar askerler ve di\u011fer devlet g\u00f6revlileridir. Bunlar ilk zamanlarda direkt olmasa da sermayelerini ba\u015fkalar\u0131 eliyle ticarete yat\u0131r\u0131p, b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar elde etmi\u015flerdir. \u00d6zellikle yeni\u00e7eriler \u015fehirlerdeki ticari ya\u015famda \u00e7ok etkin bir rol oynayarak palazlanm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130mparatorlu\u011fun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f y\u0131llar\u0131nda bu kesimlerin ticari ya\u015fama kat\u0131lmalar\u0131 aleni olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca faizcilik, m\u00fcbadele vb. y\u00f6ntemler de b\u00fcy\u00fck sermaye birikimlerinin kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Devlet kademelerinde yer alan b\u00fcrokrat ve askerlerin toplum i\u00e7indeki yerleri toprak ve ticaret kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yeklerine g\u00f6re belirlenir olmu\u015ftur.<\/p>\n
Vergilendirme halk\u0131 soyman\u0131n bir arac\u0131 durumuna getirilmi\u015f, Osmanl\u0131’n\u0131n feodal yap\u0131s\u0131 nedeniyle esas olarak toprak \u00fczerinde i\u015flemi\u015ftir. K\u00f6yl\u00fclerden \u00e7e\u015fitli adlar alt\u0131nda s\u0131k s\u0131k vergiler toplayan yerel otoriteler b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131karlar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi merkezi askeri feodal devletin temelini olu\u015fturan ordu ve saray y\u00f6neticileri hem toprak \u00fczerinde hem de \u015fehirdeki ticari ya\u015fam \u00fczerinde egemen olarak devlete damgalar\u0131n\u0131 vurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk boylar\u0131 Ortasya’dan Bat\u0131’ya do\u011fru g\u00f6\u00e7lerin ba\u015flamas\u0131yla birlikte, azgeli\u015fmi\u015f bozk\u0131r k\u00fclt\u00fcr\u00fc nedeniyle daha geli\u015fmi\u015f sosyoekonomik yap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrler kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f durumdad\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte k\u0131l\u0131\u00e7la yendikleri \u00c7inliler \u2018in geli\u015fmi\u015f toplumsal yap\u0131lar\u0131na yenilip erimekten kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r. Anadolu’ya geldiklerinde de daha geli\u015fmi\u015f medeniyetler kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcrler. Topra\u011fa yerle\u015ftikleri alanlardaki halklar\u0131n ideoloji, sosyoekonomik yap\u0131 ve ya\u015fam tarzlar\u0131ndan etkilenmi\u015f ve bunlar\u0131 kendi askeri karakterleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirerek yo\u011frulmu\u015flard\u0131r. Bu nedenle T\u00fcrkler \u2018de d\u0131\u015fa bakma, d\u0131\u015ftan alma nedeniyle kozmopolit bir yap\u0131 \u015fekillenmi\u015ftir. Bu durum Osmanl\u0131 Devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00e7ok b\u00f6yledir. Osmanl\u0131 egemen \u00e7evreleri de, ilk olu\u015fum y\u0131llar\u0131nda Bizans’a do\u011fru yay\u0131larak gayrim\u00fcslim halklar\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7 zoruyla kendi hakimiyetlerine almalar\u0131na ra\u011fmen, topra\u011fa yerle\u015ftiklerinde, zay\u0131f g\u00f6\u00e7ebe bozk\u0131r ekonomik yap\u0131lar\u0131 ve ya\u015fam tarzlar\u0131yla daha geli\u015fmi\u015f feodal ili\u015fki bi\u00e7imlerinden etkilenmi\u015ftir. O yap\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015ftikleri oranda halktan uzakla\u015fan Osmanl\u0131 egemenleri kendi bozk\u0131r k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden t\u00fcm\u00fcyle koparak (talan d\u0131\u015f\u0131nda) \u015fekillenmi\u015ftir. Osmanl\u0131 Devletinin kurucular\u0131 g\u00fc\u00e7lendikleri oranda kozmopolitle\u015ferek kendilerine de yabanc\u0131la\u015f\u0131p, Bat\u0131 ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc bir kopyas\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Fatih bu kozmopolit egemen s\u0131n\u0131f ve devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 yerine oturturken, Kanuni Sultan S\u00fcleyman zirveye \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131’da yoktur. Bu s\u00f6zc\u00fck \u00f6nce Bizansl\u0131lar, sonra da, i\u015fgale kar\u015f\u0131 sava\u015f y\u0131llar\u0131nda \u0130talyanlar taraf\u0131ndan “Turchia” olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f ve bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn t\u00fcretilmesi sonucunda bug\u00fcnk\u00fc cumhuriyetin ad\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu ge\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n nedeni Osmanl\u0131’n\u0131n Anadolu’yu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir yurt olarak g\u00f6rmemeleridir.<\/p>\n
Osmanl\u0131’da T\u00fcrk egemen \u00e7evreler nezdinde bir “az\u0131nl\u0131kt\u0131r”. Ancak Osmanl\u0131’daki az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131na sahip olmayan “reaya” la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir az\u0131nl\u0131k. Bir T\u00fcrk’\u00fcn kendi s\u0131fat, k\u00fclt\u00fcr vb. yap\u0131s\u0131yla Osmanl\u0131 i\u00e7inde y\u00fckselmesi, \u00f6zellikle imparatorluk a\u015famas\u0131ndan sonra m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. T\u00fcrk kozmo-politle\u015ft\u00eek\u00e7e, yani b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kendine yabanc\u0131la\u015ft\u0131k\u00e7a y\u00fckselebilir. T\u00fcrk deyimi Osmanl\u0131 da bir a\u015fa\u011f\u0131lama s\u0131fat\u0131d\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131lanmaya en \u00e7ok u\u011frayanlar ise, Anadolu’daki T\u00fcrk k\u00f6yl\u00fcs\u00fcd\u00fcr. T\u00fcrk olmayanlar Osmanl\u0131 saraylar\u0131na doldurulmu\u015ftur. \u00d6yle ki, Fatih d\u00f6neminden 16. yy sonlar\u0131na kadar g\u00f6rev yapan 48 vezir-i azamdan yaln\u0131zca d\u00f6rd\u00fc T\u00fcrk’t\u00fcr. Bu rakamlar T\u00fcrkler’in Osmanl\u0131 Devleti ve egemen s\u0131n\u0131flar i\u00e7erisindeki yerlerini anlamakta \u00f6nemli bir veridir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n T\u00fcrk halk\u0131na y\u00f6nelik uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc politikas\u0131, onlar\u0131 d\u0131\u015fa y\u00f6neltmi\u015f, d\u0131\u015fa dayanarak kendilerini korumaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin dayanaklar\u0131ndan biri \u0130ran Safavi Devleti’dir. \u0130ranl\u0131lar, Osmanl\u0131’yla olan \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131ndan yararlanmak i\u00e7in devlete kar\u015f\u0131 ayaklanan T\u00fcrkmenlere destek vermi\u015ftir. Anadolu halk\u0131 Osmanl\u0131 zulm\u00fcne kar\u015f\u0131 tarihin \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerinde ayaklanmalar ger\u00e7ekle\u015ftirerek kendini ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kimi zaman \u00f6nderli\u011fini kendisi yarat\u0131rken, \u00e7o\u011funlukla da merkezi otoriteyle \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na girmi\u015f otoritelerin arkas\u0131na tak\u0131larak tepkisini dile getirmi\u015ftir. Ancak, g\u00f6rkemli direni\u015fler ger\u00e7ekle\u015ftirmesine ra\u011fmen ba\u015far\u0131, elde edemeyerek sonu k\u0131y\u0131mlarla -biten yenilgilerden bir t\u00fcrl\u00fc kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fc\u00e7l\u00fc askeri feodal devlet her ayaklanman\u0131n arkas\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi katliam, bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcyle halk\u0131 y\u0131ld\u0131r\u0131p, kendi kabu\u011funa hapsederek k\u0131m\u0131ldayamaz duruma getirmi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrk halk\u0131ndan giderek kopan Osmanl\u0131 saray\u0131, kendine \u00f6zg\u00fc, Arap\u00e7a-Fars\u00e7a kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 Osmanl\u0131ca denilen bir dil, Saraya \u00f6zg\u00fc bir k\u00fclt\u00fcr, gelenek ve g\u00f6renekler \u00e7\u0131kararak halka yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Saray ile halk ayr\u0131 dillerden konu\u015fur hale gelmi\u015ftir. Saraylardaki dalkavuk vaka-i n\u00fcvisler Osmanl\u0131 Beyli\u011fi’nin kurulu\u015fundan ba\u015flatarak, Osmanl\u0131’y\u0131 “kavm-i necip” Araplara dayand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Padi\u015fah\u0131n i\u015fgal, talan seferlerinde \u00f6vg\u00fcler dizerek, Osmanl\u0131’n\u0131n \u00fc\u00e7 k\u0131taya medeniyet ve insanl\u0131k g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vaaz ederek, i\u015fgal edilen b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131 \u00fclke olarak kabul etmi\u015flerdir.<\/p>\n
Bu tarihi anlay\u0131\u015f\u0131 T\u00fcrklerin Anadolu’da olu\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan yurt bilincini tahrip etmi\u015ftir. \u00d6yle ki, Osmanl\u0131’n\u0131n k\u0131l\u0131c\u0131 nereye kadar uzanm\u0131\u015fsa oras\u0131 yurt olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle hem Osmanl\u0131 hakim s\u0131n\u0131flar\u0131, hem de halk \u00fclke kavram\u0131na ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f s\u00f6m\u00fcrgecilik ve yeni fetihleri me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f-t\u0131r. \u0130slam\u2019\u0131n en geri yap\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fen ve onu temel dayanak noktalar\u0131ndan biri yapan Osmanl\u0131, hakimiyeti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 di\u011fer halklar \u00fczerinde dev\u015firme, iskan vb. y\u00f6ntemlerle asimile politikas\u0131 izlemi\u015ftir.<\/p>\n
Yavuz Sultan Selim, hilafeti Abbasi halifesinden k\u0131l\u0131\u00e7 zoruyla al\u0131nca, iyice tutucula\u015f\u0131p, gericile\u015fen S\u00fcnnilik ve toplumsal geli\u015fmenin gerisinde kalan \u015feriat\u00e7\u0131l\u0131k Anadolu’daki Alevi T\u00fcrkmenlerin kabul edemeyece\u011fi bir ideoloji olarak topluma dayat\u0131l\u0131nca say\u0131s\u0131z isyanlar birbirini izlemi\u015f ve Fatih d\u00f6neminde ba\u015flat\u0131lan T\u00fcrkmen k\u0131r\u0131m\u0131 daha da \u015fiddetlenerek devam etmi\u015ftir. Yavuz Sultan Selim, \u015eah \u0130smail \u00fczerine y\u00fcr\u00fcmeden \u00f6nce cephe gerisini sa\u011flama almak i\u00e7in on binlerce T\u00fcrkmen’i k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irmi\u015ftir. T\u00fcrk halk\u0131 bazen Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 direnmi\u015f, bazen de ka\u00e7arak yerini yurdunu terk etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yavuz Sultan Selim ile birlikte din, ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle S\u00fcnnilik imparatorlu\u011fun \u00fcst-yap\u0131 kurumlar\u0131ndan biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Bu ideolojiyle hemen b\u00fct\u00fcnle\u015fen Osmanl\u0131 egemen \u00e7evreleri, g\u00fc\u00e7lerini imparatorluk i\u00e7inde art\u0131rarak s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Osmanl\u0131-T\u00fcrkmen \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 her ne kadar mezhepsel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz ediyorsa da \u00f6z\u00fcnde Anadolu halk\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 bask\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve zulm\u00fcne kar\u015f\u0131 bir tepkisidir. Sadece Kuyucu Murat Pa\u015fa’n\u0131n kuyulara doldurtarak \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fc on binlerce T\u00fcrkmen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, Osmanl\u0131 zulm\u00fcn\u00fcn vard\u0131\u011f\u0131 nokta hakk\u0131nda bir fikir sahibi olunur.<\/p>\n
Avrupa’n\u0131n kendi i\u00e7 sorunlar\u0131n\u0131 a\u015farak belirli bir istikrara kavu\u015fmas\u0131yla birlikte yay\u0131lma alanlar\u0131 daralan, talan, hara\u00e7 ve ganimetleri s\u0131n\u0131rlanmaya ba\u015flayan Osmanl\u0131, bir yandan da kendi i\u00e7indeki isyanlarla u\u011fra\u015fmak zorunda kalmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 sava\u015flarda yenilgi ald\u0131k\u00e7a hem gelir kaybeden hem de moral \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yitiren Osmanl\u0131’da toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinde huzursuzluklar ve i\u00e7 ayaklanmalar giderek artm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa’da yeni bir toplumsal sistem olarak kapitalizmin kendini ekonomik, sosyal, siyasal ve askeri alanda giderek hissettirmesi Osmanl\u0131’y\u0131 kendi i\u00e7inde b\u00fczmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kurulu\u015fundan itibaren i\u015fgal etti\u011fi alanlarda ba\u015fka halklar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlerin talan\u0131n\u0131 esas alan, kendi geri yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7la girdi\u011fi \u00fclkelerdeki \u00fcretim, y\u00f6netim ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lan kendi askeri karakteriyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren ve bunu ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 oranda kozmopolitle\u015ferek halk\u0131na yabanc\u0131la\u015fan, merkezi askeri yap\u0131s\u0131 nedeniyle s\u0131n\u0131fla\u015fmay\u0131 askeri temelde, \u00fcretim d\u0131\u015f\u0131nda talan ve ganimete dayanarak ger\u00e7ekle\u015ftiren Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu i\u00e7in bu yeni ko\u015fullarda ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 gidi\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yeni bir \u00fcretim ili\u015fkisi ve toplumsal sistem \u00fcretim kabiliyetlerinden yoksun askeri-feodal Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun her direni\u015fi, a\u011f\u0131r yenilgilere ve kendi b\u00fcnyesindeki \u00e7eli\u015fkilerin keskinle\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu gidi\u015fat\u0131 durdurmak isteyen Osmanl\u0131 egemen \u00e7evreleri yeni aray\u0131\u015flar i\u00e7ine girerek devletin \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatman\u0131n \u00e7aresini bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu aray\u0131\u015flar\u0131n y\u00f6n\u00fc hep bat\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Devam edecek\u2026<\/p>\n
T.D.Y.G<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n