Kürt meselesi, modern uluslararası sistemin sınırları içinde şekillenmiş bir statü problemidir. Bu problem yalnızca kimlik, kültür ya da güvenlik meselesi değildir; aynı zamanda egemenlik, tanınma ve uluslararası meşruiyet sorunudur. Kürt siyasal hareketlerinin tarihsel deneyimi incelendiğinde, askerî ve toplumsal mobilizasyon kapasitesinin görece yüksek; buna karşılık diplomatik kurumsallaşma düzeyinin sınırlı olduğu görülmektedir. Bu asimetri, kazanımların kalıcılığı açısından belirleyici bir faktör olmuştur.
ULUSLARARASI SİSTEM VE GÜÇ GERÇEĞİ
Uluslararası ilişkiler literatüründe realist yaklaşım, devletlerin normlardan ziyade çıkar ve güç dengeleri doğrultusunda hareket ettiğini savunur. Bu perspektiften bakıldığında, 20. yüzyılın başında imzalanan Sevr Antlaşması’nın Kürtler açısından sunduğu statü ihtimali, dönemin güç dengeleri değiştiğinde sürdürülebilir olmamıştır. Ardından gelen Lozan Antlaşması, uluslararası sistemin halkların taleplerinden ziyade kurucu devletlerin egemenlik önceliklerini esas aldığını göstermiştir.
Bu tarihsel kırılma, normatif hak ile fiilî güç arasındaki mesafeyi açık biçimde ortaya koymaktadır. Kendi kaderini tayin hakkı teorik olarak tanınmış olsa da, bu hakkın uygulanabilirliği siyasal ve askerî kapasite ile diplomatik destek ağlarına bağlıdır.
KÜRT DÜŞÜNSEL GELENEĞİNDE BİRLİK VE SİYASAL BİLİNÇ
Kürt düşünsel tarihinde ulusal birlik ve bilinç meselesi erken dönemlerden itibaren vurgulanmıştır. Özellikle Ehmedê Xanî, 17. yüzyılda kaleme aldığı eserlerinde Kürtlerin siyasal parçalanmışlığını temel bir zayıflık olarak değerlendirmiştir. Xanî’ye göre dış müdahalenin zemini, iç dağınıklıktır. Bu tespit, modern dönemde de geçerliliğini korumaktadır.
Ulusal birlik, yalnızca kültürel dayanışma değil; siyasal koordinasyon ve ortak strateji üretme kapasitesidir. Modern diplomasi, bireysel kahramanlık değil; kurumsal süreklilik gerektirir. Bu nedenle tarihsel hafıza, nostaljik bir anlatı değil; stratejik dersler bütünü olarak ele alınmalıdır.
ROJAVA DENEYİMİ VE TANINMA SORUNU
Günümüzde Rojava deneyimi, Kürt siyasal mücadelesinin yeni bir aşamasını temsil etmektedir. Rojava’da inşa edilmeye çalışılan idari model, çok etnikli ve çok inançlı bir siyasal ortaklık fikrine dayanmaktadır. Bu yönüyle yalnızca bir askerî yapı değil; alternatif bir yönetişim paradigmasıdır.
Rojava’da ortaya çıkan askeri başarı yalnızca askeri değildir. Bu başarı, Kürtlerin Araplarla, Süryanilerle, Ermenilerle ve farklı inanç topluluklarıyla birlikte yaşam kurma iradesidir. Bu model Ortadoğu’da alışılmış tekçi devlet anlayışına bir alternatiftir. Bu nedenle hedef alınmaktadır. Sorun sadece sınırlar değil. Sorun bir fikirdir: Halkların eşit ortaklığı fikri.
Eğer bu deneyim diplomatik güvenceye kavuşmazsa, tarih tekrar eder. Saha kazanır, masa kaybettirir. Ancak uluslararası sistemde tanınma, yalnızca normatif meşruiyete dayanmaz. Tanınma; diplomatik ilişki ağları, bölgesel ittifaklar ve uluslararası hukuk zemininde yürütülen sistematik girişimlerle mümkündür. Askerî başarı güvenlik üretir; fakat diplomatik tanınma kalıcılık sağlar.
Rojava örneğinde görüldüğü üzere, yerel düzeyde elde edilen başarılar, büyük güçlerin bölgesel stratejileriyle çeliştiğinde kırılgan hâle gelebilmektedir. Bu durum, Kürt siyasal hareketi açısından diplomatik kapasitenin kurumsallaştırılmasını zorunlu kılmaktadır.
YAPISAL SORUN VE STRATEJİK GEREKLİLİK
Kürt siyasal mücadelesinin temel yapısal sorunu, askerî direniş ile diplomatik kurumsallaşma arasındaki mesafedir. Bu mesafenin kapatılması için üç stratejik alan öne çıkmaktadır:
1.Kurumsal Ulusal Koordinasyon: Farklı coğrafyalardaki siyasal aktörler arasında düzenli ve sürdürülebilir eşgüdüm mekanizmaları oluşturulmalıdır. Dağınık görüntüden uzaklaşıp net ve anlaşılır taleplerin açık ifade edilmesi toplumsal desteğin kabulü olacaktır.
2.Profesyonel Diplomasi: Uluslararası hukuk, medya, kamu diplomasisi ve akademik ağlar üzerinden uzun vadeli temsil stratejileri geliştirilmelidir. Aynı paralelde uluslararası sinema filmleri, Kitaplar çeşitli dijital yayın faaliyetleri tanınırlığı meşrulaştıracaktır. Daha fazla ciddiye alınmalı.
3.Tarihsel Deneyimin Kurumsal Hafızaya Dönüştürülmesi: Sevr ve Lozan deneyimleri yalnızca tarihsel travma değil; diplomatik hazırlık eksikliğinin analitik örnekleri olarak okunmalıdır. Birinci ve İkinci emperyal paylaşım savaşlarının etkilerinin Kürt coğrafyasındaki etkilerinin hafızası diri tutulmalı ve yeni bir oldu bittiye fırsat verilmemelidir.
Sonuç Kürt meselesi, askeri kapasite eksikliğinden ziyade diplomatik kurumsallaşma yetersizliği sorunu yaşamaktadır. Güç ve meşruiyet arasındaki ilişki doğru kurulduğunda, normatif haklar fiilî güvenceye dönüşebilir. Kalıcı bir siyasal statü, yalnızca direnişle değil; örgütlü birlik, stratejik akıl ve uluslararası meşruiyet üretme kapasitesiyle mümkündür. Kürt siyasal hareketinin geleceği, askerî başarı ile diplomatik kurumsallaşmayı bütünleştirebilme becerisine bağlıdır. Tarihsel döngünün kırılması, ancak bu stratejik dönüşümle mümkün olacaktır.
Roni SERHAD
