Me salekê ku tê gotin hevsengiyên herêmî û cîhanî yên di hêla siyasî, leşkerî û dîplomatîk de serûbinê hev xist li dû xwe hişt. Wisa dixuye ku aloziyên ku di sala 2025’an de çêbûne, dê di sala 2026’an de jî bi heman tundiyê berdewam bikin. Têkiliyên berdewam, nakokî û pevçûnên li ser erdê û di qada siyasî de nîşanên zelal didin ku aloziyên hîn mezintir li ber çavan in.
NAKOKIYÊN STRATEJÎK ÇARESERIYÊ DÛR DIXE
Şerê Cîhanê yê Sêyemîn ku di nav sîstema kapîtalîst de geş bûye û veguheriye kaosek gerdûnî, bênavber berdewam dike. Çavkaniya pirsgirêkê avahiya sîstema hegemonîk e. Ji ber vê yekê, hêzên hegemonîk bi stratejîkî bi hev re û bi pergalên xwe yên hilweşiyayî re li hev dikevin. Lêbelê, ev nakokiyên stratejîk bi demê re bi manevrayên taktîkî belav dibin. Rêvebirina kaosê li şûna hilberandina çareseriyan bûye rêbaza bijarte ya sîstema kapîtalîst. Navendên hegemonîk bi dabeşkirina wan di qonaxan de nakokîyan dirêj dikin; bi vî rengî, ew armanc dikin ku di şûna pirsgirêkan çareser bikin de wan di bin kontrol de bihêlin. Şîrovekirina şêwaza şerê nû wekî “tiştek pêşnakeve” an “her tişt wekî berê ye, an jî xirabtir” dê xeletiyek mezin be. Ji ber ku ji bilî tiştê ku li ser erdê xuya dike, kombûnek hegemonîk a kûr di lîstikê de ye. Diyardeyên ku di encama van kiryaran de derdikevin holê carinan bi dilxwazî, carinan jî bi neçarî têne şekilkirin. Ev nîşan dide ku pêvajo gihîştiye dimenek pir kûrtir.
ŞERT Û MERCÊN KONJUNKTUREL GUHERTINÊ ZOR DIKIN
Şert û mercên nû yên derketine holê, guhertinek radîkal di rewşa heyî ya li ser erdê de ferz dikin. Ti diyardeyek li herêmê ji vê guhertinê bêpar nîne. Bi destwerdanên derve an jî ferzkirina şert û mercên mecbûrî, herêm di pêvajoyek guhertinê ya kontrolkirî re derbas bûye. Sîstema hegemonîk bi zanebûn kaosê diparêze da ku rê li ber dînamîkên herêmî bigire ku însiyatîf bigirin. Ew hêzên herêmî di hawîrdorek nepêşbînîkirî de bi xwe ve girêdide. Wekî din, bêserûberiya dînamîkên navxweyî di nav mekanîzmayên xwe yên navxweyî de ji bo çalakiyê qadeke berfirehtir peyda dike.
Sîstema hegemonîk dema xwe restore dike, bê ku bi lez rejîman hilweşîne, lê wan “bêdeng û di destê xwe de bihêle” û wan di nav avahiya xwe de entegre bike. Ew hewl dide ku hemî hêzan bi pergalê ve girêbide da ku rê li ber çalakbûna dînamîkên civakî yên demokratîk bigire. Ew taktîkên xwe li gorî şert û mercên konjukturel hêdî hêdî bicîh tîne.
Di dawiyê de, pirsgirêkên ku têne jiyîn kaosek avahîsaziyê ye ku di nav pergala kapîtalîst de çêdibe. Li şûna ku vê kaosê derbas bike, pergal hewl dide ku dînamîkên xwe bi çêkirina kaosek nû birêve bibe. Bi domandina têkoşînê di nav pergalê de, ew rê li ber hêzên derveyî pergalê digire ku însiyatîf bi dest bixin.
MASEYÊN MUZAKEREYÊ: NE ÇARESERIYÊ, XWE FERZ DIKIN
Cewhera konsepta ku ji dema hatina Trump ve hatiye sepandin eşkere ye: pirsgirêk nayên çareserkirin, tenê hevsengiyên siyasî têne hilweşandin. Ev nêzîkatî ku bûye polîtîkayeke bingehîn a DYA’yê û di serdema Trump de gihîştiye lûtkeyê, li ser rakirina şerên bi wekalet hatiye avakirin. Hêzên bi wekalet an têne tunekirin an jî bi zorê di nav avahiyên heyî de têne entegrekirin. Bi vî rengî, aktorên li ser erdê têne dûrxistin û hêzên dewletan tînin ser maseyên hegemonîk. Lêbelê, armanca veşartî ya van maseyan eşkere ye: vegerandina pergala hegemonîk û entegrekirina hemî hêzan di nav pergalê de. Her maseyeke ku tê danîn, ji Xezzeyê bigire heya Îranê, ji Ukraynayê bigire heya Qafqasyayê, beşek ji heman lîstikê ye. Vebijarka tesfiyekirin an entegrekirinê ya ku li ser Heşdî Şebî li Iraqê tê ferzkirin jî berdewamiya vê siyasetê ye. Hêzên bi wekalet ên ku ji bo afirandina deverên pevçûnê têne bikar anîn niha wekî asteng têne dîtin û dewletên ku tînin ser maseyê bi nezelalî û fikarên li ser pêşerojê têne kişandin nav pêşbirkek çekan.
ENTEGRASYONA DEMOKRATÎK: DIJÎ XWEFERZKIRINA BI ZORÊ ÇARESERIYA DILXWAZÎ
Rêber Apo, dema ku vê rewşê dît, heta di şert û mercên tecrîdê de jî, bi banga xwe ya ji bo Aştî û Civaka Demokratîk perspektîfa xwe ya çareseriyê pêşkêş kir. Kombûna têgehên ku wî bi Manîfestoya Civaka Demokratîk pêşkêş kir, rê li ber entegrasyona demokratîk a li ser bingeha dilxwaziyê vekir. Wî îradeyek mezin ji bo veguherînê ji bo berjewendiya gelan bi perspektîfa dewlet+demokrasiyê nîşan da. Li dijî ferzkirinên entegrasyona bi zorê yên pergalê, wî entegrasyona demokratîk a bi dilxwazî li ser bingeha çareseriyên qanûnî û destûrî pêşniyar kir. Hewldana ku ew bi çavkaniyên sînorkirî nêzîkî salekê ye dimeşîne, wekî şansê dawî ji bo gelên Kurd û Tirk tê dîtin. Her çend şandeya parlementoyê ya ku çû Îmraliyê pêvajo anî qada siyasî jî, dewlet bi veşartina her gavekê hewl dide ku pêşî li veguheztina wê bo çarçoveyek qanûnî ya girêdayî bigire. Raporên partiyên din ji bilî Partiya DEM nikarin ji zîhniyeta tasfiyeyê wêdetir biçin. Her çend qeliştokên piçûk vebûne jî, zîhniyeta înkar û hilweşandinê hîn jî li her deverê tê ferzkirin.
BERXWEDANA LI DIJÎ NETEWPERESTIYA ZAYENDPEREST JÊNEVEGERE
Wekî ku Rêber Apo di peyamên xwe de bi berdewamî tekez dike, provokasyon û mekanîzmayên darbeyê li ser kar in. Tevî gavên bi niyeta baş ên Tevgera Azadiyê, dewlet bi gurkirina pêla neteweperestiyê daxwazên demokratîk tepeser dike. Dirûşmeyên provokatîf ên alîgirên Bursasporê ne tesaduf in; êrîşên li ser Leyla Zana îşaretek eşkere ye ji bo siyaseta tarî ya salên 1990’î. Rizîbûna di sêgoşeya medyayê, burokrasiyê û siyasetê de ji bo dûrxistina balê ji pirsgirêkên rastîn tê sansasyonkirin. Nirxandina herî piçûk a demokratîk tê krîmînalîzekirin û neteweperestî bi yekalî li ser civakê tê ferzkirin. Ji ber vê yekê, neçar e ku hemî derdorên demokratîk, nemaze jin, li dijî neteweperestiya zayendperest tevbigerin. Di rastiya Tirkiyeyê de, neteweperestî, mîlîtarîzm û zayendperestî bi hev ve girêdayî ne. Vê zîhniyetê dîrokî zemîna pevçûna di navbera nasnameyan de çêkiriye. Çareserî di xeta rizgariya jinan û perspektîfa neteweyek demokratîk de ye. Di 20 salên borî de, neteweperestiya zayendperest ku ji hêla bîrdoziya olî ve tê xurt kirin, bûye kevirê bingehîn ê her helwestek siyasî. Ev îdeolojiya jehrîn bi awayekî sîstematîk armanca civakek “dînperest û hêrsbûyî” ava kiriye. Lêbelê, ev ferzkirin tenê dikarin werin pûçkirin dema ku têkoşîna demokratîk were xurtkirin. Ji bo ku aştî bingehek civakî bibîne, pir girîng e ku her kes xwedî li pêvajoyê derkeve.
LÎSTIKA POLÎSÊ BAŞ –POLÎSÊ XERAB
Senaryoyek mîna ya li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê diqewime li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê jî diqewime. Hevkêşeya li Sûriyeyê hesas e, di her kêliyê de ji bo pevçûnên nû amade ye. Êrîşên li ser taxên Şêx Meqsûd û Eşrefiyê di heman rojê de ku şandeya Tirkiyeyê li Şamê hevdîtin pêk anîn ne tesaduf in; ev beşek ji provokasyonek rasterast li dijî Rêveberiya Xweser e. Mêjiyê li pişt vê senaryoya qirêj Wezîrê Derve yê Tirkiyeyê Hakan Fîdan e. Di cih de piştî gefa “eger QSD çekên xwe daneyneu, şerekî navxweyî dê dest pê bike”, gel hedef hat girtin. Fîdan di serê klîka ku rewşa bêçalaktiyê ferz dike û mekanîzmaya darbeyê zindî dihêle de ye. Ew ne mîna wezîrê derve, lê mîna wezîrê şer tevdigere. Her ku hêviyek ji bo aştiyê derdikeve holê, ew li ser televîzyonê xuya dike û li ser navê dewletê gefan dixwe. Ew kesê ku herî zêde dixebite da ku pêşî li çareseriyek li Sûriyeyê bigire ye. Ew her cûre retorîk û kiryarên provokatîf bikar tîne da ku piştrast bike ku hewldanên aştiyê li Bakurê Kurdistanê û Bakurê Rojhilatê Sûriyeyê bêencam dimînin. Rêbazên qirêj ên ku bi rêya medyayê, burokrasiyê, dadweriyê û siyasetê têne bikar anîn nîşanek eşkere ya hilweşîna ku vê dawiyê derketiye holê ye. Klîşeya “polîsê baş – polîsê xerab” ji nû ve hatiye ser dikê. Lêbelê, divê neyê jibîrkirin ku her du rol jî xizmeta heman navendê dikin. Ji ber ku yê nabe asteng heta em dikarin bêjin pêşiya polîsê xirab vedike polîsên baş AKP-Erdogan û MHP-Bahçelî ye.
XALA KOR A PDK’Ê
Li Iraqê hilbijartin pêk hatin, lê hîn jî hikûmet nehatiye avakirin. Ev nezelalî nîşan dide ku li Iraq û Başûrê Kurdistanê pêşketinên leşkerî-siyasî yên nû li ber çavan in. Zîhniyeta DAIŞ’ê ji nû ve tê vejandin. Dewletên herêmî û hêzên hegemonîk bi veqetandina pirsgirêka Bakur-rojhilatê Sûriyeyê ji têkoşîna azadiya Kurdan û ferzkirina çareseriyên parçebûyî yên ku li gorî berjewendiyên wan in, dabeşbûnên di navbera Kurdan de kûrtir dikin. Pirsgirêka entegrebûna bi Sûriyeyê re jî ji bo vê armancê derdixin pêş. Di vê çarçoveyê de, PDK wekî hêza nûner a Kurdistanê tê pêşkêş kirin. Li dijî nêzîkatiya Rêbertî ya ji bo aştî û çareseriyên demokratîk, neteweperestiya Kurd ku bi rêya PDK’ê hatiye organîzekirin, tê rojevê. Lêbelê, rastiya ku PDK paşguh dike ev e: dewleta Tirk dê ji bo berjewendiyên xwe yên dagirkeriyê ku di ber pozê wê de pêk bîne, tercîh-hilbijêra wê wê ne PDK be, navenda Iraqê be.
LI ÎRANÊ ZEXT Û RIZÎBÛN
Li Îran û Rojhilatê Kurdistanê, qetilkirina jinan û darvekirin bûye bûyerek rojane. Malbat bi girseyî têne girtin û xizanî û birçîbûn civakê dixe nav rewşek bêçare ya kûr. Rejîma Îranê ku ji derve ve hatiye tecrîdkirin, hewl dide ku bi polîtîkayên tepeserkirinê hebûna xwe li hundir dirêj bike. Muxalefeta demokratîk tê bêdengkirin û bûyer tenê bi kêmî di medyayê de têne ragihandin. Ev wêne bi zelalî hilweşîna rejîmê û stratejiya wê ya xeniqandina gel eşkere dike.
JI EDÎTOR
