Şengal katliamının üzerinden 11 yıl geçti. 3 Ağustos 2014 sabahı, IŞİD çeteleri Irak’ın Ninova vilayetine bağlı Şengal kentine saldırdı. Bu, Êzidî toplumuna yönelik 74. katliamdı. Irak ordusu ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne (PDK) bağlı Peşmerge güçleri kısa sürede Şengal’den çekildi ve binlerce sivil savunmasız bırakıldı.
IŞİD’in saldırısı yalnızca askeri değildi; dini ve etnik motivasyonlarla gerçekleştirilen bir yok etme operasyonuydu. Erkekler öldürüldü, kadınlar ve çocuklar kaçırıldı, yüzlerce kişi katledildi. Êzidî toplumuna “Ya Müslüman olursunuz ya da öldürülürsünüz” denildi. Kadınlar ve kız çocukları sistematik tecavüze maruz kaldı, köle pazarlarında satıldı. Koço, Hardan ve Qiniye gibi köylerde yüzlerce sivil öldürüldü. Özellikle Koço’da, 15 Ağustos’ta yaklaşık 80 erkek idam edildi, kadınlar ve çocuklar kaçırılıp köle pazarlarında satılmak üzere alındı.
ŞENGAL DAĞI SIĞINAK OLDU
Binlerce Êzidî, Şengal Dağı’na sığındı ve günlerce dağda yiyeceksiz, susuz ve tıbbi yardım olmadan mahsur kaldı. Açlık, susuzluk ve sıcaklık birçok kişinin ölümüne neden oldu. Özgürlük savaşçılarının ilk yardımları ve uluslararası toplumun son baskısıyla, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) 7-8 Ağustos 2014’te hava saldırılarına başladı. Helikopterlerle Şengal Dağı’na su ve yiyecek ulaştırıldı.
ŞENGAL’İN 12 SÜVARİSİ: YPG VE YPJ
Rojava’dan gelen YPG, YPJ ve HPG güçleri, saldırıları püskürtmede önemli bir rol oynadı. 9-13 Ağustos 2014 arasında Şengal Dağı’na ulaştılar ve siviller için bir koridor açtılar. Kadın savaşçıların ortaya çıkışı, yalnızca askeri değil, ideolojik bir dönüşüm de getirdi. Kadınlar artık sadece hayatta kalmaya çalışmıyor, aynı zamanda öz savunma birimlerinin kurucuları oluyorlardı. Bu süreç, Şengal Kadın Birlikleri’nin (YJŞ) kurulmasının önünü açtı.
ŞEHRİN KURTULUŞU
13 Kasım 2015’te Şengal şehir merkezi tamamen IŞİD’den kurtarıldı. Ancak fiziksel kurtuluşun ardından bölge, psikolojik, sosyal ve kültürel olarak yeniden inşa edilmeliydi. Yıkıntılardan yükselen yeni yapı, kadınlar tarafından yönetildi. Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ) ve YJŞ sahada etkili oldu. 2016’da YJŞ’nin resmi kuruluşuyla kadınların korunması kurumsallaştı.
ŞENGAL DEMOKRATİK ÖZERKLİK MECLİSİ
2017’de Şengal Demokratik Özerklik Meclisi ilan edildi. Kürt Özgürlük Hareketi’nin özerk yönetim modeli burada da uygulandı. Eşbaşkanlık, komünler ve halk meclisleriyle Şengal, kendi sistemini kurmaya başladı.
Gazeteci Nûjiyan Erhan (Tûba Akyılmaz), IŞİD saldırılarından sonraki gelişmeleri takip etmek ve Êzidî toplumunun direnişini belgelemek için Şengal’e gitmişti. 3 Mart 2017’de, Xanesor’da haber takip ederken PDK’ya bağlı “Roj Peşmergeleri”nin ateşiyle başından ağır yaralandı. Bölgedeki karmaşa, IŞİD sonrası dönemle çakışırken, gazetecilik tehlikeleri bir kez daha ortaya çıktı.
IŞİD’İN FİZİKSEL YAPISININ ÇÖKÜŞÜ VE KALAN RUHSAL YARALAR
IŞİD’in fiziksel yapısı çöktü, ancak görünmeyen ruhsal yaralar kaldı. Binlerce Êzidî hâlâ kayıp. 2019’da Almanya, Fransa ve Irak’ta IŞİD üyelerine karşı davalar açıldı. Êzidî kadınların tanıklıklarıyla bazı suçlular ilk kez “soykırım” suçundan mahkûm edildi. Ancak kadın örgütleri, bu sürecin “kadınlara yönelik soykırımı” tanımada yetersiz kaldığını belirtti.
ŞENGAL ANLAŞMASI VE YENİ SALDIRI TEHDİTLERİ
2020’de Irak Merkezi Hükümeti ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasında imzalanan Şengal Anlaşması, öz savunma yapılarının dağıtılmasını şart koştu. Ardından Türkiye’ye ait silahlı insansız hava araçlarıyla YBŞ komutanları ve bazı sivil bölgeler hedef alındı. Bu saldırılar, kamuoyunda yeni bir kırılma yarattı.
2023’te Almanya’da açılan davalarda, Êzidî kadınların doğrudan tanıklıklarıyla bazı IŞİD üyeleri soykırım suçundan mahkûm edildi. Bu önemli bir gelişme olsa da, kadınlar adaletin sadece cezalandırmayla sınırlı olmadığını, tazminat ve kolektif belleğin de gerektiğini vurguladı.
BÎNEVŞ AGALAN’DAN BÊRÎVAN ŞENGAL’E
Köleleştirilen, yok sayılan Kürt kadını, özgürlüğünden bahsedildiğinde özgürlüğün gerçek anlamıyla buluştu. Kürt kadını, dünyadaki tüm kadınlara direniş ve mücadele öğretti. Arîn Mîrkan’ın öncülüğünde Kobanê’de yazılan destan, Latin Amerika’dan Afrika’ya kadar tüm direnişçi kadınların sembolü oldu.
Şengal kadınlarının direnişi Bînevş Agalan’la devam etti ve Arîn’ler, Bêrîvan’larla en yüksek zirveye ulaştı. Özgür Kadın Direnişi, Kürdistan’ın dört parçasını birleştiriyor ve direnişin kadın şehitleri, Kürt Ulusal Birliği’ni oluşturuyor.
Asmîn SENAR
