Dünya büyük bir hegomonik savaşın içindedir. Bu savaş artık sadece silahlarla değil, nüfus egemenliği, enerji kaynakları ve ticaret koridorlarının kontrolü üzerinden yürütülüyor. Kimin elinde su, petrol ve yollar varsa, o yalnızca devletlere değil, doğrudan toplumların yaşamına da hükmediyor. Kapitalizmin krizleri, eşitsizlikleri ve savaş ekonomisi bütün insanlığı etkiliyor ama en yıkıcı biçimini Ortadoğu’da gösteriyor.
Ortadoğu, onlarca yıldır küresel güçlerin çatışma alanı oldu. Irak’ta, Suriye’de, Filistin’de milyonlarca insan göç etmek zorunda kaldı, şehirler yerle bir edildi, tarım ve sanayi çöktü. Halkın elinde kalan yoksulluk, açlık ve moralsizlik oldu.
Bu büyük yıkımın tam ortasında Kuzeydoğu Suriye, özerk yönetim deneyimiyle farklı bir yol açmaya çalışıyor. Ancak ambargo, uluslararası tanınmama ve sürekli saldırılar halkı ağır bir açlık ve yoksulluk kıskacına itiyor.
AÇLIK VE YOKSULLUK SINIRI
Açlık sınırı, bir ailenin sadece karnını doyurabilmesi için gereken en az paradır. Bu, ekmek, tahıl, bakliyat, sebze, yağ ve biraz et-süt gibi temel kalemlerden oluşan bir gıda sepetine göre hesaplanır. Ortalama bir kişi için günlük 2.100 kalori ihtiyacı baz alınır.
Yoksulluk sınırı ise buna kira, mazot, ilaç, giyim, ulaşım ve iletişim gibi ihtiyaçları ekler. Yani insanca yaşamak için gerekli bütçeyi gösterir.
Kuzeydoğu Suriye’de 5–6 kişilik bir ailenin yalnızca gıda harcaması aylık 3,7–4,3 milyon SYP (≈ 350–390 USD)’dir. Kira, mazot, ilaç, internet eklendiğinde asgari geçim için gereken bütçe 4–5 milyon SYP (≈ 370–450 USD) olur. Yoksulluk sınırı ise 5–6 milyon SYP (≈ 450–550 USD)’dir.
Bugün memur ve işçilerin taban maaşı sadece 1,04 milyon SYP (≈ 95 USD)’dir.
Tek maaşlı aile açlık sınırının çok altında kalıyor.
İki maaşlı aile (≈ 190 USD) açlık sınırına yaklaşsa da yine yetmiyor.
Üç maaşlı aile (≈ 285 USD) gıdayı ancak karşılayabiliyor, yoksulluk sınırına hâlâ uzak.
Yani aileler, maaş ne kadar artsa da, açlık ve yoksulluk sınırlarının altında yaşamaya devam ediyor.
SAVAŞIN EKONOMİYE ZİNCİRLEME SALDIRISI
Kuzeydoğu Suriye’nin yaşadığı açlık sadece ekonomik yetersizlikten değil, doğrudan siyasi ve askeri saldırılardan kaynaklanıyor. Türkiye ve ona bağlı cihadist gruplar, özerk yönetimi yıpratmak için halkı hedef alan bir strateji izliyor.
Alok Su Tesisi, Serêkaniyê’deki bu tesis, Heseke başta olmak üzere geniş bir bölgeye içme suyu sağlıyordu. Türkiye işgal ettikten sonra vanaları kapattı, milyonlarca insanı susuz bıraktı. Bu, halkı yönetime karşı kışkırtmak için kullanılan bir silah oldu.
Ekonomik altyapıya saldırılar, Kobane’den Heseke’ye, Kamışlo’dan Derik’e kadar fabrikalar, gıda depoları, elektrik santralleri, tarım tesisleri ve petrol alanları hava saldırılarıyla hedef alındı.
Petrol, bölgenin en önemli kaynağı olan petrol hem dışarı satılamıyor hem de tesisler vurulduğu için yerel kullanımda bile büyük krizler yaşanıyor.
Bu zincirleme saldırılar, ekonomiyi olduğu kadar halkın moralini ve siyasal istikrarını da kırmayı hedefliyor.
İÇERİDEKİ SORUN; LÜMPEN TÜCCARLAR-TEFECİLER-İSTİSMARCILAR VE PİYASA BOZUMU
Savaş ortamında sadece yoksulluk değil, bir de lümpen tüccar sınıfı yükseldi. Bunlar üretime hiçbir yatırım yapmadıkları halde, piyasayı yönlendiren ve halkı daha da zor durumda bırakan kesimlerdir.
Gıda ve yakıt kaçakçılığını yaptılar, fiyatları keyfi biçimde yükselttiler.
Lüks tüketimleri, yüksek kira ve giyim harcamaları genel fiyat seviyesini yukarı itti.
Dar gelirli halkın alım gücü daha da düştü, yoksulluk derinleşti.
Bu sınıf kısa vadeli kâr için tüm toplumsal dengeleri bozuyor. Halkın sırtındaki yükü ağırlaştırıyor, üretimi baltalıyor ve piyasayla oynayarak yoksulu daha da yoksullaştırıyor.
Kuzeydoğu Suriye’de halkın zaten zor durumda olması nedeniyle vergi alınmamaktadır. Bu halkı korumak için doğru bir tercih olsa da, aynı zamanda yönetimin düzenli gelirinin olmaması demektir.
Maaş ödemeleri sınırlı petrol gelirine bağlıdır.
Vergi sistemi olmadan maaş artışı sürdürülemez.
Bu yüzden ya maaş düşük kalır ya da verilen zam kısa sürede enflasyonla erir.
MAAŞ ARTIŞI, PSİKOLOJİ VE GERÇEKLİK
Halk doğal olarak maaşlarının artmasını istiyor. Çünkü fiyatlar sürekli yükseliyor, maaş aynı kalınca geçim mümkün olmuyor. Maaş artışı kısa vadede psikolojik bir rahatlama sağlıyor, insan cebinde daha fazla para görünce bir an için nefes aldığını düşünüyor.
Ama bu rahatlama uzun sürmüyor. Çünkü üretim artmadığı sürece fiyatlar hemen yükseliyor. Maaşın verdiği güven bir ay içinde eriyip gidiyor. Yani maaş artışı çoğu zaman geçici bir ilaçtan başka bir şey olmuyor.
Dolayısıyla halkın en temel talebi maaşların artırılmasıdır. Üretimin gelişmemesi ve kaynak sorunu, piyasa ki malı kıt bırakarak fiyatların daha da yükselmesini tetikliyor. Kaynak yoksa bütçe açığı büyüyor, ambargo ve iç üretimden yoksunluk, dışa bağımlılığı geliştirmeyi zorunlu hale getirerek fiyatları sürekli yukarı itiyor.
Bunun için maaş yükseltmek çözüm değil tersine enflasyonu dibe vurmaya yol çar. Çünkü maaşlar yükselir üretim artmazsa piyasa ki mal kıtlığı sürer, fiyatlar daha da artar. Bu durumda verilen zam enflasyonla geri alınır.
Bilimsel olarak bu enflasyondur, Para çok, mal az olduğunda fiyatlar yükselir. Kuzeydoğu Suriye’de enflasyonun kaynağı para basımı değil, üretimin savaş ve ambargo nedeniyle sürekli kesilmesidir.
DAYANIŞMA VE HALK LEHİNE UYGULAMALAR
Bütün bu ağır tabloya rağmen Kuzeydoğu Suriye’de halkın ayakta kalmasını sağlayan önemli unsurlar vardır;
Eğitim ve sağlık çoğu yerde parasız veya sembolik fiyatlıdır.
Vergiler alınmamaktadır.
Elektrik ve su kimi bölgelerde ücretsiz sağlanmaktadır.
Bu uygulamalar hem halkın moralini koruyor hem de özerk yönetimin halka verdiği değeri gösteriyor. Tüm zorluklara rağmen toplumsal istikrarın sürmesinin temel nedeni de budur.
GÖÇ VE BEYİN GÖÇÜ
Kuzeydoğu Suriye’de ekonomik sıkıntılar, ambargo ve güvensizlik sadece açlık ve yoksulluğu derinleştirmiyor, aynı zamanda genç nüfusu göçe zorluyor. Daha iyi bir yaşam umuduyla bölgeyi terk edenler, geride üretim kapasitesinde büyük boşluklar bırakıyor. Eğitim almış, meslek sahibi gençlerin göç etmesi, yerel üretim ağlarının kurulmasını daha da zorlaştırıyor. Bu nedenle açlık ve yoksullukla mücadele yalnızca maaş veya gıda meselesi değil, aynı zamanda halkın kendi topraklarında kalmasını sağlayacak istikrar ve gelecek umudu yaratma meselesidir.
ÇÖZÜM, ÜRETİM, ÖRGÜTLENME VE DAYANIŞMA
Kuzeydoğu Suriye’nin fotoğrafı açıktır; açlık ve yoksulluk dış saldırıların, ambargonun, içerideki fırsatçı tüccarların ve üretimsiliğin ortak sonucudur. Maaşların artması bu zinciri kıramaz. Çözüm üretim ve örgütlü dayanışmadadır.
Buna göre;
1.Tarım, Kooperatifler, sulama, seracılık, tohum desteği.
2.Hayvancılık, Küçük mandıralar, süt ürünleri.
3.Sanayi, Değirmenler, fırınlar, sabun ve yağ atölyeleri, fabrikalar.
4.Enerji, Yerel rafineri, güneş panelleri.
5.Tamir ve geri dönüşüm, Yıpranan makinelerin yeniden işlev kazanması.
Bunlar küçük ama etkili adımlardır. Hem fiyatları düşürür hem de istihdam yaratır.
Sonuç olarak, Kuzeydoğu Suriye, savaş, ambargo, yıkım ve yoksullukla kuşatılmış durumda. Ama bu halk bütün baskılara rağmen kendi yönetimini, kendi dayanışmasını kurabildi. Parasız eğitim, ücretsiz sağlık, sembolik hizmetler bunun göstergesidir.
Açlık kader değildir. Hegomonik savaş zincirlerinin, dış saldırıların, içerideki fırsatçı sınıfların yarattığı bu tabloyu örgütlenme, üretim ve fedakârlıkla aşmak mümkündür. Dolayısıyla Maaş artışı tek başına çözüm değildir. Çözüm, yerel üretim, örgütlenme ve dayanışmadadır. Kuzeydoğu Suriye halkı bunu başaracak güce sahiptir.
(NOT: Bu yazıda kullanılan rakamlar kesin resmî istatistikler değil, sahadaki fiyatlar ve nüfus ortalamaları üzerinden yapılmış yaklaşık tahminlerdir. Amacı, durumu kavratıcı bir çerçeve sunmaktır.)
Hakkı TEKİN
