\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/www.lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/6405-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
<\/p>\n 0<\/p>\n 21<\/p>\n TR<\/p>\n \t :” ” <\/p>\n \t :”” <\/p>\n \t ” “, <\/p>\n \t :” ” <\/p>\n <\/span><\/p>\n <\/p>\n <\/span><\/p>\n \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nde gelen de\u011ferli bir Bu yaz\u0131n\u0131n odakland\u0131\u011f\u0131 konu Wallerstein\u2019\u0131n 1930\u2019da ABD\u2019de do\u011fan \u0130mmanuel Wallerstein\u2019\u0131n d\u00fcnya-sistemleri Braudel\u2019in 16. Y\u00fczy\u0131l Avrupas\u0131\u2019n\u0131n Wallerstein 1970\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan itibaren Marksizmin dar ve kaba yorumlar\u0131 \u00d6ncellikle D\u00fcnya-Sistemleri analizi tarihsel Kapitalizm i\u00e7im ifade edilen durum \u00d6ncellikle kapitalizmin tarihsel Kapitalizmin bir s\u00fcreli\u011fine bile olsa D\u00fcnya-Sistemleri analizinin belli Merkez-\u00e7evre ili\u015fkisi ba\u011flam\u0131nda merkezde Hegemonik g\u00fcc\u00fcn kapitalist sistemi D\u00fcnya-sistemleri analizinde D\u00fcnya-Sistemleri analizine dair genel Wallerstein\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde 1968\u2019in \u00a0<\/span>\u201c1968 68\u2019in \u00e7ok farkl\u0131 bi\u00e7imlerle de olsa Toplumun i\u00e7sel \u00e7o\u011fullu\u011fu, Wallerstein\u2019\u0131n 68\u2019den \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 en 1990\u2019larda reel sosyalizm tart\u0131\u015fmaya \u201cBu Wallerstein Wallerstein Bu \u00e7er\u00e7eveden ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00d6te yandan liberalizm sadece t\u00fcrevleri D\u00fcnya-Sistemleri analizi y\u00f6ntemine Wallerstein\u2019\u0131n bu tespitinde \u00f6nemli Ayn\u0131 zamanda kapitalist sistemin Wallerstein bu yap\u0131sal krizden ve \u00a0<\/span>\u201c\u015euras\u0131 Olas\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Egemen tekeller bu \u0130mmanuel Wallerstein\u2019\u0131n devrimci \u00a0<\/span>\u201cBir Wallerstein kapitalizmin dolay\u0131s\u0131yla 19. y\u00fczy\u0131l do\u011fa bilimlerinde Newton ve 20. Y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda ise bu anlay\u0131\u015f en Bu ele\u015ftirileri daha \u00e7ok d\u00f6rt noktaya \u015e\u00fcpheye yer b\u0131rakmayacak kadar kesin Pozitivizmin yap\u0131sal kanunlar ortaya Son olarak kuantum fizi\u011finin a\u00e7\u0131kl\u0131kla Toplumsal hakikatin par\u00e7alanmas\u0131 Bu \u00e7er\u00e7evede Wallerstein pozitivizmin K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Abdullah \u00d6calan, Immanuel \u201cI. Bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrt Halk \u00d6nderi\u2019nin K\u00fcrt Halk \u00d6nderi\u2019ne g\u00f6re Ayr\u0131ca Wallerstein yeni sistem Wallerstein\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z K\u00fcrt halk\u0131na y\u00f6nelik her fa\u015fist, Ku\u015fkusuz bu ilgisi sadece K\u00fcrt Ele\u015ftirilerle birlikte Wallerstein 1-<\/span><\/strong> Braudel 2-<\/span><\/strong>Fernand 3-<\/span><\/strong>\u00c7ok fazla 4-<\/span><\/strong>Bu 5-<\/span><\/strong>Wallerstein 6-<\/span><\/strong>I.Wallerstein, 7-<\/span><\/strong>Almanya\u2019daki 8-<\/span><\/strong>I.Wallerstein, 9-Kapitalist sistemin ekonomik 10-<\/span><\/strong>Der. 11-<\/span><\/strong>I.Wallerstein, 12-<\/span><\/strong>Max Horkheimer 13-<\/span><\/strong>A. \u00d6calan, 0<\/p>\n 21<\/p>\n TR<\/p>\n \t :” ” <\/p>\n \t :”” <\/p>\n \t ” “, <\/p>\n \t :” ” <\/p>\n Kendal BAGOK<\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n 0<\/p>\n 21<\/p>\n TR \t :” ” <\/p>\n \t :”” <\/p>\n \t ” “, <\/p>\n <\/strong><\/span><\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/strong><\/p>\n <\/p>\nGiri\u015f<\/span><\/strong><\/h1>\n
\nsosyal bilimciyi, Immanuel Wallerstein\u2019\u0131 yak\u0131n bir zamanda kaybettik. T\u00fcm
\nd\u00fcnyada kapitalizme alternatif bir sistem aray\u0131\u015f\u0131nda olan herkes i\u00e7in \u00e7ok ciddi
\nbir kay\u0131p bu. Ku\u015fkusuz arkas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u00fclliyat b\u0131rakarak tarihe mal
\nolmu\u015f bir insandan bahsediyoruz. Bu a\u00e7\u0131dan insanl\u0131\u011f\u0131n daha \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc daha
\ndemokratik bir ya\u015fam aray\u0131\u015f\u0131nda eserleri ile katk\u0131lar\u0131 fiziki olarak sona eren
\nya\u015fam\u0131n\u0131n ard\u0131ndan da s\u00fcrecek. Fakat s\u00fcrekli fikirlerini geli\u015ftiren ayn\u0131
\nzamanda son zamanlar\u0131na kadar d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcncel problemleri i\u00e7in fikir y\u00fcr\u00fcten,
\nyorum geli\u015ftiren dahas\u0131 toplumsal hareketler lehine tutum alan bir ayd\u0131n olarak
\neksikli\u011fi hissedilecektir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinde
\n\u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnsel eme\u011fi olan Wallerstein gibi kuramc\u0131lar\u0131n ezilenlerin zihinsel
\nbirikimini derinle\u015ftirdi\u011fi ve bunun m\u00fccadelede \u00e7ok \u00f6nemli bir yere denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc
\na\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/span><\/p>\n
\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6zetlemek olmad\u0131\u011f\u0131 gibi sosyal bilimler i\u00e7in g\u00fcndeme getirdi\u011fi
\nsorular\u0131 tart\u0131\u015fmak da de\u011fildir. Onlarca kitab\u0131 ve \u00e7ok say\u0131da makalesi ile
\nolduk\u00e7a \u00fcretken bir yazar olan Wallerstein i\u00e7in b\u00f6yle bir \u00e7aba olduk\u00e7a kapsaml\u0131
\nolmak zorundad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada sadece \u00d6nderli\u011fin paradigmas\u0131n\u0131 olu\u015ftururken
\nyararland\u0131\u011f\u0131 kaynaklardan biri olan Wallerstein\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin belli ba\u015f\u0131
\nmihenk ta\u015flar\u0131na de\u011finerek demokratik sosyalizme katk\u0131lar\u0131na i\u015faret etmekle
\nyetinilecektir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00d6nderli\u011fin ona y\u00f6nelik ele\u015ftirileri de aktar\u0131lmaya
\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n
\nWallerstein sosyoloji e\u011fitimi ald\u0131. Erken ya\u015flarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan Afrika
\nk\u0131tas\u0131n\u0131n sosyolojik durumu olurken \u00f6zellikle 1968 sonras\u0131 kapitalizmi anlamaya
\nyo\u011funla\u015ft\u0131. Bu konuda bir\u00e7ok eser \u00fcretti. Uzun y\u0131llar akademik g\u00f6revler alan
\nWallerstein toplumsal hareketler lehine g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmeye, kampanyalara
\nkat\u0131lmaya d\u00fczenli olarak devam etti ve \u00f6zellikle 21.y\u00fczy\u0131lda antikapitalist
\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin \u00f6nde gelen bir \u00fcyesi oldu. Bir d\u00f6nem Marksizm ile d\u00fcnyay\u0131
\nyorumlarken onu dogmatik bir tarzda de\u011fil, geli\u015fime a\u00e7\u0131k bir fikri \u00e7er\u00e7evede
\nele al\u0131yordu. Nitekim 1974 yay\u0131nlanan \u201cModern D\u00fcnya-Sistemi Marksizmin
\ntemelinde fakat klasik yorumundan farkl\u0131 bir kapitalizm analizi geli\u015ftirecekti.
\nOnun d\u00fc\u015f\u00fcncesini irdelemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda zamanla s\u00fcrekli geli\u015ftirdi\u011fi,
\ngeli\u015fmesine katk\u0131da bulundu\u011fu d\u00fcnya-sistemleri analizi y\u00f6ntemiyle ba\u015flamak
\nyerinde olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\nD\u00fcnya-Sistemleri Analizi<\/span><\/strong><\/h1>\n
\nanalizini ele almadan \u00f6nce bu y\u00f6ntemin dayanaklar\u0131na dair birka\u00e7 nokta
\nbelirtmeliyiz. Bu a\u00e7\u0131dan tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda Annales ekoluna ve \u00f6zellikle de
\nFernand Braudel\u2019e i\u015faret etmeliyiz. \u00d6zellikle Braudel\u2019in Wallerstein\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde
\nbelirgin bir yeri vard\u0131r. Zaten uzun zaman Fernand Braudel Merkezi\u2019nin
\nba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmesi bunu g\u00f6stermektedir. Marc Bloch ve Lucien Febvre
\n\u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde siyasi geli\u015fmelere ve olaylara odaklanan geleneksel tarih anlay\u0131\u015f\u0131na
\nkar\u015f\u0131 tarih bilimini toplumun b\u00fct\u00fcnsel de\u011ferlendirmesi olarak ele alan Annales
\nekolu tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda toplumsal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015ftirmede \u00f6nemli bir
\n\u00e7abay\u0131 ifade etmektedir. Marksizm\u2019in temel \u00f6nermelerini i\u00e7selle\u015ftiren bu bak\u0131\u015f
\ntarihsel materyalizmin determinist yorumunu ise kabul etmiyordu. Daha sonra bu
\nekolun \u00f6nc\u00fcs\u00fc konumuna gelen Braudel\u2019in toplumsal tarih anlay\u0131\u015f\u0131na getirdi\u011fi
\ntarihsel zamanlar ayr\u0131m\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131dan tarih bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00f6nemli bir perspektif
\nolu\u015fturdu. Wallerstein\u2019\u0131n d\u00fcnya-sistemi analizi bu perspektif \u00fczerinden \u015fekillenecektir.
\n\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\ndetayl\u0131 bir tasviri ve kapitalizmin ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 \u201cII. Filip D\u00f6neminde Akdeniz ve Akdeniz
\nD\u00fcnyas\u0131 <\/em> eseri 1950\u2019de yay\u0131nland\u0131ktan sonra kapitalizme d\u00f6n\u00fck anlama
\n\u00e7abalar\u0131 \u00e7e\u015fitlendi.1<\/sup> O zamana dek kapitalizmin geli\u015fimi sisteme
\nmuhalif kesimde klasik Marksist literat\u00fcrdeki 17. ve 18. yy. deki \u00fcretim
\ntarz\u0131n\u0131n teknik geli\u015fimle beraber de\u011fi\u015fmesi ve de\u011fi\u015fimin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131
\nburjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemen aristokrasi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 tasfiye etmesi ile a\u00e7\u0131klan\u0131yordu.
\nKu\u015fkusuz kapitalizm eski feodal sistem i\u00e7erisinde ye\u015fermi\u015fti fakat \u00f6zellikle
\nend\u00fcstri devrim ile bu sistem ba\u015fat hale geliyordu. Bu s\u00fcre\u00e7 \u00f6ncellikle
\n\u0130ngiltere\u2019de ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Buradan t\u00fcm d\u00fcnyaya yava\u015f yava\u015f emperyalizm eliyle
\nyay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Braudel bu \u00f6nermenin yetersiz oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f, farkl\u0131 bir analiz
\n\u00f6nermi\u015fti. <\/span><\/p>\n
\nkapitalizm ve geli\u015fimi i\u00e7in bu analize dayanarak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir a\u00e7\u0131klama geli\u015ftirdi.
\n\u201cModern D\u00fcnya Sistemi <\/em>eseri ile
\nkapitalizmin bir d\u00fcnya-sistemi olarak 16. Y\u00fczy\u0131ldan itibaren bir devlet
\nzeminden \u00e7ok Bat\u0131 Avrupa co\u011frafyas\u0131nda geli\u015fti\u011fini ve ba\u015ftan itibaren kendini
\nk\u00fcresel d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlemek zorunda oldu\u011funu ifade etti. S\u0131n\u0131flar\u0131n da,
\ndevletlerin de konumu bu sistem \u00fczerinden \u015fekilleniyordu. Ku\u015fkusuz 3 ciltte bu
\ns\u00fcrecin 16. y\u00fczy\u0131ldan 19. y\u00fczy\u0131la kadar ki tarihini bu \u00e7er\u00e7evede aktar\u0131rken bu
\nsistemin i\u015fleyi\u015fini de aktar\u0131yordu. Kapitalizm tek tek ulus devletler zemininde
\ngeli\u015fmiyordu aksine kapitalizm sistem olarak geli\u015ftik\u00e7e ulus devletleri a\u00e7\u0131\u011fa
\n\u00e7\u0131k\u0131yordu. Tarihin analiz birimini devlet olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131rken sadece s\u0131n\u0131flar\u0131
\nde\u011fil, ekonomik temelde b\u00f6lgesel alanlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yordu. Tarihsel s\u00fcrecin
\nanla\u015f\u0131lmas\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli olan bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kapitalizme dair \u00f6nemli
\nbelirlemeler i\u00e7eriyordu. D\u00fcnya-sistemleri analiz y\u00f6ntemi ku\u015fkusuz sadece
\nWallerstein\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayanm\u0131yordu, fakat bu y\u00f6ntemin \u00f6nde gelen ismi
\noydu.2<\/sup><\/span><\/p>\n
\ntarihi ge\u00e7ilmesi zorunlu ve her biri di\u011ferinden daha ileri duraklara b\u00f6lerek
\ninceler. Fazlas\u0131yla \u015fematik olan bu g\u00f6r\u00fc\u015f her toplumu ve \u00fclkeyi bu haz\u0131r
\nkal\u0131plara sokarak incelemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Fakat Kapitalizmin toplumsal evrimde
\nzorunlu ve olumlu bir evre olarak ele al\u0131nmas\u0131 Marksizmin tarihsel materyalist
\nbak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n temel bir yanl\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu yanl\u0131\u015f yorumda pozitivizmin do\u011frudan
\netkisi tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. \u00d6te yandan s\u00fcrekli daha iyiye do\u011fru giden tarih yorumunun
\ndinsel bir kaderci anlay\u0131\u015ftan esinlendi\u011fine dair yap\u0131lan ve ciddiye al\u0131nmas\u0131
\ngereken \u00f6nermeler vard\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na Wallerstein d\u00fcnya-sistemleri analizi
\nile bu \u00e7er\u00e7eveye ciddi bir itiraz geli\u015ftiriyordu. <\/span><\/p>\n
\ns\u00fcre\u00e7lerin incelenmesinde esas olarak al\u0131nan birim ulusal devletler de\u011fildi.
\nAra\u015ft\u0131rma birimi olarak ulusal devletlerin yerine \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fit halinde var olduklar\u0131n\u0131
\niddia edilen \u201ctarihsel sistemler esas al\u0131nd\u0131: yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f mini-sistemler ve iki
\nt\u00fcr \u201cd\u00fcnya-sistemleri \u2013 d\u00fcnya-ekonomileri ve d\u00fcnya-imparatorluklar\u0131. \u00a0<\/span>Yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f mini-sistemler ad\u0131ndan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131
\ngibi d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden izole edilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 sistemleri tarif
\netmektedir. D\u00fcnya-ekonomi kavram\u0131 ile kastedilen i\u00e7inde bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan ve
\nbu y\u00fczden temel ya da asli mallar\u0131n dikkate de\u011fer bir b\u00fcy\u00fckl\u00fckte i\u00e7
\nm\u00fcbadelesinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve sermaye ve emek g\u00fcc\u00fc ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi b\u00fcy\u00fck
\nbir co\u011frafi aland\u0131r. Bu co\u011frafi alanda farkl\u0131 siyasi \u00f6znelerin olmas\u0131 bu
\nyap\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fini etkilemez. D\u00fcnya-imparatorluk kavram\u0131 ise d\u00fcnya-sistemde tek
\nbir siyasi otoritenin bulundu\u011fu bir yap\u0131y\u0131 tan\u0131mlamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Avrupal\u0131lar
\ngelmeden \u00f6nce Okyanusya adalar\u0131 yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f mini-sistemler, kabaca kent
\ndevletlerinden olu\u015fan Antik Yunan d\u00fcnyas\u0131 bir d\u00fcnya-ekonomi, \u0130skender Devleti
\nise bir d\u00fcnya-imparatorluktur.<\/span><\/p>\n
\nmodern d\u00fcnya-sisteminin kapitalist bir d\u00fcnya-ekonomisi olmas\u0131yd\u0131. Bu \u00f6rnekten
\nde anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi \u015fimdiye kadar g\u00f6r\u00fclen ilk d\u00fcnya-ekonomi de\u011fildi ama bu
\nkadar uzun s\u00fcre ayakta kalm\u0131\u015f ve bu kadar geni\u015f co\u011frafyaya yay\u0131lm\u0131\u015f ilk
\nd\u00fcnya-ekonomiydi. E\u011fer kapitalist olan alan bir devlet de\u011fil de daha \u00e7ok bir
\nd\u00fcnya-ekonomiyse, o zaman k\u00f6lecilikten feodalizme, feodalizmden kapitalizme
\nge\u00e7i\u015f hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar pek bir anlam ifade etmiyordu: \u00e7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7i\u015fin ayn\u0131
\nd\u00fcnya-sistemi i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli defalar, her devlette ayr\u0131 ayr\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini
\nifade ediyordu. Ayr\u0131ca a\u015fa\u011f\u0131da liberalizm \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z
\n\u00f6nemli bir nokta olarak reel sosyalist devletlerin de kapitalist d\u00fcnya
\nsisteminin d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fil, bir par\u00e7as\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131yordu.<\/span><\/p>\n
\nk\u00f6kenlerinin sadece feodal d\u00f6nemde araman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131fl\u0131
\ntoplumlar\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan bu yana kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n g\u00f6zlemlenebilece\u011fini
\nfakat bir\u00e7ok nedenden dolay\u0131 ba\u015fat hale gelmedi\u011fini ifade ediyordu. 16.
\nY\u00fczy\u0131lda o d\u00f6nem d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok da \u00f6nemli olmayan bir b\u00f6lgesinde, Bat\u0131 Avrupa ve
\nAmerika\u2019n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde geli\u015fmesi bir\u00e7ok \u015fart\u0131n bir araya gelmesiyle
\nolu\u015fmu\u015ftu. \u0130lk y\u0131llar\u0131nda bu s\u00fcrecin zorunlu olmas\u0131na yani ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir
\ndurumun geli\u015fip geli\u015fmeyece\u011fine dair \u00e7ok net ifadeler kullanamad\u0131ysa bile
\nzamanla kapitalizmin geli\u015fiminin kesinlikle zorunlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015fti.
\nBu \u015fartlar \u00f6ncellikle Bat\u0131 Avrupa\u2019da \u00e7e\u015fitli denemelere kar\u015f\u0131n bir d\u00fcnya
\nimparatorlu\u011fu kurulmamas\u0131, Papal\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitirmesi ile kapitalizmin s\u0131n\u0131rs\u0131z
\nk\u00e2r desturunun ahlaki kal\u0131plardan kurtulmas\u0131 ve en son 13.y\u00fczy\u0131ldan itibaren
\nneredeyse iki y\u00fcz y\u0131l s\u00fcren ve Do\u011fu Avrupa\u2019da duran Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131 ile
\n\u00fcst\u00fcnl\u00fck g\u00f6steren \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n gerilemesi \u015feklinde belirtiliyordu. Bu
\nko\u015fullar kapitalist tarz\u0131n geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yordu. <\/span><\/p>\n
\nilerici oldu\u011fu belirlemesini ise a\u00e7\u0131kl\u0131kla yads\u0131yordu. Kapitalizmin en iddial\u0131
\noldu\u011fu ekonomik geli\u015fim iddias\u0131n\u0131n \u00f6zellikle Bat\u0131 Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n bir
\nb\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki co\u011frafyalar i\u00e7in hi\u00e7bir ko\u015fulda do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 detayl\u0131ca
\naktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Wallerstein kapitalizmin sadece moral de\u011ferler a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil,
\nekonomik standartlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da d\u00fcnyan\u0131n genelinde b\u00fcy\u00fck tahribatlar ortaya
\n\u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ilerici bi\u00e7imde de\u011ferlendirilemeyece\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131kla g\u00f6steriyordu.
\nAksine kapitalist d\u00fcnya-sistemi di\u011fer \u00fclke co\u011frafyalar\u0131n kendi tarz\u0131 ile
\nge\u00e7imlerini sa\u011flama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile ortadan kald\u0131rarak ilerliyordu. Bu onun en
\n\u00f6nemli belirlemelerinden biriydi. Bu a\u00e7\u0131dan \u201ckalk\u0131nma ifadesinin yan\u0131lt\u0131c\u0131
\nideolojik bir kavram olarak ortaya koyuyordu. Emperyalist i\u015fgal ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc bu
\nsistemin istisnai durumlar\u0131 de\u011fil, i\u00e7sel \u00f6z\u00fcyd\u00fc. Ve d\u00fcnya-ekonomisi olarak t\u00fcm
\nd\u00fcnya emek ve mal al\u0131\u015fveri\u015finde o denli yo\u011fun bir \u015fekilde birbirine ba\u011fl\u0131yd\u0131 ki
\nbu hiyerar\u015fik d\u00fczeninin ba\u015fka bir tarza alan b\u0131rakmamas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu. Fakat
\nbu noktada Wallerstein\u2019\u0131n kapitalizmin ilericilik iddias\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken de
\ntart\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6zellikle maddi ba\u011flam \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fcyor olmas\u0131na dikkat \u00e7ekmek
\ngereklidir. \u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nba\u015fl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da ifade etmek gerekiyor. Bu analizin en \u00f6nemli y\u00f6nlerinden
\nbiri ku\u015fkusuz farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce okullar\u0131nda de\u011fi\u015fik isimlerle de olsa yer alan
\nkapitalizmin uluslararas\u0131 ticaretteki hiyerar\u015fik ili\u015fkilerini \u201cmerkez-yar\u0131
\n\u00e7evre-\u00e7evre ba\u011flam\u0131nda b\u00fct\u00fcnle\u015fik ele al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu hiyerar\u015fik ili\u015fkinin
\ndaha olu\u015f a\u015famas\u0131nda bile var oldu\u011fu g\u00f6sterilerek emperyalizm ve \u201cba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k
\nteorilerine farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m getirmi\u015ftir. Bu kapitalist modern
\nd\u00fcnya-sisteminin i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131n\u0131n temel dinami\u011fi olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\nS\u0131n\u0131rs\u0131z k\u00e2r esas\u0131na dayanan kapitalizm merkezi tekelleri yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir alan
\nve tekellerin k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flayan s\u00f6m\u00fcr\u00fclen yar\u0131 \u00e7evre ve \u00e7evre b\u00f6lgelere
\nihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Bu hiyerar\u015fik s\u0131ralamada ge\u00e7i\u015fler \u00e7ok zor olsa da
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr fakat d\u00fczen de\u011fi\u015fmez.3<\/sup> Bu yukar\u0131da da de\u011finildi\u011fi \u00fczere ayn\u0131
\nzamanda kapitalizmin kendini d\u00fcnya-ekonomi haline getirme tarz\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n
\nyer alan bir siyasi birimin hegemon olmas\u0131 kapitalist d\u00fcnya-sistemi i\u00e7in
\nneredeyse s\u00fcreklilik arz eden bir durumdur. Bununla birlikte Wallerstein
\nhegemon olan devletin bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerini de g\u00f6z ard\u0131
\netmemek gerekti\u011fine i\u015faret eder. Bu devletlerin hegemonik olarak tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131
\nsa\u011flayan, belirli bir d\u00f6nem i\u00e7in devletleraras\u0131 sistemde oyunun kurallar\u0131n\u0131
\nbelirlemeleri, ekonomide ba\u015fat g\u00fc\u00e7 olmalar\u0131, ciddi bir askeri g\u00fcce sahip
\nolmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda bu g\u00fcc\u00fc do\u011frudan kullanmadan da kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerini empoze
\nedebilmeleri ve k\u00fclt\u00fcrel \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayabilmeleridir. Merkez devletler i\u00e7inde
\nde bir hiyerar\u015finin olmas\u0131 ve bu \u00e7er\u00e7evede birinin piramidin en \u00fcst\u00fcnde yer
\nalmas\u0131 sistemin do\u011fas\u0131na da uygundur. <\/span><\/p>\n
\nd\u00fcnya-imparatorluk sistemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrememesi \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hegemon sistemde
\ntamamen tek karar verici haline gelmesi sermaye birikimini \u00f6zellikle \u00f6zel
\nsermaye tekelleri i\u00e7in s\u0131n\u0131rlar. Bu kapitalist sistemin do\u011fas\u0131 ile uyu\u015fmaz.
\nDaha \u00f6nceki d\u00f6nemlerde imparatorluk d\u00fczleminde var olan kapitalist tarz\u0131n
\ngeli\u015fimi bu \u015fekilde engellenmi\u015ftir. Baz\u0131 ulusal devletlerin bu tarz bir
\nimparatorluk giri\u015fimi olsa da merkez kapitalist g\u00fc\u00e7ler d\u00f6nemin hegemonik
\ng\u00fcc\u00fcn\u00fcn ya da aday\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bu giri\u015fimleri bo\u015fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r4<\/sup>.
\nHegemonik g\u00fcc\u00fcn s\u00fcrekli kalmas\u0131 ve de\u011fi\u015fimi de kapitalist d\u00fcnya sisteminin
\nyap\u0131sall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde kavranabilmektedir.<\/span><\/p>\n
\nkapitalizmin ekonomik yap\u0131s\u0131 en \u00f6nemli niteli\u011fi olarak g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r.
\nMarks\u2019\u0131n kapitalizm tahlilini b\u00fcy\u00fck oranda payla\u015fmak ile birlikte sermaye
\nbirikimini tek tek ulus devletler kapsam\u0131ndan ziyade yap\u0131sal olarak ele
\nalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan Wallerstein s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerini de sistem d\u00fczeyinde bir
\nyere oturtmaktad\u0131r fakat Marks\u2019\u0131n aksine sistemin merkezine de\u011fil. Kapitalizmin
\ntahlilinde \u201chane halk\u0131 birimini yo\u011funca kullanmaktad\u0131r. Fakat esas olarak sermayenin
\ns\u0131n\u0131rs\u0131z birikimi emek-de\u011fer teorisinden daha belirgin ele al\u0131nmaktad\u0131r.
\nWallerstein Marks\u2019\u0131n kapitalist sistemin emsalsiz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131r. Onu
\nbiricik k\u0131lan da s\u0131n\u0131rs\u0131z sermaye birikimini esas almas\u0131 ve bunu d\u00fcnya
\n\u00f6l\u00e7e\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirmesidir. Genel hatlar\u0131yla kapitalizmin ekonomisi bu
\n\u015fekilde ele al\u0131n\u0131r.<\/span><\/p>\n
\nde\u011ferlendirmeyi bitirmeden \u00f6nce bu ekolden olan Ander Gunder Frank\u2019\u0131n
\n\u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde yeni bir anlay\u0131\u015f\u0131ndan geli\u015fti\u011fini de eklemeliyiz. Wallerstein ile
\nyak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 olan Frank 90\u2019larla beraber \u00f6zellikle kapitalist
\nd\u00fcnya-sisteminin tarihteki di\u011fer d\u00fcnya-ekonomilerinden farkl\u0131 olarak
\nde\u011ferlendirilmesinde odaklanan bir itiraz \u00fczerinden \u00f6zg\u00fcn bir tez
\ngeli\u015ftirmi\u015ftir. \u201cD\u00fcnya Sistemi olarak adland\u0131r\u0131lan bu tez devlet\u00e7i-s\u0131n\u0131fl\u0131
\nuygarl\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan itibaren tek bir d\u00fcnya sistemi olu\u015fturdu\u011funu ve
\ns\u0131n\u0131rs\u0131z sermaye birikimi, yo\u011fun b\u00f6lgeler aras\u0131 ticaret gibi kapitalizme has
\nolarak g\u00f6r\u00fclen t\u00fcm dinamiklerin bu d\u00fcnya sisteminde ba\u015ftan itibaren ge\u00e7erli
\noldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Kapitalizmin yeni bir sistem olarak g\u00f6r\u00fclmesinde
\nAvrupa merkezli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n geneline odaklanan bir
\ntarih bak\u0131\u015f\u0131 ile kapitalizmin d\u00fcnya sisteminden kopu\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sadece merkezi
\nuygarl\u0131kta Bat\u0131 Avrupa\u2019ya ge\u00e7en hegemonyan\u0131n tarz\u0131 oldu\u011funun tespit
\nedilebilece\u011fini savunmu\u015ftur. \u00d6nderli\u011fin de bu ele\u015ftiriye kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Frank\u2019\u0131n
\nbu tespitini ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n de\u011ferlendirdi\u011fini belirtmeliyiz.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\nD\u00fcnya\u2019n\u0131n Devrimi: 1968<\/span><\/strong><\/h1>\n
\n\u00e7ok \u00f6nemli bir yer tuttu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. D\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde bir devrim olarak
\nniteledi\u011fi 1968\u2019i sadece siyasal de\u011fil, sosyal bilimler, k\u00fclt\u00fcr ve m\u00fccadele
\ntarz\u0131nda kapitalist d\u00fcnya-sistemini k\u00f6k\u00fcnden sarsan bir olgu olarak ele
\nalmaktayd\u0131. 1968\u2019i sadece neredeyse bir y\u0131l s\u00fcren Fransa\u2019da ba\u015flamakla birlikte
\n\u00f6nce Avrupa\u2019n\u0131n her yerinde ard\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n her yerini5<\/sup> kaplayan
\n\u00f6\u011frencilerin \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi eylem s\u00fcreci olarak ele alman\u0131n olduk\u00e7a yan\u0131lt\u0131c\u0131
\nolaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Nitekim en etkili oldu\u011fu yerde Fransa\u2019da 68 May\u0131s\u2019\u0131
\nh\u00fck\u00fcmeti y\u0131kman\u0131n e\u015fi\u011fine gelse bile k\u0131sa s\u00fcrede neredeyse g\u00f6zl\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcr hi\u00e7bir
\nsiyasal de\u011fi\u015fim yaratmad\u0131. Fakat 68\u2019in k\u00fcresel d\u00fczeydeki toplumsal etkileri
\nolduk\u00e7a belirgindir. Wallerstein 68\u2019i kapitalist d\u00fcnya sistemin paradigmasal
\nkrize soktu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerken onun zihniyet devrimi y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u00f6n plana
\n\u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bu noktada Wallerstein\u2019a kulak verebiliriz:\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n
\nd\u00fcnya devrimi, liberalizmin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc uzun bir d\u00f6nemin sona erdi\u011fini
\na\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi b\u00f6ylece d\u00fcnya-sistemin politik kurumlar\u0131n\u0131 ayakta tutan
\njeok\u00fclt\u00fcr\u00fc derinden sarst\u0131. Bu sars\u0131nt\u0131, kapitalist d\u00fcnya-ekonominin
\ntemellerini oynatt\u0131. Kapitalist d\u00fcnya-ekonomi, asl\u0131nda her zaman maruz kald\u0131\u011f\u0131,
\nama daha \u00f6nceleri bir \u015fekilde kendini korudu\u011fu politik ve k\u00fclt\u00fcrel \u015foklar\u0131n
\nb\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle etkide bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131 art\u0131k savunmas\u0131zd\u0131. 6<\/sup><\/em>
\n<\/sup>\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nilham verdi\u011fi toplumsal hareketler d\u00fcnyan\u0131n her yerinde ba\u015fkald\u0131rd\u0131lar. Ulusal
\nkurtulu\u015f hareketlerinden, Marksist hareketlere, ekoloji hareketlerinden
\nfeminizme kadar yerle\u015fik kapitalist d\u00fczene isyan\u0131n fitili 68\u2019de ate\u015flendi. 68
\nDevrimi ayn\u0131 ideolojik ilkelerle bir araya gelmi\u015f tek bir hareketin sonucu
\nde\u011fildi. Sistemi de\u011fi\u015ftirme iste\u011finin ortak payda oldu\u011fu kapitalizmi \u0131slah
\netmek isteyenden y\u0131kmak isteyene kadar ve bunun de\u011fi\u015fik y\u00f6ntemlerini benimseyen
\nhareketler a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131.\u00a0 <\/span>Her ko\u015fulda bu
\nhareketler kapitalist d\u00fcnya sistemin i\u00e7ine \u00e7ekmi\u015f oldu\u011fu sosyal demokrasi ve
\nreel sosyalizm gibi klasik muhalefet tarz\u0131na da y\u00f6nelmi\u015fti. Zaten kapitalist
\nd\u00fcnya-sistemine k\u00f6kl\u00fc bir kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmas\u0131 bu \u00f6zelli\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r.
\n<\/span><\/p>\n
\nfarkl\u0131l\u0131klar\u0131 68 ile beraber tekrar g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Sistem kar\u015f\u0131t\u0131 hareketler-
\nki bu tan\u0131mlaman\u0131n kendisi bile 68\u2019in \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr- Ortodoks Marksizmin \u00e7er\u00e7evesini
\n\u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerini a\u015fan bir toplumsal m\u00fccadele zemini oldu\u011funu
\ng\u00f6sterdi. \u00d6rne\u011fin Ekoloji hareketi pozitivizmin reel sosyalizmin de payla\u015ft\u0131\u011f\u0131
\ninsan merkezli bak\u0131\u015f\u0131n do\u011fa \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribatlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmakla
\nkalmad\u0131 do\u011fa bilincine y\u00f6nelik muazzam bir birikim yaratt\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n
\nm\u00fccadelesi s\u0131n\u0131fl\u0131-devlet\u00e7i uygarl\u0131\u011f\u0131n kimli\u011fi olan ataerkilli\u011fi te\u015fhir etti.
\nSistem kar\u015f\u0131t\u0131 olarak yola \u00e7\u0131k\u0131p kapitalist modernitenin sistem i\u00e7ine \u00e7ekti\u011fi
\nbir\u00e7ok hareket7<\/sup> bar\u0131nd\u0131rmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu d\u00f6nem toplumun tek
\ntiple\u015ftirme \u00e7abalar\u0131na verdi\u011fi b\u00fcy\u00fck bir cevapt\u0131. Wallerstein sistem kar\u015f\u0131t\u0131
\nm\u00fccadeleleri hakl\u0131 olarak kapitalist sistemin krize girdi\u011finin ve alternatif
\nsistemin olas\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6stergeleri olarak i\u015faret etmektedir. <\/span><\/p>\n
\n\u00f6nemli ders de devleti hedeflemeden hatta bundan uzak durarak sistemin
\nde\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi olmu\u015ftur. Devrimcili\u011fi \u015fiar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen \u201c\u00f6nce devlet
\niktidar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7ir sonra sistemi de\u011fi\u015ftir \u00f6nermesinin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131yla
\n68 \u00f6nemli bir sonu\u00e7 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Devlet eksenli muhalefetin sistemin
\npayandas\u0131 haline gelmeyi do\u011furdu\u011fu \u00e7\u00fcnk\u00fc devletin zaten de\u011fi\u015ftirmek istenen
\nsistemin temel arac\u0131 oldu\u011funu vurgulayan Wallerstein politik m\u00fccadele i\u00e7in a\u00e7\u0131k
\nnet bir program i\u015faret etmese bile sistem i\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 savunurken
\nolduk\u00e7a nettir. Sistemi reformla d\u00fczeltmenin ya da kapitalizmi baz\u0131
\nd\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerle demokratik hale getirmenin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funa inanmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n\u201cLiberalizmden Sonra <\/span><\/strong><\/h1>\n
\nyer b\u0131rakmayacak bir \u015fekilde y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sora kapitalist teorisyenlerin
\nliberalizmin bu b\u00fcy\u00fck zaferini kutluyorlard\u0131. \u201cTarihin Sonu s\u00f6ylemleri ile
\nart\u0131k egemen sistem d\u0131\u015f\u0131nda bir alternatif araman\u0131n anlams\u0131z oldu\u011funu iddia
\nediyorlard\u0131. Sisteme getirilen ele\u015ftiriler reel sosyalizmin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n verdi\u011fi
\ng\u00fc\u00e7le su\u00e7lan\u0131yor ve marjinalize ediliyordu. Tam da bu tarihlerde 1995\u2019de
\nWallerstein \u201cLiberalizmden Sonra <\/em>ad\u0131n\u0131
\nverdi\u011fi yap\u0131t\u0131yla asl\u0131nda y\u0131k\u0131lan\u0131n liberalizmin sol kanad\u0131 oldu\u011fu ve bu
\nkanad\u0131n yani \u201cDo\u011fu Bloku nun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kapitalist d\u00fcnya-sisteminin krizden
\n\u00e7\u0131kmas\u0131na de\u011fil, onun yap\u0131sal krizini daha da derinle\u015ftirece\u011fini ilan ediyordu.
\nTarihin de\u011fil kapitalist d\u00fcnya sistemin sonunun geldi\u011fini ifade ediyordu.
\nLiberalizm hakl\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131 aksine neo-liberalizmle yenilenmeye \u00e7al\u0131\u015fsa da
\na\u015f\u0131n\u0131yordu. Reel sosyalizmin liberalizmin sol kanad\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemesi eski
\nd\u00fc\u015f\u00fcnceleri ile paraleldi. Daha 1983\u2019de \u201cTarihsel
\nKapitalizm <\/em>kitab\u0131nda \u015funlar\u0131 yaz\u0131yordu:<\/span><\/p>\n
\nt\u00fcr bir de\u011ferlendirmede an\u0131msanacak ilk ve en \u00f6nemli \u015fey, d\u00fcnya sosyalist
\nhareketinin, hatta t\u00fcm sistem kar\u015f\u0131t\u0131 hareket bi\u00e7imleriyle t\u00fcm devrimci ve\/ya
\nda sosyalist \u00fclkelerin kendilerinin de tarihsel kapitalizmin ayr\u0131lmaz \u00fcr\u00fcnleri
\noldu\u011fudur. Bunlar tarihsel sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fsal yap\u0131lar de\u011fil, i\u00e7 s\u00fcre\u00e7lerin
\nbo\u015falt\u0131mlar\u0131d\u0131r. Bu nedenle sistemin t\u00fcm \u00e7eli\u015fki ve k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131
\nyans\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamazlard\u0131 ve de\u011fildirler. 8<\/sup><\/span><\/em><\/p>\n
\nbu eserinde reel sosyalizm, sosyal demokrasi ve ulusal kurtulu\u015f hareketleri
\nliberalizmin varyantlar\u0131 olarak tan\u0131mlarken bunun pratik ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel
\nnedenlerini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde i\u015flemi\u015fti. Bunu hem kapitalist d\u00fcnya sistemin
\nbir par\u00e7as\u0131 olmalar\u0131na hem de devlet iktidar\u0131n\u0131 hedeflemeleri ile a\u00e7\u0131kl\u0131yordu.
\nTeoride farkl\u0131 s\u00f6ylemlerine ra\u011fmen pozitivizm ortak \u00e7er\u00e7evelerini
\nolu\u015fturmaktayd\u0131. Bir\u00e7ok \u00f6n kabulleri ayn\u0131yd\u0131. Do\u011faya yakla\u015f\u0131m bunlardan
\nbiriydi. D\u00fc\u015f\u00fcnsel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n \u00f6tesinde iktidara geldikleri devletlerin
\npratikleri bu ortakl\u0131\u011f\u0131 ziyadesiyle g\u00f6stermekteydi. Bu durumun sosyal demokrasi
\nve ulusal kurtulu\u015f hareketleri i\u00e7in fark edilmesi g\u00fc\u00e7 de\u011filken reel sosyalist
\ndevletler i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri ideolojik propaganda nedeniyle biraz daha zor
\nolmaktad\u0131r. Oysa SSCB \u00f6rne\u011fi bize bu devletin kapitalist d\u00fcnya-sisteminde yer
\nalan bir devlet gibi hareket etti\u011fini g\u00f6stermektedir. K\u00fcrt halk\u0131 i\u00e7in bunu fark
\netmek biraz daha kolayd\u0131r. Sadece Mahabat Cumhuriyeti\u2019nde SSCB\u2019nin ald\u0131\u011f\u0131 tav\u0131r
\nbile sosyalist devletin sistemin herhangi bir devleti gibi salt \u00e7\u0131kar\u0131na dayal\u0131
\nhareket etti\u011fini g\u00f6sterecektir.<\/span><\/p>\n
\nSSCB kapitalist d\u00fcnya-sistemine eklemlendikten sonra bu sistemin kendisine
\nbi\u00e7ti\u011fi rol d\u0131\u015f\u0131nda hareket etmedi\u011fini yal\u0131n bir \u015fekilde g\u00f6stermi\u015ftir. Bu durum
\nkom\u00fcnist harekete mensup insanlar\u0131n sistem kar\u015f\u0131t\u0131 d\u00fcr\u00fcst m\u00fccadelelerini, iyi
\nniyetlerini ve insanl\u0131\u011f\u0131n ortak de\u011ferleri i\u00e7in verdikleri m\u00fccadelenin de\u011ferini
\nk\u00fc\u00e7\u00fcltmez. \u0130zlenen y\u00f6ntemin amaca hizmet etmedi\u011finde ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel olarak egemen
\nanlay\u0131\u015ftan tam bir kopma ger\u00e7ekle\u015ftirmeden kapitalizme alternatif
\n\u00fcretilemeyece\u011fini g\u00f6sterir. Wallerstein\u2019\u0131n liberalizm \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi kapitalist sistemin
\nkar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 kendine benzetmede ne kadar mahir oldu\u011funu \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6stermektedir.
\nYine kapitalizmin koydu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde liberalizmden kurtulman\u0131n
\nm\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na \u00e7ok do\u011fru bir \u015fekilde i\u015faret etmektedir.\u00a0 <\/span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nWallerstein reel sosyalizmin iflas etmesini ayn\u0131 zamanda liberalizmin onamaz
\nbir darbe almas\u0131 anlam\u0131nda olumlu g\u00f6r\u00fcr. Toplumlar\u0131n alternatif aray\u0131\u015f\u0131n\u0131
\ntekrar sistem i\u00e7ine kanalize eden bu \u00fc\u00e7 mezhebinde devreden \u00e7\u0131kmas\u0131 sistem
\nkar\u015f\u0131t\u0131 hareketleri radikalle\u015ftirece\u011finden olumsuz de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda bu
\nyenilgi sistem kar\u015f\u0131t\u0131 hareketlere \u00f6zele\u015ftiri yapma ve bu zeminde yeniden
\nba\u015flama imk\u00e2n\u0131 da vermektedir. Liberalizm t\u00fcrevleri ile insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme
\npotansiyelini k\u0131s\u0131tl\u0131yor ve bu \u015fekilde alternatif sistem aray\u0131\u015f\u0131n\u0131
\ns\u0131n\u0131rl\u0131yordu.<\/span><\/p>\n
\n\u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in de\u011fil resmi ideolojisi oldu\u011fu kapitalizmin sistemik krize
\ngirmesinden dolay\u0131 a\u011f\u0131r bir darbe alm\u0131\u015ft\u0131. Liberalizmin dayand\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm \u00f6n
\nkabuller a\u015f\u0131n\u0131rken kendini yenileme potansiyelini de yitiriyordu. Wallerstein
\nart\u0131k liberalizmden sonra neler yap\u0131labilece\u011finin konu\u015fulmas\u0131 gerekti\u011fini
\n\u00f6neriyordu.<\/span><\/p>\nSistemin Krizi ve Kaos S\u00fcrecinde Alternatifler<\/span><\/strong><\/h1>\n
\ng\u00f6re tan\u0131mlanan tarihsel sistemlerin evreleri vard\u0131r. \u00d6ncelikle olu\u015furlar, ilk
\nevreden sonra yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve i\u015fleyi\u015flerini tan\u0131mlayabildi\u011fimiz normal evrelerini
\nge\u00e7irir ve ard\u0131ndan \u00e7\u00f6zemedikleri problemlerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca da \u00e7\u00f6kerler.
\nWallerstein t\u0131pk\u0131 t\u00fcm sistemler gibi kapitalizmin de sonsuza dek s\u00fcremeyece\u011fini
\nve tarihe kar\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Fakat bu genel do\u011frudan daha \u00f6nemli olarak
\nbir s\u00fcredir kapitalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f evresinde oldu\u011fumuzu iddia eder. Bu krizin
\n1970\u2019li y\u0131llarda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar s\u00fcrebilece\u011fini
\nbelirtir. Bu kriz d\u00f6neminin temel \u00f6zellikleri olarak istikrars\u0131zl\u0131k ve yo\u011fun
\n\u00e7at\u0131\u015fama s\u00fcre\u00e7leri olaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn 21. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi i\u00e7in do\u011fru
\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade edebiliriz.\u00a0 <\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nolan nokta kapitalist sitemin normal i\u015fleyi\u015finin zaten krizle malul olmas\u0131na
\nkar\u015f\u0131n mevcut krizin nihai kriz olarak ifade edilmesidir. Pek \u00e7ok kez b\u00fcy\u00fck
\nbunal\u0131mlar atlatan kapitalizm bu krizle son bulaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergeleri nelerdir? Kapitalizmin
\nkrizleri de Marks k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc e\u011filimi paralelinde ele al\u0131nmaktad\u0131r fakat
\nbu krizleri daha \u00e7ok Kondratiev \u2019in y\u00f6ntemini9<\/sup> esas alarak
\nde\u011ferlendirmektedir. Bu son sistemik krizi \u2013Wallerstein daha \u00e7ok \u201c\u00e7atalla\u015fma
\nolarak ele almaktad\u0131r- \u00e7e\u015fitli gerek\u00e7elerle \u00fcretim maliyetlerinin artmas\u0131 ve
\nbuna e\u015f tekellerin k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131 art\u0131racak b\u00f6lgelerin daha do\u011frusu s\u00f6m\u00fcrecek
\nb\u00f6lgelerin azalmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde irdelemektedir. Wallerstein\u2019a g\u00f6re kapitalizm
\nba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan de\u011fil aksine ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131ndan i\u015flemez hale gelir. D\u00fcnya
\ngeneline yay\u0131ld\u0131k\u00e7a, toplumsal ba\u011flar\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fck\u00e7e krize girer. Tekellerin toplumu
\ns\u00f6m\u00fcrme s\u0131n\u0131r\u0131na gelindik\u00e7e art\u0131k daha fazla k\u00e2r edemez olurlar. Toplumun
\ndireni\u015fi de tekellerin s\u00fcrekli k\u00e2rlar\u0131ndan taviz vermeye s\u00fcr\u00fckler. Art\u0131k sorunlara
\neski y\u00f6ntemlerle \u00e7are olma ya da onlar\u0131 \u00f6teleme imk\u00e2n\u0131 kaybolmu\u015ftur. Bu kapitalizmin
\nmiad\u0131n\u0131 doldurdu\u011funu g\u00f6sterir. \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nhegemonik g\u00fcc\u00fc olan ABD\u2019de de gerileme s\u00fcrecine girmi\u015ftir. Bu durum sistemik
\nkrizle paralel bir geli\u015fim g\u00f6stermi\u015ftir. ABD\u2019de kademe kademe eski konumundan
\ngeri \u00e7ekilmektedir. Wallerstein ekonomik verilerle temellendirdi\u011fi bu sav\u0131n\u0131
\nkapitalizm i\u00e7inde daha \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen hegemonya ge\u00e7i\u015fleri \u00f6rnekleriyle
\ndesteklemektedir. Fakat hegemonik g\u00fcc\u00fcn bu sefer farkl\u0131 bir devlet \u015fahs\u0131nda
\ntekrar kapitalizm i\u00e7inde ya\u015fanamayaca\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u0131srarla \u00e7izmektedir. Kald\u0131 ki
\nABD Hegemonyas\u0131n\u0131n bunal\u0131m\u0131 ayn\u0131 zamanda kapitalizmin yap\u0131sal krizini
\nderinle\u015ftirmektedir. \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nkapitalizmin \u00e7\u00f6kece\u011fini ifade ederken sonras\u0131na dair kesin bir belirleme
\nyap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 hakl\u0131 olarak belirtir. Kapitalizmin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi do\u011frudan daha e\u015fitlik\u00e7i
\nve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir sistem anlam\u0131na gelmeyece\u011fini vurgular. Bu noktada pozitivist
\nilerlemeci mant\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fclmemesi gerekti\u011fini belirtir:<\/span><\/p>\n
\nkesin ki sistemik kaostan sonra yeni bir d\u00fczen ya da d\u00fczenler gelir. Fakat
\nburada durmam\u0131z gerek. B\u00f6yle bir yeni d\u00fczenin nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn
\nde\u011fil. Sadece, nas\u0131l bir d\u00fczen istedi\u011fimizi belirtmek ve bu d\u00fczeni kurmak i\u00e7in
\nm\u00fccadele etmek m\u00fcmk\u00fcn. 10<\/sup><\/em><\/span><\/p>\n
\nkaos s\u00fcrecinde ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 yitirmemek i\u00e7in hem \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 daha
\nderinle\u015ftirecekler hem de daha hiyerar\u015fik ve despotik bir sistem in\u015fa etmek
\ni\u00e7in kendilerini \u00f6rg\u00fctleyecekler. Bu giri\u015fimleri ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir. Bu \u015fekilde
\nkapitalizm olmasa bile s\u0131n\u0131fl\u0131-devlet\u00e7i uygarl\u0131\u011f\u0131n yeni bir formu ya\u015fama
\nge\u00e7ebilir. Ve bu sistem kendini kurumsalla\u015ft\u0131rabilir. Egemen tekeller
\nkendilerini \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6stererek bu f\u0131rsat\u0131 kendileri i\u00e7in kullanabilirler. <\/span><\/p>\n
\niradenin \u00f6neminin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi ve asl\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcncesinin en vurucu noktas\u0131nda
\ndi\u011fer olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n da en az ilki kadar \u015fans\u0131n\u0131n oldu\u011funu belirtir. Ya\u015fam\u0131n\u0131
\nyitirmeden \u00f6nceki son yaz\u0131s\u0131nda yine m\u00fccadele etmenin \u00f6nemine at\u0131f yaparak en
\naz yar\u0131 yar\u0131ya kazanma ihtimali oldu\u011funu ifade ediyordu. Sistem kar\u015f\u0131t\u0131
\nhareketler k\u00fcresel d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlenip devlet odakl\u0131 olmayan bir m\u00fccadele ile
\ndaha e\u015fitlik\u00e7i ve daha demokratik bir sistem in\u015fa edebilirler. Yap\u0131sal kriz
\nd\u00f6neminde ufak gibi g\u00f6r\u00fcnen direni\u015flerin bile b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7lara yol a\u00e7ma
\npotansiyel oldu\u011funu ifade ederken devrimci iradenin \u00f6nemini vurgular. Tekeller
\nd\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na olacak bu sistemin kurulmas\u0131 \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir
\nengel yoktur. Belirleyici olan \u00f6rg\u00fctlenme yetene\u011fi ve m\u00fccadele azmidir. Bu
\nm\u00fccadelede yap\u0131lmas\u0131 gerekenlere dair \u015funlar\u0131 belirtiyor:<\/span><\/p>\n
\nsistemden di\u011ferine ge\u00e7i\u015f b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadele, b\u00fcy\u00fck bir belirsizlik ve bilgi
\nyap\u0131lar\u0131na dair b\u00fcy\u00fck bir sorgulama d\u00f6nemidir. Her \u015feyden \u00f6nce ne olup
\nbitti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Daha sonra d\u00fcnyan\u0131n gitmesini
\nistedi\u011fimiz y\u00f6nler ile ilgili tercihlerimizi yapmal\u0131y\u0131z. Ve son olarak,
\nd\u00fcnyan\u0131n istedi\u011fimiz y\u00f6ne gitmesi i\u00e7in bug\u00fcn ne yapmam\u0131z gerekti\u011fini
\ntasarlamal\u0131y\u0131z. Bu \u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6revi entelekt\u00fcel, ahlaki ve politik g\u00f6revler olarak
\nd\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bunlar farkl\u0131d\u0131r, ama birbirleriyle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.
\nHi\u00e7birimiz bu g\u00f6revlerin herhangi birini bir kenara b\u0131rakamay\u0131z. E\u011fer bunlardan
\nbirini bir kenara b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia edersek, asl\u0131nda gizli bir tercih
\nyap\u0131yoruz demektir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6revler ola\u011fan\u00fcst\u00fc zordur. Fakat bu g\u00f6revler \u2013
\nbireysel ve kolektif olarak \u2013 bize kolektif olanaklar\u0131m\u0131z\u0131 daha iyi
\ngeli\u015ftirebilece\u011fimiz bir \u015feyi yaratma ya da en az\u0131ndan yarat\u0131lmas\u0131na katk\u0131da
\nbulunma \u015fans\u0131 vermektedir. 11 <\/sup><\/em><\/span><\/p>\n\u201cBildi\u011fimiz D\u00fcnyan\u0131n Sonu <\/span><\/strong><\/h1>\n
\nliberalizmin krizinin onun \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnme-bilme \u00e7er\u00e7evesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131
\nhatta do\u011frudan buradan anla\u015f\u0131labilece\u011fini savunuyordu. 20.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda
\nd\u00fc\u015f\u00fcncesini daha \u00e7ok bu noktaya yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Sosyal bilimler ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda
\nyapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar esas olarak modernizmin bilme tarz\u0131n\u0131 getirdi\u011fi ele\u015ftiriler
\nve buna paralel olarak postmodernizmin ayn\u0131 ama\u00e7la ortaya koydu\u011fu \u00e7er\u00e7eveyi
\nde\u011ferlendirmelerden olu\u015fuyordu. Bu a\u00e7\u0131dan Frankfurt okulundan12<\/sup>
\nitibaren yap\u0131lan Ayd\u0131nlanma d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle hesapla\u015fmaya o da katk\u0131larda
\nbulunacakt\u0131.<\/span><\/p>\n
\nDescartes\u2019in ana s\u00fctunlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu pozitivist bilim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n zirve
\nyapt\u0131\u011f\u0131 y\u0131llard\u0131. Ve bu e\u011filimin topluma uyarlanmas\u0131 da gecikmedi. Do\u011fa
\nbilimleri nas\u0131l evrenin kanunlar\u0131n\u0131 bulduysa sosyoloji ba\u015fta olmak \u00fczere toplum
\nbilimlerde toplumun i\u015fleyi\u015f kanunlar\u0131n\u0131 bulacakt\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede ayn\u0131 do\u011fa
\nbilimlerinde oldu\u011fu gibi toplum par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcn\u00fcp laboratuvara al\u0131nd\u0131. Sosyal
\nbilimler genel ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda ifadesini bulan sosyoloji, antropoloji, psikoloji vb.
\nbu par\u00e7alanma \u00e7abas\u0131ndan do\u011fdular. Ve toplumlar\u0131n bilgisine dair genel kabuller
\na\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131lar. Pozitivizmin ba\u015far\u0131s\u0131 o kadar barizdi ki Marksizm gibi
\niddial\u0131 muhalif d\u00fc\u015f\u00fcnceleri bile kendi \u00f6nerdi\u011fi \u00e7er\u00e7evede d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmeyi ba\u015fard\u0131.
\n<\/span><\/p>\n
\ng\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu konuda, fizikte bile duvara toslad\u0131. Kuantum mekani\u011fi bu
\nba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ad\u0131yd\u0131. Bunun o d\u00f6nem anla\u015f\u0131lmas\u0131 ama daha \u00f6nemlisi sosyal
\nbilimlerde etkisini g\u00f6stermesi biraz daha zaman ald\u0131. Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ilk
\nb\u00fcy\u00fck \u015fok olmakla birlikte ikincisi sosyal bilimlerin pozitivist yorumunun gaz
\nodalar\u0131n\u0131n yolunu d\u00f6\u015fedi\u011fini t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6sterdi. Frankfurt okulunun
\nele\u015ftirileri iki sava\u015f aras\u0131 d\u00f6nem ba\u015flamakla birlikte bu d\u00f6nemde yo\u011funla\u015ft\u0131.
\n1970\u2019lerde ise bu sefer postmodernizm y\u0131k\u0131c\u0131 nihilizmiyle sahnedeydi.
\nWallerstein\u2019in sosyal bilimler ele\u015ftirisi bu arka plana dayan\u0131yordu. <\/span><\/p>\n
\nyo\u011funla\u015f\u0131yordu. \u0130lki 19.y\u00fczy\u0131lda neredeyse \u201ckutsal bir ilke haline getirilen
\nilerleme d\u00fc\u015f\u00fcncesiydi. \u0130lerleme basit\u00e7e toplumlar basit yap\u0131lardan b\u00fcy\u00fck ve
\n\u2018daha iyi\u2019 iyi yap\u0131lara do\u011fru ilerledi\u011fini ve bunu maddi g\u00f6stergelerle
\na\u00e7\u0131klanmas\u0131yd\u0131. Darwin\u2019in evrim teorisinin tarihe k\u00f6t\u00fc bir uyarlamas\u0131ndan do\u011fan
\nilerleme d\u00fc\u015f\u00fcncesi tarihe bir ama\u00e7 vermekle kalm\u0131yor ayn\u0131 zamanda zorunlulu\u011fu
\ntarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131na pranga olarak dayat\u0131yordu. Wallerstein bu a\u00e7\u0131dan
\n\u201cilerleme nin \u00f6rg\u00fctl\u00fc insan m\u00fccadelesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini ama tarihin bu
\n\u015fekilde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne, hele de zorunlu olarak b\u00f6yle ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine kar\u015f\u0131
\n\u00e7\u0131kt\u0131. Kendi tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ilerlemeyi tam tarif edememekle beraber
\npostmodernizmin bu kavram\u0131n \u00e7\u00f6pe at\u0131lmas\u0131 \u00f6nerisine de kat\u0131lmad\u0131. <\/span><\/p>\n
\nbilgiler pe\u015finde ko\u015fmak daha \u00f6tesi kendi y\u00f6ntemiyle elde etti\u011fi bilgiyi net
\nolgularla gibi sunmas\u0131 pozitivizmin bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fidir. Wallerstein do\u011fa
\nbilimlerinde bile kesin bilgi fikrine so\u011fukkanl\u0131 bi\u00e7imde yakla\u015f\u0131lmas\u0131
\ngerekti\u011fini toplum i\u00e7in ise bunun dogmatik bir bak\u0131\u015f oldu\u011funu burgular.
\nTart\u0131\u015f\u0131lmaz bir noktaya getirilecek bilgi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yan\u0131lsamal\u0131 bulur.
\nToplumsal olgular\u0131n bilin\u00e7li olarak in\u015fa edildi\u011fi ger\u00e7e\u011fine \u00f6zellikle
\nmilliyet\u00e7ilik ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda de\u011finmektedir. Pozitivizmin
\nolgular\u0131 tabular(\u00d6nderlik bu durumu olgu put\u00e7ulu\u011fu \u015feklinde adland\u0131r\u0131r.) haline
\ngetirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse bu nokta olduk\u00e7a \u00f6nemli olmaktad\u0131r. \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n
\nkoyup \u00f6zg\u00fcr iradeyi bu kanunlara indirgeyen bak\u0131\u015f\u0131 Wallerstein\u2019in yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131
\ndi\u011fer bir konudur. \u00d6zellikle insan varolu\u015funu d\u0131\u015flayan bu bak\u0131\u015f\u0131 sakat bulup,
\ninsan\u0131n eylem alan\u0131n geni\u015f oldu\u011funu ifade eder. Fakat onun perspektifinde de bu
\neksiklik g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. \u0130nsan iradesinin sadece baz\u0131 anlar fazlas\u0131yla
\nbelirleyici oldu\u011funu ifade ederek asl\u0131nda Wallerstein de \u00f6zg\u00fcr iradeye
\ns\u0131n\u0131rlama getirmektedir. <\/span><\/p>\n
\ng\u00f6sterdi\u011fi belirsizlik ilkesinin \u00f6neminin toplumlar i\u00e7in \u00e7ok daha ge\u00e7erli
\noldu\u011funu vurgularken Wallerstein do\u011fru bir yerde durur. Belirsizlik ve \u00f6zg\u00fcr
\nirade zaten beraber ele al\u0131nmas\u0131 gereken olgular olmaktad\u0131r. \u00d6ng\u00f6rebilmeyi
\nbilimin temel \u015fart\u0131 sayarak pozitivizmin bilme s\u00fcrecini iktidar kurma eksenli
\nele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n
\npozitivizmin en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlar\u0131ndan biridir. Wallerstein bu noktada daha ba\u015ftan
\nitibaren fazlas\u0131yla ele\u015ftirel durmaktad\u0131r. Toplumun b\u00fct\u00fcnselli\u011fi \u00f6zellikle
\nevrenselcilik zemininde onun d\u00fc\u015f\u00fcncesinde \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Bu
\nnedenle topumu anlama \u00e7abas\u0131n\u0131n par\u00e7al\u0131 bir \u015fekilde yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunur.
\nBu insan toplumlar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi toplumsall\u0131\u011f\u0131 da par\u00e7alamaktad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan
\ninsanl\u0131k olgusuna verdi\u011fi \u00f6nem anla\u015f\u0131l\u0131r olmaktad\u0131r.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n
\nbilgi edinme y\u00f6ntemlerinin toplumu anlamaya yard\u0131mc\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu
\nnedenle gerek kuram gerekse kavram boyutunda yeni bir sosyal bilimin in\u015fa
\nedilmesi gerekti\u011fini vurgular. Eski kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imleri ile toplumu
\nanlaman\u0131n ve anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. \u00d6te yandan onda
\nbu yeni sosyal bilime dair \u00f6nerilerden ziyade ele\u015ftiriler daha bask\u0131nd\u0131r. Bu
\ndurumu kendi d\u00fc\u015f\u00fcnme sistemati\u011finin de pozitivizmden ne denli koptu\u011fundan emin
\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf ederken kendisi de s\u00f6ylemektedir. Ayn\u0131 \u015ferbetten i\u00e7tik
\ndiyerek kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce kaynaklar\u0131n\u0131n da modernizmden feyz ald\u0131\u011f\u0131n\u0131
\nvurgulamaktad\u0131r. Bu Wallerstein\u2019\u0131 yeni bir sistem \u00f6nererek kapitalizm sonras\u0131na
\ndaha g\u00fc\u00e7l\u00fc katk\u0131 da bulunmas\u0131n\u0131 da engellemi\u015ftir.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\nK\u00fcrt Halk \u00d6nderi\u2019nin Bak\u0131\u015f\u0131<\/span><\/strong><\/h1>\n
\nWallerstein\u2019\u0131 derinlemesine incelemi\u015ftir. Bunu \u00f6zellikle son be\u015f ciltlik
\nsavunmas\u0131n\u0131n neredeyse t\u00fcm\u00fcnde Wallerstein\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine dair fikir
\nbelirtmesinden anl\u0131yoruz. K\u00fcrt Halk \u00d6nderi, demokratik ekolojik kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc
\nparadigmas\u0131nda bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin ektisini de teslim etmektedir. Fakat ayn\u0131 zamanda
\nbir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan Wallerstein\u2019a y\u00f6nelik ele\u015ftiriler geli\u015ftirmektedir. Konu konu
\nilerlerken de\u011findi\u011fimiz ele\u015ftirileri b\u00fct\u00fcnsel bir \u015fekilde ortaya koymam\u0131z
\nWallerstein\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel miras\u0131n\u0131 daha a\u00e7\u0131k k\u0131lacakt\u0131r. K\u00fcrt Halk \u00d6nderi\u2019nin
\ngenel bir Wallerstein de\u011ferlendirmesi bu \u00e7abada bize yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r:<\/span><\/p>\n
\nWallerstein, kapitalist d\u00fcnya-sistem alg\u0131s\u0131nda iddial\u0131d\u0131r. 16. y\u00fczy\u0131ldan
\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen modern sistemin m\u00fckemmel bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7eker. Fakat
\ngerek sistemi de\u011ferlendirmede gerekse sistem kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 konusunda tam
\nnet de\u011fildir. Bunu burjuva sisteminin \u015ferbetlemesine ba\u011flarken itiraf yapar
\ngibidir. B\u00fcy\u00fck bir dirayetle, Sovyet Rusya ba\u015fta olmak \u00fczere sosyalist sistemin
\nkapitalist moderniteyi a\u015fmak \u015furada kals\u0131n, ona g\u00fc\u00e7 verdi\u011fini, \u00e7\u00f6z\u00fclmesinin
\nkapitalist liberalizmi g\u00fc\u00e7lendirmeyip zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrece\u011fini s\u00f6ylerken, \u00f6nemli bir
\ntezi dile getirmektedir. Fakat sistemin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc ve yeni \u00e7\u0131k\u0131\u015flar konusunda ayn\u0131
\nyetkinli\u011fi g\u00f6steremez. Modernitenin (kapitalist modernitenin) 1970\u2019ler
\nsonras\u0131nda i\u00e7ine girdi\u011fi yap\u0131sal bunal\u0131m\u0131n ne zaman ve nas\u0131l sonlanaca\u011f\u0131
\nkonusunda hakl\u0131 olarak kesin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunmaz. Buna ra\u011fmen, her k\u00fc\u00e7\u00fck
\nanlaml\u0131 m\u00fcdahalenin b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilece\u011fini s\u00f6ylemesi \u00f6nemlidir. Kat\u0131
\ndeterminizmden hayli uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Y\u00f6ntem ve bilgi sistemi
\nhakk\u0131nda en yetkin de\u011ferlendirme g\u00fcc\u00fcne sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. 13<\/sup><\/span><\/em><\/p>\n
\nele\u015ftirileriniz \u00fc\u00e7 noktada ifade edebiliriz. \u0130lki ekonomi konusundad\u0131r. K\u00fcrt
\nHalk \u00d6nderi Wallerstein\u2019\u0131n ekonomi alan\u0131n ele al\u0131rken Marksizmin
\npozitivizminden kurtulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. Bu durumu hem krizlerin yap\u0131s\u0131n\u0131
\nincelerken hem de ilerleme tart\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6rmekteyiz. Wallerstein toplumsal
\nd\u00fc\u015f\u00fcnceyi klasik altyap\u0131-\u00fcstyap\u0131 diyalekti\u011fi ile incelemekte ve esas \u00f6nemli
\nrol\u00fc de altyap\u0131ya vermektedir. Bu kendisinin de itiraz etti\u011fi toplumsal
\nhakikatin b\u00f6l\u00fcnmesi anlam\u0131na geldi\u011fini fark etmemektedir. \u00a0<\/span>Yine kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribatlar\u0131na
\ni\u015faret etti\u011fi b\u00f6l\u00fcmlerde maddi g\u00f6stergeler odaklanmas\u0131nda da bun
\ng\u00f6rebilmekteyiz. Oysa kapitalizmin t\u00fcm boyutlarda verdi\u011fi en \u00f6nemli zarar
\ntoplumun ahlaki ve politik yap\u0131s\u0131na y\u00f6nelik t\u0131rmand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131larda
\ng\u00f6rebilmekteyiz. Krizlerinde yap\u0131s\u0131 sadece maddi anlamda ele al\u0131namaz. Sadece insan\u0131n
\ntoplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131n kapitalist ulus devlet kal\u0131plar\u0131na sokulma \u00e7abas\u0131n\u0131n
\nkendisi b\u00fcy\u00fck toplumsal sorunlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Wallerstein bu sorunlar\u0131n ve bu
\nsorunlar\u0131n \u00f6neminin fark\u0131ndad\u0131r fakat sonu\u00e7 olarak bunlar\u0131 da ekonomik yap\u0131yla
\nba\u011flar. <\/span><\/p>\n
\nWallerstein\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck eksikli\u011fi ise kapitalizmi \u00f6zg\u00fcn ve farkl\u0131 bir sistem
\nolarak g\u00f6rmesidir. Kapitalist sistemi devlet\u00e7i-s\u0131n\u0131fl\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n bir safhas\u0131
\nolarak de\u011fil, bu uzun d\u00f6nem s\u00fcrecinden bir kopu\u015f olarak g\u00f6r\u00fcr. Daha \u00f6nceki
\nd\u00f6nemlerde kontrol alt\u0131nda tutulan s\u0131n\u0131rs\u0131z k\u00e2r anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kapitalizmle ba\u015fat
\nhale geldi\u011fi do\u011frudur fakat bu devlet\u00e7i uygarl\u0131\u011f\u0131n genel i\u015fleyi\u015f tarz\u0131ndan
\nyap\u0131sal bir kopu\u015f anlam\u0131na gelmez. Yukar\u0131da ilgili b\u00f6l\u00fcmde bu konuya
\nde\u011finmi\u015ftik. K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Wallerstein\u2019\u0131n kapitalizmi bu \u015fekilde
\nde\u011ferlendirmesini \u00e7ok ele\u015ftirdi\u011fi Avrupa merkezli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve liberalizmden
\nkurtulamam\u0131\u015f olmas\u0131na ba\u011flamaktad\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n
\nin\u015fas\u0131na y\u00f6nelik m\u00fccadeleye y\u00f6nelik kurumsal bir model geli\u015ftirmez. Bunu belirsizlik
\nilkesine dayand\u0131rsa da alternatifler d\u00fc\u015f\u00fcnme gereklili\u011fini g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131r. K\u00fcrt
\nHalk \u00d6nderi bu m\u00fccadelede \u00f6nerdi\u011fi \u00fc\u00e7 g\u00f6revi(ahlaki, politik ve entelekt\u00fcel
\ng\u00f6revler) \u00f6nemli bulmakla birlikte yetersiz bulur. Yap\u0131sal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bu
\n\u00e7er\u00e7eveyi k\u0131rmada onu k\u0131s\u0131tlar. D\u00fcnya-sistemleri analizi kapitalizmi
\nderinlemesine tahlil eder ama m\u00fccadele olanaklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermede s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.
\nToplumsal in\u015fay\u0131 \u00f6zellikle sadece kaos zamanlar\u0131nda \u00f6nemli g\u00f6rmesi de bu
\neksiklikle paraleldir. Bu noktada Wallerstein\u2019\u0131n \u00fczerinde post modernizmin
\netkilerini de g\u00f6rebilmekteyiz. Bu onun d\u00fc\u015f\u00fcnme olanaklar\u0131n\u0131 \u00e7ok
\ndarla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\nSonu\u00e7 Yerine<\/span><\/strong><\/h1>\n
\nbu yaz\u0131da e\u011fer ki\u015fi olarak da toplumsal m\u00fccadelede ald\u0131\u011f\u0131 rol ve \u00e7abalar\u0131na
\nde\u011finmemek eksiklik olacakt\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n sorunlar\u0131na ili\u015fkin co\u011frafya
\nay\u0131rmaks\u0131z\u0131n fikir beyan eden, yard\u0131m etmeye \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn sadece K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n
\nm\u00fccadelesine sundu\u011fu deste\u011fi hat\u0131rlamak bile onun Satre, Russell gibi ayd\u0131n
\ngelene\u011finin s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc oldu\u011funu anlamaya yeter.<\/span><\/p>\n
\nsoyk\u0131r\u0131mc\u0131 sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131k yaratmak i\u00e7in organize edilen her \u00e7a\u011fr\u0131da
\nyer alan Wallerstein g\u00fcncel siyasal yaz\u0131lar\u0131nda da K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n m\u00fccadelesine
\ns\u00fcrekli de\u011finmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinin yeni bir
\nsistem in\u015fa etme ama\u00e7l\u0131 k\u00fcresel antikapitalist hareketin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131
\nolarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrt Halk \u00d6nderi\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin bu
\n\u00e7abada \u00f6nemli bir yer tuttu\u011funu dillendirmi\u015ftir. Wallerstein K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n
\nakademik d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctledi\u011fi baz\u0131 uluslararas\u0131 konferanslara katk\u0131 sundu\u011fu gibi
\nK\u00fcrt Halk \u00d6nderi\u2019nin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in yap\u0131lan imza kampanyas\u0131na da dahil
\nolmu\u015ftur. En son \u00f6zy\u00f6netim s\u00fcrecinde K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n kentlerine y\u00f6nelik
\nsoyk\u0131r\u0131mc\u0131 sald\u0131r\u0131y\u0131 te\u015fhir eden uluslararas\u0131 metininde \u00f6nde gelen
\nimzac\u0131lar\u0131ndan biri olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n
\nhalk\u0131n\u0131n m\u00fccadelesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ezilenlerin d\u00fcnyan\u0131n her yerinde
\ny\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadeleye ayn\u0131 ilgiyi ayd\u0131n olman\u0131n gerektirdi\u011fi sorumlulukla
\n\u00fcstlenmi\u015ftir. K\u00fcresel d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlenen alternatif \u00f6rg\u00fctlenmelere de sadece
\nd\u00fc\u015f\u00fcnsel de\u011fil, pratik katk\u0131da da bulunmu\u015ftur.\u00a0\u00a0
\n<\/span><\/span><\/p>\n
\nd\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00f6nemi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Wallerstein sonu\u00e7 olarak paradigmam\u0131zda
\nesinleri olan b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcr ve insanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme olanaklar\u0131n\u0131
\ngeni\u015fletmede \u00e7ok belirgin bir etki de yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan kayb\u0131 \u00f6nemli bir
\neksiklik olacakt\u0131r. \u0130nsanl\u0131k Wallerstein \u015fahs\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi i\u00e7in
\nd\u00fc\u015f\u00fcnen, eyleyen, taraf olan birini kaybederken, biz de ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt
\nhalk\u0131n\u0131n tutarl\u0131 bir dostunu da yitirmi\u015f olduk.<\/span><\/p>\nDipnot ve A\u00e7\u0131klamalar<\/span><\/strong><\/h1>\n
\n80\u2019lerin sonunda \u201cMaddi Uygarl\u0131k<\/em>
\n\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile kapitalizmin tahlilini Wallerstein analizini d\u0131\u015flamayan fakat
\nbire bir de uyu\u015fmayan bir \u015fekilde derinle\u015ftirecekti. <\/span><\/p>\n
\nBraudel\u2019in yan\u0131 s\u0131ra Ander Gunder Frank, Samir Amin ve Giovanni Arrighi
\nd\u00fcnya-sistemleri analizine katk\u0131da bulunanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015fta say\u0131lmas\u0131 gereken
\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdir.<\/span><\/p>\n
\nolmayan \u00f6rneklerden en \u00e7arp\u0131c\u0131s\u0131 Japonya\u2019d\u0131r. 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131nda neredeyse
\n\u00e7evre konumunda sisteme eklemlenen Japonya Meiji Restorasyonu denilen ulus
\ndevlet modeline ge\u00e7i\u015ften sonra k\u0131sa bir s\u00fcrede merkez konumuna gelmi\u015ftir. \u0130lk
\nd\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n galipleri aras\u0131nda yer alan ikinci sava\u015ftaki y\u0131k\u0131mdan sonrada
\nh\u0131zla geli\u015fmi\u015f 90\u2019larda yeni hegemon adaylar\u0131ndan biri olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 21.
\nY\u00fczy\u0131lda bu konuma gelmesi hayli \u015f\u00fcpheli hale gelse de merkez devletlerden biri
\nolarak kapitalist sistemde yer almaktad\u0131r. Japonya bu a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a ayr\u0131ks\u0131
\nbir \u00f6rnektir.<\/span><\/p>\n
\ngiri\u015fimlerden en bilinenleri Napolyon Fransa\u2019s\u0131 ve Hitler Almanya\u2019s\u0131 meydan
\nokumalar\u0131yd\u0131. \u0130kisi de topyek\u00fbn sava\u015flarla yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n
\nDo\u011fu Bloku\u2019nun da bu eylemler silsilesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 1968 Prag
\nBahar\u0131n\u0131n bu kapsamda de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini ifade eder. Daha da \u00f6tesi
\ngenel perspektifi bilinmeden olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 gelecek bir \u015fekilde 1989 reel
\nsosyalizmin tasfiyesinin g\u00f6stergeleri olan halk hareketlerinin de 68 ile
\nba\u011flant\u0131l\u0131 de\u011ferlendirmektedir. \u00c7in K\u00fclt\u00fcr Devrimini de 68\u2019in \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ele alan
\ng\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r fakat bu biraz daha karma\u015f\u0131k bir ili\u015fkidir.<\/span><\/p>\n
\nD\u00fcnya-Sistemleri Analizine Bir Giri\u015f<\/em>,
\nAram Yay\u0131nlar\u0131,<\/span><\/p>\n
\nYe\u015filler Partisi bu sistem i\u00e7ine \u00e7ekilmenin en trajik \u00f6rne\u011fidir. Antikapitalist
\nekolojist bir hareket olarak 68\u2019in \u00f6nc\u00fc gen\u00e7leri taraf\u0131ndan kurulan parti,
\niktidar orta\u011f\u0131 olmaya ba\u015flamas\u0131yla beraber klasik bir d\u00fczen partisi haline
\ngelmekle kalmam\u0131\u015f, bug\u00fcn Alman devletinin temel politikalar\u0131n\u0131n temel
\ndestek\u00e7isi konumuna gelmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n
\nTarihsel Kapitalizm<\/em>, Metis Yay\u0131nlar\u0131,
\n\u0130stanbul, 2006<\/span><\/p>\n
\ni\u015fleyi\u015fine dair Nikolai Kondratiev isimli Rus bilim insan\u0131n olduk\u00e7a i\u015flevsel
\nbir teorisi vard\u0131r. Kendi ad\u0131yla an\u0131lan dalgalarla kapitalist ekonominin
\ny\u00fckseli\u015f(A) ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f(B) evrelerinin belli zaman aral\u0131klar\u0131yla birbirini takip
\netti\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n
\nI.Wallerstein, T.Hopkins Ge\u00e7i\u015f \u00c7a\u011f\u0131<\/em>
\nAvesta Yay\u0131nlar\u0131 \u0130stanbul, 2000<\/span><\/p>\n
\nD\u00fcnya-Sistemleri Analizine Bir Giri\u015f<\/em>,
\nAram Yay\u0131nlar\u0131,<\/span><\/p>\n
\nve Theodor W. Adorno\u2019nun 1920\u2019lerden itibaren sisteme y\u00f6nelik ele\u015ftirel
\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6zelikle onun d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131na y\u00f6nelttikleri Frankfurt Okulu
\nmodernizm ele\u015ftirilerinde \u00f6nemli bir yere sahiptir. <\/span><\/p>\n
\nUYGARLIK-Maskeli Tanr\u0131lar ve \u00d6rt\u00fck Krallar
\n\u00c7a\u011f\u0131-<\/em> 1.Kitap,<\/span><\/p>\n
<\/span><\/p>\n
\n KO<\/p>\n