\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/5403-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
9\u20131900\u2019l\u00fc Y\u0131llarda K\u00fcrt Cemiyetleri <\/strong><\/p>\n 1-Azmi Kawr Cemiyeti:<\/span><\/strong> 1900 2-K\u00fcrt Teav\u00fcn ve Terakki Cemiyeti 3<\/strong>-25 Eyl\u00fcl 4-K\u00fcrt Ne\u015fri Maarif Cemiyeti:<\/span><\/strong> 5-<\/span><\/strong>1910 Y\u0131l\u0131\u2019nda Te\u015fkilati 6-K\u00fcrdistan M\u00fchipleri Sevenler Cemiyeti:<\/span><\/strong> 7-C\u0131vata Talebeyi Kurda (Hevi):<\/span><\/strong> S\u00fcleymaniyeli Abd\u00fclkerim Bey, 1913\u2019te bu cemiyet b\u00fcnyesinde 8-K\u00fcrt Millet 9-K\u00fcrdistan Teali 10-K\u00fcrt Kad\u0131nlar\u0131 11<\/strong>-1919 Y\u0131l\u0131\u2019nda K\u00fcrt Tamimi Maarife ve Ne\u015friyat Cemiyeti<\/strong>, 12-K\u00fcrt Amele Partisi 13-K\u00fcrdistan Te\u015frimi 14-Cihanzani 15-\u0130stihlasi 16-M\u00fccadele F\u0131rkas\u0131- \u0130lk K\u00fcrt Okulunu yukar\u0131da dile gelen Cemiyetler taraf\u0131ndan 4 Bu cemiyetler i\u00e7erisinde en \u00f6nemli olan\u0131 1914\u2019te kurulan Binba\u015f\u0131 Noel, bu beklentili ve d\u0131\u015fa bel ba\u011flayan ruh halini Bir parantez a\u00e7arak Bu konulara ili\u015fkin yazd\u0131\u011f\u0131 tezin giri\u015finde Robbyn M\u0131chelle \u201cBu tez, I. D\u00fcnya Nitekim b\u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in direni\u015fe ge\u00e7en bir\u00e7ok halk\u0131n Kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerde devam edersek: 1898 y\u0131l\u0131nda Kahire\u2019de Bab\u0131\u00e2li\u2019nin fideli\u011finde geli\u015fen mektepliler-niyetlerin \u00a0<\/p>\n 10-Birinci D\u00fcnya Sonras\u0131nda K\u00fcrdistan Tarihi\u2019nin en \u00f6nemli kesitlerinden bir tanesi birinci Yukar\u0131daki b\u00f6l\u00fcmlerde\u2013bu kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirili\u015fi-k\u0131smen de \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n politikalar\u0131n\u0131 yukar\u0131da vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. \u0130lk Bu durumu Fuat D\u00fcndar isimli yazar \u201cModern T\u00fcrkiye \u015eifresi \u201cBu farkl\u0131l\u0131k kurucu Bunlar\u0131 belirttikten sonra: \u201cVe \u00f6nemli bir not olarak: 1908 sonras\u0131 tarih kitaplar\u0131nda Cemiyet\u2019in Vard\u0131\u011f\u0131 sonucu ise: <\/p>\n \u201cAsl\u0131nda Suavi Burada bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha \u00f6nce halklarla ortak hareket eden Bilindi\u011fi gibi Osmanl\u0131lar 1683 Y\u0131l\u0131\u2019ndan itibaren Avrupa S\u00fcryani ve Asuri demi\u015fken \u015funu da hemen ifade edelim: Asuri Sonraki y\u0131llarda ise bu durumu daha sistemli hale getirmi\u015f \u00d6nemli oranda Asuri halk\u0131n\u0131 tasfiyeye u\u011fratan bu b\u00fcy\u00fck 1908 Y\u0131l\u0131\u2019nda iktidara gelen \u0130ttihat\u00e7\u0131lar gel-gitler \u00d6rne\u011fin: 1912 y\u0131l\u0131nda iktidardayken, Balkanlar\u0131n ellerinde Balkanlar -hatta Edirne de -elden gittikten sonra \u00f6nceleri Bu olup biteni anlamak i\u00e7in biraz gerilere gitmekte fayda Tek parti haline gelmenin fikir babas\u0131 Alman General olan Ayn\u0131 Goltz Pa\u015fa g\u00f6revini sadece e\u011fitim alan\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 Almanya\u2019ya d\u00f6nd\u00fckten sonra da Osmanl\u0131\u2019ya olan ilgisini Makalede, Anadolu\u2019da \u0131rk\u00e7\u0131 ve fa\u015fist ve bir halk\u0131, asker Goltz \u015f\u00f6yle der: <\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye\u2019de\u2026 Geni\u015f ve Y\u00fcz binlerce muhacir Daralan memlekette yani Anadolu ve Rumeli\u2019nde daha bir\u00e7ok k\u0131ymetli Balkan Yar\u0131madas\u0131\u2019nda Milli yap\u0131y\u0131 i\u00e7 Ba\u015fkenti\u2026 T\u00fcrk ve Arap Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Goltz\u2019un, \u201cDas Volk in Waffen (Tam T\u00fcrk\u00e7esi Silahlar i\u00e7inde Bunun b\u00f6yle oldu\u011funu \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131 \u00c7\u00fcnk\u00fc Goltz\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re \u201cerkek ve sava\u015f\u00e7\u0131 ayn\u0131 \u015fey Goltz\u2019u izleyen bu fa\u015fist zihniyetli \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6nde \u201cBizde daha \u201cOsmanl\u0131 Tebaas\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n zihinsel yap\u0131lar\u0131 ve etkilendikleri d\u00fc\u015f\u00fcnce \u201cTalat Pa\u015fa \u00e7ok \u201cNeyle? Hangi k\u00fclt\u00fcr Bir parantez a\u00e7arak \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n halklar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel \u00d6zcesi 1900\u2019lerin ba\u015flar\u0131nda bir\u00e7ok halkta da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u0130ttihat\u00e7\u0131lar y\u00fczlerce y\u0131lda olu\u015fan bu yap\u0131y\u0131 bozmaya \u00d6rne\u011fin Abd\u00fclhamid Selanik\u2019e s\u00fcrg\u00fcn g\u00f6nderildi\u011finde Muhtemel hem bu isyandan ald\u0131klar\u0131 g\u00fc\u00e7 ve moralle hem de \u0130ttihat\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131 ba\u015fka bir isyan ise Barzan \u0130syan\u0131\u2019d\u0131r. Ancak t\u00fcm bunlardan daha etkili olacak direni\u015f ya da isyan \u0130syan ve direni\u015fler i\u00e7 i\u00e7e K\u00fcrdistan’da devam edecektir. \u0130ttihat\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131 sadece K\u00fcrtler aya\u011fa kalkm\u0131yor, kar\u015f\u0131 Dikkat edersek yukar\u0131da dile getirdi\u011fimiz isyan ve Birinci D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 K\u00fcrdistan’a tamamen bir y\u0131k\u0131m\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar Almanlar\u0131n yan\u0131nda Birinci D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Almanlar, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 ad\u0131m ad\u0131m Ermeni Halk\u0131\u2019na kar\u015f\u0131 Bir yandan Entente yani \u0130htilaf (Almanlar, Osmanl\u0131lar, Ruslar K\u00fcrdistan\u2019a erkenden, 1915\u2019te girer. \u0130lk girdikleri Ruslar K\u00fcrdistan\u2019a y\u00f6neli\u015flerini sadece Kuzey ve G\u00fcney Ruslar bunlar\u0131 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n farkl\u0131 yerlerinde yaparken, Ancak K\u00fcrtler k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde i\u015flerin farkl\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Sava\u015f b\u00f6yle \u015fiddetli y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken s\u0131k\u00e7a ifade etmeye Birinci D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 elbette d\u00fcnyan\u0131n neresinde K\u00fcrdistan’da sadece 1915 Y\u0131l\u0131\u2019nda yakla\u015f\u0131k 1,5 milyon Ermeni 1912 -1914 Y\u0131l\u0131\u2019na kadar s\u00fcren Osmanl\u0131 Sava\u015flar\u0131nda M. Zeki K\u00fclliyen yalanlar \u00fczerine kurulu bu senaryolar\u0131n alt\u0131nda Bunun i\u00e7indir ki sava\u015f K\u00fcrdistan’da \u0130ttihat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan \u201cB\u00f6ylece \u0130ttihat\u00e7\u0131lar \u0130ttihat\u00e7\u0131lar yapt\u0131klar\u0131yla K\u00fcrdistan’da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck Sonu\u00e7ta on binlerce, y\u00fcz binlerce K\u00fcrt I. D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Evet, K\u00fcrdistan’da Birinci D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019nda K\u00fcrtlerin tarihlerinde \u00e7ok\u00e7a ya\u015fad\u0131klar\u0131 trajedilerden bir Devam Edecek: K\u00fcrt Ve Ermeni \u0130li\u015fkileri \u00dczerine Birka\u00e7 S\u00f6z<\/p>\n \n Abdullah \u00d6calan Sosyal Bilimler Akademisi Yay\u0131nlar\u0131<\/strong><\/p>\n Tarih \u015eimdidir-K\u00fcrdistan Tarihine \u00d6zl\u00fc Bir Bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n Kas\u0131m Engin<\/strong><\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/p>\n www.lekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 \t<\/p>\n
\ny\u0131l\u0131nda Diyarbak\u0131rl\u0131 Fikri Efendi taraf\u0131ndan \u0130stanbul\u2019da kurulur. K\u00fcrtlerin
\nbilinen ilk \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n
\n(Yard\u0131mla\u015fma ve \u0130lerleme): <\/span><\/strong>19
\nEyl\u00fcl <\/strong><\/span>1908\u2019de \u0130stanbul\u2019da
\nkurulur. Yasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmeyi hedefler. Cemiyet \u0130ttihat
\nve Terakki ile yak\u0131n ili\u015fkide olur. Tan\u0131nan \u00fcyeleri Emin Ali Bedirxan, \u015eeyh
\nAbdulkadir, \u015eerif Pa\u015fa, Ahmet Z\u00fclfik. K\u00fcrt Teavun ve Teraki Gazetesi ad\u0131nda bir
\ngazete \u00e7\u0131kar\u0131rlar. <\/p>\n
\n1908\u2019de \u0130stanbul, bir K\u00fcrt Lokali<\/strong>
\nresmi olarak a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\nAma\u00e7 e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r. Bu ama\u00e7la \u0130stanbul\u2019da K\u00fcrt \u00c7ocuklar\u0131
\ni\u00e7in bir okul a\u00e7\u0131l\u0131r. Cemiyetin kurucu \u00fcyelerinden olan Abdurrahman Bedirxan,
\nHalil Hayali, K\u00e2tipzade Cemil ve Ahmet Ramiz daha sonra bu cemiyet b\u00fcnyesinde
\nbir de bas\u0131mevi a\u00e7arlar. Cemiyet daha \u00e7ok Osmanl\u0131 b\u00fcnyesinde halklar\u0131 birlikte
\ne\u015fitlik temelinde tutmak ama\u00e7l\u0131 idi. \u201cMe\u015fruiyet Okulu olarak bilinen bu
\nCemiyetin ayn\u0131 zamanda kurduklar\u0131 bir K\u00fcrt bas\u0131m evleri de vard\u0131. 1909da
\nkapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\n\u0130\u015ftimaiye Cemiyeti<\/strong><\/span> <\/p>\n
\n1912\u2019de \u0130stanbul\u2019da a\u00e7\u0131l\u0131r. Dersimli Malla X\u0131d\u0131r\u2019\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi Nuri
\nDersim\u2019in aktif kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dernek, \u0130stanbul’daki K\u00fcrtler aras\u0131nda dayan\u0131\u015fma
\nsa\u011flamay\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. <\/p>\n
\n1912\u2019de \u0130stanbul\u2019da kurulur. Kurucular\u0131 Z\u0131nar Silopi, \u00d6mer Cemil, Van
\nMilletvekili Cemil Beyin o\u011flu Fuat Temo, Memduh Selim Bey\u2019dir. Bu cemiyetin
\nyay\u0131n organ\u0131 Yekbun\u2019dur. Yine Hatewi Kurd yani K\u00fcrtlerin Gelece\u011fi diye ba\u015fka
\nbir dergileri de vard\u0131r. Bu dergi hem Kurmanci, hem Soranice, hem de T\u00fcrk\u00e7e
\nyay\u0131n yapar. Yine cemiyetin Kurd Teavun ve Terakki diye bir de gazetesi vard\u0131r.\n<\/p>\n
\nRoja Kurd ve yar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e olan Jin dergisini \u00e7\u0131kart\u0131r. Jin Dergisi\u2019nin T\u00fcrk\u00e7e
\nB\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019ne yazanlar ise Anayasa Prof. Babanzade \u0130. Hakk\u0131, Vanl\u0131 Memduh Selim,
\nBitlisli Ziya Bey\u2019dir.<\/p>\n
\nF\u0131rkas\u0131, K\u00fcrt Te\u015fkilat-\u0131 \u0130\u00e7timaiye:<\/strong> Bu dernekte Osmanl\u0131\u2019n\u0131n izin verdi\u011fi
\n\u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctme amac\u0131n\u0131 g\u00fctmektedir. <\/p>\n
\nCemiyeti (K\u00fcrdistan Y\u00fckselme Derne\u011fi):<\/strong> 1918\u2019de kurulur. Ba\u015fkan\u0131
\nAbdulkadir\u2019dir. Derne\u011fin toplam 19 \u015fubesi a\u00e7\u0131l\u0131r. Daha sonra iki kola ayr\u0131l\u0131r.
\nBir kolun ba\u015f\u0131n\u0131 Abdulrezzak Bedirxan \u00e7eker -bunlar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u00e7\u0131,- bir kolun
\nba\u015f\u0131n\u0131 ise Abdulkadir \u00e7eker bunlar otonomiyi savunur. <\/p>\n
\nTeali Cemiyeti:<\/strong> 1919\u2019da kurulur. Ancak \u00e7ok erkenden kapat\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\nK\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u2019ne ba\u011fl\u0131 olarak kuruldu.<\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\nMesai Cemiyeti <\/strong><\/p>\n
\nCemiyeti, 1912 y\u0131l\u0131nda \u0130ran\u2019da kurulur. <\/strong><\/p>\n
\nKurdistan (Kurdistan\u2019\u0131n Kurtulu\u015fu<\/strong>), 1912 y\u0131l\u0131nda kuruldu. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n
\nba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan bir cemiyet. (Do\u011fu K\u00fcrdistan)<\/p>\n
\nL\u00fctfi Fikri, \u0130ttihat\u2019a kar\u015f\u0131 kurulur. <\/strong><\/p>\n
\nKas\u0131m 1913 Xoy \u015fehrinde, 29 \u00f6\u011frenci ile ba\u015flayan ve K\u00fcrt\u00e7e\u2019yi Kiril
\nAlfabesi\u2019yle yazm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 da belirtelim. <\/p>\n
\nK\u00fcrt Teali Cemiyeti\u2019dir. Dayand\u0131klar\u0131 temel ilke \u201ce\u011fer ama\u00e7lar\u0131m\u0131za ula\u015fmak istiyorsak, b\u00fcy\u00fck devletlerle ba\u011flant\u0131
\nkurmak zorunluluktur. Ne de olsa bu devletler de Wilson Prensipleri\u2019ne g\u00f6re
\nhareket ediyorlar. Bizim de s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya bu prensiplere sar\u0131lmam\u0131z gerekiyor <\/em>
\nmant\u0131\u011f\u0131d\u0131r. K\u00fcrt ileri gelenlerini beklentiye sokan bu durum: ABD\u2019nin Ba\u015fkan\u0131
\nolan Wilson\u2019un sundu\u011fu deklarasyonun be\u015finci maddesinde \u201cS\u00f6m\u00fcrgelerin \u00f6zg\u00fcr, a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ve mutlak tarafs\u0131z bir yakla\u015f\u0131mla ele
\nal\u0131nmal\u0131, bu t\u00fcr egemenlik sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ilgili halklar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131
\nile egemenli\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lan devletin adil taleplerinin e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131k ta\u015f\u0131mas\u0131
\nilkesine kesinlikle uyulmal\u0131d\u0131r<\/em> diye sarf etti\u011fi s\u00f6zlerdi. Bu bir\u00e7ok
\n\u00e7evreye umut vermi\u015fti. \u00d6yle ki ileriki y\u0131llarda Lenin Wilson\u2019un bu
\ndeklarasyonunda dile gelenleri daha ileriye ta\u015f\u0131yarak \u201cHalklar\u0131n Kaderlerinin Tayin Hakk\u0131 <\/em>olarak Ulus Devleti her bir
\nhalk i\u00e7in zorunlu olmas\u0131 gerekti\u011fini dile getirmi\u015fti. <\/p>\n
\nde\u011ferlendirirken \u015f\u00f6yle demektedir: \u201cBa\u015fkan Wilson\u2019un \u2018herkes istedi\u011fini
\nyaps\u0131n\u2019, haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp bo\u015fa umut veren prensibi b\u00fct\u00fcn p\u0131r\u0131lt\u0131lar\u0131yla ufuktan
\ny\u00fckselmektedir. Osmanl\u0131 K\u00fcrtleri avazlar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kadar ba\u011f\u0131r\u0131rlarsa, Wilson\u2019un
\nkendilerini duyaca\u011f\u0131n\u0131 ve Diyarbak\u0131r\u2019\u0131 kendi ba\u015flar\u0131na veya k\u00f6t\u00fc y\u00f6netmelerine
\nizin verece\u011fini, T\u00fcrklerle payla\u015fmalar\u0131 gerekmeden \u015fi\u015fmanlamaya devam
\netmelerini sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorlar. <\/span><\/em><\/p>\n
\nWilson\u2019a d\u00f6n\u00fck bir iki hususu dile getirelim. Noel\u2019in yukar\u0131da ifade etti\u011fi
\ns\u00f6zleri hakl\u0131 \u00e7\u0131karan ba\u015fka bir veri ise bizatihi \u201cWilson\u2019un Devlet
\nSekreteri, Robert Lansing\u2019un \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u201ckendi kaderini tayin etme ilkesi
\nbir\u00e7o\u011funa yanl\u0131\u015f umut verecekti s\u00f6zleridir. <\/em><\/span>Wilson\u2019un ulus anlay\u0131\u015f\u0131 olduk\u00e7a \u00f6zeldi. Daha belirgin bir \u015fekilde, onun
\nAmerikan ulusu anlay\u0131\u015f\u0131 Amerikal\u0131 K\u0131z\u0131lderililer ile Amerikal\u0131 Afrikal\u0131lar\u0131
\nd\u0131\u015fl\u0131yor ve yaln\u0131zca Avrupa k\u00f6kenli Amerikal\u0131lar\u0131 i\u00e7eriyordu (<\/em>Ambrosius<\/strong> 2002). Wilson\u2019un kendine \u00f6zg\u00fc ulus ve demokrasi anlay\u0131\u015flar\u0131 onun
\negemenlik tan\u0131m\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. Wilson egemenli\u011fin \u201ct\u00fcm vatanda\u015flara de\u011fil,
\nonlar\u0131n siyasal liderli\u011fine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201chi\u00e7bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnmez ve kesin
\nbir \u015feyse, s\u0131n\u0131rs\u0131z g\u00fc\u00e7 de\u011filse, egemenlik toplumun g\u00fc\u00e7leriyle ayn\u0131 de\u011fildir <\/em>(Uluslar\u0131n Kendi Kaderini Tayin Etme Hakk\u0131:
\nK\u00fcrdistan\u2019a Yak\u0131ndan Bir Bak\u0131\u015f,<\/strong> Robbyn M\u0131chelle Usherwood) s\u00f6zleri de
\ng\u00f6stermektedir ki, Wilson ger\u00e7ekten de bir\u00e7ok halka umut vermi\u015f, ancak esasen
\ntemsil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceler hi\u00e7bir \u015fekilde bug\u00fcne kadar bilindi\u011fi gibi demokratik
\nkriterler ta\u015f\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu c\u00fcmleler dile getirmek istediklerimizi daha \u00e7arp\u0131c\u0131
\nbir \u015fekilde ifade etmektedir: \u201cWilson,
\nAvrupal\u0131 ve beyaz olmayan \u0131rk\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 bir seviyede g\u00f6r\u00fcyordu. Benzer \u015fekilde,
\nAvrupa k\u00f6kenli halklar aras\u0131nda da \u0131rksal hiyerar\u015finin oldu\u011funa inanmaktayd\u0131. (<\/em>Sluga<\/strong> 2005) <\/em> <\/p>\n
\nUsherwood aynen \u015funlar\u0131 ifade etmektedir: <\/p>\n
\nSava\u015f\u0131ndan sonra bir Orta Do\u011fu toplumu olarak \u00f6zellikle K\u00fcrtler ba\u011flam\u0131nda
\nuluslar\u0131n kendi kaderini tayin etme ilkesini ele almaktat\u0131r. Sava\u015f Avusturya-
\nMacaristan, Osmanl\u0131 ve Rus \u0130mparatorluklar\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 ve akabinde
\nkendi kaderini tayin etme ilkesinin sonucu olarak, egemen siyasal birim haline
\ngelen varl\u0131klar\u0131n, yani, ulus-devletlerin kurulu\u015fu ve y\u00fckseli\u015fi ile sonu\u00e7land\u0131.
\nBu ilke insanlar\u0131n kimin taraf\u0131ndan y\u00f6netilmek istiyorlarsa y\u00f6neticilerini
\nkendilerinin belirlemesi gerekti\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131na i\u015faret eden, Amerika Birle\u015fik
\nDevletleri\u2019nin yirmi-sekizinci Cumhurba\u015fkan\u0131 Woodrow Wilson taraf\u0131ndan ilan
\nedildi. S\u00f6z konusu ara\u015ft\u0131rma tamamland\u0131ktan sonra, a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclecektir ki,
\nB\u00fcy\u00fck G\u00fc\u00e7ler (Fransa, \u0130talya, Birle\u015fik Krall\u0131k ve Amerika Birle\u015fik Devletleri)
\nuluslar\u0131n kendi kaderini tayin etme ilkesini uygulamada se\u00e7iciydiler. I. D\u00fcnya
\nSava\u015f\u0131n\u0131n bitiminde kendi kaderini tayin etme ilkesini uygulamadaki se\u00e7icili\u011fi
\ng\u00f6stermek i\u00e7in \u0130ran, Irak, Suriye ve T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrt toplumuyla ilgili bir
\nalan ara\u015ft\u0131rmas\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lacakt\u0131r. Bu tez, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra
\nK\u00fcrtlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta \u00f6zerkli\u011fini yads\u0131mak i\u00e7in nihai karar\u0131
\nverenler aras\u0131nda bulunan \u0131rksal tarafgirli\u011fi tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bunun yerine,
\nK\u00fcrtler d\u00f6rt devlet aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnd\u00fcler ve gelecekte ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 elde
\netme \u015fanslar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131ran bir bask\u0131 bi\u00e7imi i\u00e7inde ya\u015famay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. <\/em><\/p>\n
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, g\u00f6r\u00fclmemenin de \u00f6tesinde ilgisizlikle
\nkar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve ortada b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Birinci Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz
\ngibi bu konuda en \u00e7ok aldananlar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise K\u00fcrtler gelmektedir. <\/p>\n
\nMithat Bedirxan taraf\u0131ndan K\u00fcrdistan Gazetesi \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Amid-i Sevda ve
\nPeyam ad\u0131nda dergiler \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu derneklerde ve \u00f6rg\u00fctlerde yerini
\nalanlar, K\u00fcrt Aristokratlar\u0131d\u0131r. Beylerin, M\u00eerlerin, \u015eeyhlerin, A\u011falar\u0131n \u015f\u00f6yle
\nya da b\u00f6yle K\u00fcrdistan\u2019da ya\u015fanm\u0131\u015f olan direni\u015f liderlerinin ya \u00e7ocuklar\u0131 ya da
\nakrabalar\u0131d\u0131r. Belki o g\u00fcnk\u00fc \u015fartlar itibariyle b\u00f6yle olmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r.
\nLakin bizim de bu durumu masaya yat\u0131rmam\u0131z\u0131n ayn\u0131 oranda anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir. <\/p>\n
\n\u00f6tesinde-biraz Osmanl\u0131 olacaklard\u0131r. Kald\u0131 ki s\u0131n\u0131f karakteri itibariyle bu
\nkesimler kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re hareket edeceklerdir. Karakterleri gere\u011fi d\u0131\u015fa
\nbel ba\u011flamaya yatk\u0131n olacak ve kendilerine g\u00fcvenleri az olacakt\u0131r. Bunun
\ni\u00e7indir ki, halka uzak ve yabanc\u0131 ya\u015fayacaklard\u0131r. Ve i\u015fte bunun i\u00e7in de,
\nkendilerine izin verildi\u011fi oranda hareket edeceklerdir. Bunun d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fan
\neylemliliklerde ve aktivitelerde bulunmayacaklard\u0131r. <\/p>\n
\nSava\u015f\u0131 \u00d6ncesi, S\u00fcreci Ve <\/strong><\/p>\n
\nK\u00fcrdistan\u2019daki Durum <\/strong><\/p>\n
\nd\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi, s\u00fcreci ve sonras\u0131 ki s\u00fcre\u00e7tir. Olduk\u00e7a \u00f6nemli tarihi bir
\nkesit olsa da halen sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir de\u011ferlendirmeyi bekleyen tarihi bir s\u00fcre\u00e7
\noldu\u011funu da hemen belirtelim. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtler bu tarihi s\u00fcre\u00e7ten olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck
\nzararlarla \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 gibi, ba\u015fka halklarla da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirilmi\u015flerdir.
\nK\u00fcrtler bu tarihi s\u00fcre\u00e7ten sonra uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan d\u00f6rt par\u00e7aya
\nb\u00f6l\u00fcnd\u00fckleri gibi, bu co\u011frafyada, bin y\u0131llard\u0131r birlikte ortak\u00e7a ya\u015fad\u0131klar\u0131
\nhalklar\u0131n da kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
\nolsa Hamidiye Alaylar\u0131\u2019n\u0131n olu\u015fumunda vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Yine bir sonraki
\nb\u00f6l\u00fcmde K\u00fcrtlerle Ermeniler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ele al\u0131rken yine de\u011finmeye
\n\u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Ancak bunlara K\u00fcrtlerle \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n, K\u00fcrtlerle \u0130ngilizlerin,
\nK\u00fcrtlerle Abd\u00fclhamid\u2019in, K\u00fcrtlerle Ruslar\u0131n, K\u00fcrtlerle S\u00fcryani ve Asurilerin
\nderken, K\u00fcrtlerle bu co\u011frafyada ya\u015fayan t\u00fcm halklar\u0131n ili\u015fkilerini irdelemek
\n\u00f6nemli sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kartabilir. <\/p>\n
\nkurulu\u015funda K\u00fcrtlerin, Arnavutlar\u0131n ve yine ba\u015fka halklardan bir\u00e7ok
\nsiyaset\u00e7inin i\u00e7lerinde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmi\u015ftik. \u0130ttihat-i Terakki Cemiyeti
\nilk kurulu\u015funda renkli bir yap\u0131ya sahip iken, daha sonra 1906\u2019dan itibaren bu
\nrengini kaybederek \u0131rk\u00e7\u0131 ve fa\u015fist bir askeri yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, ya da
\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr! <\/p>\n
\nadl\u0131 yap\u0131t\u0131nda ele al\u0131rken, Suavi Ayd\u0131n isimli yazar\u0131n, \u201c\u0130ki \u0130ttihat-Terakki:
\n\u0130ki Ayr\u0131 Zihniyet, \u0130ki Ayr\u0131 Siyaset kitab\u0131ndan yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek: <\/p>\n
\nve y\u00f6neticilerin k\u00f6kenlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130lk Cemiyet\u2019te (1889-1896
\naras\u0131), k\u00f6keni tespit edilen 19 \u00fcyesinden 9\u2019u Balkanl\u0131 ve \u0130stanbullu,
\nikincisinde ise (1908-1918 aras\u0131n\u0131n merkez komitesi), k\u00f6keni tespit edilen 25
\nki\u015fiden 15\u2019i T\u00fcrk idi. Ayr\u0131ca k\u00f6keni tespit edilen 21 subaydan 19\u2019u Balkanl\u0131 ve
\n\u0130stanbulluydu <\/em> demektedir. <\/p>\n
\nkurulu\u015fu Rumeli\u2019deki yurtseverlerin bir giri\u015fim olarak a\u00e7\u0131klan\u0131p Cemiyet\u2019in
\nkurulu\u015fu 1889 \u0130stanbul\u2019una de\u011fil, Balkanlar\u2019a g\u00f6nderme yap\u0131larak yaz\u0131l\u0131r <\/em>diye
\neklemektedir. (Mehmet \u00d6. Alkan: \u201cResmi
\nideolojinin do\u011fusu ve evrimi \u00fczerine bir deneme<\/strong> ) <\/p>\n
\nAyd\u0131n\u2019\u0131n da yerinde tespit etti\u011fi gibi, iki farkl\u0131 Cemiyet s\u00f6z konusudur.
\n1889\u2019da \u0130stanbul\u2019da bir araya gelen grup ile 1906\u2019da Selanik\u2019te bir araya gelen
\ngrup. \u0130lkinde t\u00fcm Osmanl\u0131 milletlerin ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131yan, sivillerin ve
\nayd\u0131nlar\u0131n hakim oldu\u011fu, Fransa\u2019n\u0131n model al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n
\nsavunuldu\u011fu bir Cemiyet ikincisinde ise sadece Yahudi, d\u00f6nme ve T\u00fcrklerin yer
\nald\u0131\u011f\u0131, subay ve k\u00fc\u00e7\u00fck memurlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturdu\u011fu, Almanya\u2019n\u0131n \u00f6rnek
\nal\u0131nd\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn hakim d\u00fc\u015f\u00fcnce oldu\u011fu bir cemiyet s\u00f6z konusudur <\/em>diye
\ntespit etmektedir. <\/p>\n
\n\u0130ttihat ile daha sonra halklar\u0131n ba\u015f\u0131na musallat olmu\u015f \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n
\nyapt\u0131klar\u0131 daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Biri Osmanl\u0131\u2019y\u0131 esas alan, Osmanl\u0131\u2019y\u0131
\nkurtarmak i\u00e7in birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 halklarla ortakla\u015fmay\u0131 savunurken,
\ndi\u011ferleri sadece dar \u0131rk\u00e7\u0131, milliyet\u00e7i, d\u00f6nme sebatayist, fa\u015fist yap\u0131n\u0131n
\nhalklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u201cAnavatan i\u00e7in k\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irmeyi planl\u0131yor. <\/p>\n
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131flaya zay\u0131flaya Balkanlara kadar gerilemi\u015ftir. Balkanlardaki
\ndurum ise tehlikededir. Yunanistan 1821, Bulgaristan 1878, Romanya 1881,
\nArnavutluk 1911-12 y\u0131llar\u0131nda Osmanl\u0131lardan koparak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan
\netmi\u015flerdir. Giderek Trakya\u2019ya do\u011fru da bir gerileme durumu s\u00f6z konusudur.
\nAvrupa\u2019da ya\u015fanan bu hezimet esasta t\u00fcm cephelerde ya\u015fanmaktad\u0131r. Araplar\u0131n
\nCo\u011frafyas\u0131 derken Trablusgarp ve bir\u00e7ok cephede yenilgi \u00fczerine yenilgiler
\nya\u015fanmaktad\u0131r. Asker k\u00f6kenli ittihat\u00e7\u0131lar ile Selanik\u2019te ya\u015fayan Yahudi d\u00f6nme
\nve \u0131rk\u00e7\u0131lar bu gidi\u015fi iyi tespit ettikleri i\u00e7in hedef y\u00f6n\u00fcn\u00fc Anadolu\u2019ya
\n\u00e7evirmi\u015flerdir. Anadolu\u2019ya nas\u0131l yerle\u015filece\u011finin bir\u00e7ok plan ve program\u0131n\u0131 da
\ngeli\u015ftirmektedirler. Kaybedilen topraklarda ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir
\nincelikle hangi yerlere koyacaklar\u0131n\u0131, orada bulunan halklar\u0131 nas\u0131l
\neriteceklerinin planlar\u0131n\u0131 da detayl\u0131 yapacaklard\u0131r. En yal\u0131n haliyle bunlar\u0131
\nErmeni Halk\u0131\u2019na kar\u015f\u0131 uygulad\u0131klar\u0131 1915 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019nda g\u00f6rece\u011fiz. K\u00fcrtlere
\nkar\u015f\u0131 ise 1916 y\u0131l\u0131nda g\u00f6rece\u011fiz. Ve s\u0131ras\u0131yla \u00c7erkezler, Yunanlar, S\u00fcryaniler\u2026\n<\/p>\n
\nhalk\u0131na kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131m\u0131 ise \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, Nisan 1914\u2019te \u0130stanbul\u2019dan ba\u015flayarak,
\nyaz aylar\u0131nda, yo\u011fun ya\u015fad\u0131klar\u0131 Mardin\u2019de (Be\u015fir\u00ee M\u00eedyat, C\u00eezre) de
\ns\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. <\/p>\n
\nve 8 Eyl\u00fcl 1924 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayarak daha b\u00fcy\u00fck k\u0131y\u0131mlarla bitirilme noktas\u0131na
\ngetirmi\u015flerdir. Bu katliam\u0131 Albay Re\u015fat Hall\u0131 ismindeki ki\u015fi \u201c\u2026T\u00fcrklerin gayesi ve kar\u015f\u0131 tedbir almaktaki
\nmaksatlar\u0131, \u0130ngilizlerin Hakkari iline, Nesturileri kullanarak uzatt\u0131\u011f\u0131 eli
\nk\u0131rmak ve ayni zamanda \u201cMusul Sorunu Cemiyeti Akvam\u2019da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada
\nburalar\u0131 i\u015fgal suretiyle Nesturileri defetmek ve Musul g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde hakim bir
\ndurum sa\u011flamakt\u0131 <\/em> diye yazmaktad\u0131r. (Genelkurmay
\nBelgelerinde K\u00fcrt isyanlar\u0131)<\/strong> <\/p>\n
\nk\u0131y\u0131ma Asuriler:\u00a0 <\/span>\u201cSAYFO <\/strong>yani \u201cK\u0131l\u0131\u00e7tan
\nGe\u00e7irme <\/strong>diye tan\u0131ml\u0131yorlar. Ermeni halk\u0131na uygulanan MEDZ YEGHERN, <\/strong>Dersim\u2019deki K\u00fcrtlere uygulanan TERTELE<\/strong> hep ayn\u0131 zihniyetin uygulanma bi\u00e7imleri oldu\u011funu halklara
\nya\u015fat\u0131lanlardan bilince \u00e7\u0131kar\u0131yoruz. <\/strong><\/p>\n
\nya\u015fasalar da g\u00fc\u00e7lenmenin yol ve y\u00f6ntemlerini bulacaklard\u0131r. Kimi zaman
\ndarbelerle, kimi zaman komplolarla, kimi zaman suikastlarla derken
\ng\u00fc\u00e7leneceklerdir. Bu maharetlerine ek olarak birde derin taktikler
\nuygulamaktad\u0131rlar. <\/p>\n
\ngidece\u011fini -hatta Edirne\u2019nin korunmas\u0131n\u0131n bile zor olaca\u011f\u0131n\u0131 bildikleri i\u00e7in
\n-h\u00fck\u00fcmetten istifa ederek, h\u00fck\u00fcmeti muhaliflere b\u0131rakacaklard\u0131r. Nitekim Ekim
\n1912’de \u00e7\u0131kan Balkan
\nSava\u015f\u0131<\/a>‘n\u0131n k\u0131sa zamanda hezimete d\u00f6n\u00fc\u015fmesi \u00fczerine \u015fiddetli bir
\nmilliyet\u00e7ilik politikas\u0131 benimseyen cemiyet yenilginin su\u00e7unu h\u00fck\u00fcmete
\ny\u00fcklemekten \u00e7ekinmeyecek ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir milliyet\u00e7i demagojiyle h\u0131zla yeniden
\niktidara gelmesini bileceklerdir. <\/p>\n
\nOsmanl\u0131\u2019n\u0131n onay\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde Trablusgarp\u2019a gidenler h\u0131zla 1912 Y\u0131l\u0131\u2019n\u0131n
\nsonunda geri d\u00f6neceklerdir. Balkanlardaki kayb\u0131 kar\u015f\u0131tlar\u0131na y\u00fckleyerek halk\u0131
\nyanlar\u0131na \u00e7ekeceklerdir. Ve ellerini bir \u015feye s\u00fcrmeyenler birden b\u00fcy\u00fck kar\u015f\u0131
\nbir hamleyle Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n komutas\u0131nda Edirne\u2019yi alarak g\u00fcya \u0130stanbul\u2019u
\nsa\u011flama ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in yeniden halk\u0131n g\u00fcvenini kazanacaklard\u0131r. Bu g\u00fcvenle,
\n\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n art\u0131k t\u00fcmden Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n 23 Ocak 1913 g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi
\ndarbeyle, tek parti haline gelerek, Osmanl\u0131\u2019ya hakim olurlar. <\/p>\n
\nvard\u0131r. <\/p>\n
\nColman Von Der Goltz\u2019t\u00fcr. Colman Von Der Goltz 1883 Y\u0131l\u0131\u2019nda Abd\u00fclhamid
\ntaraf\u0131ndan iki y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na Harbiye Mektebi yetkilisi olarak atanm\u0131\u015f ancak 15 y\u0131l
\nboyunca Osmanl\u0131lara hizmet etmi\u015ftir. E\u011fitim sistemi d\u0131\u015f\u0131nda, ordunun
\nmodernle\u015fmesi ve yeni askeri stratejilerin belirlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha
\nbelirleyici rol oynayan askerlerdendir. Goltz Pa\u015fa\u2019n\u0131n e\u011fitim sistemiyle yeni
\nbir subay ku\u015fa\u011f\u0131 \u015fekillenir. <\/p>\n
\ntutmaz pa\u015fa bir\u00e7ok siyasi ve askeri konularda da etki yaratacak raporlar
\nhaz\u0131rlar. Araplara ve b\u00f6lgede etkili politika y\u00fcr\u00fctmesi i\u00e7in Abd\u00fclhamid\u2019e
\n\u00f6nerilerde bulunur. <\/p>\n
\ns\u00fcrd\u00fcrece\u011fi gibi askerlerle de ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Daha sonra t\u00fcm
\nittihat\u00e7\u0131lar\u0131 etkileyecek olan makalesini \u201cDeutsch Rundschau Dergisi\u2019nde , Ekim
\n1897 Y\u0131l\u0131\u2019nda yay\u0131nlar. Yaz\u0131 T\u00fcrk\u00e7e olarak 1905 Y\u0131l\u0131\u2019nda: \u201cDevlet-i Aliyenin
\nzaaf ve kuvveti olarak yay\u0131nlan\u0131r. <\/p>\n
\nmillet olarak \u015fekillendirmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n t\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015flerinin burada
\nesinlendi\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n
\nhantal bir devlet yerine daha k\u00fc\u00e7\u00fck fakat daha kuvvetli bir medeni devlet
\nzuhura gelmelidir. Do\u011fuda (Osmanl\u0131) ger\u00e7ekle\u015fen ya da ger\u00e7ekle\u015fmesi gereken
\ni\u015fte b\u00f6yle bir s\u00fcre\u00e7tir\u2026<\/em> <\/p>\n
\nacemice tedbirler y\u00fcz\u00fcnden mahvolmu\u015f durumdad\u0131r. Yerle\u015ftirilenler, o y\u00f6renin
\nyerli halk\u0131 ile kayna\u015fmay\u0131p, \u00f6rne\u011fin \u00c7erkezler gibi, devlet i\u00e7in bir nevi
\ndevlet te\u015fkil ediyorlar ve hatta askerlikten \u00e7ekiniyorlar\u2026 Bu konuda al\u0131nmas\u0131
\ngereken esas tedbirlere ihtiya\u00e7 vard\u0131r\u2026 M\u00fcsl\u00fcman Giritlilerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n
\ndaha milyonlarca ahaliyi alabilecek olan T\u00fcrkiye Topra\u011f\u0131na g\u00f6\u00e7 etmeleri de
\nhesaplanmal\u0131d\u0131r\u2026<\/em> <\/p>\n
\nf\u00fctuhatlar yap\u0131labilir. Yukar\u0131 Arnavutluk, \u2026 Zeytun Ermeni B\u00f6lgesi\u2026 Havran
\nD\u00fcrzi Da\u011flar\u0131, \u2026 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bilhassa Dersim taraflar\u0131nda Hakkari\u2019de, Musul, Ba\u011fdat
\nve Basra muhtelif cihetlerinde\u2026<\/em> <\/strong><\/p>\n
\nhudut tashihinden ne \u00e7\u0131kar? Devletin zay\u0131f bir Bizans Devleti\u2019nden kuvvetli bir
\nT\u00fcrk ve Arap Devlet haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, duruma g\u00f6re \u00e7ok daha m\u00fcsaittir…<\/em> <\/p>\n
\nmeselelere y\u00f6neltmek, terk edilmek istenmeyen Avrupa Devlet Muazzamas\u0131 rol\u00fcn\u00fc
\nak\u0131ldan \u00e7\u0131karmak, Anadolu Vilayetleri\u2019nin maddi ve manevi geli\u015fmesine zihin
\nyorarak, \u2026ilmi \u00e7al\u0131\u015fmalara merkez haline getirmek, Arabistan Eyaletini mahalli
\nkuvvetler vas\u0131tas\u0131yla y\u00f6netip m\u00fcdafaa eylemek, \u2026G\u00f6\u00e7ebe halinde ya\u015fayanlar\u0131
\nyerle\u015ftirip\u2026<\/em> <\/p>\n
\nHududu\u2019nda mesela Konya ve yahut Kayseri\u2019ye veya daha ileriye g\u00fcneye
\nnakletmelidir<\/em>\u2026 <\/p>\n
\nzaaf\u0131, memleketin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131ndan de\u011fil, bilakis muhafazas\u0131 i\u00e7in bu anda
\nmevcut olan kuvvet nispetle bug\u00fcn bile \u00e7ok geni\u015f bulunmas\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r\u2026<\/em> <\/p>\n
\nolan Halk) adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131 Millet-i M\u00fcselleha yani Asker Millet olarak
\nyay\u0131nlanm\u0131\u015f ve belirtti\u011fimiz gibi tek tip bir devletin nas\u0131l yarat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n da
\ni\u015faretlerini vermi\u015ftir. <\/p>\n
\ndergilerinin isimlerinden de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Silah, S\u00fcng\u00fc, Top, T\u00fcfenk,
\nHan\u00e7er vs. dergi isimleriyken, gen\u00e7leri askerle\u015ftirmek i\u00e7in a\u00e7t\u0131klar\u0131: 1914
\nY\u0131l\u0131\u2019nda Osmanl\u0131 G\u00fc\u00e7 Cemiyeti, 1916 Y\u0131l\u0131\u2019nda Osmanl\u0131 Gen\u00e7 ve Din\u00e7 Cemiyeti ve
\n1914 Y\u0131l\u0131\u2019nda Kaz\u0131m Karabekir taraf\u0131ndan Osmanl\u0131 G\u00fc\u00e7 Cemiyeti t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcne
\ndayanarak \u201c\u00c7ocuk Ordusu bile kurarlar. <\/p>\n
\noldu\u011fu i\u00e7in, millet i\u00e7in t\u00fcm erkekler harekete ge\u00e7meli ve bu g\u00f6revi erkekler,
\n\u201cortak vatana duyulan a\u015fktan dolay\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fc yapmal\u0131d\u0131rlar. Daha somut olarak: \u201cArt\u0131k yabanc\u0131lara ba\u015fvurma ihtiyac\u0131m\u0131z
\nkalmayacakt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc yurdun \u00e7ocuklar\u0131 orduya ve yap\u0131lacak i\u015flere yeterli olacakt\u0131r.
\nArt\u0131k asker celbine ihtiyac\u0131m\u0131z olmayacakt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc kadrolar\u0131m\u0131z\u0131, bayrak
\nalt\u0131nda birle\u015fmi\u015f ulusumuzdan temin edebilece\u011fiz <\/em>demektedir Goltz. (Hitler
\nFa\u015fizm\u2019i kimlerden ve hangi uygulamalardan esinlendi\u011fi herhalde \u015fimdi daha iyi
\nanla\u015f\u0131l\u0131yor. )<\/p>\n
\ngelenlerinden olan Ahmed R\u0131za: \u201cVazife, Mesuliyet\u2019ler: Asker adl\u0131 eserinde
\nise: <\/p>\n
\nyerle\u015fmemiz a\u015firetler, daire-i sulh ve uhuvvete girememi\u015f cemaatler,
\nOsmanl\u0131la\u015famam\u0131\u015f Hristiyanlar, tahdid ve tahkim edilmemi\u015f hududlar var.
\nOsmanl\u0131lar\u0131n Hukuk\u2019una her g\u00fcn\u00fc taarruz ediliyor. Devletimizin istiklali bin
\ntehlike i\u00e7inde bulunuyor. Binaenaleyh, emniyet ve asayi\u015fi temine k\u00e2fi olacak
\nderecede muntazam ordulara, seyyar ve kavi bir donanmaya ihtiyac\u0131m\u0131z her
\ndevletten ziyadedir <\/em>diye yazacakt\u0131r.
\n<\/em><\/p>\n
\nsay\u0131lan Hristiyanlar i\u00e7inde d\u00fc\u015fman ordular\u0131na yol g\u00f6steren, zahire tedarik eden
\nve k\u00f6pr\u00fclerimizi y\u0131kmak, depolar\u0131m\u0131z\u0131 yakmak gibi muavenetlerde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu
\ngizli d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 dahil-i memlekette bir \u00e7are d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f m\u00fcd\u00fcr? <\/em>diyerek
\ngelecekte ya\u015fanacak k\u0131y\u0131mlara i\u015faret etmekte ve var olan zihniyeti 1907 y\u0131l\u0131nda
\nyaz\u0131lan eserde ortaya koymaktad\u0131r. <\/p>\n
\nyap\u0131lar\u0131n\u0131 bu kadar geni\u015f a\u00e7ma gere\u011finin nedenlerine ge\u00e7meden \u00f6nce bir
\nal\u0131nt\u0131yla s\u00f6yleyeceklerimize gelelim: <\/p>\n
\n\u00f6nceleri bir Ermeni ayd\u0131n\u0131 olan Vramian\u2019a K\u00fcrtleri asimile etme projesinde
\nbahsetti\u011finde, Armen Garo (Karekin Past\u0131rmac\u0131yan, 1908 ve 1912 d\u00f6nemi Erzurum
\nEski Mebusu), Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u015f\u00f6yle yan\u0131tlar: <\/em><\/p>\n
\nile? Tarihinizi bilmi\u015f olsayd\u0131n\u0131z bu sa\u00e7ma a\u00e7\u0131klamada bulunmazd\u0131n\u0131z.
\nTopraklar\u0131m\u0131zda 500-600 seneden beri oldu\u011funuzu unutmay\u0131n\u0131z ve sizden \u00f6nce de
\nbir\u00e7ok millet bu topraklardan ge\u00e7ti: Farslar, Romal\u0131lar, Araplar, Bizansl\u0131lar.
\nE\u011fer bunlar K\u00fcrtleri asimile edemediyse, siz nas\u0131l edeceksiniz?
\nAvagyan-Minnassian<\/em> (Fuat D\u00fcndar\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda al\u0131nt\u0131.) <\/p>\n
\nsoyk\u0131r\u0131ma u\u011fratmak i\u00e7in neler yapt\u0131klar\u0131na k\u0131sa bir de\u011finelim. Asimile etme
\npolitikalar\u0131n\u0131 sonraki y\u0131llarda ad\u0131m ad\u0131m hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in bir\u00e7ok
\nuygulamaya \u0130ttihat\u00e7\u0131lar imza atacaklard\u0131r. \u00d6rne\u011fin K\u00fcrt Dili\u2019nin ilkel ve geri
\noldu\u011funu, asl\u0131nda bir dil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bunun i\u00e7in bir an evvel ortadan
\nkald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyerek, K\u00fcrt Dili\u2019ne d\u00f6n\u00fck yo\u011fun kar\u015f\u0131t \u00e7al\u0131\u015fmalar
\nyapm\u0131\u015flard\u0131r. Adem Habil kodunu kullanan Naci \u0130smail Peli\u015ftir ismindeki s\u00f6zde
\n\u0130ttihat\u00e7\u0131 ayd\u0131n: \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck ve ge\u00e7mi\u015fleri
\nbelli olmayan uluslar i\u00e7in dilin bir \u00f6nemi kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Petersburg Akademisi
\ntaraf\u0131ndan yay\u0131mlanan K\u00fcrt\u00e7e-Rus\u00e7a-Almanca L\u00fcgat\u2019te 8307 kelime vard\u0131r\u2026 T\u00fcrk
\n(Eski T\u00fcrkmen) 3080, Arap (yeni dil) 200, Farisi 1030, K\u00fcrt (as\u0131l) 300,
\n\u2026Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt dili K\u00fcrt\u00e7e kelimeler aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 kurmak pek m\u00fcmk\u00fcn
\nde\u011fildir\u2026 K\u00fcrt Dili\u2019nin tam anlam\u0131yla bir c\u00fcmle yap\u0131s\u0131 olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r\u2026 K\u00fcrt\u00e7e
\nKelimeler, fiiller tek t\u00fck ne oldu\u011fu belli olmayan kelimelerdir <\/em> iddias\u0131n\u0131
\n\u00f6ne s\u00fcrer. Sadece \u00f6ne s\u00fcrmez, \u201ctabii ki
\nbir ulusun dilini de bu c\u00fcmle yap\u0131s\u0131 olu\u015fturur <\/em>diyerek esasta K\u00fcrt diye
\nbir ulusun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da aynen Kemalist Rejim\u2019in 1925\u2019ler ve 12 Eyl\u00fcl 1980
\nfa\u015fist cunta zaman\u0131nda \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen \u201cbilimsel yollarla ispatlam\u0131\u015f olur.
\nDilinden, k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden bahsedemeyece\u011fimiz bir toplumun tarihinden de
\nbahsedemeyiz. \u201c\u2026San\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bir K\u00fcrt
\nTarihi\u2019ni bulabilmek olanaks\u0131zd\u0131r\u2026 Bu tarih ba\u015fka uluslar\u0131n tarihlerine ait
\nb\u00f6l\u00fcmlerdir\u2026 Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrt Tarihi\u2019ni olu\u015fturmak imkans\u0131zd\u0131r. <\/em> Bunlar\u0131
\nileri s\u00fcrd\u00fckten sonra tarihte K\u00fcrtler ad\u0131na yap\u0131lanlar\u0131n T\u00fcrklere ait
\nolduklar\u0131, hatta K\u00fcrt Erdelan A\u015fireti\u2019nin asl\u0131nda Mo\u011follardan geldikleri,
\nisimlerinin onlara ait oldu\u011fu, bunlar\u0131n da \u00f6z\u00fc itibariyle T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131
\ntekrar tekrar onlarca kitapta kaleme alacakt\u0131r. Onlarca kitab\u0131n daha 1916
\nY\u0131l\u0131\u2019na geldi\u011fimizde Enc\u00fcmen-i \u0130lmiyye Heyeti taraf\u0131ndan haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek,
\nger\u00e7ekten de halklar\u0131 soyk\u0131r\u0131ma, k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131ma u\u011fratman\u0131n bu fa\u015fizan,
\ntek\u00e7i, kafatas\u00e7\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131, K\u0131z\u0131l Elmac\u0131 yap\u0131larda ne kadar derin oldu\u011funu
\ng\u00f6sterir. K\u00fcrtlerin karda y\u00fcr\u00fcd\u00fckleri i\u00e7in kart ve kurt diye diye K\u00fcrt
\nkelimesinin olu\u015ftu\u011funu, bunun da bir ger\u00e7ekli\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecek kadar
\nbasitle\u015fen bu \u201cbilimsel tespitler \u0130ttihat\u00e7\u0131lara kadar dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu vesileyle
\n\u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz diyerek parantezi kapat\u0131rken bu t\u00fcr asimilasyonist
\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fcten: Baha Said, Sad\u0131k Vicdani, Mehmed Arif, Enver Behnan, Yusuf
\nZiya, Hilmi Ziya, Peyami Safa, Yakup Kadri Karaosmano\u011flu gibi isimleri de
\nsaymak gerekir.<\/p>\n
\ngibi K\u00fcrtlerde de \u00e7ok say\u0131da cemiyetin, partinin, derne\u011fin kuruldu\u011funu daha
\n\u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Yine Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve
\nhareketleri de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Lakin \u0130ttihat-i Terakki Cemiyeti\u2019nin 1906 Y\u0131l\u0131\u2019ndan
\nitibaren zihniyet olarak \u0131rk\u00e7\u0131, fa\u015fist ve para militer yap\u0131lar\u0131n eline
\nge\u00e7mesiyle birlikte ad\u0131m ad\u0131m Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin co\u011frafyas\u0131 i\u00e7erisinde ya\u015fayan
\nhalklara kar\u015f\u0131 farkl\u0131 uygulamalar g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Kald\u0131 ki Osmanl\u0131
\nb\u00fcnyesinde ya\u015fayan halklar\u0131n -belki de egemenlerin demek daha do\u011fru olur-
\nOsmanl\u0131larla bir hukuku vard\u0131r. K\u00fcrtlerin, Ermenilerin, \u00c7erkezlerin, Araplar\u0131n
\nvard\u0131 ve nice ba\u015fka halklar\u0131n ve az\u0131nl\u0131klar\u0131n da bu t\u00fcr hukuklar\u0131 vard\u0131. <\/p>\n
\nba\u015flad\u0131klar\u0131nda, \u00f6rne\u011fin 1908 Y\u0131l\u0131\u2019nda \u0130kinci Me\u015fruiyetin ilan\u0131, 13 Nisan 1909 G\u00fcn\u00fc
\nAbd\u00fclhamid\u2019in tahtan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p Selanik\u2019e yerle\u015ftirilmesiyle ve en \u00f6nemlisi
\nde 23 Ocak 1913
\nG\u00fcn\u00fc Enver Pa\u015fa<\/a>
\n\u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde silahl\u0131 bir grubun B\u00e2b-\u0131 \u00c2li<\/a>‘de
\ntoplant\u0131 halindeki h\u00fck\u00fcmeti basmas\u0131<\/a>,
\nHarbiye Naz\u0131r\u0131 N\u00e2z\u0131m
\nPa\u015fa<\/a>‘y\u0131 \u00f6ld\u00fcrmesi ve Sadrazam K\u00e2mil Pa\u015fa<\/a>‘n\u0131n
\nkafas\u0131na silah dayayarak istifaya zorlamas\u0131 ile \u0130ttihat ve Terakki, bir askeri
\ndarbe yapmak yoluyla iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesiyle tek ses olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lara hi\u00e7
\n\u015f\u00fcphe yok ki bir\u00e7ok tepki de olu\u015fmu\u015f ve olu\u015fuyordu. \u0130fade edildi\u011fi gibi
\nOsmanl\u0131\u2019n\u0131n Padi\u015fah\u0131\u2019na bu halklar\u0131n \u2013nitelikleri farkl\u0131 olsa da-bir
\nba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 ve sadakatleri s\u00f6z konusuydu. <\/p>\n
\n\u0130ttihat\u00e7\u0131lara ilk kar\u015f\u0131 koyu\u015fu Milli A\u015firet Reisi olan \u0130brahim Pa\u015fa- o zaman 6
\nHamidiye Alay\u0131 bulunuyor-yapar. \u00d6yle ki k\u0131sa bir zamanda bug\u00fcn Suriye\u2019de
\nbulunan Dehrezor\u2019dan Kuzey K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Erzincan\u2019\u0131na kadar uzan\u0131r ve ele
\nge\u00e7irir. Tehlikenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc sadece bir isyan olu\u015fu de\u011fildir. Tehlikenin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc
\npadi\u015faha sadakatle ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n harekete ge\u00e7mesi ihtimali oldu\u011fu i\u00e7in
\n\u0130ttihat\u00e7\u0131lar t\u00fcm g\u00fc\u00e7lerini toplayarak \u0130brahim Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00fczerine gider ve en son
\n24 A\u011fustos 1910 etkisizle\u015ftirirler<\/p>\n
\nad\u0131m ad\u0131m \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n politikalar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu kez Dersim\u2019de 1912
\nY\u0131l\u0131\u2019nda Ko\u00e7giri A\u015firet Liderleri olan Ali \u015ean ve ona yak\u0131n duran ayd\u0131n ve
\nderin yurtsever olan Ali \u015e\u00ear bir isyan geli\u015ftirir. Bu direni\u015f de bast\u0131r\u0131l\u0131r. <\/p>\n
\nMahiyetindekileri toplayarak 1907\u2019de \u015eeyh Abd\u00fcsselam \u0130stanbul\u2019a: \u201c1. K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim. 2. \u0130darecilerin K\u00fcrt\u00e7e
\nbilmeleri \u015fart\u0131. 3. Y\u00f6netimin \u015feri esaslara g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi. 4. Vergilerin
\nb\u00f6lgeye okul, yat\u0131r\u0131m olarak eski usule uygun al\u0131narak harcanmas\u0131 taleplerini
\nsunar. <\/em> Ancak talepler kar\u015f\u0131lanmaz. Osmanl\u0131 talepleri ret ederek \u00fczerine
\nasker g\u00f6nderir \u0130ki ay s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalardan sonra Abd\u00fcsselam Tiyare b\u00f6lgesine
\ns\u0131\u011f\u0131n\u0131r. Daha sonra \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015fa gelmeleriyle Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r.
\n1912 Y\u0131l\u0131\u2019ndan ise, \u015feyh Abd\u00fcsselam, \u015eikak A\u015firetinden olan Sofi Abdullah\u2019\u0131n
\nkendi evinde bir komployla teslim al\u0131n\u0131p Osmanl\u0131lara verilir ve 1914 Y\u0131l\u0131\u2019nda
\nise Musul\u2019da idam edilir. Bu direni\u015f de bu \u015fekilde bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. <\/p>\n
\nise Mele Selim\u2019in 9 Mart 1913 G\u00fcn\u00fc ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 direni\u015ftir. Seyyid Ali\u2019de (Arvasi
\naristokrasisinden Nak\u015fibendi Sebgetullah\u2019\u0131n torunu) 1913 Y\u0131l\u0131\u2019nda Bitlis\u2019te,
\n\u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netiminin tekli\u011fine kar\u015f\u0131 geni\u015f bir K\u00fcrt Ayaklanmas\u0131 ba\u015flat\u0131r.
\n\u201cBitlis Ayaklanmas\u0131 1913-14 Hizan \u015eeyhi
\n\u015eehabbedin ve Seyit Ali ile Bing\u00f6ll\u00fc Mele Selim taraf\u0131ndan
\nger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6z\u00fcnde dini bir karakter ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Ad\u0131m ad\u0131m
\nK\u00fcrdistan\u2019\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde isyan ate\u015fini yakmak isteyen ayaklanma \u00f6nderleri,
\n\u00f6nce Bitlis\u2019i tam denetim alt\u0131na almak i\u00e7in ellerinden geleni yaparlar
\nb\u00f6lgenin Ermeni ve Asuri halk\u0131nda destek istemekten geri durmad\u0131lar. Mele
\nSelim\u2019in \u0130ttihat ve Terakkilerce yakalanmas\u0131 \u00fczerine patlak vermi\u015f, M. Selim
\nkurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130syan Erzincan\u2019a kadar yay\u0131lm\u0131\u015f sonunda yenilgiye u\u011fray\u0131p
\nliderleri idam edilmi\u015f. M. Selim Rus Konsoloslu\u011fu\u2019nda sava\u015f \u00e7\u0131k\u0131nca
\n\u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/em>(Kemal Mazhar Ahmed)<\/strong> <\/em>Seyid Ali ise daha sonra Erci\u015f\u2019te
\nyakaland\u0131ktan sonra idam edildi. Tuhaf gelebilir ancak hat\u0131rlatmak ve tarihe
\nnot d\u00fc\u015fmek i\u00e7in Seyid Ali\u2019nin Demokrat Parti milletvekilli Sellahaddin \u0130nan\u2019\u0131n
\nbabas\u0131, AP, MDP ve ANAP partilerinde Bitlis vekilli\u011fi yapan Kamuran \u0130nan\u2019\u0131n ise
\ndedesidir.<\/p>\n
\n1914 Y\u0131l\u0131\u2019nda Siirt\u2019te ayaklanan Bi\u015fare \u00c7eto Amed\u2019e kadar direni\u015fini
\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fcr\u2013Araplarda bu direni\u015fte yard\u0131m ederler- yenilmekten o da kurtulamayacak
\nve yenilgi ard\u0131ndan Yemen\u2019e s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kal\u0131r. Daha \u00f6nce 1905 Y\u0131l\u0131\u2019nda
\nDiyarbak\u0131r ve Bitlis\u2019te, 1907 Y\u0131l\u0131\u2019nda Erzurum ve Diyarbak\u0131r\u2019da, yine
\n1907-1908-1909 Dersim\u2019de ve 1908\u2019de A\u011fr\u0131 ve Hemawend\u2019de asl\u0131nda s\u00fcrekli bir
\ndireni\u015f ve ayaklanma durumu s\u00f6z konusudur. <\/p>\n
\nkoymuyor. \u0130ttihat\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131 Araplar da direni\u015fe ge\u00e7iyor. <\/em>Yemen\u2019de, Irak\u2019ta \u2013her ikisi de Suriye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan-
\nHoran\u2019da ve D\u00fcrzi Da\u011flar\u0131\u2019nda Arap Ayaklanmalar\u0131 meydana gelir. Hicaz, Necd,
\nAsir ve ba\u015fka b\u00f6lgelerde de bu y\u00f6renin ileri gelenleri \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n
\ny\u00f6netimine kar\u015f\u0131 sert bir tav\u0131r al\u0131rlar. Bu direni\u015flerde yer yer Arap ve K\u00fcrt
\nLiderleri\u2019nin bir araya geldi\u011fini s\u00f6yleyen tarih\u00e7iler bile vard\u0131r. <\/p>\n
\ndireni\u015fler Birinci D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesidir. \u00d6yle san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi
\n\u0130ttihat\u00e7\u0131lar olduklar\u0131 gibi kabul edilmemi\u015flerdir. Tam tersine K\u00fcrtler bir\u00e7ok
\nyerde ciddi kar\u015f\u0131 koyu\u015flar sergilemi\u015flerdir. Ancak Birinci D\u00fcnya Payla\u015f\u0131m
\nSava\u015f\u0131\u2019n\u0131n patlak vermesiyle dini olgu \u00f6ne ge\u00e7ince bu kez K\u00fcrtler yine
\nOsmanl\u0131lardan yana -a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak -tav\u0131r koymu\u015flard\u0131r. A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 durum b\u00f6yle
\nolsa da yer yer \u00e7e\u015fitli direni\u015f ve isyanlar farkl\u0131 zeminlerde s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\nBunlara bir \u00f6rnek verecek olursak 1916 Y\u0131l\u0131\u2019nda Mahabad\u2019ta \u0130ttihat\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131
\na\u00e7\u0131lan direni\u015f cephesidir. <\/p>\n
\ngetirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bir merkezi de K\u00fcrdistan\u2019d\u0131r demek
\nyanl\u0131\u015f de\u011fildir. Daha sonra geni\u015f\u00e7e ele almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z Sykes-Picot\u2019a g\u00f6re
\nK\u00fcrdistan esasta Ruslara b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131lar\u0131 ve belki de buna -Almanlar\u0131
\nda eklemek gerekir- y\u0131kmak i\u00e7in, Osmanl\u0131lar\u0131n ve Almanlar\u0131n K\u00fcrdistan’da
\ns\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Bu da devasa bir sava\u015f, dolay\u0131s\u0131yla y\u0131k\u0131m
\ndemekti. <\/p>\n
\nSava\u015f\u0131\u2019na girdiklerinde, ilk sava\u015facaklar\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ba\u015f\u0131nda Allianz yani \u0130tilaf
\nCephesi\u2019nin etkili \u00fcyelerinden biri olan Ruslar olacakt\u0131. (Ruslar uzun y\u0131llar
\nOsmanl\u0131lar\u0131 zorlam\u0131\u015flard\u0131. \u015eimdi Almanlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla bu durum tersine
\n\u00e7evrilecektir. Kald\u0131 ki Balkanlar\u0131n Osmanl\u0131lar\u0131n ellinden \u00e7\u0131kmas\u0131nda Ruslar\u0131n
\nbelirgin bir rol\u00fc vard\u0131!) Rusya Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kom\u015fusu oldu\u011fu i\u00e7in bu ciddi bir i\u015f
\nolacakt\u0131. Kald\u0131 ki K\u00fcrdistan\u2019\u0131n do\u011fusunda a\u011f\u0131rl\u0131kta Ermeniler bulunmaktayd\u0131.
\nErmenilere, 1878 Y\u0131l\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Berlin Konferans\u0131\u2019yla \u0130ngilizler,
\nFrans\u0131zlar ve son zamanlarda da Ruslar ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurmalar\u0131 i\u00e7in
\n\u201carka! \u00e7\u0131k\u0131yordu. Vilayat-\u0131 Sitte diye tabir edilen co\u011frafyada, esasta
\nba\u011f\u0131ms\u0131z bir Ermenistan kurulacakt\u0131(!) Bu durumda Ermenileri Alman Rohrbach
\nb\u00fcy\u00fck bir tehlike g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in tasfiye edilmelerini \u00f6nerir. Ermenilerin T\u00fcrkiye
\ni\u00e7in tehlike olu\u015fturabilece\u011fi ve bunun da ancak \u201cK\u00fcrtleri kullanarak Ermenilerin ortadan kald\u0131r\u0131labilece\u011fini <\/em>belirttikten
\nsonra Ermenileri ezmede K\u00fcrtlerin kullan\u0131lmas\u0131na Almanya\u2019n\u0131n itiraz
\netmeyece\u011fini s\u00f6yledi\u011fi de biliniyor. <\/em>Daha
\n\u00f6nce Goltz\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerinin de b\u00f6yle oldu\u011funu dile getirdi\u011fimizi unutmayal\u0131m. <\/p>\n
\nsistematik katliamlar yapmas\u0131na s\u00fcr\u00fcklerken, Ruslarda Ermenileri K\u00fcrdistan’da,
\nT\u00fcrklere ve K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtacaklard\u0131r. Bununla birlikte inan\u00e7
\nfarkl\u0131l\u0131klar\u0131 da tahrik edilerek, halklar kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirilecek ve y\u00fcz
\ny\u0131llar\u0131n ortakla\u015fa k\u00fclt\u00fcr\u00fc milliyet\u00e7i, din kisveli devlet\u00e7i yap\u0131 ve
\nanlay\u0131\u015flarla zehirlenerek halklar birbirine kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fman haline
\ngetirileceklerdir. <\/p>\n
\nMacaristan, \u0130talya) g\u00fc\u00e7leri di\u011fer yandan ise \u0130tilaf (\u0130ngiltere, Fransa, Rusya)
\ng\u00fc\u00e7leri K\u00fcrtleri ve burada ya\u015fayan halklar\u0131 tahrik ede ede istedikleri
\nsonu\u00e7lara ula\u015fmay\u0131 hedefleyeceklerdir. Sava\u015f ba\u015fka cephelerde y\u00fcr\u00fct\u00fclse de daha
\nsonra a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak K\u00fcrdistan’da y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in K\u00fcrdistan tamamen viran
\nhale getirilecektir. <\/p>\n
\nyer Van\u2019d\u0131r. H\u0131zla bu yay\u0131l\u0131\u015flar\u0131 devam edecektir. 13 May\u0131s 1916 G\u00fcn\u00fc
\nRewanduz\u2019u ele ge\u00e7irir ve ba\u015fka bir\u00e7ok alan\u0131 da ele ge\u00e7irirler. Devam etmeden
\nbelirtelim ki Rewanduz o zaman 2000 hanelik bir kasabad\u0131r. Ancak Ruslar\u0131n
\ngirmesiyle birlikte geriye sadece 20 ev kalacakt\u0131r. T\u00fcm\u00fc yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nTuhaf gelebilir ancak Ruslar\u0131n \u00f6nc\u00fc birlikleri Asuri ve Ermeni Halk\u0131\u2019ndan
\ninsanlard\u0131r. Tarih\u00e7iler Ermenilere yap\u0131lan bu katliamlardan \u2013K\u00fcrt Egemenleri,
\nHamidiye Alaylar\u0131 ve \u00e7ete yap\u0131lar\u0131n yer ald\u0131klar\u0131ndan- dolay\u0131 bu yak\u0131p
\ny\u0131kmalarda en etkili roll\u00fcn Ermeni \u00c7eteleri\u2019nce yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleridir. Rus
\nTarih\u00e7i \u015eahovski: \u201cErmeni Milliyet\u00e7i
\nFanatikler, i\u015fgal ettikleri y\u00f6relerin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131 yok etmekteydiler <\/em>diye
\nyazmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 sert direni\u015fler geli\u015fir. \u00d6yle ki direni\u015fi k\u0131rmak ya da
\netkisiz k\u0131lmak i\u00e7in birka\u00e7 aileye Ruslar\u0131n \u2013ev ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in- ancak bir
\nb\u0131\u00e7a\u011fa izin verdikleri s\u00f6ylenir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lan zulme kar\u015f\u0131 halk kendisini
\n\u2013sivilde olsalar-savunmaya kalk\u0131\u015f\u0131yor. Ve nitekim Ruslar\u0131n b\u00f6ylesine katliamc\u0131
\nve bast\u0131r\u0131c\u0131 pratiklerinden dolay\u0131 halen bug\u00fcn bile \u201cRuslar geliyor denildi\u011finde
\n\u201cUrus t\u00ean diyerek hem korku hem de nefret g\u00f6sterileri eksik olmuyor. <\/p>\n
\nK\u00fcrdistan\u2019la s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmuyor. Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019a ise daha etkili bir \u015fekilde
\ngiriyorlar. 1915 Y\u0131l\u0131\u2019nda \u0130ran \u00fczerine, Ruslar ve \u0130ngilizler antla\u015ft\u0131ktan
\nsonra, Ruslar 1916 Y\u0131l\u0131\u2019nda Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Kerman\u015fah, \u015eenada\u011f, Sawu\u00e7\u2019a kadar
\nuzan\u0131r. Nerede Almanlar ve Osmanl\u0131lar varsa orada Ruslar mutlaka bunlar\u0131 s\u00f6k\u00fcp
\natmak i\u00e7in sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7iyorlar. <\/p>\n
\n\u0130ngilizler \u00f6nceleri Irak\u2019\u0131n Basra M\u0131nt\u0131kas\u0131\u2019n\u0131 akabinde ise giderek
\nS\u00fcleymaniye\u2019ye do\u011fru etkili bir \u015fekilde Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 sava\u015facakt\u0131r.
\n\u00d6nceleri Osmanl\u0131\u2019n\u0131n yan\u0131nda K\u00fcrtler din meselesinden dolay\u0131 yerini al\u0131r.
\nOsmanl\u0131lar ise bu durumu kendi lehlerine kullanmas\u0131n\u0131 iyi bilirler. Rus Tarih\u00e7i
\nBazil Nikitin\u2019in s\u00f6zleriyle: \u201cBir daha
\n\u0130slam Maskesi\u2019ni tak\u0131narak yap\u0131lan Cihad \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131, K\u00fcrtlerin sava\u015f\u00e7\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc
\nhi\u00e7bir \u015fekilde bu halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131yla ba\u011fda\u015fmayacak bir y\u00f6nde harekete
\nge\u00e7irilmesini sa\u011flar. <\/em> <\/p>\n
\ng\u00f6rerek geri durur. Yine de t\u00fcmden Osmanl\u0131\u2019dan el etek \u00e7ekmez. Bu durumu iyi
\ng\u00f6zlemleyen \u0130ngilizler, K\u00fcrtleri kendi taraflar\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in K\u00fcrt\u00e7e Gazete
\nbile \u00e7\u0131kar\u0131rlar. \u201cTegihi\u015ftina Rasti \u0130ngilizlerin S\u00fcleymaniye kentinde sava\u015f
\ni\u00e7erisinde \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131 bir gazetedir. Halklar\u0131 bir birine k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in
\nneredeyse g\u00fcnl\u00fck olarak \u0130ngilizler \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 Soranca yaparlar. Bu politikan\u0131n
\nbedeli ger\u00e7ekten de \u00e7ok a\u011f\u0131r olmu\u015ftur. <\/p>\n
\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi halklar\u0131 birbirine k\u0131rd\u0131rma politikalar\u0131 \u00e7ok yo\u011fun bir
\n\u015fekilde te\u015fvik edilir. \u00d6rne\u011fin Do\u011fu K\u00fcrdistan’da Simko A\u011fa \u015eikak\u2019\u0131n \u00e7ok say\u0131da
\nk\u00f6y\u00fc yak\u0131p y\u0131kt\u0131\u011f\u0131, hatta Urmiye civar\u0131nda ise 100 k\u00f6y\u00fc yak\u0131p talan etti\u011fini
\ntarih\u00e7iler s\u00f6yl\u00fcyor. Ruslar bu duruma kar\u015f\u0131 \u00f6nceleri Simko\u2019yu yakalay\u0131p s\u00fcrg\u00fcn
\netseler de sava\u015f\u0131n s\u00fcrmesi ve giderek daha kapsaml\u0131 hale gelmesiyle yeniden
\nK\u00fcrdistan\u2019a getirilip bu kez kendilerine kullanmak i\u00e7in maa\u015fa ba\u011flarlar. Kemal
\nMazhar Ahmed: \u201cS\u00f6z gelimi Hamedan\u2019daki
\nOsmanl\u0131 Ordusu\u2019nun toplam 14 000 askerinden 10 000\u2019i K\u00fcrt\u2019t\u00fc. Dolay\u0131s\u0131yla
\nRuslar, \u0130ran Azerbaycan\u2019\u0131ndaki kentlere d\u00f6nd\u00fckten sonra b\u00f6lgedeki K\u00fcrt A\u015firet
\nReisleri\u2019yle geni\u015f \u00e7apl\u0131 ba\u011flant\u0131lar kurmakta gecikmediler. Daha da ileri
\ngiderek Simko\u2019yu serbest b\u0131rakt\u0131lar ve daha y\u00fcce ama\u00e7lar\u0131 u\u011fruna onunla i\u015fbirli\u011fi
\ni\u00e7ine girdiler. Bu ama\u00e7lar do\u011frultusunda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturulan ve ayda 5000
\nruble alt\u0131n tutar\u0131nda ayl\u0131k ba\u011flanan Simko daha sonra baz\u0131 K\u00fcrt y\u00f6relerinin
\ny\u00f6neticili\u011fine getirildi. Bu davran\u0131\u015f \u0130ran K\u00fcrdistan\u2019\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n daha \u00f6tesinde
\ng\u00f6zlerini bat\u0131ya ve g\u00fcneye dikmi\u015f \u00c7arlar\u0131n mant\u0131\u011f\u0131yla hi\u00e7 \u00e7eli\u015fmemekteydi <\/em>demektedir. <\/em><\/p>\n
\nsava\u015f yap\u0131lm\u0131\u015fsa bedelleri \u00e7ok a\u011f\u0131r olmu\u015ftur. \u00d6yle bir sava\u015f ki 75 milyon
\ninsan sava\u015fa girmi\u015f, 10 milyonu sava\u015fta \u00f6lm\u00fc\u015f, 20 milyonu yaralanm\u0131\u015f ve 10
\nmilyonu ise a\u00e7l\u0131ktan k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Kaybolanlar\u0131n, bulunmayanlar\u0131n, ak\u0131beti
\nbilinmeyenlerin ise hesab\u0131 kitab\u0131 yoktur. <\/p>\n
\nkatledilmi\u015f, y\u00fcz binlercesi ise s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve y\u00fcz binlercesinin ak\u0131beti halen
\nbilinmiyor. <\/p>\n
\nPa\u015fa\u2019n\u0131n verilerine g\u00f6re 300 bin K\u00fcrt \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yine I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 boyunca da
\n500 bin K\u00fcrt\u2019\u00fcn ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fini s\u00f6yler. Son belirtilenler sava\u015fta
\n\u00f6lenlerdir. Yine 1916 Y\u0131l\u0131\u2019nda sadece s\u00fcr\u00fclen ve ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren -daha do\u011frusu
\nkatledilen -K\u00fcrtlerin say\u0131s\u0131 ise 700 bin civar\u0131ndad\u0131r. S\u00fcrg\u00fcnleri saym\u0131yor,
\nyollarda d\u00f6k\u00fcl\u00fcp kaybolanlardan s\u00f6z bile etmiyoruz. Bu katliam\u0131n ve g\u00f6\u00e7ertmenin
\nnedeni ise g\u00fcya Ruslar\u0131n ve \u0130tilaf G\u00fc\u00e7lerinin giderek geli\u015fmesiymi\u015f? G\u00fcya
\nK\u00fcrtler art\u0131k Ruslara yard\u0131m ederek T\u00fcrkiye\u2019yi par\u00e7alayacaklarm\u0131\u015f? G\u00fcya K\u00fcrtler
\nbu kar\u0131\u015f\u0131k ortamda kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z devletlerini kuracaklarm\u0131\u015f? <\/p>\n
\nkesinlikle y\u0131llar \u00f6nce \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n Almanlar\u0131n ak\u0131l vermesi sonucu
\nBalkanlardan, Kafkaslardan ve Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7lerinde getirdikleri M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6kenli
\ndi\u011fer halklar\u0131 K\u00fcrdistan\u2019a yerle\u015ftirerek, K\u00fcrtleri ve Ermenileri az\u0131nl\u0131k
\ndurumuna getirmekten \u00f6teye bir \u015fey de\u011fildi. Ermenilerin tahrik edildikleri
\n-\u00f6zelde Ta\u015fnak \u00d6rg\u00fct\u00fc ve \u00e7evresinin-, do\u011fru olabilir. Ruslar\u0131n \u00e7ok kirli
\npolitikalarla Ermenileri Osmanl\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kartmak istedi\u011fi de do\u011fru
\nolabilir. Hatta K\u00fcrtlerin Osmanl\u0131lar\u0131n askerli\u011fini yapmamak i\u00e7in askerlikten
\nka\u00e7t\u0131klar\u0131, hatta yer yer kiminin Ruslar\u0131n yan\u0131na ge\u00e7ti\u011fi de do\u011fru olabilir,
\nancak hem Ermenilere kar\u015f\u0131 katliam hem de K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen katliam,
\nkesinlikle y\u0131llar sonra 24 Eyl\u00fcl 1925 \u015eark Islahat Plan\u0131 dahilinde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f
\nolan katliam plan\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. <\/p>\n
\n\u00e7ok sert y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Allah-u Ekber Da\u011flar\u0131\u2019nda, on
\nbinlerce K\u00fcrt Genci\u2019ni \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00fcst\u00fcne bile bile s\u00fcr\u00fcklemesini -s\u00f6ylediklerimiz
\n\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda -daha anla\u015f\u0131l\u0131r hale gelir. <\/p>\n
\nsava\u015f\u0131n bitiminde hedeflerine varmak i\u00e7in K\u00fcrt Ahalisi\u2019nin T\u00fcrk K\u00f6yleri\u2019ne
\nda\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin bir dizi ferman ve kararname \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu d\u00fczenlemede
\nK\u00fcrtlerin say\u0131s\u0131n\u0131n yeni iskan alanlar\u0131nda ki n\u00fcfusun y\u00fczde 5-10\u2019unu a\u015fmamas\u0131na
\n\u00f6zen g\u00f6sterilmi\u015fti. Tan\u0131nm\u0131\u015f K\u00fcrt \u015eahsiyetleri ve a\u015firet reisleri de Bat\u0131
\nAnadolu Kentlerine ta\u015f\u0131narak evlerinde g\u00f6zetim alt\u0131na al\u0131nacak ve birbirleriyle
\nya da k\u0131rsal kesime serpi\u015ftirilmi\u015f adamlar\u0131yla ili\u015fkiye girmelerine izin verilmeyecekti.
\nSava\u015f\u0131n bitiminden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce b\u00fcy\u00fck bir istekle bu politikay\u0131
\nuygulamaya koyan ittihat\u00e7\u0131lar, i\u015fe h\u00fck\u00fcmetin yola getirmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekti\u011fi
\n\u201cinat\u00e7\u0131 a\u015firetler ve \u201cdik ba\u015fl\u0131 a\u015firet reisleriyle ba\u015flad\u0131lar. Binlerce K\u00fcrt
\nsilah zoruyla Bat\u0131 Anadolu\u2019nun \u00fccra b\u00f6lgelerine sevk edildi. Bu s\u00fcrg\u00fcnlerin
\nyar\u0131dan fazlas\u0131 yolda a\u00e7l\u0131ktan so\u011fuktan \u00f6ld\u00fc ya da hastal\u0131ktan k\u0131r\u0131ld\u0131. Sava\u015f\u0131n
\nbitiminden sonra \u00e7ok az bir kesimi kendi topraklar\u0131na d\u00f6nebildi. \u00d6te yandan
\ns\u00fcrg\u00fcn yerlerinde kalanlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu i\u015fsizli\u011fin ve hastal\u0131klar\u0131n getirdi\u011fi
\nal\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar sonucunda mahvoldu. B\u00f6ylece Osmanl\u0131lar tarihin \u00fc\u00e7
\ny\u00fczy\u0131l elli y\u0131l \u00f6nce mahkum etti\u011fi trajedileri bir kez daha g\u00fcndeme getirdi.
\nAsl\u0131nda imparatorluk i\u00e7inde ki b\u00fct\u00fcn halklar\u0131 ma\u011fdur eden genel politikan\u0131n
\n\u00e7er\u00e7evesinde etkileri g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala hissedilen Ermeni Facias\u0131 daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir
\n\u00f6l\u00e7ekte tekrar ya\u015fat\u0131ld\u0131 <\/em> diyen Kemal Mazhar Ahmed, \u00e7ok fazla hakl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\ntahribatlara yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 a\u015fikard\u0131r. Osmanl\u0131 Ordusu askeri zorunluluk
\nbahanesiyle Diyarbak\u0131r, Mu\u015f ve Bitlis Y\u00f6relerinde ya\u015fayanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc
\ntopraklar\u0131ndan \u00e7\u0131kararak yersiz, yurtsuz b\u0131rakacak, mal varl\u0131klar\u0131na,
\nyiyeceklerine, depolar\u0131na el koyacakt\u0131r. K\u00fcrtler bunun i\u00e7in, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir
\na\u00e7l\u0131k ve fakirlik ya\u015far. A\u00e7l\u0131ktan \u00fclkesini terk edenler \u00e7oktur. Bir\u00e7o\u011fu Halep
\nve Musul gibi kentlere s\u0131\u011f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u201cYaz
\ns\u0131ca\u011f\u0131nda ve k\u0131\u015f so\u011fu\u011funda sokakta ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, a\u00e7l\u0131\u011fa
\ndayanamayarak hayvan le\u015flerini ve hatta a\u00e7l\u0131ktan \u00f6len yak\u0131nlar\u0131n\u0131n le\u015flerini
\nyemek zorunda kal\u0131rlar. <\/em> <\/p>\n
\nSava\u015f\u0131\u2019n\u0131n kurban\u0131 oldu. \u201cDr. M.
\nLazarev\u2019in kitab\u0131nda yer alan ve \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemine ait diplomatik kaynaklara
\ndayanan bilgilere g\u00f6re, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok b\u00f6lgede daha \u00f6nce 20-30 ki\u015fiden
\nolu\u015fan aileler 3 ya da 4 ki\u015fiye inmi\u015fti. Dahas\u0131 sava\u015f K\u00fcrdistan\u2019da ekonomik
\nhayat\u0131n temellerini y\u0131kt\u0131 bunun ba\u015fl\u0131ca nedenlerinden biri i\u015f g\u00fcc\u00fcndeki
\nazalmayd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fabilecek durumda olan herkes ya sava\u015f alanlar\u0131na s\u00fcr\u00fcld\u00fc ya da
\ni\u015fini b\u0131rak\u0131p da\u011f ba\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. \u00d6te yandan Osmanl\u0131 Ordusu b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc
\ndaha \u00f6nce tar\u0131mda kullan\u0131lan hayvanlara askeri hizmetler i\u00e7in el koydu <\/em>
\ndiyen Kemal Mazhar Ahmed K\u00fcrdistan\u2019daki y\u0131k\u0131m\u0131 net bir \u015fekilde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne
\nsermektedir. <\/p>\n
\nya\u015fananlar bunlard\u0131r. Sava\u015fla alakas\u0131 olmayan bir halk\u0131n k\u0131y\u0131m\u0131 b\u00f6yle
\nger\u00e7ekle\u015fir. Sava\u015f\u0131n herhangi bir yerinde yer almamas\u0131na ra\u011fmen, hem sava\u015fta
\n\u00f6lecek, hem \u00f6ld\u00fcrecek, hem topraklar\u0131 yak\u0131lacak, hem y\u0131k\u0131lacak, hem a\u00e7l\u0131ktan
\nk\u0131r\u0131lacak, hem g\u00f6\u00e7ertilecek ve hem de katliamlardan ge\u00e7irilecektir. Ve bunlar
\naz g\u00f6r\u00fclecek ki bir de bu topraklarda y\u00fcz y\u0131llarca, hatta bin y\u0131llarca birlikte
\nya\u015fad\u0131klar\u0131 halklara kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fman hale getirileceklerdir! <\/p>\n
\ntanesi de, -bug\u00fcne kadar yeterince dile gelmeyen, getirilmeyen bu ger\u00e7eklik- I.
\nD\u00fcnya Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 ger\u00e7ekliktir. <\/p>\n
<\/span><\/strong><\/p>\n
\nwww.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http:\/\/kursam.org\/index.html<\/strong><\/p>\n<\/p>\n