Suriye’deki kriz, 2011 yılında başlayan iç savaşın, yerinden edilme, ekonomik çöküş ve 2023 depremi gibi felaketlerle birleşerek oluşturduğu derin bir insani felaketi temsil ediyor. Bu kriz, modern çağın en ağır insani trajedilerinden biri olarak kabul ediliyor ve en büyük bedeli çocuklar ödüyor. Milyonlarca Suriyeli çocuk, savaşın, yoksulluğun ve yerinden edilmenin yıkıcı etkileriyle güvenlik, eğitim, sağlık ve temel çocukluk haklarından mahrum bırakıldı.
Kriz, nesiller boyu çocuklar üzerinde derin izler bıraktı ve bu izler bugün bile devam ediyor. Savaş, çocukların yalnızca güvenlik ve istikrarını değil, psikolojik, fiziksel, eğitimsel ve sosyal yaşamlarının her yönünü etkiledi. Suriye’deki çocukların yaşadığı trajediyi, krizin hem savaş sırasındaki hem de sonrasındaki etkilerini, Rojava Demokratik Özerk Yönetimin denetimindeki bölgelerde çocukların durumunu ve çözüm önerilerini Özel Dosyamızda siz okuyucularımıza sunacağız.
KRİZİN ÇOCUKLAR ÜZERİNDEKİ YIKICI ETKİLERİ
1.Güvenlik ve Psikolojik Travmalar
Suriye’deki savaş, çocukları doğrudan şiddetin hedefi haline getirdi. Birleşmiş Milletler (BM) ve insan hakları örgütlerinin raporlarına göre, çocuklar bombardımanlar, hava saldırıları ve çatışmalar nedeniyle öldü, yaralandı veya ailelerini kaybetti. Şiddet sahnelerine tanıklık eden çocuklar, travma sonrası stres bozukluğu (PTSD), kaygı bozuklukları, depresyon, kabuslar ve istemsiz idrar kaçırma gibi ciddi psikolojik sorunlarla mücadele ediyor. Örneğin, İdlib’deki bir kız çocuğu, “Okulumu özlüyorum, hayalimdi ama şimdi sadece bir enkaz” diyerek yaşadığı kaybı ifade ediyor. Psikolojik destek merkezlerinin yetersizliği ve farkındalık eksikliği, bu sorunların tedavisini zorlaştırıyor.
2.Eğitim Sisteminin Çöküşü
Savaş, Suriye’nin eğitim sistemini yerle bir etti. Binlerce okul yıkıldı, sığınaklara veya askeri barakalara dönüştürüldü. BM tahminlerine göre, 2 milyondan fazla çocuk düzenli eğitime erişemiyor. Öğretmen eksikliği, finansman yetersizliği ve altyapı tahribatı, eğitim kalitesini düşürdü. Mülteci çocuklar için durum daha da vahim; örneğin, Türkiye’nin işgali altındaki bölgelerde ve Türkiye’ye göç eden Suriyeli çocuklar bu kamplarda asimilasyon politikalarına maruz kalırken büyük bir kısmı da ayrımcılık nedeniyle eğitime erişemiyor. Eğitimdeki bu boşluk, bir neslin akademik ve mesleki geleceğini tehdit ederek “kayıp nesil” riskini artırıyor.
3.Çocuk İşçiliği ve Erken Yaşta Evlilik
Esad Rejimi ve sonrasında Colani iktidarıyla devam eden aşırı yoksulluk, çocukları erken yaşta çalışmaya veya evliliğe zorluyor. Çocuk işçiliği, özellikle mülteci kamplarında ve Suriye içinde yaygın; çocuklar tarım, inşaat gibi tehlikeli işlerde uzun saatler çalışıyor. Erken yaşta evlilik, özellikle kız çocukları için bir “koruma” mekanizması olarak görülüyor, ancak bu durum onları sömürü ve şiddete maruz bırakıyor. Örneğin, Ürdün’deki bazı mülteci kamplarında kız çocuklarının %30’dan fazlası 18 yaşından önce evlendiriliyor. Bu uygulamalar, çocukların fiziksel ve zihinsel sağlığını tehdit ediyor. Aynı şekilde Türkiye’nin denetimindeki mülteci kamplarında kız çocukları evlendirilmekle kalmıyor, DAIŞ çetelerine satılıyor.
4.Sağlık ve Beslenme Krizi
Savaş, Suriye’nin sağlık sistemini çökertti. Hastanelerin tahrip edilmesi, ilaç ve doktor eksikliği, çocukların temel sağlık hizmetlerinden mahrum kalmasına yol açtı. Yetersiz beslenme, özellikle bebekler ve küçük çocuklar arasında yaygın; temiz su ve gıda eksikliği hastalıkları artırıyor. Örneğin, 2023 depremi sonrası hijyen koşullarının kötüleşmesi, kolera gibi salgın hastalıkların yayılmasını tetikledi.
5.Mülteci Çocukların Çifte Mağduriyeti
Türkiye, Lübnan, Ürdün ve Irak gibi ülkelere sığınan milyonlarca çocuk, mülteci kamplarında zorlu koşullarda yaşıyor. Bu çocuklar, ayrımcılık, sömürü ve entegrasyon sorunlarıyla karşı karşıya. Örneğin, Türkiye’de Suriyeli çocukların %40’ı düzenli eğitime erişemiyor ve birçoğu tekstil atölyeleri gibi sektörlerde çalışıyor. Kamplardaki altyapı yetersizliği, çocukların insani yaşam koşullarından mahrum kalmasına neden oluyor.
6.Zorla Askere Alma ve Şiddetin Normalleşmesi
Başta Türk devletine bağlı silahlı çete grupları ve DAIŞ, çocukları savaşçı veya destek rolleri için zorla silah altına aldı. Bu çocuklar, hem fiziksel hem de psikolojik olarak ağır travmalar yaşadı. Savaş ortamında büyüyen bazı çocuklar için şiddet, bir “yaşam biçimi” haline geldi, bu da toplumsal değerlerin erozyonuna ve uzun vadeli sosyal sorunlara yol açıyor.
SAVAŞ SONRASI VE HTŞ DÖNEMİNDE DEVAM EDEN ZORLUKLAR
Beşar Esad rejiminin düşüşü ve HTŞ’nin bazı bölgelerde kontrolü ele geçirmesi, şiddetin temposunu bir üst seviyeye çıkararak çocukların yükünü daha da ağırlaştırdı. Savaşın mirası, aşağıdaki sorunlarla kendini gösteriyor:
-Eğitim ve Gelecek Kaybı: Uzun süreli eğitim kesintileri, okuma-yazma bilmeyen bir nesil yarattı. Yoksulluk, öğretmen eksikliği ve yıkılmış okullar, eğitime yeniden entegrasyonu zorlaştırıyor.
– Ekonomik Çöküş ve Çocuk İşçiliği: Ekonomik kriz, çocukları tehlikeli işlere ve dilenciliğe itiyor. Erken yaşta evlilik, yoksullukla mücadelede bir “çözüm” olarak görülüyor. Yine Türkiye gibi ülkelerde ucuz iş gücü olarak en kirli ve tehlikeli işlerde kullanılıyorlar.
-Psikolojik ve Sosyal Krizler: Çocukların çoğu, travma sonrası stres bozukluğundan muzda
rip ve psikolojik destek eksikliği iyileşmeyi engelliyor. Mülteci çocuklar, gittikleri ülkelerde ayrımcılık ve sosyal dışlanma ile karşılaşıyor.
-Toplumsal Çözülme: Yıllarca süren şiddet, nefret ve korku, çocukların sosyal değerlerini ve güven duygusunu aşındırdı. Bazı çocuklar, savaşın normalleştirdiği şiddeti içselleştirdi.
ROJAVA DEMOKRATİK ÖZERK YÖNETİMİ DENETİMİNDEKİ BÖLGELERDE ÇOCUKLAR
Çocukların Genel Durumu:
Rojava Özerk Yönetimi’nin kontrolündeki Kuzey ve Doğu Suriye bölgelerinde çocuklar, savaşın yıkıcı etkilerinden (yerinden edilme, yoksulluk, psikolojik travmalar) yoğun şekilde etkileniyor. Ancak Özerk Yönetim, çocukların güvenliği, eğitimi ve toplumsal entegrasyonu için çaba gösteriyor. Çocuk işçiliği, erken evlilik ve DAIŞ gibi grupların etkilerinden korunma gibi sorunlar devam etse de, bölgede çok dilli ve çok kültürlü bir sistemle çocukların haklarını koruma yönünde adımlar atılıyor. Yine DAIŞ üyelerinin çocukları için eğitim ve rehabilitasyon merkezleri kurulması gibi uluslararası destek çağrıları da yapılıyor.
Eğitim Durumu:
Rojava’da eğitim, Demokratik Ulus felsefesine dayalı, çok dilli ve çok kültürlü bir sistemle düzenleniyor. Kürtçe, Arapça ve Süryanice resmi diller; Ermenice, Çerkesçe ve Türkmen dillerinde de eğitim destekleniyor. 2024-2025 eğitim yılında 4.100 okulda yaklaşık 900 bin öğrenci eğitim görüyor, 41 bin öğretmen görev yapıyor. 2012’den bu yana 6 bin okul inşa edildi, 20 binden fazla öğretmen yetiştirildi. Eğitim müfredatı, farklı halkların dillerini ve kültürlerini öğrenmeyi teşvik ediyor; İngilizce gibi yabancı diller de öğretiliyor. Ancak Türkiye’nin saldırıları, ekonomik ambargolar ve altyapı eksiklikleri eğitimi zorlaştırıyor; bazı okullar bombalandı veya kapatıldı. Şam hükümetiyle yapılan anlaşmalar, lise ve ortaokul sınavları için ortak mekanizmalar oluşturmayı hedefliyor.
Zorluklar ve Umut:
Eğitimdeki ilerlemelere rağmen, savaşın mirası, yoksulluk ve dış saldırılar çocukların psikolojik ve sosyal gelişimini tehdit ediyor. Buna karşın, anadilde eğitim ve toplumsal sözleşmenin sağladığı haklar, çocukların daha aktif ve umutlu olmasına katkı sağlıyor. Çocuk Aile Meclisleri gibi yapılar, aile-öğretmen iş birliğini güçlendirerek eğitimi destekliyor. Rojava’nın çok kültürlü eğitim modeli, bölgedeki çocuklar için umut verici bir adım olarak öne çıkıyor, ancak sürdürülebilirlik için uluslararası destek kritik önemde.
Yine diğer ülkelerde, Suriyeli çocuklar inanılmaz bir direnç gösteriyor. Bir mülteci kampındaki çocuğun, “Doktor olmak istiyorum ki benim gibi yaralanan çocuklara yardım edebileyim” sözü, bu direncin bir örneği. Ancak ekonomik, siyasi ve sosyal gerçeklikler, tam bir iyileşmeyi engelliyor. Başka ülkelerde mülteci olarak yaşayan çocuklar, savaşsız bir hayatı tanımadan büyüyor ve bu, Suriye’nin geleceğini belirsiz kılıyor.
Çözüm Önerileri
Suriye’deki çocukların geleceğini kurtarmak için kapsamlı ve sürdürülebilir çözümler gerekiyor:
1.Eğitime Yeniden Entegrasyon:
-Geçici okullar ve çevrimiçi eğitim programları yaygınlaştırılmalı.
-Mülteci çocuklar için dil eğitimi ve entegrasyon programları geliştirilmeli.
-Uluslararası bağışlarla okul inşası ve öğretmen eğitimi desteklenmeli.
2.Psikolojik ve Sosyal Destek:
-Çocuk odaklı psikolojik destek merkezleri kurulmalı; travma, işkence veya cinsel şiddet mağduru çocuklar için özel programlar geliştirilmeli.
-Toplumsal farkındalık kampanyalarıyla ruh sağlığı sorunları destigmatize edilmeli.
3.Çocuk İşçiliği ve Erken Evliliğin Önlenmesi:
-Ailelere mikrofinans ve gelir getirici projelerle destek sağlanarak çocukların çalışması önlenmeli.
-Erken evliliğe karşı katı yasalar çıkarılmalı ve Rojava Özerk Yönetiminde olduğu gibi toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimleri düzenlenmeli.
4.Mülteci Çocukların Entegrasyonu:
-Ev sahibi ülkelerde mülteci çocuklara eşit eğitim ve sağlık hizmetleri sunulmalı.
-Ayrımcılığı önlemek için toplumsal kabul kampanyaları başlatılmalı.
5.Adalet ve Tazmin:
-Çocuklara karşı işlenen savaş suçları için uluslararası soruşturma komisyonları kurulmalı.
-Mağdur çocuklar için ulusal tazmin programları oluşturulmalı.
6.Toplumsal Uzlaşma ve Barış Eğitimi:
-Nefretin yeni nesillere aktarılmasını önlemek için barış ve hoşgörü temelli eğitim müfredatları geliştirilmeli.
-Medya kampanyalarıyla çocukluk ve umut temalı pozitif bir imaj yaratılmalı.
7.Uluslararası Destek ve Yeniden İnşa:
-Çocuk haklarını koruyan yeni bir anayasa hazırlanmalı.
-Eğitim ve sağlık altyapısını yeniden inşa etmek için uluslararası fonlar seferber edilmeli.
-Çocukların askere alınmasını ve erken evliliği engelleyen yasalar güçlendirilmeli.
BİR NESLİN GELECEĞİ TEHLİKEDE
Suriye’deki çocukların krizi, yalnızca bir insani felaket değil, aynı zamanda bölgenin geleceğini tehdit eden bir trajedi. Savaşın bıraktığı yıkım, eğitim kaybı, psikolojik travmalar ve toplumsal çözülme, bir neslin yoksunluk ve şiddetle büyümesine neden oluyor. Ancak bu çocuklar, Suriye’nin yeniden inşasının temel taşı. Onları desteklemek, rehabilite etmek ve haklarını garanti altına almak, yalnızca Suriyelilerin değil, tüm uluslararası toplumun sorumluluğu. Kalıcı barış ve çocukların güvenle, onurla yaşayabileceği bir Suriye için acil, bütüncül ve sürdürülebilir çözümler hayata geçirilmelidir.
Militan RÊHAT
