Gotinên El-Colanî li Mizgefta Umeyad (Emewî) li Şamê, paytexta Sûriyeyê, di salvegera yekem a hilweşîna rejîma Baasê de, deriyê xwendinek kûr vedike ku ji kêliya siyasî ya heyî wêdetir diçe. Ev gotar projeyek îdeolojîk eşkere dike ku armanc dike ku pêşeroja Sûriyeyê li ser bingeha “xîlafeteke Îslamî” ji nû ve şekil bide. Dibe ku taybetmendiya herî cihêreng a vê gotinê ew be ku ew sembol û têgehên ku ji hêla tevgerên cîhadîst ên berê ve têne bikar anîn, di serî de DAIŞ û serçeteyê wê Ebû Bekir El-Bexdadî ku di sala 2014’an de li Mûsilê “xîlafet” îlan kir, tîne bîra mirov. Berawirdkirinek di navbera retorîka Colanî û ya DAIŞ û El-Bexdadî de hem dişibin hev di avahî û sembolîzmê de, hem jî di şêwaz û pozîsyona siyasî de eşkere dike.
BERAWIRDKIRINA REWATIYA MERCÎ Û REWATIYA MUTLEQ
Di axaftina xwe de, El-Colanî got, “Heta ku ez guh bidim fermanên Xwedê, divê hûn jî guh bidin min,” ku hewldana wî ya pêşkêşkirina xwe wekî rêberekî ku bi qanûna Şerîetê ve girêdayî ye nîşan dide, ev jî ku di dîrokê de retorîka Ebû Bekir tîne bîra mirov. Ev şêwaza îfadeyê wî dide xuyakirin ku ew xwedî rewatiya olî ya şertî ye û wê bandorê dide xuyakirin ku desthilata wî ne mutleq e, lê bi pabendbûna bi Şerîetê ve sînordar e. Berevajî vê, serçeteyê DAIŞ’ê Ebû Bekir El-Bexdadî, di axaftina xwe ya navdar a li Mûsilê di sala 2014’an de, şertek wisa pêşkêş nekir, rasterast xwe wekî “Xelîfeyê Misilmanan” îlan kir û dilsoziya mutleq a bê şert û merc xwest. Dema ku El-Colanî hewl da ku bi nîşandana xwe wekî “pabendtir” bi qanûna Şerîetê baweriya gel bi dest bixe, El-Bexdadî xwe li jor her tiştî wekî desthilatdariyek mutleq nîşan da ku cûdahiyek di stratejiyên wan de ji bo bidestxistina rewatiyê nîşan dide.
RÛBÛNA BI HÊZÊN MEZIN RE
El-Colanî, bi gotina xwe ya “Kes, çi qas mezin û bi heybet be jî, dê li pêşiya me nikaribe raweste” projeya xwe xist nav pevçûnek rasterast bi reqîbên herêmî û navneteweyî re, lê zimanek dijberiyê ya siyasî-olîtir bi kar anî. Retorîka El-Bexdadî bêtir dijberî bû; wî şer li dijî “kafiran” û qaşo “zaliman” îlan kir û zimanek tekfîrî ya berfireh bikar anî ku tevahiya pergala navneteweyî hedef girt. Li vir, dema ku El-Colanî zimanek dijber bikar anî, wî cîh ji bo meşrûiyeta olî û siyasî hişt; El-Bexdadî retorîka tûj bikar anî ku tevahiya cîhanê wekî dijmin danî, projeya wî radîkaltir û kêmtir vekirî ji bo danûstandinan kir.
SOZ Û SEFERBERÎ
Colanî bi gotinên “Bi destûra Xwedê, em ê bi hev re bi hemî zehmetiyan re rû bi rû bimînin” gotara xwe ji takekesî ber bi kolektîf ve diguhezîne û bang li ummeta bawermend dike wekî hevkarê projeyê. Ji aliyekî din ve, El-Bexdadî bang li hemû Misilmanên cîhanê dike ku koçî “axên xîlafetê” bikin û projeya xwe wekî mîsyonek olî ya gerdûnî pêşkêş dikin ku bi tenê bi Sûriye an Iraqê ve sînordar nîne.
Dema ku Colanî li ser Sûriyeyê disekine û bi gel re diyalogê dike, El-Bexdadî xîtabî tevahiya umeta Îslamî dike û cudahiya di çarçoveya projeyê de nîşan dide: herêmî ji bo Colanî, gerdûnî ji bo El-Bexdadî.
BIKARANÎNA SEMBOLIZM Û REFERANSÊN DÎROKÎ
Colanî bi bîranîna îfadeya îtaeta şertî, gotara xwe bi kevneşopiya Îslamî ya destpêkê ve girêdide, bi vî rengî xuyangek rewatiya dîrokî dide wê. Ji aliyê din ve, El-Bexdadî cilên olî yên kevneşopî li xwe kir, li ser minbera Mizgefta Mûsilê hilkişiya û rasterast û eşkere xwe wekî “xelîf” îlan kir, bi eşkereyî wêneyê xelîfeyên dîrokî bi bîr tîne.
Her du jî sembolîzma olî bikar tînin, lê dema ku El-Bexdadî wê bi formulasyonek hişyartir û şertîtir bikar tîne, El-Bexdadî wê bi eşkere û bê guman bikar tîne da ku rasterast xîlafetê rewa bike.
ENCAM
Di çarçoveya Sûriyeyê de, gotinên Colanî, her çend heman têgehan bi şêwazek “cidîtir” bikar bîne jî, fikaran li ser dubarekirina ezmûna DAIŞ’ê derdixe holê.
Di çarçoveya navneteweyî de, her çend retorîka el-Bexdadî sedema rasterast a seferberiya cîhanê li dijî DAIŞ’ê bû jî, gotara Colanî dikare wekî hewldanek ji bo ji nû ve pêşkêşkirina projeya “xîlafetê” bi xuyangek kêmtir pevçûnî were xwendin. Lêbelê, ev hewldan ji hêla armancên dawîn ve ne kêmtir xeternak e. Berawirdkirinek di navbera retorîka el-Colanî û ya DAIŞ û el-Bexdadî de jêrîn eşkere dike:
1.Di cewherde hemane: Her du jî armanc dikin ku dewletek xîlafetê ava bikin ku ji sînorên neteweyî derbas bibe.
2.Cûdahiya di Şêwazê de: El-Colanî zimanek şertî bikar tîne û meyla xwe dide kesên di nav Sûriyeyê de, lê El-Bexdadî zimanek mutleq bikar tîne û tevahiya umeta Îslamî diaxive.
3.Sembolîzma Hevpar: Her du jî referansên dîrokî yên Îslamî û têgeha dilsoziyê wekî amûran bikar tînin da ku projeyên xwe rewa bikin.
Ji ber vê yekê, axaftina el-Colanî li Mizgefta Emewiyan ne tenê bangek siyasî bû, lê di heman demê de pêşkêşkirina projeya xîlafetê bû ku di formê de bi baldarîtir bû lê di bingeh de dişibiya ya DAIŞ’ê û el-Bexdadî.
Ev dibe hewldanek ji bo ji nû ve hilberandina (projeya berê) bi formulasyoneke nû ku bi [ya berê re yek e]. Ev rewş Sûrîyeyî û cîhanê ji vegera senaryoyên kaos û tundûtûjiyê di bin maskeke olî-siyasî de nîgeran dike.
Ekrem BEREKAT
