\n| <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Hiyerar\u015fik Sistemin Geli\u015fmesiyle Ba\u015flayan G\u00f6\u00e7<\/p>\n<\/strong><\/p>\n En tehlikeli ve ciddi toplumsal travmalara yol a\u00e7an g\u00f6\u00e7
\nolay\u0131 asl\u0131nda insanl\u0131k taraf\u0131ndan bilin\u00e7li bir politika olarak uygulanan
\ng\u00f6\u00e7t\u00fcr.\u00a0 <\/span>Soyk\u0131r\u0131m, asimilasyon, i\u015fgal,
\ns\u00f6m\u00fcrge, talan, ambargo, vb. politikalar\u0131 bu uygulamalar aras\u0131nda saymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\n\u0130nsan\u0131n kendi yarat\u0131m\u0131 olan bu uygulamalar ancak hiyerar\u015finin geli\u015fmesiyle
\nbirlikte ba\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Tabiatta ki hi\u00e7bir canl\u0131 kendi soyuna kar\u015f\u0131 bu
\nderecede zalimane davran\u0131\u015f i\u00e7inde olmam\u0131\u015ft\u0131r. Hiyerar\u015fi, insanl\u0131k i\u00e7in yeni bir
\na\u015famad\u0131r art\u0131k. \u0130nsanl\u0131k 7 milyon y\u0131ll\u0131k ya\u015fam m\u00fccadelesinde do\u011fan\u0131n
\nbilinmezliklerine kar\u015f\u0131 kendini korumaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ama ayakta kalmak i\u00e7in en
\nfazla da birbirlerine ihtiya\u00e7 duymu\u015flard\u0131r. Hiyerar\u015fi ile birlikte art\u0131k \u201cinsan
\ninsan\u0131n kurdu olmu\u015ftur kendisi i\u00e7in tehlike arz eden do\u011fa ve iklim ko\u015fullar\u0131
\nde\u011fil, insan\u0131n kendisi olmu\u015ftur. \u00d6zg\u00fcr kabile ruhu bu ya\u015fam tarz\u0131na anlam
\nvermeyecektir. Talan, gasp, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, z\u00fcl\u00fcm, bask\u0131 ve katilli\u011fi ya\u015fam\u0131n
\nmerkezine koyan ve temel de\u011fer olarak y\u00fcceltilen bu de\u011ferler etraf\u0131nda yeni
\nya\u015fam\u0131 \u00f6ren hiyerar\u015fiye kar\u015f\u0131 sonuna kadar direnecektir. \u0130nsanl\u0131\u011fa dayat\u0131lan bu
\nyeni ya\u015fam tarz\u0131yla birlikte do\u011fan\u0131n derinliklerinde \u00f6zg\u00fcr bir bi\u00e7imde ya\u015fayan
\nhi\u00e7bir kabile, a\u015firet yada halk g\u00fcvende olmamaktad\u0131r. G\u00fcvenlikli bir co\u011frafyada
\nyurt edinmeyen her halk tehlike alt\u0131ndad\u0131r art\u0131k. Onun i\u00e7in bir\u00e7ok kabile ve
\na\u015firetler, gelebilecek sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 kendilerini savunabilmek i\u00e7in daha
\ng\u00fcvenlikli co\u011frafyalara g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu insanl\u0131k i\u00e7in yeni
\nbir durumdur. <\/p>\nBu k\u0131sa giri\u015fte de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi insanl\u0131k ya\u015fam\u0131nda g\u00f6\u00e7,
\nhi\u00e7bir zaman g\u00f6n\u00fcll\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. En do\u011fal g\u00f6r\u00fclen klan ya\u015fam\u0131nda bile
\ng\u00f6\u00e7, ya\u015fam ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in bir zorunluk olarak geli\u015fmi\u015ftir. Kimi
\nzaman k\u0131tl\u0131k, kurakl\u0131k, uzun s\u00fcre sert ge\u00e7en iklim ko\u015fullar\u0131, av hayvanlar\u0131n\u0131n
\ng\u00f6\u00e7 etmesiyle do\u011fan\u0131n dayatm\u0131\u015f oldu\u011fu zorunlukla g\u00f6\u00e7 geli\u015firken, hiyerar\u015fik
\nd\u00fczenin geli\u015fmesiyle birlikte g\u00f6\u00e7 boyutu farkl\u0131 bir nitelik kazanacakt\u0131r.\u00a0 <\/span>\u015eiddet, bask\u0131 ve sava\u015fla daha planl\u0131 ve
\norganizeli bi\u00e7imde insanl\u0131\u011fa g\u00f6\u00e7, s\u00fcrg\u00fcn, talan ve katliamlar dayat\u0131lacakt\u0131r.
\nUygarl\u0131k geli\u015ftik\u00e7e insanl\u0131\u011fa dayat\u0131lan g\u00f6\u00e7 olay\u0131 daha sistemli ve
\nprofesyonellik kazanacakt\u0131r. Bu durum sadece klasik askeri y\u00f6ntemlerle de\u011fil
\ndaha ince ve kapsaml\u0131 uygulamalar devreye girecektir.\u00a0 <\/span>Do\u011fa ve toplumlar \u00fczerindeki s\u00f6m\u00fcr\u00fc derinlik
\nkazand\u0131k\u00e7a bu politikalarda toplumlar \u00fczerinde geni\u015fli\u011fine ve derinli\u011fine
\nyay\u0131lacakt\u0131r. Merkezi uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte insanl\u0131\u011fa dayat\u0131lan
\ng\u00f6\u00e7\u00fcn derinli\u011fi o co\u011frafyan\u0131n yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc zenginliklerine g\u00f6re
\nde\u011fi\u015fiklik arz edecektir. Zenginlik kaynaklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha fazla rezervlere
\nsahip olan co\u011frafyalar s\u00fcrekli i\u015fgal, istila, talan ve gasplara maruz
\nkalacakt\u0131r. Buda daha fazla \u00f6l\u00fcm ve g\u00f6\u00e7 demektir. Baz\u0131 istisnai do\u011fa afetleri
\nd\u0131\u015f\u0131nda kalan t\u00fcm g\u00f6\u00e7lerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde ki nedenleri -yoksulluk, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131l\u0131k,
\ng\u00f6n\u00fcll\u00fc i\u015f\u00e7ilik, sava\u015f vb.- i\u00e7in ne g\u00f6sterirlerse g\u00f6stersinler altlar\u0131 biraz
\nde\u015fildi\u011finde g\u00f6r\u00fclecektirki, devlet ve iktidardan kaynakl\u0131 uygulanan
\npolitikalar d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka nedenleri yoktur.\u00a0
\n<\/span>Ortado\u011fu halklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na bela olan S\u00fcmer \u015fehir devletleri ve Babil,
\nAsur imparatorluklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. S\u00fcmer \u015fehir-k\u00f6le devletinin neolitik
\ntoplumun t\u00fcm de\u011ferlerine nas\u0131l el koydu\u011funu \u00f6zg\u00fcr kabile \u00fcyelerini nas\u0131l
\nk\u00f6lele\u015ftirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Tarihe \u201cBabil s\u00fcrg\u00fcn\u00fc olarak ge\u00e7en Babil kral\u0131 II.
\nNebukadnezar taraf\u0131ndan Yehuda Krall\u0131\u011f\u0131 (Kud\u00fcs merkezli Kenan \u00fclkesi)
\nfethedilip yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonar, burada ki t\u00fcm Yahudiler mal varl\u0131klar\u0131yla
\nbirlikte M.\u00d6 587 y\u0131l\u0131nda yerlerinden yurtlar\u0131ndan edilerek Babil\u2019e ta\u015f\u0131n\u0131rlar.
\nYa bir ticaret imparatorlu\u011fu olan Asurlular\u0131n b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na getirdiklerine
\nne demeli? Biliniyor, Asur imparatorlu\u011fu fethetti\u011fi her co\u011frafya da kendi
\nticari kolonilerini kurmaktayd\u0131. Ticaretin daha rahat ve g\u00fcvenlikli geli\u015fmesi
\ni\u00e7in devasa ordulara ihtiya\u00e7 duymu\u015flard\u0131r.\u00a0
\n<\/span>Bu ordular\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta ba\u015fka halklardan dev\u015firilmi\u015flerdir. Bu
\nuygulamalar\u0131n sonucu olarak bir\u00e7ok halk katliamdan ge\u00e7irilmi\u015f ve topraklar\u0131ndan
\ns\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. T\u00fcccar ve ticaret kolonilerinin g\u00fcvenli\u011fi Asurlar i\u00e7in her
\n\u015feyden daha \u00f6nemliydi. Bu yolla d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda ki zenginli\u011fi kendi
\nmerkezlerine ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Ticaretin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 yerde askeri zorla ba\u015fka
\nhalklar\u0131n zenginliklerine el koyma, talan, \u00f6zg\u00fcr kabile \u00fcyelerini
\nk\u00f6lele\u015ftirerek i\u015f g\u00fc\u00e7lerinden yararlanma ve ba\u015fka direnen halklar\u0131n g\u00f6zlerini
\nkorkutmak i\u00e7inde geride kalanlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc ya katletme yada yerinden ve
\nyurtlar\u0131ndan g\u00f6\u00e7 ettirme temel politikalar olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu
\nuygulamalarla Asur imparatorlu\u011fu Ortado\u011fu\u2019yu kas\u0131p kavurdu. Bu d\u00f6nemde
\nAsurlular\u0131n uzanabildi\u011fi hi\u00e7bir halk yurt edindikleri topraklar \u00fczerinde rahat
\ny\u00fcz\u00fc g\u00f6rmemi\u015flerdir. Tarihte halklar \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen katliam politikalar\u0131
\nolarak e\u015fi benzeri az bulunan uygulamalar belki de ilk defa bu d\u00f6nemde
\nuyguland\u0131. \u00c7ok\u00e7a bilinen insan kellerinden kaleler yapmak y\u00e2da bu kelleleri
\nkemerlerinde ta\u015f\u0131makla \u00f6v\u00fcnenler Asur sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan ba\u015fkalar\u0131 de\u011fildi. 13.
\nyy\u2019a gelindi\u011finde Orta Asya, Do\u011fu Avrupa, \u00c7in, Sibirya, Hindistan, \u0130ran,
\nSuriye, Irak ve Mezopotamya ovalar\u0131na ak\u0131nlar d\u00fczenleyen Mo\u011fol kabileleri
\ngirdikleri yerlerde deyim yerindeyse ta\u015f \u00fcst\u00fcne ta\u015f b\u0131rakmam\u0131\u015flard\u0131r. Girdikleri
\nbir\u00e7ok yerle\u015fim birimlerini ya\u011fmalam\u0131\u015f kad\u0131n, erkek, \u00e7ocuk ve ya\u015fl\u0131 demeden
\nn\u00fcfusun \u00e7o\u011funu katletmi\u015flerdir.\u00a0 <\/span>Kimi
\nkaynaklara g\u00f6re bu sava\u015flarda 6 milyon insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bir\u00e7ok yerle\u015fim birimi
\ny\u0131k\u0131l\u0131p yak\u0131lm\u0131\u015f milyonlarca insan g\u00f6\u00e7 etmek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nT\u00fcm bu uygulamalar ve halklar \u00fczerinde estirilen ter\u00f6r\u00fcn
\nas\u0131l nedeni neydi? A\u00e7l\u0131k yada yoksulluk muydu? Veya yurt edinmek i\u00e7in uygun
\nco\u011frafya m\u0131 bulunam\u0131yordu? Bu kadar katliam, g\u00f6\u00e7, s\u00fcrg\u00fcn ve sava\u015flar\u0131n nedeni
\nneydi? Koca do\u011fada payla\u015f\u0131lmayan \u015fey neydi? Bu sorulara verilecek do\u011fru cevap
\nayn\u0131 \u015fekilde halklar\u0131n yerlerinden ve yurtlar\u0131ndan edinmelerinin yani g\u00f6\u00e7\u00fcn
\nas\u0131l nedenidir. Elbette ki temel sebebi insan\u0131n a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yol a\u00e7m\u0131\u015f
\noldu\u011fu hiyerar\u015fi ve iktidar olgular\u0131d\u0131r. K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Abdullah \u00d6calan
\nhiyerar\u015fi ve iktidar\u0131n toplum i\u00e7inde oynad\u0131\u011f\u0131 esas rol\u00fc \u201cMaddi hayat\u0131n sevk ve
\nidaresi… (4) olarak ifadelendiriyor. Buda toplum elinde ki t\u00fcm maddi
\nimk\u00e2nlar\u0131n iktidar ve hiyerar\u015fi odaklar\u0131n\u0131n elinde birikmesine sebep te\u015fkil
\nedecektir. Ellerinde ki bu maddi zenginlikleri daha iyi korumak ve daha da
\nb\u00fcy\u00fctmek i\u00e7in iktidar\u0131n daha kural kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hali idare, askeri ve
\nideolojik olarak g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f bir sisteme yani devlet organizasyona ihtiya\u00e7
\nduyar. Sermaye s\u00fcrekli bir bi\u00e7imde b\u00fcy\u00fcmek ister, bu onun do\u011fas\u0131nda vard\u0131r. Bu
\ndurum daha fazla talan, ganimet, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, katliam, yoksulluk ve g\u00f6\u00e7 demektir.
\nAdil olmayan s\u00fcrekli bir bi\u00e7imde kan ve g\u00f6zya\u015f\u0131yla beslenen sermayenin
\nkorunmas\u0131 i\u00e7in devlet ayg\u0131t\u0131 olmazsa olmaz bir \u015fartt\u0131r. Sermaye b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e
\nh\u00e2kimiyet alanlar\u0131n\u0131 daha fazla geni\u015fletmek ister. Sermaye devlet g\u00fcvenli\u011fi ve
\nkorumas\u0131 olmadan hi\u00e7bir yere ayak basmaz. Buda devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ve
\nh\u00e2kimiyetinin giderek geni\u015flemesi ve yay\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelir.\u00a0 <\/span>Devlet, sermaye ve iktidar s\u00fcrekli bir
\nbi\u00e7imde t\u0131pk\u0131 kartopu misali ge\u00e7ti\u011fi her yerde kendini katlayarak biriktirir.
\nDevlet, sermaye ve iktidar biriktirdik\u00e7e halk \u00fczerinde y\u00fcr\u00fctece\u011fi s\u00f6m\u00fcr\u00fc,
\nkatliam ve yurtsuzla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131 derinlik ve \u00e7e\u015fitlilik kazanacakt\u0131r.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru gelindi\u011finde iktidar ve devletin denetim alt\u0131na almad\u0131\u011f\u0131 tek bir
\ninsan kalmayaca\u011f\u0131 gibi, insanla birlikte d\u00fcnyan\u0131n tek bir kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131
\nfethedilmemi\u015f olarak kalmayacakt\u0131r. Her insan ve her kar\u0131\u015f toprak sermaye i\u00e7in
\nbir kazan\u00e7 kap\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>K\u00f6ye-
\nKar\u015f\u0131 \u015eehrin Konumlanmas\u0131yla Ba\u015flayan G\u00f6\u00e7<\/strong><\/p>\nToplumsall\u0131\u011f\u0131n ve yerle\u015fik ya\u015fam\u0131n k\u00f6k hali olan k\u00f6yl\u00fcl\u00fck
\ninsanl\u0131k hayat\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptir. \u0130lk tohumun ekildi\u011fi,
\nhayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fti\u011fi bunlara ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6\u00e7ebelikten yerle\u015fik ya\u015fama
\nge\u00e7ildi\u011fi alanlard\u0131r. \u0130nsanl\u0131k eme\u011finin yo\u011funluk kazand\u0131\u011f\u0131 ve insan\u0131n eme\u011fiyle
\nbirlikte ad\u0131m ad\u0131m insanla\u015fmaya do\u011fru evirildi\u011fi k\u00f6k toplumdur. K\u00f6y toplumu
\ninsanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocukluk ve erginlik evresidir. Do\u011fan\u0131n bilinmez, kar\u015f\u0131 konulmas\u0131
\ng\u00fc\u00e7 ehl\u00eele\u015fmemi\u015f hali kar\u015f\u0131s\u0131nda bir anne \u015fefkatiyle insanl\u0131\u011fa gerekli bilin\u00e7
\nve tecr\u00fcbeyi veren toplumsall\u0131\u011f\u0131n ana rahmidir. Bu ya\u015fam tarz\u0131 do\u011fay\u0131,
\nbitkileri, hayvanlar\u0131 hissederek, bir b\u00fct\u00fcn olarak i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f oldu\u011fu
\neko-sistemin anlam d\u00fcnyas\u0131yla b\u00fct\u00fcnl\u00fck kazanarak ya\u015far. K\u00f6y ya\u015fam\u0131, bu ili\u015fki
\ntarz\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez ya\u015famsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onun derin bilincini
\ntoplumsall\u0131\u011f\u0131n genetik kodlar\u0131ndan alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle k\u00f6y\u00fcn inkar\u0131 insan\u0131n
\nkendisini inkar\u0131 anlam\u0131na gelecektir. K\u00f6yden kopmak yada k\u00f6ye yabanc\u0131la\u015fmak
\ndo\u011faya ve kendisine yabanc\u0131la\u015fmak demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ya\u015fam tarz\u0131 insanl\u0131\u011fa
\ns\u00fcrekli bir bi\u00e7imde ya\u015fam i\u00e7in ihtiya\u00e7 duymu\u015f oldu\u011fu her \u015feyi fazlas\u0131yla
\nvermi\u015ftir.\u00a0 <\/span>Onun i\u00e7in insanl\u0131k hi\u00e7bir
\nd\u00f6nem -\u00e7ok istisnai durumlar hari\u00e7- g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir \u015fekilde k\u00f6ylerini yada tar\u0131m
\nalanlar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p \u015fehirlere g\u00f6\u00e7 etmemi\u015ftir.\u00a0
\n<\/span>Henri Lefebvre \u201cher toplum, her \u00fcretim tarz\u0131 kendi mekan\u0131n\u0131 \u00fcretir der.
\nYani di\u011fer bir anlamda her toplum yada \u00fcretim tarz\u0131 kendi mekan\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctler.
\nKendi toplumsal ve \u00fcretim mant\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde en verimli ve sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 olma
\n\u015fart\u0131yla \u00fcretim tarz\u0131n\u0131 ve ili\u015fkilerini yeniden d\u00fczenler. Buna g\u00f6re uygarl\u0131\u011f\u0131n
\nkapitalist evresine kadar ki \u00fcretim tarz\u0131 ve ili\u015fkilerinde ba\u015fat rolde olan
\nmekan k\u00f6yl\u00fcl\u00fck ve k\u0131rsal alan olmu\u015ftur.\u00a0
\n<\/span>N\u00fcfus ve i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yo\u011funluk kazand\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u00fcretimin ve artan
\n\u00fcr\u00fcn\u00fcn mekan\u0131 olmas\u0131 itibariyle k\u0131rsal kesimi kent yerle\u015fkelerine kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn
\nk\u0131l\u0131yordu. Bu \u00fcst\u00fcnl\u00fck durumu kentleri k\u0131ra kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmi\u015fti.
\nKentlerde bir i\u015f kolu olarak geli\u015fim g\u00f6steren zanaatk\u00e2rl\u0131k mesle\u011fi \u00e7ok yayg\u0131n
\nde\u011fildi. Geli\u015fen ticaret ise kapal\u0131 ekonomi olmas\u0131ndan kaynakl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta
\nk\u0131rsal alanda gelen \u00fcr\u00fcnlerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Bundan kaynakl\u0131 kentlerin i\u015f g\u00fcc\u00fc
\nihtiyac\u0131 s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 gibi var olan i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131lama gibi sorunlar\u0131
\nvard\u0131. Bu d\u00f6nemlerde k\u00f6yler her y\u00f6n\u00fcyle kentlerden \u00fcst\u00fcn konumda olduklar\u0131ndan
\nkaynakl\u0131 kentlere g\u00f6re daha fazla \u00e7ekim merkeziydiler. Dolays\u0131yla k\u0131rsaldan
\nkente do\u011fru \u2013zorla olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e- bir g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131 beklemek i\u00e7in her hangi
\nbir sebep s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu dengenin giderek kent lehine bozulmas\u0131 ve
\nkentin ba\u015fat konuma ge\u00e7mesi kapitalist sistemin geli\u015fmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.
\nKapitalist modernite, tek ve vazge\u00e7ilmez yasas\u0131 olan azami kar mant\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine
\nkuruldu\u011fu i\u00e7in mekan\u0131n\u0131 da bu yasaya g\u00f6re d\u00fczenlemek isteyecektir. Temel bir
\npolitika olarak i\u015fsizli\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na bela edecek olan bu sistem ayn\u0131
\nzamanda k\u0131rsal alan\u0131n t\u00fcmden bo\u015falt\u0131lmas\u0131ndan da sorumludur. <\/p>\nK\u00f6y ya\u015fam\u0131nda i\u015fsizlik diye bir kavram var m\u0131d\u0131r? \u0130nsanl\u0131k
\ntarihi boyunca i\u015fsizlik kavram\u0131, ilk defa hiyerar\u015fik sistemle birlikte
\ninsanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam\u0131na girmi\u015ftir. \u0130\u015fsizli\u011fi \u00e7ok bilin\u00e7li ve temel bir politika
\nolarak geli\u015ftiren ve suistimal eden kapitalist sistem olmu\u015ftur.\u00a0 <\/span>G\u00f6\u00e7 olgusunun temelinde yatan en \u00f6nemli
\nnedenlerden birinin i\u015fsizlik oldu\u011funu biliyoruz. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fsizlik
\nyoksulluk ve a\u00e7l\u0131k demektir. A\u00e7l\u0131k ve yoksulluk ise t\u00fcm k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin kayna\u011f\u0131
\ndurumundad\u0131r. Kapitalist uygarl\u0131k ucuz emek i\u00e7in olu\u015fturmu\u015f oldu\u011fu k\u00f6leler
\nordusunu a\u00e7l\u0131k ve yoksulluk ekseninde dev\u015firmiyor mu? Peki, bu k\u00f6leler ordusunu
\ndev\u015firme durumu kendili\u011finden mi geli\u015fiyor yoksa bilin\u00e7li bir \u015fekilde uygulanan
\npolitikalar sonucu mu geli\u015fiyor? Her \u015fey o kadar apa\u00e7\u0131k ortadaki kapitalist
\nmodernite daha fazla kar s\u0131zd\u0131rmak i\u00e7in, ucuz emek g\u00fcc\u00fcne ve bunun i\u00e7inde
\ni\u015fsizler ordusuna ihtiyac\u0131 vard\u0131r.\u00a0
\n<\/span>Demekki k\u00f6yden \u015fehre g\u00f6\u00e7, b\u00fcy\u00fck oranda bilin\u00e7li politikalar sonucu
\ngeli\u015fmi\u015ftir. \u0130nsanl\u0131k tarihinde 18. ve 19. yy. sanayi devrimine kadar da
\nn\u00fcfusun %95\u2019inden daha fazlas\u0131 k\u0131rsal kesimde ya\u015famlar\u0131n\u0131 idame ediyorlard\u0131.
\nKentler, sadece k\u00f6ylerin bir eki durumundayd\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131
\nk\u00f6yden kar\u015f\u0131l\u0131yorlard\u0131. Kentler \u00fcretim merkezi olmaktan ziyade \u00e7evre k\u00f6ylerin
\npazar kurdu\u011fu, ticaretin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve basit el zanaatk\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fi
\nmek\u00e2nlard\u0131. Bu d\u00f6nemde k\u00f6y ile kentler aras\u0131ndaki ili\u015fki kar\u015f\u0131tl\u0131k temelinde
\nolmad\u0131\u011f\u0131 gibi aksine birbirini besleyen simbiyotik bir ili\u015fki bi\u00e7imindeydi. <\/p>\nYap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u201c1800 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnya n\u00fcfusunun
\nsadece %1.70\u2019i n\u00fcfusu y\u00fcz bini a\u015fan kentlerde ya\u015farken bu oran\u0131n 1900\u2019de %
\n5.50\u2019ye, 1970\u2019te %22.00\u2019ye y\u00fckseldi\u011fini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise % 30.00\u2019lar\u0131n \u00fczerine
\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. (5) <\/p>\n Kapitalizmin mek\u00e2nsal olarak Avrupa\u2019da geli\u015fmesinden
\nkaynakl\u0131 burada ki \u00f6rnekler \u00e7ok daha \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde her \u015feyi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne
\nsermektedir. 11. ve 12. y\u00fcz y\u0131llara do\u011fru gelindi\u011finde, Do\u011fu\u2019ya Ha\u00e7l\u0131
\nseferlerinin ba\u015flamas\u0131yla Avrupal\u0131 t\u00fcccarlara yeni bir kap\u0131 aralanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBuradan \u00e7e\u015fitlilik bak\u0131m\u0131ndan zenginlik arz eden mallar\u0131 kendi pazarlar\u0131na
\nta\u015f\u0131yarak b\u00fcy\u00fck vurgunlar yapt\u0131lar. Ucuza al\u0131nan ve pahall\u0131ya sat\u0131lan bu mallar
\nherkesin dikkatini \u00e7ekiyordu. Yine kentlerde el zanaatkarl\u0131\u011f\u0131n yerini alan
\nmanifakt\u00fcrel \u00fcretim bi\u00e7imi kentleri k\u0131ra kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn konuma getiriyordu. Bu
\ngeli\u015fmeler ad\u0131m ad\u0131m t\u00fcccarlar\u0131 yeni d\u00f6nemin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131 konumuna
\ngetirecektir. G\u00fc\u00e7lendik\u00e7e \u00fcstlendi\u011fi mekan\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda
\n\u00f6rg\u00fctlemeye ba\u015flayan t\u00fcccar, yeni yasalarla tar\u0131msal ve \u00e7e\u015fitli zanaat
\n\u00fcr\u00fcnlerinin sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pazar \u00fczerinde tekel kurarak ve ticareti yaln\u0131zca kentin
\nticari toplulu\u011funa \u00fcye olanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutma kurnazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek
\nkentlerdeki yerini daha da sa\u011flama almay\u0131 bilmi\u015ftir. Kentin k\u0131rsal kar\u015f\u0131s\u0131nda
\nki konumu g\u00fc\u00e7lendik\u00e7e onu s\u00f6m\u00fcrme durumu da bir o kadar derinlik kazanacakt\u0131r. <\/p>\n 15. ve 16 yy\u2019a gelindi\u011finde t\u00fcccarlar s\u0131n\u0131r tan\u0131maz oldular.
\n\u201cCo\u011frafi ke\u015fifler dedikleri yolla i\u015fgal ettikleri yerlerde orada ki zenginlik
\nkaynaklar\u0131na el koyarak \u00fclkelerine ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu durum t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131na
\nbulundu\u011fu \u00fclke\u2019de ekonomik ve siyasi olarak g\u00fc\u00e7 kazand\u0131r\u0131yordu. Arkas\u0131na ald\u0131\u011f\u0131
\nsiyasi erkle daha katmerli bir bi\u00e7imde ekonomik olarak palazlanman\u0131n yollar\u0131n\u0131
\naramalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalistler sermayeyi i\u015fte bu y\u00f6ntemlerle
\nbiriktirdiler. Kapitalist sistemin geli\u015fip palazlanabilmesi i\u00e7in tek ba\u015f\u0131na
\nsermaye birikimi yetmiyor. Bu sermayeyi i\u015fleyecek end\u00fcstriyalizmin
\ngeli\u015ftirilmesi gerekiyor. Buda \u00e7ok fazla i\u015f g\u00fcc\u00fcne ihtiya\u00e7 duyma anlam\u0131na geliyor.
\n\u0130\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc kiralayacak i\u015f\u00e7iler olmadan end\u00fcstriyalizmin geli\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn
\nde\u011fildir. \u015eunu hi\u00e7 unutmayal\u0131m \u00e7al\u0131\u015facak bir toprak par\u00e7as\u0131 yada zanaat\u0131 olan
\nhi\u00e7bir insan bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n emrinde \u00e7al\u0131\u015fmak istemeyecektir. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n
\nhizmetinde \u00e7al\u0131\u015fmak ancak \u00e7ok zorunlu oldu\u011fu zaman yap\u0131lan bir \u015feydir. Bu
\nkonuda \u0130ngiltere\u2019de olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Lordlar taraf\u0131ndan
\nzorla topraklar\u0131ndan kovulan insanlar \u015fehir varo\u015flar\u0131nda a\u00e7 ve sefil
\nya\u015famalar\u0131na ragmen, bir i\u015f\u00e7i olarak birilerinin yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 onurlar\u0131na
\nyedirmezler. Bundan dolay\u0131 \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti kanun \u00e7\u0131kar\u0131r ve bu insanlar\u0131 zorla
\ni\u015fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler. Demek ki tarlas\u0131 ba\u015f\u0131nda kendi eme\u011fiyle ge\u00e7imini sa\u011flayan
\nk\u00f6yl\u00fcy\u00fc, i\u015f\u00e7ile\u015ftirmenin tek bir yolu vard\u0131r oda onu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan yoksun
\nb\u0131rakmakt\u0131r. Bu yap\u0131lmadan kapitalist sistem kendi \u00e7ark\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcrmek i\u00e7in
\nhi\u00e7bir zaman yeterli i\u015f g\u00fcc\u00fc bulamayacakt\u0131r. <\/p>\n \u201cO zaman kapitalist \u00fcretim i\u00e7in gerekli eme\u011fin nas\u0131l
\nsa\u011flanabilir oldu\u011funun hik\u00e2yesi, bu durumda, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan nas\u0131l yoksun
\nb\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131n hik\u00e2yesi olacakt\u0131r. \u015eu halde kapitalist sistem i\u00e7in yolu a\u00e7an
\ns\u00fcre\u00e7, emek\u00e7iden \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n tasarrufunu alan s\u00fcre\u00e7ten ba\u015fkas\u0131 olamaz
\nbu s\u00fcre\u00e7, bir yandan ge\u00e7im ve \u00fcretimin toplumsal ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sermayeye, \u00f6b\u00fcr
\nyandan dolays\u0131z \u00fcreticileri \u00fccretli i\u015f\u00e7ilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Dolays\u0131z \u00fcretici,
\nemek\u00e7i, topra\u011fa ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n k\u00f6lesi, serfi yada
\nyana\u015fmas\u0131 olmaktan kurtuldu\u011fu zaman kendi kendisini serbest\u00e7e kullanabilir.
\n\u0130\u015f-g\u00fcc\u00fcn\u00fc serbest\u00e7e satabilmek, kendi metas\u0131n\u0131 buldu\u011fu pazara ta\u015f\u0131mak i\u00e7in
\nayr\u0131ca lonca rejiminden, loncan\u0131n \u00e7\u0131rak ve kalfa kurallar\u0131ndan, \u00e7al\u0131\u015fma
\ny\u00f6netmeliklerinin engellerinden s\u0131yr\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu yeni azatl\u0131lar ancak
\nb\u00fct\u00fcn \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ellerinden al\u0131n\u0131p eski feodal d\u00fczenin verdi\u011fi b\u00fct\u00fcn
\nvarolu\u015f garantilerini kaybettikten sonra kendi kendilerinin sat\u0131c\u0131lar\u0131 oldular.
\nVe bunun m\u00fclks\u00fczle\u015fmelerinin tarihi, insanl\u0131\u011f\u0131n kay\u0131tlar\u0131nda kandan ve ate\u015ften
\nharflerle yaz\u0131l\u0131d\u0131r (6) bu durum tek ba\u015f\u0131na kapitalizmin insanl\u0131\u011f\u0131, kendi kar\u0131
\ni\u00e7in nas\u0131lda yerinden yurdundan edip s\u00fcrmek i\u00e7in kurgulanan bir sistem oldu\u011funu
\na\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fcyor ki g\u00f6\u00e7, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan yoksun
\nb\u0131rak\u0131lma, a\u00e7l\u0131k, fuhu\u015f, h\u0131rs\u0131zl\u0131k her t\u00fcrl\u00fc ahlaks\u0131zl\u0131k, vicdans\u0131zl\u0131k ve
\nsefalet gibi toplumsal sorunlar\u0131n temelinde kapitalist sistemin azami kar i\u00e7in
\nuygulam\u0131\u015f oldu\u011fu politikalar\u0131 vard\u0131r.\u00a0 <\/span><\/p>\n\u00a0 <\/span>17. y\u00fczy\u0131la do\u011fru
\ngelindi\u011finde iyice palazlanan t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131 ve bu s\u0131n\u0131f\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131
\n\u00f6zellikle Hollanda ve \u0130ngiltere, devasa yap\u0131lar\u0131yla Avrupa monar\u015fisini
\n\u00f6nlerinde engel ve tehdit olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Yine Katolik kilise ahlak\u0131n\u0131n
\nkapitalizmin geli\u015fmesi \u00f6n\u00fcnde engel olmas\u0131ndan dolay\u0131 siyasi otoritesinin
\ns\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekirdi. \u0130\u015fte \u00f6zelikle din sava\u015flar\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda t\u00fcm Avrupa
\nk\u0131tas\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan otuz y\u0131l sava\u015flar\u0131n\u0131 da -1618-1648- siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131n
\n\u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 sonucu \u00e7\u0131kart\u0131lan sava\u015flar olarak ele almak gerekiyor. Bu d\u00f6nemdeki
\ndin sava\u015flar\u0131n\u0131n bile her \u015feyde oldu\u011fu gibi, dininde millile\u015ftirilmesi
\nsava\u015flar\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. Kapitalist sermaye \u00f6n\u00fcnde engel te\u015fkil eden
\nKatolik ahlak\u0131 yerine, kapitalizme ge\u00e7it veren ve me\u015frula\u015ft\u0131ran Protestan
\nahlak\u0131 getirilmi\u015ftir. Otuz y\u0131l sava\u015flar\u0131 Vestfalya anla\u015fmas\u0131yla sonu\u00e7lan\u0131r.
\nKutsal Roma-Cermen imparatorlu\u011funu meydana getiren bir\u00e7ok prenslik k\u00fc\u00e7\u00fck
\ndevletlere b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Hollanda\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 resmen tan\u0131n\u0131r. Bu anla\u015fma ile
\nbir nevi kapitalist hegomon sistemin devlet formu olan ulus-devletlerin temeli
\nat\u0131l\u0131r. Bu anla\u015fma kapitalizim ve \u00f6nc\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131 olan burjuvazi i\u00e7in bir zafer
\niken Avrupa halk\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131m, katliam ve g\u00f6\u00e7 olmu\u015ftur. Bu sava\u015flarda
\ny\u00fczbinlerce insan \u00f6l\u00fcrken, bir o kadar\u0131 da sava\u015flar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 k\u0131tl\u0131k ve
\nsalg\u0131n hastal\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u201cAlmanya\u2019daki otuz y\u0131l sava\u015flar\u0131
\n(1618-1648) kadar b\u00fcy\u00fck bir felaket, belki de hi\u00e7bir zaman ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nToplam n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te ikisini kaybetmi\u015fti ve kalanlar\u0131n sefaleti de i\u00e7ler
\nac\u0131s\u0131yd\u0131. \u00dclke\u2019deki k\u00f6ylerin alt\u0131da be\u015fi yok edilmi\u015fti. Palatinate\u2019de bir k\u00f6y\u00fcn
\niki y\u0131l s\u00fcre i\u00e7inde yirmi sekiz kere talan edildi\u011fini okuyoruz. Saksonya\u2019da
\nkurt s\u00fcr\u00fcleri dola\u015f\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc kuzeydeki topra\u011f\u0131n \u00fc\u00e7te birinde ekim durmu\u015ftu.
\n(7) Bu sava\u015flar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 sadece bu bilan\u00e7o ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. Birde
\nProtestanlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu yerlerde Katoliklerin, Katoliklerin \u00e7o\u011funlukta
\noldu\u011fu yerle\u015fim birimlerinde Protestanlar\u0131n s\u00fcr\u00fclmesi s\u00f6z konusudur. Binlerce
\ninsan bu sebeplerden kaynakl\u0131 yerlerinden ve yurtlar\u0131ndan edilerek ba\u015fka
\nyerlere s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Avrupa k\u0131tas\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu sava\u015flar,
\nneredeyse k\u0131rsal kesimi b\u00fcy\u00fck oranda tasfiye etmi\u015ftir. K\u0131rsal kesimin
\ntasfiyesini h\u0131zland\u0131ran di\u011fer etkenler ise t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesiyle feodal
\nderebeylikler \u00fczerindeki bask\u0131n\u0131n artmas\u0131, k\u0131rsal kesimin \u00e7ekicili\u011fini
\nyitirmesi, feodal bey i\u00e7in eski tarz \u00fcretim ili\u015fkilerinin fazla kar
\nb\u0131rakmamas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 feodal beyi de daha karl\u0131 yollara ba\u015fvurmas\u0131na yol
\na\u00e7m\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu durum m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunun
\nsonucu olarak bir\u00e7ok k\u00f6yl\u00fc yerlerinden edilerek \u015fehirlere s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu
\ndurumu en \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde ifade eden \u00f6rnek \u0130ngiltere\u2019de ki topraklar\u0131n
\n\u00e7itlenmesi hareketidir.\u00a0 <\/span>1800\u2019li y\u0131llar\u0131n
\nortalar\u0131nda \u0130ngiltere\u2019de dokuma sanayisinin b\u00fcy\u00fcyerek geli\u015fmesi, k\u0131rsal n\u00fcfus
\na\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. Dokuma sanayisinin daha fazla koyun y\u00fcn\u00fcne
\nihtiya\u00e7 duymas\u0131ndan kaynakl\u0131 toprak sahibi olan Lordlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan koyun
\nyeti\u015ftiricili\u011fi daha karl\u0131 bir i\u015f olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bundan kaynakl\u0131 toprak
\nsahipleri kendi topraklar\u0131nda ya\u015fayan \u00e7o\u011fu kirac\u0131 k\u00f6yl\u00fclerin elindeki
\ntopraklar\u0131 al\u0131p onlar\u0131 i\u015fsiz b\u0131rakarak \u015fehre s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Lordlar bu
\ntopraklarda ancak hayvan yeti\u015ftiricili\u011fi ve bak\u0131m\u0131n\u0131 yapacak kadar k\u00f6yl\u00fc
\nb\u0131rakt\u0131lar. Bu durumdan kaynakl\u0131 \u0130ngiltere\u2019de k\u0131rsal kesimden \u015fehre do\u011fru yo\u011fun
\nbir g\u00f6\u00e7 hareketi ba\u015flad\u0131. Bunun yan\u0131 s\u0131ra a\u00e7 ve i\u015fsiz kalan k\u00f6yl\u00fcler \u00e7itlenmi\u015f
\narazilere sald\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar, \u00e7ete gruplar\u0131 h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve talan yapt\u0131lar. Giderek
\nb\u00fcy\u00fcyen \u00e7itlenme hareketine kar\u015f\u0131 isyanlar ba\u015f g\u00f6sterir. 18. yy gelindi\u011finde
\nbizzat \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan \u201c\u00e7evirme yasas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r ve bu yasayla
\nk\u00f6yl\u00fclerin ellerindeki meralar, topraklar al\u0131narak k\u00f6yl\u00fcler kanunla s\u00fcr\u00fcl\u00fcrler.
\nBu d\u00f6nemde direnen k\u00f6yl\u00fc, kar\u015f\u0131s\u0131nda orduyu bulur. Bir\u00e7ok yerde sadece
\ntopraklar ellerinden al\u0131nmaz, evleri yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131l\u0131r ve topraklar\u0131ndan
\ns\u00fcr\u00fcl\u00fcrler. Bu durum sadece \u0130ngiltere\u2019yle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r, Avrupa\u2019n\u0131n ba\u015fka
\n\u00fclkelerinde de 19.yy\u2019a kadar devam etmi\u015ftir. Ayr\u0131ca geli\u015fen fabrika sanayisi
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda k\u00f6y ve kent zanaatkarl\u0131\u011f\u0131 da b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.
\nZanaatkar\u0131n birka\u00e7 kalfa yada \u00e7\u0131ra\u011f\u0131yla zor bela \u00fcretmi\u015f oldu\u011fu mal\u0131, koca
\nfabrikan\u0131n \u00fcretti\u011fiyle rekabet edecek g\u00fc\u00e7te de\u011fildi. Rekabet yar\u0131\u015f\u0131n\u0131 kaybeden
\nzanaatk\u00e2r \u00f6nce i\u015fini kaybeder daha sonra ise a\u00e7 ve sefil olmamak i\u00e7in bir i\u015f\u00e7i
\nolarak fabrika kap\u0131s\u0131nda eme\u011fini satmak i\u00e7in i\u015f arar hale gelir. \u015eehirlerde
\nbiriken bu b\u00fcy\u00fck i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn istihdam edilmesi ciddi bir sorundu. \u015eehir
\nvaro\u015flar\u0131nda \u00e7ok a\u011f\u0131r ko\u015fullarda ya\u015famlar\u0131n\u0131 idame eden bu kesim yeni geli\u015fen
\nfabrika sanayisi i\u00e7in ucuz emek g\u00fcc\u00fcyd\u00fc. \u201c\u20261801\u2019de 72.215 olan Manchester\u2019in
\nn\u00fcfusu, 1851\u2019de 303.382\u2019yi bulmu\u015ftu. Londra\u2019da ise 1801\u2019de 864.845 ki\u015fi
\nbar\u0131n\u0131rken, 1840\u2019larda bu say\u0131 1.873.676\u2019ya varm\u0131\u015ft\u0131\u2026 1800 ve 1900 y\u0131llar\u0131
\naras\u0131nda b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019da g\u00f6r\u00fclmemi\u015f oranlarda bir kentsel n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ya\u015fand\u0131.
\nParis\u2019in n\u00fcfusu 547.000\u2019den 3.330.000\u2019e, Berlin\u2019in ki 172.000\u2019den 2.434.000\u2019e
\ny\u00fckselmi\u015fti. 1900\u2019de Londra n\u00fcfusu ise 6.480.000 idi. (8)<\/p>\nK\u0131rsal alan\u0131n n\u00fcfustan ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131p \u015fehir varo\u015flar\u0131na
\ndoldurulmas\u0131 olduk\u00e7a bilin\u00e7li bir \u015fekilde geli\u015ftirilen bir politika sonucuydu.
\nZorla ya\u015fam alanlar\u0131ndan kopar\u0131l\u0131p s\u00fcr\u00fclen bu kesimlerin \u00e7o\u011fu de\u011fil
\nya\u015fayabilece\u011fi bir konut bulmak karn\u0131n\u0131 doyurmak bile ciddi bir sorun olmu\u015ftu.
\nAvrupa\u2019n\u0131n bu mega kentlerinin varo\u015flar\u0131nda ortalama g\u00fcnde onlarca insan
\na\u00e7l\u0131ktan \u00f6lm\u00fc\u015flerdir. \u0130\u015fsiz ve a\u00e7 b\u0131rak\u0131lan bu kesimin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 alanlar ise
\n\u015fehrin en pis ve ya\u015fanmas\u0131 g\u00fc\u00e7 yerleriydi. Fransa\u2019da insanlar kira paras\u0131
\nbulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in orman ve da\u011fl\u0131k alanlara s\u0131\u011f\u0131narak kul\u00fcbelerde ya\u015famak zorunda
\nb\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015f bulan kesimler ise, en a\u011f\u0131r ko\u015fullarda ve \u00e7ok ucuza (kar\u0131n
\ntoklu\u011funa) g\u00fcnde ortalama 18 saat \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak s\u00f6m\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Kad\u0131n ve
\n\u00e7ocuklar en ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Burjuvazinin insan eme\u011fi
\n\u00fczerinde kar s\u0131zd\u0131rma politikas\u0131 tutmu\u015f ve bunun i\u00e7in yedekte neredeyse bir
\ni\u015fsizler ordusu, ucuza eme\u011fini satmak i\u00e7in yalvar yakar duruma getirilmi\u015f
\noluyordu. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki burjuvazi, daha fazla kar elde etmek i\u00e7in g\u00f6\u00e7\u00fc bilin\u00e7li
\nbir \u015fekilde te\u015fvik etmi\u015ftir.\u00a0 <\/span>Bu zorlu
\nko\u015fullar, her g\u00fcn biraz daha fazla toplumsal olarak \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcn\u00fcn ya\u015fanmas\u0131na yol
\na\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>End\u00fcstriyalizm
\nve Ulus Devletin Yol A\u00e7t\u0131\u011f\u0131 G\u00f6\u00e7ler<\/strong><\/p>\n15. y\u00fczy\u0131l ve 16. y\u00fczy\u0131llarda t\u00fcm Avrupa k\u0131tas\u0131 boyunca
\nUzakdo\u011fu, Amerika, Hindistan ve Afrika\u2019ya kadar uzanan yeni ticaret yollar\u0131n\u0131n
\nke\u015ffi, t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartm\u0131\u015ft\u0131r. Arkas\u0131na devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc alan uzun
\nama olduk\u00e7a zengin getirisi olan ticaretin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar, Avrupa k\u0131tas\u0131
\na\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir.\u00a0
\n<\/span>Co\u011frafi ke\u015fifler olarak adland\u0131r\u0131lan bu ticaret, a\u011f\u0131rl\u0131kta talana ve
\ngaspa dayal\u0131yd\u0131. Amerika k\u0131tas\u0131ndaki yerlilere ait t\u00fcm de\u011ferli madenlere ve
\ndi\u011fer zenginlik kaynaklar\u0131na zorla el konularak Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Buradaki
\nyerlilerin yerle\u015fkelerini ya\u011fmalay\u0131p ate\u015fe vererek on binlerce insan\u0131
\nkatletmi\u015fler. Daha sonra ise buralarda kurulan \u00e7iftliklerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in
\nAfrika k\u0131tas\u0131ndan milyonlarca insan buralara ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu zorlu yolculuk
\nesnas\u0131nda milyonlarca Afrikal\u0131 \u00f6l\u00fcr. Milyonlarcas\u0131 da Amerika k\u0131tas\u0131na
\nta\u015f\u0131narak k\u00f6le olarak tarlalarda ve b\u00fcy\u00fck \u00e7iftliklerde bedava i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak
\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar. K\u00f6le ticareti neredeyse d\u00f6nemin en fazla para getiren i\u015fi
\nhaline gelir. Bu yolla milyonlarca insan \u00e7ok planl\u0131 ve sistemli bir \u015fekilde
\nzorla yerinden yurdundan edilerek ba\u015fka \u00fclkelere ve k\u0131talara ta\u015f\u0131n\u0131r. Bu
\nAfrikal\u0131 \u201ck\u00f6leler sadece Amerika k\u0131tas\u0131na ta\u015f\u0131nmaz, bir o kadar\u0131 da Avrupa
\nk\u0131tas\u0131na ta\u015f\u0131narak fabrikalarda bedava i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin
\n\u0130ngiltere\u2019de dokuma sanayisinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Manchester ve Londra\u2019ya
\nbinlerce Afrikal\u0131 \u201ck\u00f6le g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/p>\nAmerika k\u0131tas\u0131, ba\u015ftan sona Avrupal\u0131 t\u00fcccarlar taraf\u0131ndan
\ni\u015fgal edilir. Buradaki zenginlik kaynaklar\u0131n\u0131n rahatl\u0131kla ta\u015f\u0131nabilmesi i\u00e7in
\n\u00f6nce yerli n\u00fcfus katliamdan ge\u00e7irilir. K\u0131ta neredeyse insans\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve var
\nolan topraklar sahipsiz b\u0131rak\u0131l\u0131r. Avrupa\u2019da sanayinin geli\u015fmesiyle birlikte
\ntoprak i\u015fletmecili\u011fi \u00f6nem kazan\u0131nca, Avrupa\u2019da kendine yer bulamayan ve zengin
\nolma hayalleri pe\u015finde ko\u015fan n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu Amerika k\u0131tas\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131r. Daha
\n\u00f6nce insansans\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bu geni\u015f topraklara zorla el koyarak kendilerine
\nyurt edinirler. Bu durum Avrupa k\u0131tas\u0131ndan Amerika k\u0131tas\u0131na do\u011fru ciddi bir
\ng\u00f6\u00e7e neden olur.\u00a0 <\/span>\u201cRosman ve Rubel\u2019e g\u00f6re
\n\u201cXVI. y\u00fczy\u0131ldan XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na kadar yakla\u015f\u0131k olarak 8-10 milyon
\nAfrikal\u0131, Yeni D\u00fcnya\u2019daki (Amerika k\u0131tas\u0131) tarlalarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmak i\u00e7in
\ngetirildi. (Rosman ve Rubel, 1998:301). \u201c1810 y\u0131l\u0131na kadar Amerika\u2019ya ithal
\nedilen k\u00f6le say\u0131s\u0131 7.5 milyondur. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, ayn\u0131 d\u00f6nemde Avrupa\u2019dan
\ngelen g\u00f6\u00e7menlerin \u00fc\u00e7 kat\u0131 (Baron, 1971:5). Baron\u2019un ortaya koydu\u011fu ve 1800\u2019l\u00fc
\ny\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131na kadar olan d\u00f6nemi kapsayan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 oran, k\u00f6le ticaret
\nhacminin anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ayn\u0131 d\u00f6nemdeki bir ba\u015fka g\u00f6\u00e7
\nak\u0131m\u0131 ise Avrupa\u2019n\u0131n end\u00fcstriye ge\u00e7i\u015fi ile birlikte \u0130ngiltere, Hollanda,
\n\u0130spanya, Portekiz ve Fransa\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan fazla n\u00fcfusun, yeni ke\u015ffedilen
\nb\u00f6lgelere ve\/veya s\u00f6m\u00fcrgelere g\u00f6\u00e7\u00fc ile ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde
\nFrans\u0131zlar \u00f6nce Kanada\u2019n\u0131n Quebec b\u00f6lgesini iskan etmi\u015f, daha sonra Kuzey
\nAfrika\u2019ya uzanm\u0131\u015flard\u0131r. 1846-1932 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k 18 milyon insan
\n\u0130ngiliz Adalar\u0131\u2019ndan Kuzey Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda, G\u00fcney Afrika ve
\nKarayip Adalar\u0131\u2019na g\u00f6\u00e7 etmi\u015f 10 milyon \u0130talyan, 5 milyon Alman da bu d\u00f6nemde
\nAvrupa\u2019y\u0131 terk ederek ba\u015fka k\u0131talara k\u0131smet aramaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 1821-1924 aras\u0131
\ntoplam 55 milyon Avrupal\u0131 deniza\u015f\u0131r\u0131 yollara d\u00fc\u015f\u00fcp kendilerine yeni bir yer
\nse\u00e7mi\u015f, bunlardan 34 milyonu Birle\u015fik Amerika\u2019ya yerle\u015fmeyi ye\u011flemi\u015ftir. (9)<\/p>\nAsl\u0131nda co\u011frafi ke\u015fifler olarak adland\u0131r\u0131lan ve azami kar
\nd\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir ahlaki kural tan\u0131mayan bu kanl\u0131 ticaretin kendisi bile
\nkapitalizmin sistem olarak insanl\u0131k i\u00e7in ne ifade etti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya
\nkoymaktad\u0131r. Bu yollarla elde edilen sermaye, kapitalizme mekanl\u0131k eden
\nalanlara ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131 sadece sermaye olarak g\u00fc\u00e7 kazanm\u0131\u015f olmuyor
\nayn\u0131 zamanda y\u00f6netim i\u015flerinde de etkinlik kazanmaya ba\u015flamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu
\nd\u00f6nemde bulundu\u011fu \u00fclkenin neredeyse t\u00fcm sava\u015f giderleri ve bor\u00e7lar\u0131n\u0131 bu
\nkesimler kar\u015f\u0131l\u0131yorlard\u0131. Tabii kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fclkenin en verimli yer alt\u0131 ve yer
\n\u00fcst\u00fc zenginlik kaynaklar\u0131ndan pay al\u0131yorlard\u0131. Yine devlet idaresinde
\netkinli\u011fini art\u0131r\u0131yorlard\u0131. \u201cCo\u011frafi ke\u015filer ad\u0131 alt\u0131nda yabanc\u0131 topraklar\u0131n
\ns\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi politikas\u0131n\u0131n temel y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcleri bu d\u00f6nemdeki t\u00fcccarlar
\nolmu\u015flard\u0131r. Dikkat edilirse bu d\u00f6nemde kurulan \u015firketlerden herhangi birisi
\nyeni ke\u015ffetti\u011fi bir \u00fclkeye ticaret i\u00e7in giri\u015f yapt\u0131\u011f\u0131nda ilk yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey
\nkuruldu\u011fu yere yeterince paral\u0131 asker ta\u015f\u0131y\u0131p garnizon kurmad\u0131r. Savunma i\u00e7in
\nkaleler in\u015fa ettikten sonra ikinci ad\u0131m olarak ticaret yap\u0131l\u0131r. Bo\u015funa Karl
\nMarx \u015funlar\u0131 ifade etmemi\u015fti: \u201cpara bir yana\u011f\u0131 do\u011fu\u015ftan kan lekeli do\u011fduysa,
\nsermaye tepeden t\u0131rna\u011fa kan damlayarak, her g\u00f6zene\u011finden kan ve kir f\u0131\u015fk\u0131rarak
\ndo\u011fdu. (10) der.<\/p>\n Gasp, talan ve s\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131yla biriktirilen sermayenin
\nyan\u0131nda makinenin devreye girmesiyle birlikte kapitalizm, yeni bir a\u015famas\u0131 olan
\nend\u00fcstriyalizme ge\u00e7i\u015f yapacakt\u0131r. End\u00fcstriyalizm daha fazla pazar ve s\u00f6m\u00fcrge
\ndemektir. Fabrikalarda ucuz emek g\u00fcc\u00fcyle y\u0131\u011f\u0131nla meta \u00fcretilerek daha ucuza
\npiyasaya s\u00fcr\u00fclmesiyle End\u00fcstriyalizm i\u00e7in ilk ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Azami kar i\u00e7in
\ndaha ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc, fazla meta \u00fcretimi ve dolay\u0131s\u0131yla daha geni\u015f pazarlara
\nihtiya\u00e7 vard\u0131. \u00d6ncelikle i\u00e7 pazarlar\u0131n ithal mallara kapat\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.
\nBunun i\u00e7in burjuvazi ulusal pazar politikas\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. \u0130\u00e7 pazar\u0131n doyuma
\nula\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktada d\u0131\u015f pazarlara a\u00e7\u0131lmak ihtiyac\u0131 bir zorunluluk haline gelir.
\nYoksa sistem bunal\u0131m \u00fcretir ve krize girer. Daha geni\u015f pazarlar demek, daha
\nfazla meta \u00fcretimi, i\u015f g\u00fcc\u00fc ve daha fazla hammadde ihtiyac\u0131 demektir. K\u00e2rda s\u0131n\u0131r
\ntan\u0131mayan end\u00fcstriyalizm bu ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ba\u015fka \u00fclkelerin
\ns\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesine ihtiya\u00e7 duyar. Tek ba\u015f\u0131na bunu yapamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re
\narkas\u0131na devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc almal\u0131d\u0131r. Bunu da ancak ulus-devlet formu ile
\nyapabilir. Burjuvazi, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ulusun \u00e7\u0131karlar\u0131yla e\u015f de\u011fer tutma yalan\u0131yla
\nt\u00fcm ulusun g\u00fcc\u00fcn\u00fc arkas\u0131na alarak ilhak ve s\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131n\u0131 geli\u015ftirir.
\nBurjuvazi ulus-devlet ve milliyet\u00e7ilik olmadan sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7ok kanl\u0131 ve a\u011f\u0131r olan
\nbu s\u00f6m\u00fcrge politikalar\u0131na giri\u015fmeyece\u011fini \u00e7ok iyi bilmektedir.\u00a0 <\/span>Milliyet\u00e7ilik ise dilin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, sanat\u0131n,
\ndinin, tarihin, co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar\u0131n ve k\u0131sacas\u0131 ulusall\u0131k ad\u0131na her \u015feyin
\nmillile\u015fmesi s\u00fcreciyle ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclecektir. Burjuvaziye geni\u015f
\npazarlar, ucuz hammadde yataklar\u0131, ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc sa\u011flayan ama milyonlarca
\ninsan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve milyonlarcas\u0131n\u0131n sakat ve bir o kadar\u0131n\u0131n da yerinden
\nyurdundan edilmesi i\u00e7in g\u00fc\u00e7 sa\u011flayan temel \u015fey end\u00fcstriyalizmin ulus-devlet ve
\nmilliyet\u00e7ilik ideolojisi olmu\u015ftur.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n19.yy\u2019a gelindi\u011finde ba\u015fta \u0130ngiltere olmak \u00fczere Fransa,
\nHollanda, Portekiz, \u0130spanya, Bel\u00e7ika ve \u0130talya \u00fcretilen fazla meta i\u00e7in ba\u015fka
\n\u00fclkeleri ilhak etme yar\u0131\u015f\u0131na girdiler. Kim daha fazla s\u00f6m\u00fcrge elde ederse
\nsistemin hegemonya g\u00fcc\u00fc o olacakt\u0131. Bu konuda 1898 y\u0131l\u0131nda Amerika\u2019n\u0131n Boston
\nilinde baz\u0131 i\u015f adamlar\u0131na konu\u015fan cumhuriyet\u00e7i senat\u00f6r Albert j. Beveridte
\n\u015funlar\u0131 ifade eder \u201cAmerikan fabrikalar\u0131 Amerikan halk\u0131n\u0131n t\u00fcketebildi\u011finden
\nfazlas\u0131n\u0131 \u00fcretiyor Amerikan topra\u011f\u0131 t\u00fcketebilenden fazlas\u0131n\u0131 \u00fcretiyor.
\nPolitikam\u0131z\u0131 kader \u00e7iziyor d\u00fcnya ticareti bizim olmal\u0131d\u0131r ve olacakt\u0131r. Ve
\nbunu, bize annemizin (\u0130ngiltere) \u00f6\u011fretti\u011fi gibi elde edece\u011fiz. D\u00fcnyan\u0131n her
\nyerinde Amerikan mallar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m noktalar\u0131 olan ticaret \u00fcsleri kuraca\u011f\u0131z.
\nOkyanusu ticari filomuzla kaplayaca\u011f\u0131z. B\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne yak\u0131\u015fan bir
\ndeniz g\u00fcc\u00fc kuraca\u011f\u0131z. Kendilerini y\u00f6neten, bizim bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 dalgaland\u0131ran ve
\nbizimle ticaret yapan b\u00fcy\u00fck koloniler kurulacak ticari \u00fcslerimizin \u00e7evresinde.
\n(11) Burada sorulmas\u0131 gereken soru cumhuriyet\u00e7i senat\u00f6r Albert j. Beveridte i\u015f
\nadamlar\u0131na vermi\u015f oldu\u011fu s\u00f6z\u00fc nas\u0131l ve hangi y\u00f6ntemlerle yerine getirece\u011fidir.
\nD\u00fcnyan\u0131n her yerinde ki halklar isteyerek mi \u00fclkelerini Amerika
\nsermayedarlar\u0131na pe\u015fke\u015f \u00e7ekecekler? Elbette de\u011fil, o zaman Amerika senat\u00f6r\u00fc
\na\u00e7\u0131k\u00e7a ba\u015fka \u00fclkelerin daha fazla sermaye i\u00e7in s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilece\u011fini ifade
\nediyor. Bilinmeli ki hi\u00e7bir \u00fclke yada halk askeri zor, ilhak ve sava\u015f olmadan
\nkendi \u00fclkesinde ki yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc zenginlik kaynaklar\u0131n\u0131n ba\u015fkalar\u0131
\ntaraf\u0131ndan talan edilmesine izin vermez. S\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131 ise bunun aksine
\nher zaman sava\u015f, bask\u0131, z\u00fcl\u00fcm, yoksulluk, a\u00e7l\u0131k, \u00f6l\u00fcm, asimilasyon, fiziki ve
\nbeyinsel g\u00f6\u00e7, katliam, yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131n pervas\u0131zca talan\u0131
\ndemektir. <\/p>\n \u00a0<\/span>15. ve 16. yy. da
\nco\u011frafi ke\u015fiflerle ba\u015flayan s\u00f6m\u00fcrgecilik 20. y\u00fczy\u0131la vard\u0131\u011f\u0131nda D\u00fcnya\u2019n\u0131n
\ntamam\u0131n\u0131n \u0130ngiltere, Fransa ve Hollanda taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir bi\u00e7im
\nalm\u0131\u015ft\u0131. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc olan \u0130ngiltere \u201cG\u00fcne\u015f batmayan imparatorluk
\nolarak en fazla s\u00f6m\u00fcrge sahibi \u00fclkeydi. Otuz y\u0131l sava\u015flar\u0131n\u0131n sonucu Almanya
\ni\u00e7in olduk\u00e7a a\u011f\u0131r olmu\u015ftur. Almanya 19. yy\u2019a kadar siyasi, ekonomik ve sanayi
\nolarak kendisini toparlayamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum Almanya\u2019n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgecilik
\nhareketlerinde \u0130ngiltere ve Fransa\u2019dan geri kalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 19.yy\u2019a
\ngelindi\u011fine siyasi birli\u011fini kuran ve giderek sanayide g\u00fc\u00e7 kazanan Almanya
\ns\u00f6m\u00fcrgecilikte kendine pay isteyecektir. Bu durum \u0130ngiltere ve Fransa i\u00e7in
\nolduk\u00e7a tehlike arz eder. \u0130ngiltere elindeki s\u00f6m\u00fcrgelerin korunmas\u0131n\u0131, deniz
\nticaretindeki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn devam\u0131 ve bir a\u011f gibi d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f
\nk\u00fcresel \u015firketlerinin h\u00e2kimiyetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcnde politikalar\u0131n\u0131
\ny\u00fcr\u00fct\u00fcyordu. Yine Ortado\u011fu\u2019da ke\u015ffetmi\u015f oldu\u011fu petrol rezervlerinin kontrol\u00fc
\nonun temel politikalar\u0131n\u0131 belirliyordu. Bu durum \u0130ngiltere\u2019yi D\u00fcnya\u2019n\u0131n hegomon
\ng\u00fcc\u00fc haline getirmi\u015fti. \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n bu durumlar\u0131 Almanya\u2019n\u0131n
\ns\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131 \u00f6n\u00fcnde ciddi bir engeldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Almanya bu \u00fclkelerin
\nellerindeki s\u00f6m\u00fcrgelerden pay istiyordu. Yukarda say\u0131lan nedenlerle birlikte,
\n\u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun topraklar\u0131na g\u00f6z dikmesi I. D\u00fcnya
\nsava\u015f\u0131n\u0131n as\u0131l nedenleri olmaktayd\u0131. <\/p>\nI. Emperyalist payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 halklar
\na\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a a\u011f\u0131r olmu\u015ftur. U\u00e7aklar, tanklar, toplar, may\u0131nlar, kimyasal,
\nmakineli silahlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu sava\u015fta sadece sava\u015fan g\u00fc\u00e7ler etkilenmedi.
\nCephe gerisinde olan kad\u0131n, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131 k\u0131sacas\u0131 toplum bir b\u00fct\u00fcn olarak
\npay\u0131n\u0131 ald\u0131. Halklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck trajedilere yol a\u00e7an, b\u00fcy\u00fck katliam ve
\nsoyk\u0131r\u0131mlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, yerle\u015fim alanlar\u0131n yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck
\ng\u00f6\u00e7lerin ve tehcir politikalar\u0131n t\u00fcm ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla devreye sokuldu\u011fu bir
\nsava\u015f oldu. Bu sava\u015fta \u201cT\u00fcm \u00fclkelerden 65.038.810 askerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu sava\u015f,
\narkas\u0131nda resmi rakamlara g\u00f6re toplam 8.556.315 \u00f6l\u00fc, 21.219.452 yaral\u0131 ve
\n7.750.945 kay\u0131p veya esir b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. (12) <\/p>\n \u00a0<\/span>Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131na
\ngelmeden \u00f6nce Osmanl\u0131 topraklar\u0131 i\u00e7inde ki Balkan halklar\u0131n\u0131n yava\u015f yava\u015f
\nba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015fmas\u0131, Bosna-Hersek\u2019in Avusturya-Macaristan taraf\u0131ndan
\ni\u015fgal edilmesi \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 epeyce korkutmu\u015f ve bundan dolay\u0131 tedbir ama\u00e7l\u0131
\nisk\u00e2n ve demografik yap\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi politikalar\u0131 devreye konulmaya
\nba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cMakedonya\u2019n\u0131n ayn\u0131 kaderi payla\u015fmamas\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgenin n\u00fcfusunun
\netnik-dinsel dokusuna m\u00fcdahale etmek karar\u0131na var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n en
\netkili \u00fcyelerinden Dr. Naz\u0131m Bey b\u00f6lgede uygulanacak g\u00f6\u00e7 ve isk\u00e2n politikas\u0131
\ni\u00e7in aktif rol al\u0131r. Dr. Naz\u0131m Bey, Bosna-Hersek ve Bulgaristan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131
\nAnadolu ve \u00f6zelikle Makedonya\u2019da isk\u00e2n etme projesini hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in 1909
\nMart ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Selanik\u2019e gelir. \u00a0
\n<\/span>(13) Burada Osmanl\u0131n\u0131n daha fazla toprak kaybetmemesi i\u00e7in izleyece\u011fi
\nstrateji \u00fczerine \u00e7e\u015fitli konferanslar verir ve gerekli bilgilendirmeleri yapar.
\nBu stratejiyi uygulamak i\u00e7in bizzat bir komisyon kurarak g\u00f6revlendirir.\u00a0 <\/span>Bu komisyonun as\u0131l amac\u0131 \u201ckaybedilen
\ntopraklardaki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Makedonya\u2019ya g\u00f6\u00e7meleri i\u00e7in \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kampanya
\nba\u015flatmak ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 g\u00f6\u00e7e te\u015fvik etmeleri i\u00e7in ajanlar\u0131 g\u00f6ndermektir.
\nBelirlenen ikinci ama\u00e7 ise, g\u00f6\u00e7\u00fc organize etmek ve g\u00f6\u00e7menlerin ia\u015felerinde
\n(beslenme) harcanmak \u00fczere gerekli finans kaynaklar\u0131n\u0131 bulmakt\u0131r. (14) Tabii
\nki Makedonya\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden her M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda H\u0131ristiyan yada ba\u015fka
\ndinden olan insanlar kendi topraklar\u0131ndan s\u00fcr\u00fclecektir. Bu politikan\u0131n
\nuygulanmas\u0131 beraberinde baz\u0131 tehlikelerde ta\u015f\u0131maktayd\u0131. \u00d6rne\u011fin Osmanl\u0131n\u0131n daha
\ni\u00e7lerinde ya\u015fayan Ermeni, Rum ve Asuri halklar\u0131 tedirgin edebilir ve erkenden
\nbir isyana neden olabilir. Yine Balkanlardaki di\u011fer H\u0131ristiyan topluluklar\u0131
\nharekete ge\u00e7irme tehlikesi s\u00f6z konusuydu. Nitekim b\u00f6yle bir durumda olur.
\nBundan kaynakl\u0131 bu politikalar hayata ge\u00e7irilemez. Balkanlar t\u00fcmden
\nkaybedildikten sonra \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131 olan Enver ve Talat pa\u015falar art\u0131k
\ntamam\u0131yla Anadolu\u2019ya yo\u011funla\u015fma gere\u011fi duyarlar. Buralar\u0131nda Makedonya\u2019n\u0131n
\nak\u0131betine u\u011framamas\u0131 i\u00e7in \u00e2dete b\u00fcy\u00fck bir panik ve tela\u015f i\u00e7inde h\u0131zla harekete
\nge\u00e7erler. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar art\u0131k H\u0131ristiyan halklardan tamam\u0131yla umutlar\u0131n\u0131
\nkesmi\u015flerdir, hatta kendileri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehlike olarak g\u00f6rmektedirler.
\nBunun i\u00e7in biran \u00f6nce Makedonya\u2019da uygulamak istedikleri ama ba\u015faramad\u0131klar\u0131
\niskan, tehcir politikalar\u0131n\u0131 Anadolu\u2019da ki H\u0131ristiyan halklara kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a
\nplanl\u0131 bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131n \u015fart oldu\u011funa ikna olmu\u015flard\u0131r. \u201c1913
\nkongresinde al\u0131nan karar gere\u011fi, 13 May\u0131s 1913\u2019te \u0130AMM (muhacirlere y\u00f6nelik
\nkurulan komisyon) kurulur. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n iki temel n\u00fcfus kayna\u011f\u0131 vard\u0131r:
\nMuhacirler ve g\u00f6\u00e7ebeler. Bu m\u00fcd\u00fcriyet, h\u00fck\u00fcmetin n\u00fcfusun sevk ve iskan ile
\nilgili politikalar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131n\u0131r. Bu kurum ayn\u0131 zamanda
\netnik gruplar \u00fczerine bilgi toplama, \u00fcretme ve yayma merkezi de olur\u2026 Bahsi
\nge\u00e7en iki n\u00fcfus kayna\u011f\u0131 (muhacirler ve g\u00f6\u00e7ebeler), iki b\u00f6lgeye m\u00fcdahale
\nanlam\u0131na geliyordu. Muhacirlerin iskan\u0131 ile burada ki b\u00f6lgeleri ve esas olarak
\niki halk\u0131, Bulgarlar\u0131 ve Rumlar\u0131 g\u00f6\u00e7ebelerin iskan\u0131 ile do\u011fudaki b\u00f6lgeleri ve
\nesas olarak Ermenileri ve K\u00fcrtleri hedefliyordu. (15) Bu d\u00f6nemde elden \u00e7\u0131kan
\nBalkan \u00fclkelerinde Osmanl\u0131ya do\u011fru yo\u011fun bir g\u00f6\u00e7 s\u00f6z konusuydu. \u0130mparatorluk
\nyan\u0131nda yer al\u0131p b\u00f6lge halklar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f ve M\u00fcsl\u00fcman olan kesimlerin
\n\u00e7o\u011fu ka\u00e7mak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra ittihat\u00e7\u0131lar Anadolu\u2019da Ermeni,
\nRum, Asuri ve K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131k i\u00e7inde olduklar\u0131 tehcir politikalar\u0131 i\u00e7in
\nBalkanlardaki g\u00f6\u00e7\u00fc te\u015fvik ediyorlard\u0131. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar I. D\u00fcnya sava\u015f\u0131na bu kafa
\nyap\u0131s\u0131yla girdiler. Asl\u0131nda bu planlar\u0131n rahatl\u0131kla uygulanabilmesi i\u00e7in
\nb\u00f6ylesi bir sava\u015f bulunmaz bir ortam sunuyordu. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n tamda istedi\u011fi
\nbuydu. <\/p>\nAyr\u0131ca Osmanl\u0131 topraklar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan Ermeni, Rum ve
\nAsuriler ticaret ve sermaye tekelini ellerinde bulunduruyorlard\u0131, Avrupa\u2019da boy
\nveren modern ulus-devlet olu\u015fumlar\u0131ndan olduk\u00e7a etkilenmi\u015flerdir. Ermeni
\nmilliyet\u00e7ili\u011fin ulus-devlet \u00e7abalar\u0131 ve \u0130ngilizlerle olan ili\u015fkileri
\nittihat\u00e7\u0131lar\u0131 daha fazla tedirgin etmi\u015f durumdayd\u0131. Da\u011f\u0131lmakta olan Osmanl\u0131
\nimparatorlu\u011funun y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan modern ulus-devlet yaratmak isteyen
\n\u0130ttihat\u00e7\u0131lar i\u00e7in sermayenin biriktirilmesi bir sorun iken di\u011fer bir sorun
\nHristiyan halklar\u0131n yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu tehlikeydi. Bunlar\u0131n tasfiye edilerek mal
\nvarl\u0131klar\u0131na el konulmas\u0131 her iki sorununda k\u0131sa yoldan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olacakt\u0131. Adeta
\ns\u0131rtlan pay\u0131ndan yarat\u0131lmak istenen T\u00fcrk ulus devleti, \u00f6n\u00fcndeki t\u00fcm engellerin
\nkald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in I. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 ko\u015fullar\u0131ndan yararlanarak 1914 ile 1923
\ny\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130ttihat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan H\u0131ristiyan halklara kar\u015f\u0131 etnik
\ntemizlik operasyonu ba\u015flat\u0131l\u0131r. 24 Nisan 1915 tarihinde Talat pa\u015fa taraf\u0131ndan
\nverilen bir emirle Ermeni halk\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen isimleri, yazarlar\u0131 ve ayd\u0131nlar\u0131
\ntutuklan\u0131r. Daha sonra 27 May\u0131s 1915 tarihinde tehcir kanunu \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda
\ntutuklanan t\u00fcm yazar ve ayd\u0131nlar katledilir. Daha sonra ise Ermeni halk\u0131na
\ntehcir uygulan\u0131r. Bu politikalar sonucu yayg\u0131n kan\u0131 1- 1.5 milyon Ermeni\u2019nin
\nkatledildi\u011fidir. Geride kalanlar ise Osmanl\u0131 topraklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fcl\u00fcrler.\u00a0 <\/span>Bunun yan\u0131 s\u0131ra Ermenilerin t\u00fcm mal
\nvarl\u0131klar\u0131na ve yerle\u015fim birimlerine el konulur, bo\u015falan yerle\u015fim birimlerine
\nd\u0131\u015fardan getirilen muhacirler yerle\u015ftirilir. Rumlara kar\u015f\u0131 da \u201c1914 y\u0131l\u0131n\u0131n
\nyaz mevsiminde h\u00fck\u00fbmet ve ordu yetkilileri taraf\u0131ndan desteklenen Te\u015fkilat-\u0131
\nMahsusa, askerlik \u00e7a\u011f\u0131nda olan Trakya ve Bat\u0131 Anadolulu Rum erkekleri i\u015f\u00e7i
\ntaburlar\u0131na ald\u0131rd\u0131 ve bunlar\u0131n y\u00fcz binlercesi \u00f6ld\u00fc. (16) Y\u00fczlerce mil
\nmesafeden \u0130\u00e7 Anadolu’nun i\u00e7ine sevk edilen bu askerler yol yapma, bina yapma,
\nt\u00fcnel kazma ve di\u011fer saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda istihdam edildi. Fakat onlar\u0131n say\u0131s\u0131
\nyoksulluk ve k\u00f6t\u00fc muamele ya da T\u00fcrk muhaf\u0131zlar\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fcped\u00fcz
\nkatledilmesiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131. Bu zorla askere alma program\u0131n\u0131n kapsam
\nalan\u0131 daha sonra Pontus dahil olmak \u00fczere Osmanl\u0131 Devleti’nin di\u011fer b\u00f6lgelerine
\ngeni\u015fletildi. (17) Rum erkeklerin zorla askere al\u0131nmas\u0131, genel n\u00fcfusuna
\ny\u00f6nelik katliamlar ve \u00f6l\u00fcm y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri de dahil olmak \u00fczere s\u00fcrg\u00fcn ile
\ntamamland\u0131. Rum k\u00f6y ve kasabalar\u0131 T\u00fcrkler taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131l\u0131p kom\u015fular
\ntaraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclecektir. \u00d6rne\u011fin, \u201c12 Haziran 1914 tarihinde Bat\u0131 Anadolu’da
\nSmyrna (\u0130zmir)’n\u0131n 25 mil kuzeybat\u0131s\u0131nda bulunan Phokaia (Yunanca: \u03a6\u03ce\u03ba\u03b1\u03b9\u03b1,
\n\u0130zmir\/Fo\u00e7a)’da erkek, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6l\u00fcleri bir kuyuya at\u0131ld\u0131. (18)
\nRumlara kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan tehcirin Ermeni tehcirinden geri kal\u0131r y\u00f6n\u00fc yoktu.
\nKimi kaynaklara g\u00f6re y\u00fczbinlerce Rum katledilir ve 1 milyondan fazlas\u0131 da \u00fclke
\ntopraklar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Birle\u015fik Krall\u0131k D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlisi
\nGeorge W. Rendel’e g\u00f6re, \u201c1918 y\u0131l\u0131na kadar 500.000’den fazla Rum s\u00fcrg\u00fcn edildi
\nve orant\u0131l\u0131 olarak bunlar\u0131n az k\u0131sm\u0131 hayatta kald\u0131. (19)<\/p>\nAyn\u0131 tarihlerde Asurilere kar\u015f\u0131da tehcir politikas\u0131
\nuyguland\u0131 Rum ve Asuri katliamlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta Ermeni katliam\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde
\nkald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok fazla g\u00fcndem olmad\u0131. Bu d\u00f6nemde kimi kaynaklara g\u00f6re \u201cToplam
\n\u00f6l\u00fc say\u0131s\u0131 270 bin ila 300 bin aras\u0131ndad\u0131r. (20)<\/p>\n Modern T\u00fcrk ulus devletinin olu\u015fumu i\u00e7in tehlikeli g\u00f6r\u00fclen
\nt\u00fcm halklar tasfiye edilmi\u015ftir. Geriye kalanlara y\u00f6nelik ise yapay olarak
\nolu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi i\u00e7inde eritme politikas\u0131 esas
\nal\u0131nacakt\u0131r. Bu politikalardan K\u00fcrtlerde fazlas\u0131yla paylar\u0131n\u0131 alacaklard\u0131r.
\nBelki H\u0131ristiyan halklara kar\u015f\u0131 uygulanan toplu katliamlar\u0131 K\u00fcrtlere uygulamay\u0131
\ng\u00f6ze almam\u0131\u015flard\u0131r. Bunda K\u00fcrtlerin geni\u015f bir araziye yay\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131, daha
\nb\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfusa sahip olmas\u0131 ve y\u00f6nelindi\u011finde isyan potansiyellerin
\nolmas\u0131ndan kaynakl\u0131 cesaret edilmemi\u015ftir. Fakat K\u00fcrtleri de uzun soluklu
\npolitikalara tabii tutarak yeri geldi\u011finde katliamlar, s\u00fcrg\u00fcnler ve daimi bir
\n\u015fekilde k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131ma tabi tutmu\u015flard\u0131r. K\u00fcrtlerin T\u00fcrkle\u015ftirilmesi temel
\nbir ama\u00e7 olarak g\u00fcd\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mecburi iskan yasalar\u0131yla K\u00fcrdistan\u2019da ulusal n\u00fcve
\nta\u015f\u0131yan ve etkin olan \u015fahsiyetler yerlerinden edilerek T\u00fcrkiye \u015fehirlerine
\ns\u00fcr\u00fcl\u00fcrler. \u00d6zelikle her isyandan sonra isyan b\u00f6lgesi adeta ablukaya al\u0131narak
\n\u00f6nce katliamdan ge\u00e7irilir, daha sonra geri kalan n\u00fcfusun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilir.
\nK\u00f6yler ve yerle\u015fim birimleri yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131l\u0131r. K\u00fcrdistan\u2019dan g\u00f6\u00e7e zorlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131
\ngibi K\u00fcrdistan\u2019\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru d\u0131\u015far\u0131dan getirilen n\u00fcfus isk\u00e2n edilir. <\/p>\n Tehcir kanunlar\u0131yla yerlerinden ve yurtlar\u0131ndan edinilen
\nErmeni ve Asuri halklar\u0131n\u0131n Diyarbak\u0131r ve Mardin\u2019de ki demografik yap\u0131lar\u0131n ne
\nderecede de\u011fi\u015ftirildi\u011fine dahil a\u015fa\u011f\u0131daki tablo fikir verecektir. <\/p>\n Yar\u0131n: I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda Diyarbak\u0131r’da
\nHristiyan n\u00fcfusu<\/strong><\/p>\nG\u00f6\u00e7 Dosyas\u0131-Abdullah \u00d6calan Sosyal Bilimler Akademisi<\/strong><\/p>\n\u00a0<\/strong><\/p>\nK\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/p>\nwww.lekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013
\nwww.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http:\/\/kursam.org\/index.html<\/strong><\/p>\n\u00a0<\/p>\n 0<\/p>\n 21<\/p>\n TR<\/p>\n HE<\/p>\n \t :” ” <\/p>\n \t :”” <\/p>\n \t ” “,” ” <\/p>\n \t<\/p>\n \n <\/div>\n \n<\/div><\/div>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130\u015fte insan\u0131n insan taraf\u0131ndan zorla yerinden edilmesi bu s\u00fcre\u00e7le birlikte ba\u015flayacakt\u0131r. \u0130nsan\u0131n kendi ba\u015f\u0131na a\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011fu en b\u00fcy\u00fck toplumsal sorundur. Bir anlamda t\u00fcm k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin, katliamlar\u0131n ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn as\u0131l nedenidir<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7632,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[32,1601,1619,1602,712,1600,31,36,33,30,35,34,80,1603,1599],"class_list":["post-7631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar","tag-arastirma","tag-daki","tag-degistirilmesi-2","tag-demografik","tag-goc","tag-iskan","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye","tag-ve","tag-yapinin","tag-zoraki"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7631"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7631\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} |
![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/5040-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n