Rêveberiya Xweser a Demokratîk êdî ne ceribandinek herêmî ya tenê ye; berevajî vê, ew bûye xalek navendî di pevçûna herêmî de û şertek nepenî ji bo her veguherînek demokratîk a potansiyel di nav Sûriyê û Tirkiyê de. Di dilê Rojhilata Navîn a parçebûyî de, ev rêveberî wekî qadeke berxwedanê û modelek siyasî û civakî derdikeve holê ku neteweperestiya tundrew dixe ber pirsê û rêzgirtina ji bo maf, pirrengî û edaletê vedigerîne.
ŞER LI DIJÎ MODELAN E NE LI SER ERDNÎGARIYÊ YE
Bi salan e ku hikûmeta AKP li Tirkiyeyê siyasetek sîstematîk pejirandiye da ku hebûna Kurdan li Bakur û Rojhilatê Sûriyê ji holê rake, ne tenê bi rêya êrîşên leşkerî, lê di heman demê de bi rêya hevpeymaniyên ewlehiyê bi komên tundrew ên wekî DAIŞ û Heyet Tehrîr el-Şam re jî. Ev guhertin ku ji aliyê dewleta kûr a Tirk ve hatiye organîzekirin û herî dawî ji aliyê Hakan Fîdan ve tê birêvebirin, stratejiyeke nû eşkere dike: teşwîqkirina navxweyî bi rêya kişandina Şamê û hin eşîrên Ereb ber bi aloziyê ve, bi armanca ji nû ve avakirina navendîparêziyê û ferzkirina peymanek xelet ku dê her projeyek demokratîk asteng bike.
Tevî îmzekirina peymanek di 10ê Adarê de di navbera fermandarê Hêzên Sûriyeya Demokratîk (QSD) û serokê hikûmeta veguhêz a li Şamê de, Tirkiye hewlên xwe yên ji bo astengkirina vê têgihîştinê didomîne, wekî beşek ji hewldanên xwe yên berdewam ji bo hilweşandina QSD û bidawîkirina bandora wê li bakur û rojhilatê Sûriyeyê.
Retorîka Tirkî ku dirûşmeyên wekî “Em ê rê nedin dubarebûna senaryoya bakurê Iraqê li bakurê Sûriyeyê” pêş dixe, eşkere dike ku bingeha pevçûnê pirsgirêka Kurd e, ne ewlehiya neteweyî ye, wekî ku medyayê pêş dixe. Ew şerekî li ser paradîgmayê ye, ne li ser erdnîgariyê.
ŞAM DI NAVBERA BÊHÊZIYÊ Û GİRÊDAYÎBÛNÊ DE YE
Ji aliyekî din ve, hikûmeta Şamê ji lawaziya avahîsaziyê dikişîne ku piştî komkujiya Siwêdayê xirabtir bûye, û ew nikare bi Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê re rûbirû bibe tevî teşwîqkirina berdewam a Tirkiyeyê. Bi rastî, Şam neçar dimîne ku xwe bispêre piştgiriya Rêveberiya Xweser, wekî yekane hêza ku dikare hevsengiya navxweyî vegerîne. Lêbelê, ev girêdan Enqereyê razî nake, ku dixwaze Şamê ber bi aloziyê ve bikişîne û wê teşwîq bike ku bi rêbazên cûrbecûr, di nav de komên tundrew û yên din ên ku li ser navê komên eşîrî tevdigerin, êrîşî Bakur û Rojhilatê Sûriyê bike.
Di vê çarçoveyê de, Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê wekî hêzek zextê ya stratejîk a bê înkar derdikeve holê, ku dikare Şamê ber bi çareseriyek nenavendî ve bibe ku avahiya dewleta Sûriyeyê li ser bingehên demokratîk ên piralî ji nû ve şekil dide. Li hember aloziyê, Rêveberiya Xweser û QSD berdewam dikin ku pabendbûna xwe ya bi çareseriyên aştiyane û demokratîk û redkirina gef û şantajên siyasî piştrast dikin. Ev hêz naxwazin destwerdanê di karûbarên Tirkiyê de bikin; berevajî vê, ew ji bo Sûriyeyek piralî û nenavendî ku mafên hemî pêkhateyên wê garantî dike, hewl didin.
TÊKOŞÎN DI NAVBÊRA DU PROJEYAN DE
Retorîka Tirkiyê, ku şerê psîkolojîk û taybet li dijî herêma Bakur û Rojhilatê Sûriyê pêş dixe, armanc dike ku wêneya wê di çavên raya giştî ya herêmî û navneteweyî de xera bike. Lêbelê, ew bi berxwedanek retorîka hevgirtî û siyasî re rû bi rû dimîne, pevçûnê wekî yek di navbera du projeyan de ji nû ve pênase dike; ango têkoşîn di navbêra projeya demokratîk a piralî û projeyek otorîter a dûrxistinê de ye.
Di nav vê tevliheviyê de, encamên Konferansa Hesekê wekî çarçoveyek rastîn ji bo çareseriyekê ji nû ve têne pêşkêş kirin. Modela nenavendî ya ku li wir tê pêşniyar kirin, formula çêtirîn e ji bo garantîkirina mafan û derbaskirina navendîbûna ku ji hêla rejîma Baasê ve bi dehsalan berdewam kiriye. Berevajî vê, hikûmeta Şamê israr dike ku modelek yekgirtî ferz bike ku zordariyê di forma xwe ya kevin de ji nû ve hilberîne.
Berawirdkirina li vir, di navbera Baas û Heyet Tehrîr el-Şam de, êdî ne tenê analîzek siyasî ye; ew fermanek exlaqî ye. Her du neteweperestiya tund ferz dikin, dijminatiya jinan dikin û mezheban derdixin. Heyet Tehrîr el-Şam ne tenê dirêjkirinek Cebhet el-Nusra ye; ew jîngeh e ku DAIŞ jê derketiye û di nav bêdengiya navneteweyî ya gumanbar de berdewam dike ku Elewî û Durzîyan zilm dike. Di demên dawî de, daxuyaniya Şamê ya niyeta wê ya lidarxistina hilbijartinan li hin herêmên Sûriyeyê bê naverokeke demokratîk e. Berevajî vê, ew ji bo xurtkirina desthilatdariyê û dayîna rewatiya xeyalî ji rejîmek ku baweriya xwe winda kiriye tê bikar anîn. Hilbijartinên rastîn ne li ser dirûşmeyên rûberî, lê li ser destûrek nû têne avakirin ku mafan garantî dike û mafê her kesî dide, bêyî cudahî.
BER BI SÛRIYEKE NÛ VE
Bakurê Rojhilatê Sûriyê ne tenê ceribandinek herêmî ye; ew deriyek e ber bi Sûriyeke nû ve ku rêzgirtina ji bo mafan vedigerîne û dewletê li ser bingehên edalet û pirrengiyê ji nû ve pênase dike. Di demekê de ku projeyên otorîter li hev dikevin, Rêveberiya Xweser wekî hêzek berxwedanê û projeyek demokratîk derdikeve holê ku hêviyê vedigerîne û mafê xwerêvebirinê dide gelan.
Ekrem BEREKAT
