![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/5378-1.jpg\")
<\/p>\n<\/div>\n
Nak\u015f\u00eecili\u011fin 1800\u2019lerde K\u00fcrdistan\u2019da Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 <\/strong><\/p>\n 1800\u2019l\u00fc y\u0131llarda K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunda, M\u00eerlerin yerine bir taraftan bolca a\u011falar ve a\u011fac\u0131klar 1800\u2019lerin ba\u015f\u0131nda \u0130ngilizlerin Ortado\u011fu\u2019ya giri\u015fine denk \u201cNak\u015fibend\u00eelik tasavvuf esaslar\u0131 temelinde \u00f6rg\u00fctlendirilmi\u015f \u015eeyhin denetiminde, Seyr-u S\u00fcl\u00fck ad\u0131 verilen ve \u00fc\u00e7 a\u015famadan Bu a\u015famalar,<\/p>\n I-Biat M\u00fcridin \u015feyhinin Allah\u2019la kendi aras\u0131nda, arac\u0131l\u0131k II-Kelimat-\u0131 Semaniye M\u00fcridi tarikat esaslar\u0131 do\u011frultusunda H\u00fb\u015f Der Dem, Nazar Ber Kadem, Sefer Der Vatan, Halvet Der III-Zikir Zihninden Allah\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 tekrarlama, Kuran\u2019dan Bu tarikat\u0131n Halidiye kolu 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde Mevlana Xalid, S\u00fcleymaniye\u2019de tutunamayacakt\u0131r. Kimi \u201cMevlana Halid\u2019in kurdu\u011fu ve ad\u0131yla an\u0131lan Halidiye Kolu\u2019nun \u015eam\u2019a yerle\u015fen Mevlana Xalid, burada gelecekteki t\u00fcm \u201cK\u00fcrdistan\u2019\u0131n en ileri gelenleri aras\u0131nda El Seyyid El \u015eeyh B\u00fcy\u00fck Kadiri \u015eeyhleri birer birer Nak\u015fibend\u00eeli\u011fe ge\u00e7i\u015f \u0130smail Be\u015fik\u00e7i, \u201cDo\u011fu Anadolu\u2019nun D\u00fczeni isimli \u201c-\u015eeyhleri Seyit Taha Nehri (Taha-\u0131 Hakk\u00e2ri) olan Seyitler -\u015eeyhleri \u015eeyh Eyl\u00ea Palo\u00ea (\u015eeyh Said’in dedesidir) olan -\u015eeyhleri \u015eeyh Emin\u00ea \u015eervani ve \u015eeyh Muhammedi Kufrevi olan -\u015eeyhleri Hizanl\u0131 Gevs olan Ta\u011fi kolu, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kolu -\u015eeyhleri \u015eeyh Qas\u0131mi Ciziri olan M\u00eeri kolu, be\u015finci kolu Bu kollara ba\u011fl\u0131 olmakla beraber, k\u00fc\u00e7\u00fck kollar halinde \u201cBu kollardan birinci kolu olu\u015fturan Taha-i Hakk\u00e2ri\u2019nin \u201cNak\u015f\u00ee \u015feyhleri aras\u0131nda G\u00fcm\u00fc\u015fhaneviye (K\u00fcfrevilik)daha \u00e7ok \u0130lgin\u00e7 bir durumu Bazil Nikitin, \u201cK\u00fcrtler adl\u0131 kitab\u0131nda \u201cK\u00fcrt dervi\u015f\u00e7ili\u011fi a\u015firet plan\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir. Ger\u00e7ek M\u00eerli\u011fin yerine ge\u00e7en \u015eeyhlik, toplumda uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve kaosu Yukar\u0131da K\u00fcrdistan\u2019da 1800\u2019lerin ba\u015flar\u0131nda giderek geli\u015fen M\u00eerlik kurumu K\u00fcrdistan\u2019da \u00e7ok etkili ve sayg\u0131n bir B\u00f6yle etkili ve sayg\u0131l\u0131 bir kurumun par\u00e7alanmas\u0131 ya da A\u011fal\u0131k ve \u015feyhlik, \u00e7o\u011fu zaman b\u00fcy\u00fck m\u00fclklerle i\u00e7 i\u00e7e Bu arada k\u0131saca Kadiri tarikat\u0131n\u0131n tarih\u00e7esini ve Nak\u015filikle Kadiri tarikat\u0131n\u0131n kurucusu Abd\u00fclkadir Geylani\u2019nin ya\u015fam\u0131 Kadirilik daha \u00e7ok dinsel sahayla ilgiliyken, Nak\u015f\u00eelik Kadirilikte sadece \u201ctekke denen tarikat mek\u00e2nlar\u0131 vard\u0131r. Nak\u015fibend\u00eelik ise tam tersine aristokrat ve varl\u0131kl\u0131 Faik Bulut, \u201c\u0130slamc\u0131 \u00d6rg\u00fctler adl\u0131 kitab\u0131nda bu hususa \u201cMevlana Halit\u2019in, Halidiye kolunu K\u00fcrdistan\u2019da tek merkez Ayr\u0131ca tekke ve medreseleri birle\u015ftirerek kendi \u00f6z gelir Nak\u015f\u00ee tarikat\u0131n\u0131n Osmanl\u0131larla ili\u015fkisi ve \u00e7eli\u015fkisinin Konumuza devam etmeden \u00f6nce, bir parantez daha a\u00e7arak \u201cNak\u015fibend\u00eeler can d\u00fc\u015fman\u0131 olarak mimledikleri Vahabiler Ve unutulmamal\u0131 ki \u0130ngilizler, y\u00fczy\u0131l sonra Ortado\u011fu\u2019da Ba\u015fka bir ilgin\u00e7 durum ise, K\u00fcrdistan 19. yy\u2019da boydan boya \u0130ngilizlerin 1800\u2019lerin ba\u015flar\u0131nda Ortado\u011fu\u2019ya s\u0131zmalar\u0131 Ba\u015fkan Apo\u2019nun da ifade etti\u011fi gibi: \u201cUzun s\u00fcreli beylik Bug\u00fcnlerde neredeyse t\u00fcm Nak\u015f\u00ee \u015feyhlerinin icazet ald\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fcrdistan\u2019da Yapay Olan A\u011fal\u0131k Kurumu\u2019nun Olu\u015fturulmas\u0131 <\/strong><\/p>\n 19. yy\u2019da toplumun bir\u00e7ok de\u011feri de\u011fi\u015fime zorlanm\u0131\u015ft\u0131r. Toprak aristokrasisine dayanan Emirlerin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131, yerini Bu yeni toprak d\u00fczeniyle, K\u00fcrdistan\u2019daki \u00f6zerk stat\u00fcye Bug\u00fcn halen daha K\u00fcrdistan\u2019da etkili olan ve K\u00fcrt toplumsal \u0130smail Be\u015fik\u00e7i Hoca, \u201cDo\u011fu Anadolu D\u00fczeni adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda yukar\u0131da Ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak, bu feodal art\u0131klar M\u00eerler tarih sahnesinden \u00e7ekilirlerken, geriye navdar \u0130syanlar her ne kadar halk nezdinde kimi milli duygular Belirleyici \u00f6nemde olan di\u011fer bir etken de, s\u00fcrekli Tasfiye edilen M\u00eerliklerin ard\u0131ndan \u00f6zenle, geli\u015febilecek \u201cDevletler Aras\u0131 S\u00f6m\u00fcrge K\u00fcrdistan kitab\u0131nda bu olguya Paulo Freire Ezilenlerin Pedagojisi adl\u0131 kitab\u0131nda: \u201cEzen ve Albert Memmi S\u00f6m\u00fcrgecinin Portresi S\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilenin PKK\u2019nin geli\u015ftirdi\u011fi Ulusal Kurtulu\u015f M\u00fccadelesine kar\u015f\u0131, \u0130syanlar\u0131n bast\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131na paralel olarak Nak\u015f\u00ee tarikat\u0131n\u0131n Ba\u015fkan Apo kurman\u00e7la\u015fma konusunda A\u0130HM Savunmas\u0131\u2019nda Yine bu konu \u00fczerinde daha geni\u015f bir de\u011ferlendirmeyi, Ba\u015fkan Devam Edecek: Hamidiye Alaylar\u0131 ve Mangurtla\u015ft\u0131rma, A\u015firet Abdullah \u00d6calan Sosyal Bilimler Akademisi Yay\u0131nlar\u0131<\/strong><\/p>\n Tarih \u015eimdidir-K\u00fcrdistan Tarihine \u00d6zl\u00fc Bir Bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n Kas\u0131m Engin<\/strong><\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/p>\n www.lekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 1800\u2019l\u00fc y\u0131llarda K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunda, geleneksel K\u00fcrt elitlerinin \u00f6nderlik kurumu olan M\u00eerlikler tasfiye edildi. M\u00eerler toplumda geni\u015f sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan ve salt bir ka\u00e7 a\u015fireti y\u00f6neten pozisyonda olmay\u0131p, yer yer \u00e7ok geni\u015f co\u011frafik sahalarda kabul g\u00f6ren ki\u015filiklerdi. Denilebilir ki, geli\u015fmi\u015f K\u00fcrt feodalitesini temsil ediyorlard\u0131. Bu geni\u015f sahadaki etkinlik ve sayg\u0131nl\u0131k daralan, b\u00fcz\u00fclen ve giderek y\u0131k\u0131lmaya y\u00fcz tutan Osmanl\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7890,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","video":"","gallery":"","source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override_template":"0","override":[{"template":"1","single_blog_custom":"","parallax":"1","fullscreen":"0","layout":"right-sidebar","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","show_post_reading_time":"0","post_reading_time_wpm":"300","show_zoom_button":"0","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"0"}],"override_image_size":"0","image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post":"0","trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post":"0","sponsored_post_label":"Sponsored by","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo_enable":"0","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":""},"jnews_primary_category":{"id":""},"jnews_social_meta":{"fb_title":"","fb_description":"","fb_image":"","twitter_title":"","twitter_description":"","twitter_image":""},"jnews_override_counter":{"override_view_counter":"0","view_counter_number":"0","override_share_counter":"0","share_counter_number":"0","override_like_counter":"0","like_counter_number":"0","override_dislike_counter":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"enable_post_split":"0","post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[32,1677,140,31,36,33,30,1500,1498,142,1499,35,34],"class_list":["post-7889","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurdistan-tarihi-ve-dili","tag-arastirma","tag-bakis-12","tag-bir","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-ozlu","tag-simdidir-kurdistan","tag-tarih","tag-tarihine","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7889","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7889"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7889\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10210,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7889\/revisions\/10210"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7890"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\ngeleneksel K\u00fcrt elitlerinin \u00f6nderlik kurumu olan M\u00eerlikler tasfiye edildi.
\nM\u00eerler toplumda geni\u015f sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan ve salt bir ka\u00e7 a\u015fireti y\u00f6neten
\npozisyonda olmay\u0131p, yer yer \u00e7ok geni\u015f co\u011frafik sahalarda kabul g\u00f6ren
\nki\u015filiklerdi. Denilebilir ki, geli\u015fmi\u015f K\u00fcrt feodalitesini temsil ediyorlard\u0131.
\nBu geni\u015f sahadaki etkinlik ve sayg\u0131nl\u0131k daralan, b\u00fcz\u00fclen ve giderek y\u0131k\u0131lmaya
\ny\u00fcz tutan Osmanl\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda \u2013direni\u015fler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda- b\u00fcy\u00fck
\ntehlike arz ediyordu.<\/p>\n
\ngetirilirken, bunun yan\u0131 s\u0131ra \u015eeyhlik Kurumu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nceleri
\n\u015eeyhlik dini bir kurum olarak, manevi a\u00e7\u0131dan sayg\u0131n yeri olan ancak maddi
\na\u00e7\u0131dan M\u00eerli\u011fin alt\u0131nda bir stat\u00fc idi.<\/p>\n
\ngelen bir s\u00fcre\u00e7te, Nak\u015f\u00ee Tarikat\u0131 Ortado\u011fu\u2019ya giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ortado\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n
\nkarakter haritas\u0131n\u0131 i\u00e7inde saklayan olgu, tarikat ve mezhep ger\u00e7e\u011fidir. Nak\u015f\u00ee
\nTarikat\u0131\u2019n\u0131n kurulu\u015f tarih\u00e7esi, 14. yy\u2019\u0131n sonlar\u0131na uzan\u0131r. Buhara\u2019da Bahauttin
\nNak\u015fibend\u00ee (1318 ile 1389) taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olup esas g\u00f6r\u00fc\u015flerini 11. yy\u2019da
\nya\u015fayan Abdulhaluk Gondjuvani\u2019ye dayand\u0131rmaktad\u0131r. \u0130\u00e7eri\u011fi ve ibadet disiplini
\nhakk\u0131nda biraz bilgi vermek gerekirse k\u0131saca \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz.<\/p>\n
\nbir tarikatt\u0131r ve genelde t\u00fcm tarikatlar gibi baz\u0131 temel kurallara sahiptir.
\nTemel yakla\u015f\u0131m\u0131 \u201cher insan mutlaka bir m\u00fcr\u015fide ba\u011flanmal\u0131d\u0131r ilkesidir. Bu
\nm\u00fcr\u015fit ise tarikat \u015feyhidir. Bu \u00f6ylesine temel bir kurald\u0131r \u00f6yle ki, bunun
\nzorunlulu\u011fu \u201c\u015eeyhi olmayan\u0131n k\u0131lavuzu \u015feytand\u0131r bi\u00e7iminde izah edilmektedir.<\/p>\n
\nolu\u015fan \u00f6zel bir e\u011fitim evresinden ge\u00e7ildikten sonra, tarikat \u00fcyesini Allah\u2019a
\nula\u015ft\u0131rmak, \u00e7e\u015fitli tarikatlar gibi Nak\u015fibend\u00eeli\u011fin de esaslar\u0131n\u0131 belirler.<\/p>\n
\nyapacak yeterlili\u011fe sahip oldu\u011funu kabul\u00fc anlam\u0131na gelmektedir<\/p>\n
\nbi\u00e7imlendirmeyi \u00f6ng\u00f6ren, \u00f6zel anlamlar y\u00fcklenen on bir kavram\u0131 ifade eder.
\nBunlar<\/p>\n
\nEnc\u00fcmen, Y\u00e2d Kerd, B\u00e2z Ge\u015ft, Nig\u00e2h D\u00e2\u015ft, Y\u00e2d Da\u015ft, Vuk\u00fbf-i Zam\u00e2n\u00ee, Vuk\u00fbf-\u00ee
\nAded\u00ee, Vukuf-\u00ee Kalbdir.<\/p>\n
\nk\u00fc\u00e7\u00fck ayetler okuma, \u015feyhinin suretini g\u00f6z\u00fcnde canland\u0131rarak onu anma ve yard\u0131m
\ndileme. Buna Rab\u0131ta ismi verilmektedir ve Nak\u015fibend\u00eelikte di\u011fer zikir
\nbi\u00e7imlerinden daha b\u00fcy\u00fck bir de\u011fere sahiptir. (Erdal Ergin-Nak\u015fibend\u00eelik
\nOrtado\u011fu Siyasetindeki Rol\u00fc ve \u00d6nemi)<\/p>\n
\nDiyaeddin Xalid adl\u0131 bir K\u00fcrt taraf\u0131ndan meydana getirilmi\u015ftir. Tam ismi,
\nEb-\u00fcl-Bah\u00e2 E\u015f\u015feyh Diy\u00e2eddin Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lit bin Ahmed bin H\u00fcseyin e\u015f-\u015eehriz\u00fbr\u00ee
\nel-K\u00fcrd\u00ee\u2019dir. Xalid, 16 Haziran 1826 tarihinde \u015eam\u2019da ba\u015f g\u00f6steren veba
\nhastal\u0131\u011f\u0131na yakalan\u0131p 49 ya\u015f\u0131ndayken vefat etmi\u015ftir. Caf a\u015firet \u00fcyesi olan ve
\ngenellikle Mevlana Xalid olarak bilinir. 1778\u2019de S\u00fcleymaniye merkezli Baban
\nbeyli\u011fine ba\u011fl\u0131 Karada\u011f\u2019da do\u011far. Kadirilik tarikat\u0131na girer ve d\u00f6nemin \u00f6nde
\ngelen hocalar\u0131ndan olan Seyid Abdurrahim Berzenci, Seyit Abdulkerim Berzenci,
\nMelle Salih Necmar, \u015eeyh Muhammed Qas\u0131m Senandec\u2019ten dersler al\u0131r. Hindistan\u2019a
\ngidip 1808’lerin (kimi yerde bu tarih 1811 diye ge\u00e7mektedir) ba\u015flar\u0131nda geri
\nd\u00f6nmesiyle ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7, Nak\u015fibend\u00ee tarikat\u0131n\u0131n K\u00fcrdistan\u2019da geli\u015fmesidir. K\u0131sa
\nbir zaman i\u00e7inde \u00fcnl\u00fc \u015feyh Abdullah Dehlevi\u2019den Nak\u015fibend\u00eelik, \u00c7istilik,
\nKadirilik, Suhreverdilik, K\u00fcbrevilik gibi tarikatlardan icazet al\u0131r. Kendisini
\nbu tarikatlar\u0131n h\u0131rkas\u0131n\u0131 giydirmeye, tefsir, hadis ve tasavvuf okutmaya,
\nbunlardan icazet vermeye yetkili halife ilan eden Mevlana Xalid S\u00fcleymaniye\u2019ye
\ngeldi\u011finde Kadiri tarikat\u0131n\u0131n yo\u011fun tepkileriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r.<\/p>\n
\ntarih\u00e7iye g\u00f6re Mevlana Xalid bir nevi bir K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck geli\u015ftirmek istedi\u011fini
\nbelirtseler de, tarihi belgeler bunu do\u011frulam\u0131yor. \u00d6rne\u011fin: Kendisine d\u00f6n\u00fck
\n\u00e7e\u015fitli s\u00f6ylentiler ve ithamlar vard\u0131r. \u0130ngilizlere \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fck iddialar
\nve Hindistan\u2019dan d\u00f6nd\u00fckten sonra Kadirili\u011fi b\u0131rak\u0131p, Nak\u015f\u00eeli\u011fi geli\u015ftirmeye
\nkalk\u0131\u015fmas\u0131 hedef olmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Bunun \u00fczerine Ba\u011fdat\u2019a giderek, Davut
\nPa\u015fa\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisini kabul eden Davut Pa\u015fa, Ba\u011fdadiye El-Hassasiye
\nad\u0131nda bir okul a\u00e7arak faaliyet y\u00fcr\u00fctmesine imk\u00e2n sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ve bunun i\u00e7in
\nbir ara ismini de\u011fi\u015ftirecek ve Diyaeddin Xalid El Ba\u011fdadi yapacakt\u0131r. Ancak
\nyine tutunamayarak Irak\u2019\u0131 terk etmek zorunda kalacak, Suriye\u2019ye gidecek ve
\norada \u015eam yak\u0131nlar\u0131ndaki Salihiye\u2019ye okulunu kuracakt\u0131r. \u00d6zellikle Kadirilik
\nile Rufailik gibi Arap k\u00f6kenli S\u00fcnni tarikatlara ilgi g\u00f6sterilen b\u00f6lgede,
\nNak\u015fibend\u00eeli\u011fe k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131nl\u0131k ve etkinlik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\ndi\u011fer tarikatlardan fark anlam\u0131nda, en temel fark\u0131 \u201cRab\u0131ta d\u0131r. Yo\u011funla\u015ft\u0131rma
\nve konsantrasyon sa\u011flamada \u00e7e\u015fitli uzak do\u011fu dinlerinin kulland\u0131\u011f\u0131 meditasyon
\ny\u00f6ntemlerini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran Rab\u0131ta y\u00f6ntemi, Nak\u015fibend\u00eeli\u011fe \u00f6zg\u00fc bir tarikat
\ndisiplini olarak, m\u00fcridin Allah\u2019a ula\u015fmas\u0131nda temel yol olarak izah
\nedilmektedir, fakat m\u00fcridin \u015feyhe kesin, mutlak ve s\u00fcrekli ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak
\n\u00fczere geli\u015ftirilmi\u015f bir kurald\u0131r. Bu tarikat\u0131 merkezile\u015ftirme, devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131
\nsa\u011flama ve etkinli\u011fini art\u0131rmada temel bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rg\u00fctsel disiplin ve
\nba\u011fl\u0131l\u0131k b\u00f6ylesi bir uygulamayla, teorik izaha kavu\u015fturulmu\u015f, ideolojik bir
\nboyut kazanm\u0131\u015ft\u0131r. (Nak\u015fibend\u00eelik Ortado\u011fu Siyasetindeki Rol\u00fc ve \u00d6nemi)<\/p>\n
\nhalifelerini e\u011fitecektir. 11 Halife\u2019den bahsedilmektedir. K\u00fcrdistan\u2019a da bu
\ne\u011fitilen Halifelerinden \u00e7ok say\u0131da g\u00f6nderecektir.<\/p>\n
\nAbdullah El \u015eemzini (El \u015eemdinli) ile karde\u015fi Seyyid El Taha say\u0131l\u0131r. El
\nHakk\u00e2ri ve El Seyyid Taha arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, tekmil K\u00fcrdistan\u2019\u0131 denetimi alt\u0131nda
\nbulunduran M. Halit, \u015eeyh Halid El Ciziri\u2019yi Botan-Cizre b\u00f6lgesine ve \u015eeyh
\n\u0130smail El \u015eirvani\u2019yi de Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesine g\u00f6nderdi. Karadeniz sahilindeki
\nhalifesi \u015eeyh El Hac Feyzullah El Erzurumi, Urfa\u2019daki ise Hortavizade \u015eeyh
\nMuhammed Haf\u0131z El Ruhavi\u2019dir. Onun ad\u0131na Erzincan\u2019da faaliyet g\u00f6steren halifesi
\nise \u015eeyh El Ba\u011fdadi ile El Erzincani\u2019dirler. (Nak\u015fibend\u00eelik Ortado\u011fu
\nSiyasetindeki Rol\u00fc ve \u00d6nemi)<\/p>\n
\nyapm\u0131\u015flard\u0131r. Bunlardan en bilinenleri Saadete Nehriler, Arvasiler, Olekiler,
\nTahkilerdir.<\/p>\n
\n\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bunlar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve faaliyet alanlar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemektedir<\/p>\n
\nbirinci kolu olu\u015fturmaktad\u0131r ve Hakk\u00e2ri, Ba\u015fkale, G\u00fcney K\u00fcrdistan ve Do\u011fu
\nK\u00fcrdistan\u2019da etkili olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\nPaleviler, ikinci kolu olu\u015fturmaktad\u0131r ve Tekman, H\u0131n\u0131s, Bing\u00f6l, Lice, Amed,
\nPalu ve Varto civar\u0131nda etkili olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\nKufrevi kolu, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kolu olu\u015fturmaktad\u0131r ve Patnos, Tutak, Ele\u015fkirt, A\u011fr\u0131,
\nKa\u011f\u0131zman, Sar\u0131kam\u0131\u015f, Karayaz\u0131 b\u00f6lgelerinde etkili olmu\u015ftur.<\/p>\n
\nolu\u015fturmaktad\u0131r Bitlis, Van, Mu\u015f, Mutki, \u00c7atak, Kurtalan, Batman, Karayaz\u0131
\nb\u00f6lgelerinde etkin olmu\u015ftur.<\/p>\n
\nolu\u015fturmaktad\u0131r ve Urfa, Mardin, Cizre, G\u00fcney K\u00fcrdistan ve K\u00fc\u00e7\u00fck G\u00fcneyde
\netkinlik geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
\nbeliren baz\u0131 tarikatlar daha vard\u0131r. Lice\u2019de \u015eeyh Selim tarikat\u0131, Kozluk ve
\nGarzan\u2019da Zogeydli \u015eeyh Mahmudun Zogueydi tarikat\u0131, Mutki, Batman\u2019da \u015eeyh
\n\u00calaeddine Oxune\u2019nin tarikat\u0131, Nusaybin, K\u00fc\u00e7\u00fck G\u00fcney ve K\u0131z\u0131ltepe\u2019de \u015eeyh \u00caxmede
\nXezna\u2019n\u0131n tarikat\u0131 faaliyet g\u00f6stermi\u015ftir. \u201c<\/p>\n
\nhalefleri K\u00fcrdistan ve T\u00fcrkiye\u2019de etkin olmu\u015flard\u0131r. Taha-i Hakk\u00e2ri, Nehri
\n\u015feyhlerinin ilki ve Ba\u011fdadinin halifesi olan Abdullah-\u0131 Hakk\u00e2ri\u2019nin karde\u015fi
\nMolla Ahmet B. Salih Geylani\u2019nin o\u011fludur. Osmanl\u0131 Meclisi Mebusan\u2019\u0131nda
\nmilletvekilli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. O\u011flu \u015eeyh Ubeydullah\u2019t\u0131r ve 1880 de \u00f6nce \u0130ran\u2019a,
\nsonra Osmanl\u0131ya y\u00f6nelen bir isyan haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki g\u00fcc\u00fcn ortakl\u0131\u011f\u0131 sonucu
\nisyan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, isyana \u00d6nderlik eden Ubeydullah o\u011flu Abdulkadir ile birlikte
\n1881\u2019de Mekke\u2019ye s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015ftir. Ubeydullah s\u00fcrg\u00fcn bulundu\u011fu Mekke\u2019de
\n\u00f6l\u00fcrken, o\u011flu Abdulkadir Osmanl\u0131 Ayan Meclisi \u00fcyeli\u011fi ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.
\nFakat daha sonra o da, 14 \u015eubat 1925\u2019te geli\u015fen \u015eeyh Said isyan\u0131na destek
\nverdi\u011fi su\u00e7lamas\u0131yla, 12 Nisan 1925\u2019te o\u011fluyla birlikte Amed Ulucami \u00f6n\u00fcnde
\nidam edilmi\u015ftir.<\/p>\n
\nKafkas k\u00f6kenlilerin m\u00fcrit olmalar\u0131, onun da orijin olarak Kafkasyal\u0131 oldu\u011fu
\nihtimalini akla getirmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7e\u015fitli Nak\u015f\u00ee kollar\u0131 genelde b\u00f6yle \u0131rki
\nba\u011flarla olu\u015fmu\u015ftur. (Ferit Ayd\u0131n. Tarikatta Rab\u0131ta ve Nak\u015fibend\u00eelik)<\/p>\n
\nele almaktad\u0131r. Nak\u015f\u00eelerin mistik h\u00fccreler diye isimlendirdikleri yap\u0131lanma
\ndikkat \u00e7ekicidir. Bazil Nikitin K\u00fcrtler kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r:<\/p>\n
\n\u00f6\u011fretiyi elinin alt\u0131nda tutan ve \u00e7evresi \u00e7\u00f6mezlerle sar\u0131lm\u0131\u015f olan \u015feyh, o
\n\u00f6\u011fretiyi kendi evinde \u00f6\u011fretmekte, yorumlamaktad\u0131r. M\u00fcritlerin en iyileri
\nileride a\u015firetler nezdinde temsilci (halife) olacaklard\u0131r. B\u00f6ylece K\u00fcrdistan,
\nbir u\u00e7tan bir uca a\u015firetlerin co\u011frafya durumuna uygun bir bi\u00e7imde, bir \u2018mistik
\nh\u00fccreler\u2019 a\u011f\u0131yla kaplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\ngiderici bir rol oynayarak belirgin bir hal kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Giderek g\u00fc\u00e7lenen
\nNak\u015fibend\u00ee tarikat\u0131, K\u00fcrdistan\u2019da manevi sahan\u0131n da d\u0131\u015f\u0131na ta\u015farak politik
\nsahada, yani ya\u015famda en etkin g\u00fc\u00e7 durumuna gelmi\u015ftir. Prof. Dr. M\u00fcbeccel K\u0131ray
\nbu t\u00fcr g\u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fimleri \u2018Tampon Fonksiyon\u2019 olarak kavramla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Nak\u015f\u00eelik
\nsonradan da g\u00f6rece\u011fimiz gibi geli\u015febilecek olas\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u00e7\u0131 duru\u015flara kar\u015f\u0131
\nbir bollwerk rol\u00fcn\u00fc oynayacakt\u0131r. Yani bir savunma kalesi rol\u00fcnde
\nanti-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve toplumu geriye \u00e7ekici bir pozisyonda olacakt\u0131r!<\/p>\n
\ndireni\u015fleri anlatt\u0131k. Bu direni\u015fleri y\u00fcr\u00fcten M\u00eerlerin neredeyse K\u00fcrdistan\u2019\u0131n
\nbir\u00e7ok b\u00f6lgesine hakim olduklar\u0131n\u0131 tarihi olgularla izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu
\ngeli\u015fme esasta bat\u0131da toprak kaybeden Osmanl\u0131y\u0131 ciddi olarak zorlamaya
\nba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131da durmadan kaybeden Osmanl\u0131\u2019n\u0131n do\u011fuda, yani K\u00fcrdistan\u2019da
\nbunun telafisini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve planlad\u0131\u011f\u0131 bir zaman diliminde tersi bir geli\u015fme
\nyani arzulanan bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve \u00f6zerklik d\u00fczeyi kolayl\u0131kla geli\u015femeyecekti.
\nBundand\u0131r ki birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ll\u0131k antla\u015fmalar fes ediliyor ve bunun yerine bu
\nM\u00eerliklerin ezilerek par\u00e7alanmas\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnmesi s\u00fcreci
\nba\u015flat\u0131l\u0131yordu. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck M\u00eerlikler, Osmanl\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u2018belalar\u2019 demekti. Hele
\nhele bu kadar kritik bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7mi\u015fken, bu denli g\u00fc\u00e7l\u00fc M\u00eerlikler
\nolmamal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
\nkurumdur. Bug\u00fcn dahi K\u00fcrtlerin bir\u00e7ok t\u00fcrk\u00fcs\u00fcnde, \u015fiirinde, roman\u0131nda ve
\nezgilerinde M\u00eer kelimesi sayg\u0131yla an\u0131l\u0131r. \u0130\u015fgalci ve istilac\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131
\nda\u011flar\u0131n zirvelerinde, ovalar\u0131n ve geni\u015f zozanlar\u0131n eri\u015filemez b\u00f6lgelerinde
\na\u015firet yap\u0131s\u0131 olarak varl\u0131klar\u0131n\u0131 devam etme s\u00fcreci i\u00e7inde olan K\u00fcrtler, do\u011fal
\notorite anlam\u0131nda M\u00eerlik kurumunu geli\u015ftirmi\u015flerdir. Y\u00fczy\u0131llarca tarihsel
\nolu\u015fum ve geli\u015fim seyri olan bu do\u011fal otorite kurumu K\u00fcrt direni\u015f ve isyanlar\u0131
\ni\u00e7indeki ihanet d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere daha sonralar\u0131 i\u015fbirlik\u00e7ile\u015fen K\u00fcrt
\nelitleri taraf\u0131ndan dejenere edilse de a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 toplumsal yap\u0131 i\u00e7erisinde
\ngeleneksel ve sayg\u0131n bir \u00d6nderlik kurumu olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
\nortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck otorite bo\u015fluklar\u0131 yaratacakt\u0131r. Bu bo\u015falan
\notoritenin yerine \u015eeyhler devreye girecektir. \u00d6zelde ise Nak\u015f\u00eelerin \u015eeyhleri!
\n\u00d6nceleri salt dini i\u015flerle u\u011fra\u015fan \u015feyhler, Nak\u015f\u00eelikle birlikte siyasal sahada
\nda etkinlik kuracaklard\u0131r. Ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi giderek Nak\u015f\u00ee \u015eeyhleri toplumda
\ntek otoriter g\u00fc\u00e7 olarak geli\u015feceklerdir. Buna Osmanl\u0131\u2019n\u0131n icazeti de eklenecek
\nolursa, geli\u015fmelerinin \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel kalmayacakt\u0131r. \u0130\u015fte s\u00f6ylenen \u201cTampon
\nFonksiyon budur. Toplumun t\u00fcm h\u00fccrelerine s\u0131zm\u0131\u015f yeni bir yap\u0131lanma s\u00f6z
\nkonusudur!<\/p>\n
\nge\u00e7mi\u015ftir. \u201cToplumda g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ailelere dayanan bir yap\u0131 olarak K\u00fcrdistan\u2019da
\nbu kurumlar\u0131n izni olmadan neredeyse yaprak bile k\u0131p\u0131rdamayacakt\u0131r. Bug\u00fcn
\nG\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019 da bulunan Barzani ailesi, bu durum i\u00e7in iyi bir \u00f6rnek olarak
\ng\u00f6sterilebilir. Bitlis\u2019te bulunan b\u00f6yle birka\u00e7 aile s\u0131ralanabilir. Bu ailelere
\nkar\u015f\u0131 durmak, onlar\u0131n hizmetine girmemek, dinden uzakla\u015fmak hatta
\nM\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00e7\u0131kmakla neredeyse e\u015fde\u011fer olarak alg\u0131lan\u0131r. K\u00fcrt Toplumu, halen
\nbu beyinlere \u00e7\u00f6reklenmi\u015f yap\u0131lar\u0131 derinli\u011fine hissetmektedir. Bu durum \u00f6zelde
\nG\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da \u00e7ok etkili bir haldedir.<\/p>\n
\naras\u0131ndaki temel farklar\u0131 da \u00f6zetlemekte fayda vard\u0131r. \u201cKadirili\u011fin yerine
\nge\u00e7en Nak\u015f\u00eeli\u011fin farkl\u0131l\u0131klar\u0131 da vard\u0131r. Ancak bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ele almadan
\n\u00e7ok k\u0131sa da olsa bir parantez a\u00e7arak, Kadirili\u011fin kurucusuna ili\u015fkin k\u0131sa
\nbirka\u00e7 bilgi vermemiz yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n
\nhakk\u0131nda fazla bilgi yoktur. T\u00fcrbesi Ba\u011fdat\u2019tad\u0131r. Ve \u00f6nemli bir ziyaret
\nyeridir. 1077\u20131166 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f ve sonradan Ba\u011fdat’a g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir.
\n\u0130slam hukuku uzman\u0131 oldu\u011fu, gen\u00e7 ya\u015flarda sofizmin muhalifi oldu\u011fu, ancak orta
\nya\u015flarda sofi e\u011fitimi ald\u0131\u011f\u0131 ve birka\u00e7 y\u0131l boyunca inzivaya \u00e7ekildi\u011fi, dervi\u015f
\nhayat\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve sonras\u0131nda \u00fcnl\u00fc bir vaiz oldu\u011fu belirtilir. Ancak Kadiri
\ntarikat\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 15. yy\u2019dan \u00f6nce olmam\u0131\u015ft\u0131r. 1300\u2019ler de Suriye ve Irakta
\nbu tarikat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden ara\u015ft\u0131rmalar vard\u0131r. Orta K\u00fcrdistan\u2019da \u00fcnl\u00fc
\nbir \u015feyh olan Sadate Nehri\u2019nin, Kadiri\u2019nin o\u011flu Abd\u00fclaziz dolay\u0131s\u0131yla torunlar\u0131
\noldu\u011fu belirtilir ama kesin de\u011fildir. Sadate Nehri\u2019nin Orta K\u00fcrdistan\u2019a bu
\ntarikat\u0131 benimsetmek i\u00e7in geldi\u011fi de s\u00f6ylenir. Sadate Nehri\u2019nin ailesi, zamanla
\ng\u00fc\u00e7l\u00fc bir hanedan aile oldular ve \u00f6nemli bir g\u00fcc\u00fc ellerine ge\u00e7irdiler.\u201c
\n(A\u015firet\u00e7ilik ve Milliyet\u00e7ilik).<\/p>\n
\nM\u00eerlerden bo\u015falan sahalara da m\u00fcdahale ederek siyasal bir etkinlik
\nuygulamaktad\u0131r. Ve bunu yaparken Nak\u015fibend\u00eelik salt tasavvuf kurallar\u0131n\u0131 esas
\nalmakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamaktad\u0131r. Temel yakla\u015f\u0131m\u0131 \u201cher insan mutlaka bir m\u00fcr\u015fide
\nba\u011flanmal\u0131d\u0131r bi\u00e7imindedir. Bu m\u00fcr\u015fit ise tarikat \u015feyhidir. Bu \u00f6ylesine temel
\nve zorunlu hale getirilmi\u015ftir ki, tarikatta \u201c\u015eeyhi olmayan\u0131n k\u0131lavuzu
\n\u015feytand\u0131r denilmi\u015ftir. \u015eeyhe ba\u011flanman\u0131n pratik tedbirleri de
\ngeli\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130\u015fte bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131yla Nak\u015f\u00eelik, toplumsal yap\u0131ya direk
\neylemleriyle m\u00fcdahale etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc elde etmektedir.<\/p>\n
\nM\u00fcritler genelde okumam\u0131\u015f, gezgin ve ge\u00e7imlerini halktan sa\u011flayan dervi\u015flerden
\nolu\u015fur. Dolay\u0131s\u0131yla maddi ve pratik otorite anlam\u0131nda fazla itibar sahibi
\nde\u011fillerdir. Tarikat daha \u00e7ok \u015fehirlerde siyasi otoritenin g\u00f6lgesinde
\nkalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\nailelere dayan\u0131r. Kadiriler sadece din i\u015fleriyle me\u015fgul olurken, Nak\u015f\u00eeler dinin
\nyan\u0131 s\u0131ra siyasi bir otoritedirler. Ba\u015fka bir fark ise Nak\u015fi m\u00fcritlerine Sofu
\ndenilirken, Kadiri m\u00fcritlerine ise derw\u00ea\u015f denilmektedir.<\/p>\n
\nili\u015fkin \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir:<\/p>\n
\nhaline getirmesi kimilerince \u2018Tarikat devrimi\u2019 olarak nitelenir. \u0130ki nedenden
\ndolay\u0131 b\u00f6yle bir de\u011ferlendirmeye gidilmi\u015ftir. Bir, Kadiriler genelde K\u00fcrt
\nBeyleri\u2019nin (M\u00eer veya M\u00eer\u00ea M\u00eeran) egemenli\u011fi alt\u0131nda ve ona ba\u011fl\u0131yd\u0131lar.
\nMedreseleri ve ge\u00e7imleri M\u00eer\u2019lerin sayesinde ger\u00e7ekle\u015firdi. Ayr\u0131ca Kadiriler,
\nsadece tekke\/zaviye t\u00fcr\u00fc \u015feylere sahiptiler. M\u00fcrit ve dervi\u015fleri de pek alim
\nsay\u0131lmazd\u0131, hatta \u00e7o\u011fu medrese mezunu bile de\u011fildi. K\u00f6ylerde yayg\u0131n olmayan
\nKadiriler, \u015fehirlerde aristokrat aile ve Seyitlerin g\u00f6lgesinde kal\u0131yordu.
\nDolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt Beyleri\u2019nin siyasi\/ekonomik rollerinin gerilemesi, ayn\u0131
\nzamanda Kadirilik tarikat\u0131n\u0131n da gerilemesi olmu\u015ftur. \u0130ki, Nak\u015fibend\u00eelik,
\nbeylerin gerileme d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n g\u00f6lgesinden
\nkurtulmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\nkaynaklar\u0131na dayanmaya, halktan bir \u015fey almamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bunu
\nba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Medrese mezunlar\u0131n\u0131 da se\u00e7kin alimler yapan Nak\u015fibend\u00eelik,
\nhalk\u0131n nazar\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131lanan Kadirilerin dervi\u015flik imaj\u0131n\u0131 da silmi\u015ftir. \u00d6yle
\nki, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Nak\u015fibend\u00eelik kolunun K\u00fcrdistan\u2019daki yay\u0131lmas\u0131na \u00e7ok sert tepki
\ng\u00f6sterip, \u00e7e\u015fitli engellemelere ba\u015fvuran Kadiriler aras\u0131ndaki \u00f6nemli \u015feyhler,
\n30\u201340 y\u0131ll\u0131k bir zaman zarf\u0131nda Nak\u015f\u00eelik yolunu se\u00e7mi\u015flerdir.<\/p>\n
\ntarih\u00e7esi ise \u015f\u00f6yledir. 1810\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren Halidiye, Osmanl\u0131
\n\u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun kalbi \u0130stanbul\u2019da da h\u0131zla geli\u015fme kaydeder. Zaman\u0131n devlet
\nadamlar\u0131 bu durumdan dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck bir endi\u015feye d\u00fc\u015ferler ve bir gece tarikat\u0131n
\nt\u00fcm taraftarlar\u0131n\u0131 toplatarak Sivas ve Ba\u011fdat\u2019a s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderirler. Fakat bir
\ng\u00fcn Ba\u011fdat\u2019tan gelen bir rapor, Osmanl\u0131\u2013Halidiye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n rotas\u0131n\u0131
\nde\u011fi\u015ftirir. Daha do\u011frusu s\u0131k\u0131 bir ittifak\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar. Ba\u011fdat Valisi Said
\nPa\u015fa, kendinden \u00f6nceki Vali Mahmut Pa\u015fa taraf\u0131ndan tarikata ili\u015fkin haz\u0131rlanan
\nraporu \u0130stanbul\u2019daki saraya ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Raporda Osmanl\u0131\u2019y\u0131 tehdit etmeye
\nba\u015flayan Arabistan \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 Vahabi Hareketine kar\u015f\u0131, Nak\u015f\u00ee \/Halidiye tarikat\u0131n\u0131n
\nkullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmektedir. Vahabi Hareketinin geli\u015fimi demek, geli\u015fecek
\nfarkl\u0131 bir \u0130slami model olaca\u011f\u0131 i\u00e7in Hanefi olan Osmanl\u0131lar\u0131 zorlayacak ve
\nmuhtemelen zaten da\u011f\u0131lmay\u0131 ya\u015fayan Osmanl\u0131y\u0131 daha erkenden par\u00e7alanmaya
\ng\u00f6t\u00fcrecektir.<\/p>\n
\nVahabili\u011fi biraz a\u00e7al\u0131m. \u0130deolojik kayna\u011f\u0131n\u0131 Selefiyyun Hareketine dayand\u0131ran
\nVahabi Hareketi, Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 18. yy\u2019\u0131n ikinci
\nyar\u0131s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Vahabi Hareketinin \u00f6zelli\u011fi feodal \u0130slam\u2019\u0131n sorunlar
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yetersizli\u011fi a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan ve bu noktada \u0130slam\u2019\u0131n ilk
\nhalinden uzakla\u015fan hareketlere tepki hareketi bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f
\nolmas\u0131d\u0131r. \u015eah\u0131slar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede kutsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, bunlardan medet
\numulmas\u0131, onlar\u0131 ziyaret ederek Allah\u2019a yak\u0131n olunmak istenilmesi ve bir b\u00fct\u00fcn
\ndinde bulunmayan ibadet bi\u00e7imlerinin yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131 (Zikir, Rab\u0131ta, vb.),
\nVahabi Hareketi\u2019nin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7elendirdi\u011fi hususlard\u0131r.
\nBunlar ideolojik \u00f6zellikleri olurken Vahabili\u011fi esas belirleyen olgu geli\u015fen
\nArap Milliyet\u00e7ili\u011fi\u2019ni temsil etmesidir. Osmanl\u0131ya kar\u015f\u0131 Arap milli uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131
\ntemsil eden Vahabi Hareketi, Osmanl\u0131ya kar\u015f\u0131 isyana ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren
\nyo\u011fun bir m\u00fccadele i\u00e7ine girmi\u015f ve bu Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131n kurtulmas\u0131na kadar
\nolduk\u00e7a etkin bi\u00e7imlerde s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
\naleyhine y\u00fcz elli y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bin zamand\u0131r b\u00fct\u00fcn gayret ve g\u00fc\u00e7leriyle yo\u011fun bir
\nkaralama sava\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler (Ferit Ayd\u0131n. Tarikatta Rab\u0131ta ve Nak\u015fibend\u00eelik)<\/p>\n
\nya\u015fanacak olan par\u00e7alanmay\u0131 Vahabi olan Suudi ailesi eliyle yapacaklard\u0131r.
\nBa\u015fkan Apo, Osmanl\u0131larla-Nak\u015f\u00eeler aras\u0131nda olu\u015fan uzla\u015fmay\u0131 1818 tarihi olarak
\nvermektedir.<\/p>\n
\nbir direni\u015fi ya\u015fam\u0131\u015fken, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n giderek siyasal olarak zay\u0131flamas\u0131 ve
\npar\u00e7alanmas\u0131 ger\u00e7e\u011fidir. M\u00eerlik esas itibariyle gerilikleri olsa da, K\u00fcrtl\u00fc\u011fe
\nyak\u0131n duran bir olgudur. Bir\u00e7ok a\u015firetin, a\u015firet \u00fcst\u00fc yap\u0131n\u0131n hatta yer yer
\nfarkl\u0131 az\u0131nl\u0131klar\u0131n i\u00e7erisinde yer alan olu\u015fumlard\u0131r. Ancak ne hikmetse
\nM\u00eer\u2019ler, K\u00fcrdistan\u2019da tasfiye edildikten sonra yerlerini daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan ancak
\nsay\u0131ca bol olan A\u011fal\u0131k Kurumu\u2019nun almas\u0131d\u0131r. Anla\u015f\u0131lan \u015fudur Nak\u015f\u00eelik,
\nOsmanl\u0131larla anla\u015farak K\u00fcrdistan\u2019\u0131 daha fazla par\u00e7alara b\u00f6lme s\u00f6z\u00fc vermi\u015ftir.
\nBelki de Osmanl\u0131dan ziyade \u0130ngilizlerin daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve par\u00e7alanm\u0131\u015f yap\u0131lar
\nistemelerinden olacak ki, Nak\u015f\u00eelik bu g\u00f6revi g\u00f6n\u00fcll\u00fcce yerine getirmi\u015ftir. Ve o
\ng\u00fcn bug\u00fcnd\u00fcr, K\u00fcrdistan\u2019da par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131k en k\u00fc\u00e7\u00fck birimine kadar yayg\u0131n hale
\ngetirilerek derinle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
\ndikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Mevlana Xalid\u2019in o d\u00f6nemler \u0130ngiltere\u2019nin kolonisi olan
\nHindistan\u2019da e\u011fitim g\u00f6rerek, tekrar Ortado\u011fu\u2019nun g\u00f6be\u011fine g\u00f6nderilmesi
\nd\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
\ninisiyatifleri 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda \u00f6nemli oranda k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu
\ndurum \u015feyhlik kurumunca de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Zaten beylik kurumuna en b\u00fcy\u00fck
\ndarbeleri vuran Sultan \u0130kinci Mahmut Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131 tasfiye ederken, resmi
\ntarikat\u0131 olan Bekta\u015fili\u011fi de darbelemi\u015f oldu. \u0130kinci Mahmut ortaya \u00e7\u0131kan
\nme\u015fruiyet bo\u015flu\u011funu yeni bir tarikatla, Nak\u015f\u00eelerle doldurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu
\nd\u00f6nemde Nak\u015f\u00ee tarikat\u0131nda etkili olan K\u00fcrt Nak\u015f\u00ee \u015feyhleri \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131lar\u2026
\nSultanl\u0131\u011f\u0131n yeni i\u015fbirlik\u00e7ileri olarak \u015feyhler beylerin yerine ikame edildiler.
\nSarayda etkileri g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artt\u0131. Kadir\u00ee tarikat\u0131n\u0131n da benzer bir rol\u00fc \u00f6n
\nplana \u00e7\u0131kt\u0131. Yine K\u00fcrt \u015eeyhleri \u00f6n plandayd\u0131. \u00c7a\u011fda\u015f K\u00fcrt hareketlerinde
\n\u015feyhlerin rol\u00fc \u00e7ok az ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2lbuki beylik ve a\u015firet kurumunun
\nzay\u0131flamas\u0131 \u00fczerine, sarayla yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fbirli\u011fi nedeniyle h\u0131zla g\u00fc\u00e7lenen ve
\ninisiyatif kazanan kurum \u015feyhlik kurumu olmu\u015ftur. Bunda saray y\u00f6netimleri
\nbilin\u00e7li hareket etmi\u015ftir. 19. ve 20. y\u00fczy\u0131llarda K\u00fcrdistan\u2019da cemaat
\nanlay\u0131\u015f\u0131na dayal\u0131 toplumun geli\u015fmesinde, tarikat kurumlar\u0131n\u0131n rol\u00fc belirleyici
\nolmu\u015ftur. Fakat bu denli h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelerinde sarayla i\u00e7ine girdikleri bir nevi
\najanl\u0131k olan i\u015fbirlik\u00e7ilikleri \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Sistem onlar\u0131 yeni
\nme\u015frula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak kullanmaktad\u0131r. Kendili\u011finden olu\u015fan sivil toplum
\nkategorisine girmezler. Daha do\u011frusu, bu y\u00f6nleri hep zay\u0131f kalm\u0131\u015ft\u0131r. Halk
\n\u015feyhlik kurumunun ajan ve i\u015fbirlik\u00e7i y\u00f6n\u00fcn\u00fc bilmemektedir. Bu y\u00f6n hep gizli tutulmu\u015ftur.
\nHer iki y\u00fczy\u0131lda da \u015feyhlerin esas rol\u00fc, beyliklerin sadakati yerine, kendi
\n\u00f6nderliklerinde yeni ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan bir sadakati ikame etmek olmu\u015ftur.
\nT\u0131pk\u0131 beylik aristokrasisinin sistemin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda ve
\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesindeki rol\u00fcne benzer bi\u00e7imde, tarikat \u015feyhlerinin de me\u015fruiyet
\nsa\u011flanmas\u0131nda ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesindeki rolleri \u00f6nemle ara\u015ft\u0131r\u0131lmak ve a\u00e7\u0131\u011fa
\n\u00e7\u0131kar\u0131lmak durumundad\u0131r.<\/p>\n
\nonayland\u0131\u011f\u0131 merciler ABD ve \u0130ngiltere oldu\u011funa g\u00f6re, b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00e7okta
\nyanl\u0131\u015f olmayaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131z. Son y\u0131llarda Hollanda merkezli Nak\u015fili\u011fin resmi
\nd\u00fczeyde savunulmas\u0131 ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrten hususlar aras\u0131nda yerini almaktad\u0131r.<\/p>\n
\nD\u00f6nem art\u0131k g\u00f6rece ademi merkeziyet\u00e7i imparatorluk hegemonyalar\u0131 d\u00f6nemi
\nde\u011fildir. D\u00f6nem, h\u0131zla emperyalist a\u015famaya do\u011fru ge\u00e7mekte olan merkezi
\nkapitalist hegemonyan\u0131n ulus-devletler olu\u015fturma d\u00f6nemine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Toplumsal
\nsadakat, a\u015firet reisli\u011fine sadakati a\u015farak milli s\u00f6ylemler sadakati kapsam\u0131na
\nal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Fiili ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa y\u00f6nelen bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131, bir direni\u015f
\ngeli\u015ftirerek gerekti\u011fi zamanda baz\u0131 de\u011ferler u\u011fruna \u00f6l\u00fcnebilece\u011fini de ortaya
\nkonmu\u015ftur. Eskinin y\u0131k\u0131lmas\u0131 sonucu yeni kurulamay\u0131nca, toplum ya\u015fam\u0131nda
\n\u00e7e\u015fitli bunal\u0131mlar ba\u015f g\u00f6stermektedir. Karma\u015fa ve kaotik durumlar
\ngeli\u015fmektedir. Bu toplumsal bunal\u0131mlar ileriye do\u011fru yol alamay\u0131nca, baz\u0131
\ngerici kurumlar i\u00e7in yeni zemin ve g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
\na\u011falara b\u0131rakt\u0131. Sonras\u0131nda a\u015firetler \u00fcst\u00fc bir kurum olan \u015feyhlik de etkili
\nolacakt\u0131r. \u00d6nceleri a\u011falar, emirlerin topraklar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 \u00e7iftlik,
\nticaret ve hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131yorlard\u0131. Emirlerin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla bu topraklarda
\nmantar bitercesine a\u011fal\u0131k \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Osmanl\u0131 bu s\u00fcreci h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in
\n1858’lerde ger\u00e7ekle\u015ftirilen Arazi Kanunu ile gerekli zemini olu\u015fturarak
\nkolayl\u0131k sa\u011flad\u0131. Arazi Kanununun ifade etti\u011fi ger\u00e7eklik ise \u015f\u00f6yleydi: \u201cT\u0131mar
\nd\u00fczeninin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Tazminat Ferman\u0131’n\u0131n ilan\u0131 ile Osmanl\u0131 Devleti toprak
\nidaresinde, tam m\u00fclkiyete ge\u00e7meye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1847 y\u0131l\u0131nda miras yolu ile
\nintikali (evlada kalmas\u0131) hakk\u0131 geni\u015fletilmi\u015ftir. 1858 y\u0131l\u0131nda ise geni\u015f bir
\n“Arazi Kanunu” \u00e7\u0131kar\u0131larak b\u00fct\u00fcn -Osmanl\u0131 topraklar\u0131 yeniden
\nd\u00fczenlenmi\u015f, \u00e7e\u015fitleri, miras yolu ile intikali, toprak \u00fczerindeki m\u00fclkiyet
\nmeseleleri \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\nresmen son verilmi\u015f olunuyordu. B\u00fcy\u00fck topraklar M\u00eerlerin y\u00fczlerce etkisiz ve
\nkendisinin g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki a\u011falara verilmi\u015f oluyordu. \u00d6z\u00fcnde K\u00fcrt yerel otoritesi,
\nmerkezi Osmanl\u0131 otoritesi i\u00e7inde b\u00f6ylece eritilmi\u015f oluyordu. Ge\u00e7mi\u015fin g\u00f6rece
\notantik K\u00fcrt elitleri yerine, gelece\u011fin kapitalist sistemiyle uyumlu yeni bir
\ni\u015fbirlik\u00e7i ve hain s\u0131n\u0131f\u0131 b\u00f6ylece do\u011fmu\u015f oluyordu. Nas\u0131l ki Nak\u015f\u00eeli\u011fi \u201cTampon
\nFonksiyon \u00fcslenmi\u015f bir yap\u0131 olarak ele ald\u0131ysak, benzer bir rol\u00fcn de a\u011falar
\ntaraf\u0131ndan oynand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn gibi a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ekliktir. Biz buna \u201cbir toplumun
\nyeniden kendisine gelme \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne konulan barajlama giri\u015fimi \u015feklinde
\nadland\u0131rabiliriz.<\/p>\n
\nyap\u0131s\u0131n\u0131 b\u00f6lmekten ve par\u00e7alamaktan \u00f6teye rol oynamayan a\u011fal\u0131k kurumunun,
\n150\u2013160 y\u0131ll\u0131k \u00f6mr\u00fc bulunmaktad\u0131r. K\u00fcrdistan Tarihi’nde kendilerinden istenen
\ni\u015fbirlik\u00e7i d\u00fczeyden \u00e7ok daha fazla rol oynayarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de hala kraldan
\ndaha kralc\u0131 olmalar\u0131 bu tarihi mirastan gelmektedir. Toplumun ba\u011fr\u0131na saplanm\u0131\u015f
\nbir han\u00e7er rol\u00fcndedirler!<\/p>\n
\ndile getirilenleri kan\u0131tlayan verileri sunuyor. \u201cM\u00eerler sonras\u0131nda a\u011falar\u0131n
\nortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, emirliklerin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f d\u00f6nemlerinde Babanlar\u0131 inceleyen Rich\u2019ten
\naktaral\u0131m \u201c1851\u2019de t\u00fcm arazinin ba\u015fka bir bi\u00e7imde tapuya verilmedik\u00e7e Osmanl\u0131
\n\u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ait oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc (O g\u00fcne dek Baban ailesinin elindeydi),
\nama b\u00fct\u00fcn k\u00f6y\u00fcn tek bir ki\u015finin mal\u0131 olmayaca\u011f\u0131 yasas\u0131 genellikle dikkate
\nal\u0131nm\u0131yor ve uygulanm\u0131yordu. Fakat a\u015firet liderleri, beyler r\u00fc\u015fvet vererek bir
\nka\u00e7 tan\u0131kla k\u00f6y\u00fc m\u00fclk\u00fc alarak tapuya yazd\u0131r\u0131yor. Bu resmi i\u015flevleriyle, ilgili
\nvergileri toplamak etkili bir bi\u00e7imde toplamak ve y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in bir g\u00fc\u00e7
\nolmal\u0131yd\u0131. Sonu\u00e7ta kendilerinden \u00f6nce bu topraklara sahip atalar\u0131 bulunmayan
\nbir grup toprak sahibi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
\nortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Di\u011fer y\u00f6n\u00fcyle birlik g\u00fcc\u00fcnden yoksun kalan a\u015firetler, tekrar
\nkendi ba\u015flar\u0131na kald\u0131lar. Birbirlerinden tecrit halde kendi ba\u015f\u0131na ya\u015fayan,
\nbirbirleri ile \u00e7at\u0131\u015fan ve kan davalar\u0131n\u0131n al\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc bir kaos ortam\u0131
\ngiderek derinle\u015fti. Toplumsal yap\u0131 b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. A\u015firetler birlikteli\u011fi olan
\nemirlik, iktidar\u0131 s\u00fcresinde a\u015firet yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeyip muhafaza etmi\u015f,
\nhatta g\u00fc\u00e7 dengesi olu\u015fturmak i\u00e7in te\u015fvik bile etmi\u015fti. Oysa \u015fimdi, a\u015firetler
\ndaha k\u00f6t\u00fc bir vaziyette eski hallerine d\u00f6nd\u00fcler. Adeta bir par\u00e7alanma, kendi
\nkabu\u011funa \u00e7ekilme ve ke\u015fmeke\u015flik ortaya \u00e7\u0131kan tablo oldu. Bu hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok
\nciddi toplumsal bir yaralanmayd\u0131.<\/p>\n
\nailelerini ve isimlerini b\u0131rakt\u0131lar. Tabii ayr\u0131ca bir de dedi\u011fimiz gibi
\nke\u015fmeke\u015fli\u011fi! \u201cNas\u0131l ki 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda bir zorlanmay\u0131
\nya\u015fam\u0131\u015flarsa, y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda da bir zorlu\u011fu ve \u00e7\u0131kmaz\u0131 ya\u015famaktayd\u0131lar.
\nBir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu gerekiyordu. \u00c7\u0131k\u0131\u015f, nas\u0131l bulunacakt\u0131? Bunu tarih g\u00f6sterecekti.
\n19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi ortas\u0131nda da bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu i\u00e7in
\nzorlan\u0131l\u0131yordu. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda isyanlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak ele alm\u0131\u015flard\u0131.
\nOrtas\u0131nda ise bir aray\u0131\u015f i\u00e7indeydiler. \u015eimdi ise yeni bir fig\u00fcre ihtiya\u00e7 vard\u0131!<\/p>\n
\ngeli\u015ftirmi\u015f olsa da, 19. yy sonlar\u0131nda K\u00fcrtler daha fazla par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nSonradan Hamidiye Alaylar\u0131’nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi ciddi olarak zay\u0131flam\u0131\u015flard\u0131r.
\nPar\u00e7al\u0131 direni\u015fler, \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck, bencillik, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine
\nge\u00e7ememe, benmerkezci yakla\u015f\u0131mlar ile bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak liderlikteki
\ndarl\u0131k direni\u015flerin sonu\u00e7 almamalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\nvurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi K\u00fcrt Tarihi\u2019nden s\u00fcz\u00fclerek gelen ihanettir. Her direni\u015f ve
\nisyanda mutlaka kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131n yan\u0131na ge\u00e7erek, direni\u015fe ge\u00e7enin kar\u015f\u0131s\u0131na dikilme
\ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
\nolas\u0131 direni\u015flere kar\u015f\u0131 alternatif olabilecek ki\u015filikler \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.
\nYukar\u0131da dile geldi\u011fi gibi k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131ndan, K\u00fcrt toplumunun y\u00fcre\u011fine han\u00e7er
\ngibi saplanacak olan a\u011fal\u0131k kurumu olu\u015fturulacakt\u0131r. Olduk\u00e7a hassas ve ince
\nelenip s\u0131k dokunarak ele al\u0131n\u0131p geli\u015ftirilen bu par\u00e7alay\u0131c\u0131 kurum adeta k\u0131rk
\niple de muktedire s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131, bir taraftan bu
\nyeti\u015ftirmeleri \u00f6ne s\u00fcrerken, di\u011fer taraftan da tehlike olabilecek ki\u015filikleri
\nidam sehpalar\u0131nda salland\u0131rm\u0131\u015f ve yaln\u0131zca kendilerine \u00f6zg\u00fc olan kaz\u0131\u011fa ge\u00e7irme
\ny\u00f6ntemleriyle katletmi\u015flerdir. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r uygulana gelen bu i\u015fgalcilerin
\npolitikalar\u0131, ya\u015fam\u0131 zehir zemberek edecektir. B\u00f6l\u00fcp zay\u0131flatarak y\u00f6netmek,
\ndeyimin en ger\u00e7ek anlam\u0131yla bu olmal\u0131d\u0131r. K\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131yla, ge\u00e7mi\u015fin direnen
\nkesimleri aras\u0131na nifak tohumlar\u0131 ekip a\u011fac\u0131klar\u0131 destekleyerek, bu toplumsal
\npar\u00e7alanmay\u0131 derinle\u015ftirmenin yolu bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
\nili\u015fkin B\u00f6l\u2013y\u00f6net politikalar\u0131n\u0131n hedefi olmak, bir ulusun tarihinde
\nu\u011frayabilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck felaketlerden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6l-y\u00f6net politikas\u0131,
\nulusun beynini da\u011f\u0131tmaktad\u0131r, iskeletini par\u00e7alamaktad\u0131r. B\u00f6ylesine g\u00fc\u00e7l\u00fc bir
\ndarbe yiyen halk bir daha kendini kolay kolay toparlayamamaktad\u0131r diye
\nyazmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nezilen aras\u0131ndaki ili\u015fkinin temel \u00f6\u011felerinden biri kural belirlemedir. Her
\nkural belirleyi\u015f, bir insan\u0131n ba\u015fka bir insana se\u00e7imini dayatmas\u0131 demektir, bu
\nda belirlenen insan\u0131n bilincini, belirleyeninkiyle uyumlu bir bilince
\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. B\u00f6ylelikle ezilenlerin davran\u0131\u015f\u0131 belirlenmi\u015f davran\u0131\u015ft\u0131r, ezenin
\nilkelerini izler demektir. Ba\u015fka bir yerde ise yine Paulo Freire: \u201cEzilenler,
\nyabanc\u0131la\u015fman\u0131n etkisiyle ne pahas\u0131na olursa olsun ezene benzemek, onu taklit
\netmek, onu izlemek isterler der. Nedeni a\u00e7\u0131kt\u0131r: \u201cK\u00fclt\u00fcrel istilan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131
\ni\u00e7in, istilaya u\u011frayanlar\u0131n mutlak \u015fekilde daha zay\u0131f olduklar\u0131na ikan
\nedilmeleri \u015fartt\u0131r. Her \u015fey kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 da i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, istilaya
\nu\u011frayanlar kendilerini de\u011fersiz sayd\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, zorunlu olarak istilac\u0131lar\u0131n
\n\u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de tan\u0131mak durumda kal\u0131rlar. B\u00f6ylece istilac\u0131lar\u0131n de\u011ferleri
\nistilaya u\u011frayanlar taraf\u0131ndan \u00f6rnek al\u0131nmaya ba\u015flar. \u0130stila ne kadar keskin
\nvurgulan\u0131yorsa, istilaya u\u011frayanlar kendi k\u00fclt\u00fcrlerinin ruhuna ve kendilerine
\nne kadar \u00e7ok yabanc\u0131la\u015f\u0131rsa, istilac\u0131lara o kadar \u00e7ok benzemek, onlar gibi
\ng\u00f6r\u00fcnmek, onlar gibi konu\u015fmak isterler diye devam etmektedir.<\/p>\n
\nPortresi kitab\u0131nda bu duruma: \u201cBu me\u015frulu\u011fun tam olabilmesi i\u00e7in s\u00f6m\u00fcrge
\ninsan\u0131n\u0131n k\u00f6le olmas\u0131 yeterli de\u011fildir, bu rol\u00fc kabul etmesi de gerekir.
\nS\u00f6m\u00fcrgeciyle s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilen aras\u0131ndaki ba\u011f bu y\u00fczden y\u0131k\u0131c\u0131 ve yarat\u0131c\u0131d\u0131r\u2026
\nS\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeye ho\u015fg\u00f6r\u00fc g\u00f6sterdi\u011fi s\u00fcrece s\u00f6m\u00fcrge insan\u0131n\u0131n tek olas\u0131
\nalternatifleri asimilasyon ya da donup ta\u015f kesilmektir demektedir. Bu durumu
\na\u015fman\u0131n tek yolu vard\u0131r: \u201cS\u00f6m\u00fcrge durumuna al\u0131\u015f\u0131lamaz demir bir yaka gibi
\nancak k\u0131r\u0131labilir diyen ise Frantz Fanon\u2019dur.<\/p>\n
\nyeti\u015ftirilen ve \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan kontrala\u015fm\u0131\u015f \u00e7eteler ve korucu ba\u015flar\u0131 olurken,
\nsayg\u0131n ve yurtsever olan kimi aile ve aile \u00fcyeleri tasfiye edilmi\u015flerdir. Bu
\nyeni yetme, g\u00f6z\u00fc a\u00e7, toplumsal ahlak \u00f6l\u00e7\u00fclerinde dibe vurmu\u015f, yoz, insanl\u0131ktan
\nkopmu\u015f ve d\u00fc\u015fmana \u00f6l\u00fcm\u00fcne ba\u011fl\u0131 g\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f \u00e7eteler \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve korkun\u00e7
\nkatliamlar\u0131n failleri olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\ngeli\u015fimi ve a\u011fac\u0131klar\u0131n t\u00fcretilmesi, K\u00fcrdistan\u2019da esasen ciddi bir alt\u00fcst
\nolu\u015fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na i\u015farettir. Eski ba\u011flar yerine yeni ba\u011flar ve de\u011ferler
\ny\u00fckselmektedir. Her yeninin mutlak anlamda pozitif sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131
\ns\u00f6ylemek her zaman do\u011fru de\u011fildir. M\u00eerlik s\u00fcrecinde derli toplu olan K\u00fcrtler,
\nM\u00eerliklerin ezilmeleriyle ba\u015f\u0131bo\u015flu\u011fu ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130ngilizler ve Osmanl\u0131lar
\nbu ba\u015f\u0131bo\u015flu\u011fu kendi lehlerine \u00e7evirebilmek i\u00e7in Nak\u015f\u00eeli\u011fi ve a\u011fac\u0131klar\u0131 \u00f6ne
\n\u00e7\u0131kartm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak her \u015fey, her zaman planlanan gibi y\u00fcr\u00fcmez. Geli\u015fmeler
\nd\u00fcz \u00e7izgisel de\u011fildir. Sosyal olgular, geli\u015fme yollar\u0131n\u0131 kendi do\u011falar\u0131na g\u00f6re
\nkendileri belirlerler. K\u00fcrdistan\u2019da eski ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n yerine yeterince etkili
\nba\u011fl\u0131l\u0131k yaratacak g\u00fc\u00e7 olu\u015fturamayan i\u015fgalci ve emperyal g\u00fc\u00e7lerin
\nistediklerinin tersine Kurman\u00e7la\u015fma diye bilinen ve birilerine ba\u011fl\u0131 olmaktan
\nkurtulmu\u015f yeni bir K\u00fcrt tipi ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu olgu y\u00fcz-y\u00fcz elli y\u0131l sonra
\nK\u00fcrdistan\u2019\u0131n kapitalistle\u015fmeyle tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 saralarda daha g\u00fcr geli\u015fecek olan
\nKurman\u00e7l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
\n\u201cKurman\u00e7l\u0131k, a\u015firetten kopmu\u015f, halkla\u015fma s\u00fcrecine giren K\u00fcrt\u2019\u00fc ifade
\netmektedir. Yayg\u0131n olarak Kurman\u00e7la\u015fma, 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda ve 20. Y\u00fczy\u0131lda
\ngeli\u015fmektedir. Bu da K\u00fcrtler i\u00e7in yo\u011fun bir halkla\u015fma anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fcm
\na\u015firet ve kabile d\u0131\u015f\u0131 kalan ailelere Kurman\u00e7 denildi\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda,
\nfeodal etkinin k\u0131r\u0131lmas\u0131na, \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fc ve k\u0131r emek\u00e7ilerinin (ortak\u00e7\u0131, yarac\u0131)
\nortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na tekab\u00fcl eden bu s\u00fcre\u00e7 \u00f6nemli bir K\u00fcrt dinami\u011fidir… Kurman\u00e7,
\nhalkla\u015fma s\u00fcrecindeki K\u00fcrt\u2019\u00fc ifade etmektedir. Kabile ve a\u015firet duygular\u0131
\nsilinmekte zay\u0131f ve kendili\u011finden de olsa, bir kavim ve halk bilinci bunun
\nyerini doldurmaktad\u0131r. A\u015firet bilincine g\u00f6re daha ileri bir sosyal ve milli
\nbilin\u00e7 bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ifade etmektedir diyecektir.<\/p>\n
\nApo geli\u015ftirece\u011fi son savunmalarda ele alacakt\u0131r: \u201cK\u00fcrt kabile ve a\u015firet
\nk\u00fclt\u00fcr\u00fcnden \u00e7\u0131k\u0131\u015fla ger\u00e7ekle\u015fen halkla\u015fma olgusuna Kurmanc denilmektedir. \u2018K\u00fcrt
\ninsan\u0131\u2019 anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fcrklerde T\u00fcrkmen, Araplarda Bedevi, \u0130ran\u2019da Acem
\nayn\u0131 anlam\u0131 i\u00e7ermektedir. Kurmanc, a\u015firet ve kabile ba\u011flar\u0131ndan t\u00fcm\u00fcyle
\ns\u0131yr\u0131lmasa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru h\u0131z kazanan kentle\u015fmeyle birlikte gittik\u00e7e
\ngeli\u015fen bir kategoridir. T\u00fcm a\u015firetler ve kabilelerden \u00e7e\u015fitli nedenlerle kopan
\nailelerin kalabal\u0131k k\u00f6y ve kentlerde ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015farak g\u00fc\u00e7lenmesi, K\u00fcrt
\nhalkla\u015fmas\u0131n\u0131n temel g\u00fcc\u00fcn\u00fc te\u015fkil etmi\u015ftir. Bu tarzda K\u00fcrtler halk olarak
\ngeli\u015fir ve yeni demokratik ulusla\u015fmaya do\u011fru yol al\u0131rken, a\u015firet \u00fcst
\ntabakas\u0131n\u0131n zay\u0131f milliyetten millete, ulusa ge\u00e7i\u015f yapmas\u0131 ayn\u0131 yo\u011funlukta ve
\nh\u0131zda ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Bu tabakan\u0131n devlet-ulusu haline gelmede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131
\nba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, demokratik ulusla\u015fman\u0131n K\u00fcrtlerin \u015fans\u0131 haline gelmesine yol
\na\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\nMektepleriyle Gelece\u011fin Beyinlerinin Yeti\u015ftirilmesi Projesi<\/strong><\/p>\n
\nwww.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http:\/\/kursam.org\/index.html<\/strong><\/p>\n