Her ku nakokiya berjewendiyan di navbera Tirkiye û Îsraîlê de kûrtir dibe, stratejiya herêmî ya dewleta Tirkiyeyê Sûriye û Iraqê vediguherîne meydanên şer. Ji HTŞ’ê bigire heta ENKS’ê, ji pirsgirêka Durzî bigire heta komên biyanî, her mijar gelên herêmê ber bi şerekî nû ve dibe.
Her ku hevsengiya hêzê li Rojhilata Navîn ji nû ve tê şekildan, pevçûna berjewendiyan di navbera dewletên Tirkiye û Îsraîlê de bi awayekî bê nîqaş xuya bûye. Encama herî krîtîk a vê pevçûnê lezandina stratejiya dezgeha MÎT ye ku Sûriye û Iraqê veguherîne qadên pevçûnê di navbera Tirkiye û Îsraîlê de.
Enqereyê bi piranî kontrola mekanîzmayên biryardanê yên hikûmeta Sûriyeyê bi dest xistiye. Hewldanên dijwar hene ku heman model li Iraqê were damezrandin. Ev wêne mizgîniya eksena nû dide ku dê pêşeroja herêmê diyar bike.
LÊGERÎNA NÛ YA TIRKIYÊ BO KOOLISIYONAN: DI EKSENA ŞÎE-SUNÎ DE ‘XETEKE PARASTINÊ’
Tirkiye hewl dide ku hêzên Şîe û Sunnî di bin yek sîwanê de binirxîne da ku eniyeke parastinê ya herêmî li dijî Îsraîlê biafirîne. Lêbelê, li herêmên ku ew ji bo berjewendiyên xwe xetereyek çêdike, ew hewl dide ku wan li dijî hev rake ne ku wan bike yek.
Di vê çarçoveyê de: Serdana serokê Heşdî Şebî bo Enqerê, nermkirina gotinên li hember Hizbullahê û avakirina têkiliyên nû bi Iraqê re bi rêya Hikûmeta Demkî ya li Şamê ne tesadufî ne; ew hemî beşên mîmariya herêmî ya nû ya MÎTê ne. Ev gav ne tevgerek ber bi mîna Îranê ve ne ji hêla Tirkiyeyê ve; ew hewldanek e ji bo avakirina “siyasetek hevsengiya kontrolkirî” li dijî Îsraîlê.
SÛRIYE: WELATEK KU VEGUHASTÎ QADEK ŞER
Li gorî agahiyên ku me wergirtine û li ser bingeha nirxandinên Balyozxaneya Tirkiyê li Şamê û MÎT’ê, Fransa û Îsraîl hewl didin ku bandora Tirkiyê li Sûriyê kêm bikin, bi taybetî bi rêya du mijaran:
Meseleya Durzî li Suweydayê û meseleya komên çekdar ên biyanî li Başûr û Bakurê Sûriyê.
Tirkiye li dijî vê yekê planeke du alî dimeşîne: kontrolkirina civaka Durzî bi entegrekirina wan di nav saziyên dewletê de, afirandina dabeşbûnên mezhebî di nav civaka Dûrzî de û piştgirîkirina gelek kesayetên olî li şûna yek rêberî.
Ev stratejiyeke klasîk a “rêveberiya bi atomîzekirina civakê” ye.
HTŞ Û KOMÊN BIYANÎ: SENARYOYEKE ŞERÊ KURT-DEM
Her ku zexta navneteweyî li ser komên biyanî li Îdlibê zêde dibe, rêveberiya el-Colanî di bin zextê de ye. Ji ber vê yekê, MîT senaryoyek şerê kontrolkirî bicîh aniye da ku vê zextê sivik bike. Bi rastî, operasyona demkurt a hêzên dilsoz ên Hikûmeta Demkî li dijî komên biyanî di 6ê Gulanê de nîşana yekem a vê senaryoyê bû. Ev celeb “pevçûnên pêşangehê” hem ji bo balkişandina bala Rojava û hem jî ji bo ji nû ve avakirina hevsengiya navxweyî ya HTŞ têne bikar anîn.
LÎSTIKA ENTEGRASIYONÊ YA HTŞ
Siyaseta entegrasyonê ya ku ji hêla HTŞ ve tê ferzkirin, dirêjkirina stratejiya herêmî ya Tirkiyeyê ye.
Ev siyaset: Di nav gelên herêmê de bêewlehiyê diafirîne, krîzên xizmetguzarî û binesaziyê kûrtir dike û bi rêbazên şerê taybet civakê tepeser dike. Bi kurtasî, armanca HTŞ ew e ku xwe wekî “navenda yekane ya çareseriyan” nîşan bide.
Lêbelê, pirsgirêkên ku li bajarên mezin ên Rojava (Qamişlo, Heseke, Kobanî) derdikevin holê li seranserê Sûriyeyê belav dibin ku nîşan dide ku ev entegrasyon “mekanîzmayek ji bo çêkirina bêîstîqrariyê” ye.
Wekî din, li dijî gelê Kurd gavên nû têne avêtin. Ev girtinên veşartî û avakirina şaneyan in. Wekî ku malpera me lekolin.org di nûçe û analîzên xwe yên taybet de tekez kiriye, û wekî ku di hin çavkaniyên vekirî de hatiye gotin, HTŞ li herêmên Tebqa, Reqa û Dêra Zorê girtinên veşartî yên ciwanên Kurd plan dike. Ew hewl dide ku vê yekê bi hinceta şaneyên QSD rewa bike. Girtinên ku li Reqa û herêmên din bi nasnavê “alîgirên QSD” hatine kirin nîşan didin ku nêzîkatiya HTŞ’ê ya li hember Kurdan ne taktîkî ye, lê dijminatiya avahîsaziyê ye. Di heman demê de, hewldanên MÎT û HTŞ’ê yên ji bo parçekirina herêmê bi avakirina şaneyan di nav eşîrên ereb de, xetera pevçûnek navxweyî ya nû zêde dike.
HERÊM LI BER ŞEREKÎ NÛ YE
Tiştê ku îro li Rojhilata Navîn diqewime ne tenê pevçûnek berjewendiyan di navbera dewletan de ye; ew pêvajoyek ji nû ve sêwirandinê ye ku dê pêşeroja civakan diyar bike. Veguherîna Sûriye û Iraqê ji aliyê Tirkiyeyê ve bo qadên pevçûnê, şerê taybet ê HTŞ’ê ku di bin navê entegrasyonê de tê meşandin, tevgerên herêmî yên Îsraîlê û zexta Rojava bi rêya mijara Durzî û komên biyanî, hemî bi hev re tên da ku herêmê bînin ber şerekî mezintir. Û bedela vî şerî dîsa dê ji aliyê gel ve were dayîn.
Firat ALİ
