Ortadoğu, tarihsel olarak derin sorunlarla boğuşan, sürekli krizlerin ve toplumsal bunalımların yaşandığı bir coğrafya olmuştur. Bu kadim topraklar, yaklaşık on beş bin yıldır kastik toplumsal katil, aristokratik sınıf ve bunların yarattığı iktidarcı, devletçi sistemlerin etkisi altında kalmıştır. Moderniteyle birlikte bu durum daha da karmaşıklaşmış, özellikle kapitalizm, ulus-devlet ve endüstriyalizm gibi güçlerin dayatılması, bölgeyi bir mahşere sürüklemiştir. Günümüzdeki Suriye krizi de, bu köklü tarihsel birikimin ve modern dönemin yarattığı açmazların somut bir yansıması olarak karşımızda durmaktadır. Bu makalede, Suriye’deki krizin tarihsel kökenlerini, cihadist örgütlerinin konumunu ve Kürtlerin savunduğu değerleri paylaşmaya çalışacağım.
SYKES-PİCOT’TAN ULUS-DEVLETLERİN İFLASINA
Ortadoğu’da Birinci Dünya Savaşı sonrası İngilizlerin “böl-yönet” politikasıyla çizilen ulus-devlet sınırları, bölgeyi derin bir kaosa sürüklemiştir. Bu sınırlar, çok kültürlü ve çok kimlikli toplumsal dokuya sahip Ortadoğu halklarını tek tipçi ulus-devlet modellerine zorlayarak, sürekli çatışma ve yıkım üretmiştir. Arap Baharı ile bu Sykes-Picot düzeninin yeniden tasarlanmaya çalışıldığı, ancak Rusya ve İran’ın müdahalesiyle bu girişimlerin durdurulduğu bilinmektedir.
Geçmişte İslami içerikli ulus-devlet veya siyasal İslam projelerinin, Sykes-Picot’nun alternatifi olarak ortaya atıldığı ancak onların da iflas ettiği görülmüştür. Örneğin, İran İslam devriminin çöküşü ve İsrail’in ulus-devlet olarak Gazze’de yaşadığı büyük çelişkiler, bu durumun güncel örnekleridir. Buna göre, ulus-devletçi İslami ütopyanın da Gazze somutunda çöktüğü ifade edilebilinir. Bu durum, Ortadoğu’yu tarihin en kaotik ve çözümsüz dönemlerinden birine taşımıştır.
HTŞ’NİN KANLI GÖLGESİ VE ONU KOLLAYAN AKTÖRLER
Suriye, 14 yılı aşkın süredir savaşın ve kaosun içinde. Halkın sırtında zaten ağır bir yıkım yükü varken, bir de sahte kurtarıcılar sahneye sürülüyor. Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) Adı ve söylemi ne olursa olsun, gerçekte bu yapı Suriye halkının değil, onu boğmak isteyen güçlerin projesidir.
HTŞ’nin toplumsal bir karşılığı yok. Suriye halkının iradesini temsil etmiyor, edemez. Elinde tuttuğu silahlar, halkı savunmak için değil; kafa kol kesmek, infaz etmek, korku salmak için. Askeri gücü 30 bin civarında. Suriye genelinde etkili olduğu nüfus oranı ise yüzde 30’u bile geçmiyor. Kısacası, bu toprakların öz evladı değil; dışarıdan getirilmiş, belli odaklar tarafından beslenen bir aparat.
Peki bu aparat kimin işine yarıyor? Tam da burada uluslararası aktörlerin ikiyüzlü politikaları devreye giriyor. Bir yandan “terörle mücadele” nutukları atanlar, diğer yandan bu yapıları sahada meşrulaştıracak hamleler peşinde. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın, Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nin feshedilmesini ve onun savunma gücü QSD’nin HTŞ’ye teslim olmasını istemesi, bunun en çarpıcı örneklerinden biri. Halkın desteği olmayan bir yapıyı, halkın en güçlü irade temsilcisine yamalamaya çalışmak… Bu, siyasi akıldan çok, sahadaki halk gerçekliğini inkâr eden bir mühendisliktir.
HALKIN İRADESİNE KARŞI OPERASYON
İşin doğrusu Suriye’de Özerk Yönetim HTŞ karşısında yüzde 70 gibi ezici bir desteğe sahip. Çünkü Özerk Yönetim, 13 yılı aşkın süredir Kürt, Arap, Süryani, Asuri, Türkmen, Ermeni ve Çerkesleri aynı demokratik çatı altında buluşturdu. Savunma gücü QSD, 100 bini aşan yapısıyla üstelik yarısı kadın savaşçılar (YPJ) bu coğrafyanın en disiplinli, en donanımlı gücüdür.
HTŞ’ye destek yok, halk desteği yok, toplumsal karşılığı yok. Ama sahada var kılınması için çaba harcayan bir dış destek mekanizması var. İşte mesele tam da bu: Suriye’nin geleceğini halk değil, masalardaki hesaplar belirlemeye çalışıyor.
HESEKÊ’DE HALKIN ORTAK SESİ
Geçtiğimiz günlerde Hesekê’de toplanan Kuzey ve Doğu Suriye Bileşenleri Ortak Tutum Konferansı, bu hesaplara verilen en güçlü yanıttı. 500 temsilci, “Birlikteliğimizi güçlendiren çeşitlilik ve yarınımızı inşa eden iş birliği için hep birlikte” diyerek, çoğulcu ve eşit vatandaşlığa dayalı bir demokratik yönetim talebini ilan etti.
Konferansta açıkça dile getirildi: Merkezi rejim yıllarca bölge halklarının kimliğini bastırdı, ekonomik ve toplumsal altyapısını zayıflattı, onları demokrasi ve adil temsilden mahrum bıraktı. Bugün de bazı uluslararası aktörler, halkın gerçek temsilcilerini değil, kendilerine itaat eden kuklaları ayakta tutmak istiyor.
Katılımcılar, Suriye’nin birliği ve egemenliğinin ancak demokratik bir anayasa ile mümkün olacağını, bu anayasanın da inanç özgürlüğü, toplumsal adalet ve ademi merkeziyetçiliği garanti altına alması gerektiğini vurguladı. QSD’nin, yeni bir Suriye ulusal ordusunun çekirdeğini oluşturacak meşru güç olduğu net bir şekilde dile getirildi.
SAHTE PERDELERE SON
HTŞ, Suriye halkı için bir seçenek değil; dışarıdan dayatılmış bir kabustur. Onu koruyan, meşrulaştıran ve sahada ayakta tutan her aktör, halkın iradesine karşı işlenmiş bir suçun ortağıdır. Suriye’nin geleceği, Ankara’daki, Moskova’daki ya da başka başkentlerdeki masa başı planlarında değil; Hesekê’deki, Kamışlo’daki, Rakka’daki halk toplantılarında yazılacaktır.
Gerçekler ortada: Halk, şiddeti değil, barışı; tekçiliği değil, çok kimlikli demokrasiyi istiyor. Ve ne kadar perde çekilirse çekilsin, bu irade er ya da geç sahadaki bütün mühendislikleri boşa çıkaracak.
Delil ZİLAN
Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi
